TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN

VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHẰM NÂNG CAO
HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 12 Ở TRƢỜNG
THPT BÌNH THUẬN, HUYỆN THUẬN CHÂU, TỈNH SƠN LA

Thuộc nhóm nghành khoa học: GD

Sơn La, tháng 06 năm 2017


TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN
VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHẰM NÂNG CAO
HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 12 Ở TRƢỜNG
THPT BÌNH THUẬN, HUYỆN THUẬN CHÂU, TỈNH SƠN LA
Thuộc nhóm nghành khoa học: GD

Sinh viên thực hiện: Lý Hừ De
Vừ Thị Bấu

Nam, Nữ: Nữ

Dân tộc: Hà Nhì

Nam, Nữ: Nữ


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học của mình, ngoài sự nỗ lực của bản
thân em còn nhận được sự giúp đỡ chu đáo, nhiệt tình của Ban giám hiệu, phòng
Quản lý khoa học và Quan hệ quốc tế, các thầy cô trong khoa Lý luận chính trị cùng
các Phòng ban chức năng Trường Đại học Tây Bắc.
Bên cạnh đó, em còn nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của thầy, cô giáo trong
trường THPT Bình Thuận, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, em cũng nhận được sự giúp đỡ của gia đình,
các thầy (cô) giáo, bạn bè.
Đặc biệt là sự chỉ bảo, giúp đỡ tận tình của cô giáo hướng dẫn khoa học, thạc sĩ
Nguyễn Thị Linh Huyền. Cho phép em gửi tới các thầy(cô) , gia đình, bạn bè và những
người đã giúp đỡ em hoàn thành đề tài lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất.
Em xin chân thành cảm ơn!
Người thực hiện đề tài

Lý Hừ De


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ..........................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ...........................................................................................2
3. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................................3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu....................................................................................................4
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................................4
6. Giả thuyết khoa học ......................................................................................................4
7. Phương pháp nghiên cứu đề tài ....................................................................................4
8. Kết cấu của đề tài ..........................................................................................................5
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP

2.2.4. Kiểm tra, đánh giá sau thực nghiệm .....................................................................44
2.2.4.1. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm lần thứ nhất ................................................44
2.2.4.2. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm lần hai .........................................................45
2.2.5. Phân tích kết quả trưng cầu ý kiến điều tra dành cho nhóm thực nghiệm..................45
Tiểu kết chương 2 ...........................................................................................................48
CHƢƠNG 3: QUY TRÌNH VÀ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN PHƢƠNG PHÁP
THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 12 Ở TRƢỜNG
THPT BÌNH THUẬN, HUYỆN THUẬN CHÂU, TỈNH SƠN LA ............................49
3.1. Quy trình thực nghiệm phương pháp thảo luận nhóm...................................................49
3.1.1. Quy trình thực hiện PPTLN tổng quát .................................................................49
3.1.1.1. Quy trình thực hiện PPTLN đối với giáo viên ..................................................49
3.1.1.2. Quy trình thực hiện PPTLN đối với HS ............................................................52
3.1.2. Quy trình thực hiện PPTLN trong dạy học một vấn đề .......................................53
3.2. Điều kiện thực hiện phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD
lớp 12 ở trường THPT Bình Thuận, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La ..................54
3.2.1. Điều kiện để thực hiện PPTLN ............................................................................54
3.2.2. Một số kiến nghị ...................................................................................................56
Tiểu kết chương 3 ...........................................................................................................57
KẾT LUẬN ....................................................................................................................59
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................61
PHỤ LỤC


BẢNG GHI CHÚ NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT
VIẾT LÀ

DỊCH LÀ

GV


GD - ĐT

Giáo dục - Đào tạo


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay, đất nước ta đang bước vào thời kỳ CNH, HĐH đòi hỏi ngành GD ĐT phải tạo ra những con người đáp ứng được những yêu cầu của sự phát triển kinh tế, xã
hội, đào tạo ra những con người có kiến thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp,
năng động, sáng tạo, có năng lực tự giải quyết vấn đề và có tính kỷ luật, giàu lòng nhân ái
yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh.
Dạy học có vai trò quan trọng trong việc trang bị cho người học phương
pháp tốt để nắm bắt tri thức. Hiện nay với sự bùng nổ và tác động của công nghệ
thông tin, nền kinh tế tri thức và xu hướng toàn cầu hoá việc đổi mới phương pháp
dạy học là một vấn đề cấp thiết. Phương pháp dạy học tích cực bao gồm nhiều
phương pháp khác nhau, trong đó phương pháp thảo luận nhóm tích hợp được
nhiều phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả nhận thức của học sinh. Tuy
nhiên, hiện nay ở nhà trường THPT việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm
còn ít, chưa thực sự mang lại hiệu quả cao.
Môn GDCD giữ vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục học sinh ý
thức và hành vi người công dân, phát triển năng lực và nhân cách con người toàn
diện.Vì vậy môn GDCD ở trường THPT cần tích cực đổi mới cả về nội dung lẫn
phương pháp dạy học nhằm đắp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước, thực
hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Thảo luận nhóm là một trong nhiều phương pháp dạy học có thể phát huy được
tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong học tập. Phương pháp này chẳng
những giúp cho người học tích cực, tự giác, chủ động tiếp thu kiến thức mà còn tạo nên
môi trường thuận lợi để người học tham gia thực hành xã hội và phát triển nhân cách đầy
đủ hơn. Đổi mới PPDH là một đòi hỏi cấp thiết song hiệu quả của nó phụ thuộc vào việc

Tiếp đến là năm 1995, Robert Vlavin trong tác phẩm “Dạy học theo nhóm nhỏ:
Lý thuyết nghiên cứu và thực hành” cũng đã đề cập đến mô hình dạy học theo nhóm
nhỏ, tất cả đều có chung ý tưởng là các học viên cùng nhau làm việc trong các nhóm
nhỏ để hoàn thành mục tiêu học tập chung.
Bài viết: “Lấy học sinh làm trung tâm” của tác giả Trần Bá Hoành đã đề cập tới
phương pháp hợp tác hay phương pháp học tập nhóm với ý nghĩa là một trong phương
pháp lấy học sinh làm trung tâm.
PGS - TS Phạm Viết Vượng trong bài viết: “Về quan điểm giảng dạy lấy học
sinh làm trung tâm” viết: Phương pháp thảo luận nhóm còn gọi là hợp tác, sắp xếp học
sinh theo nhóm ngồi quanh một bàn, thảo luận, góp ý kiến để xây dựng các ý kiến trả
lời từng tiểu mục trong modul. Đại diện từng nhóm hoặc cá nhân phát biểu trước lớp
về những điều đã thu được.

2


Nguyễn Hữu Châu trong cuốn: “Những vấn đề cơ bản về quá trình dạy học”
cũng đã đưa ra quan điểm về dạy học hợp tác theo nhóm. Theo ông thì: “Dạy học hợp
tác là việc sử dụng các nhóm nhỏ để học sinh làm việc cùng nhau nhằm tối đa hóa kết
quả học tập của bản thân cũng như của người khác”. [2,225]
Tác giả Phan Trọng Ngọ trong cuốn “Dạy học và phương pháp dạy học trong
nhà trường” cũng đã giới thiệu về vấn đề phương pháp dạy và học trong nhà trường
hiện nay, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm. Tác giả cho rằng “Phương pháp
thảo luận nhóm là phương pháp dạy học trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành
các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về
một một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm về vấn đề đó”. [10,223]
Lê Đức Ngọ trong cuốn: “Giáo dục đại học phương pháp dạy và học” cho rằng:
“Thảo luận nhóm là sự trao đổi ý tưởng, quan điểm nhận thức giữa các học viên và
giáo viên, để làm rõ và làm và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với các hoạt
động đào tạo”. [11,43]

+ Xây dựng quy trình thực hiện PPTLN trong dạy học môn GDCD lớp 12 và
đưa ra các điều kiện để PPTLN có hiệu quả.
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu quá trình dạy học sử dụng PPTLN trong dạy học môn GDCD
lớp 12 ở trường THPT Bình Thuận, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Phạm vi lý luận
+ Phạm vi thực tiễn:
 Điều tra thực trạng, thực nghiệm; xác định các GV dạy môn GDCD ở trường
THPT Bình Thuận, trường THPT Tông Lệnh, trường THPT thị trấn Thuận Châu.
 Thời gian: Tháng 01 năm 2017
6. Giả thuyết khoa học
Nếu sử dụng tốt PPTLN trong dạy học môn GDCD thì sẽ nâng cao tính tích cực
chủ động cho học sinh đồng thời nâng cao chất lượng dạy học môn này cho học sinh lớp
12 ở trường THPT Bình Thuận, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài
Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài sử dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích tổng hợp các tài liệu có liên quan
đến phương pháp thảo luận nhóm để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Phương pháp điều tra
+ Phương pháp phỏng vấn
+ Phương pháp quan sát

4


+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm
+ Phương pháp thống kê toán học

Đặc điểm của nhóm được xác định bởi:
- Số người trong nhóm
- Nhiệm vụ của mỗi nhóm
- Sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm
- Các đặc điểm tâm lý của nhóm
- Chia sẻ mục tiêu chung: Mục tiêu càng rõ thì mối tương tác càng mạnh
- Hệ thống các quy tắc (sự tuân thủ)
- Cơ cấu chính thức và phi chính thức
- Các vai trò thể hiện trong nhóm: Vai trò hướng về công việc, vai trò củng cố
nhóm, vai trò liên quan đến nhu cầu cá nhân (vai trò cản trở hay vai trò thúc đẩy). Các
vai trò này luôn biến đổi làm cho nhóm năng động, ảnh hưởng lên từng con người
trong nhóm.
* Các hình thức chia nhóm
Căn cứ vào mục tiêu, nội dung, mức độ khó dễ của các nhiệm vụ học tập, trình,
độ của đối tượng học sinh, có các hình thức chia nhóm khác nhau.
- Hình thức chia nhóm ngẫu nhiên

6


Đây là cách chia nhóm được tiến hành khi giữa các đối tượng học sinh không
cần có sự phân biệt. Mọi học sinh đều phải hoạt động cùng chiếm lĩnh tri thức. Nhiệm
vụ được giao không khác nhau nhiều về nội dung, ít có sự chênh lệch về nội dung, ít
có sự chênh lệch về độ khó và có cùng chung một yêu cầu.
Ở hình thức thức chia nhóm ngẫu nhiên nay khi chia nhóm giáo viên có thể chia
theo bàn, theo tổ hoặc bằng cách điểm vòng tròn.
- Chia nhóm cùng một trình độ
Việc chia nhóm cùng một trình độ được áp dụng khi cần có sự phân hóa về
trình độ bởi mức độ khó dễ của nội dung bài học cho từng đối tượng học sinh. Người
ta thường dựa vào trình độ giỏi, khá, trung bình và yếu để chia thành nhóm tương ứng.

chia thành các nhóm nhỏ để học sinh trong nhóm tích cực nghiên cứu, chủ động thảo
luận các nhiệm vụ học tập để đạt được mục tiêu học tập dưới sự hướng dấn của giáo
viên. Như vậy có thể có thể tóm tắt bởi các ý cơ bản như sau:
+ PPTLN chia nội dung bài dạy thành những vấn đề nhỏ. Mỗi vẫn đề nhỏ được
coi là một chủ đề thảo luận.
+ Chia lớp học thành nhiều nhóm khác nhau, tùy thuộc vào nội dung và tính
chất của vấn đề thảo luận, cũng như các điều kiện phục vụ khác như bàn ghế, phòng
học, tài liệu, phương tiện dạy học.
+ Mỗi nhóm cử ra một nhóm trưởng điều khiển và duy trì hoạt động của nhóm
và một thư ký ghi chép đầy đủ các phát biểu trong thảo luận.
+ Có thể giao nhiệm vụ cho từng cá nhân làm viêc độc lập trong nhóm sau đó
cả nhóm đánh giá và bổ sung. Cũng có thể giai nhiệm vụ cho cả nhóm, tuy nhiên cần
nhớ: Tại một thời điểm, mỗi nhóm (cá nhân) chỉ được giao thảo luận một chủ đề, kết
thúc chủ đề này lại thảo luận chủ đề khác (phát triển bài học theo chiều dọc).
.Cũng có thể giao cho mỗi nhóm thảo luận một chủ đề (phát triển bài học theo
chiều ngang), sự liên kết các nhóm này sẽ tạo ra sự thống nhất về kết quả chung của
bài dạy. Cả hai hướng đều có điểm mạnh và hạn chế nhất định, vì vậy phải tùy theo
nội dung mục tiêu của bài day, giáo viên cũng có thể kết hợp cả hai cách trên với nhau
trên cùng một mức độ nhất định.
+ Các sản phẩm của cá nhân hay của nhóm có thể được thể hiện trên các văn
bản, biểu đồ... các sản phẩm đó phải được giới thiệu và trình bày trước nhóm hoặc
trước các nhóm khác trong lớp.
+ Đảm bảo yếu tố thông tin phản hồi từ các nhóm.
+ Bất kì cuộc thảo luận nào cũng phải có kết quả của giáo viên. Cần giành thời
gian ghi chép và đánh giá sự tiến bộ của các nhóm, tóm tắt ý tưởng của các nhóm, thực
hiện công tác trọng tài cố vấn cho các nhóm tiếp tục hoàn thiện và phát triển ý tưởng
của mình.
* Các hình thức thảo luận nhóm

8

mình trước tập thể.
- Nhóm khép kín và nhóm mở
Nhóm khép kín là các thành viên trong nhóm làm việc trong khoảng thời gian dài,
thực hiện trọn vẹn một hoạt động học tập từ thời gian đầu đến cuối cùng.

9


- Nhóm mở là các thành viên có thể tham gia một hoặc vài giai đoạn phù hợp với
khả năng và sở thích của mình. Hình thức này mang lại cho người học nhiều khả năng lựa
chọn vấn đề thực hiện hiệu quả, chủ động về thời gian, sức lực.
Tóm lại, có nhiều hình thức thảo luận nhóm, mỗi hình thức có đặc điểm và ưu
thế nổi trội của mình. Tùy thuộc vào thuộc vào tính chất, nội dung của bài học cũng
như các điều kiện dạy học khác mà người GV có thể lựa chọn cho mình một hình thức
thảo luận theo nhóm phù hợp hoặc cũng có thể lựa chọn nhiều hình thức thảo luận theo
nhóm kết hợp với nhau một cách linh hoạt.
* Ưu điểm và hạn chế của PPTLN
- Ưu điểm: Dạy học bằng phương pháp thảo luận nhóm có một số ưu điểm:
+ Học theo nhóm bao giờ cũng sôi nổi hơn, nó tạo ra mọi cơ hội tối đa cho mọi
thành viên trong nhóm được bộc lộ sự hiểu biết và quan điểm của mình về nội dung và
phương pháp học tập, giúp họ phát triển khả năng diễn đạt, trao đổi suy nghĩ và quan
điểm một cách rõ ràng. Tăng cường khả năng chịu đựng và sự quan tâm của người
học. Điều này đặc biệt có ích đối với những HS nhút nhát,ngại ngùng ít phát biểu trong
lớp học.
+ Tạo cơ hội thuận lợi để các thành viên trong nhóm học hỏi lẫn nhau và lịch sự
thể hiện quan điểm của mình cũng như nhận xét, đánh giá ý kiến của bạn, điều chỉnh
tư duy của mình.
+ Tạo cơ hội để các thành viên trong lớp học làm quen, trao đổi và hợp tác với
nhau, hình thành theo thói quen tương tác trong lớp học. Góp phần làm tăng bầu
không khí hiểu biết, tin cậy, thân thiện và đoàn kết với nhau giữa các thành viên.

+ Sự tác động từ bên ngoài như sự giám sát thường xuyên của giáo viên, yếu tố
thi đua giữa các nhóm cũng ảnh hưởng ít nhiều đến quá trình thảo luận.
Có thể thấy rằng thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học phát
huy được tính cực, tự giác của người học. Nó đã tạo ra một môi trường học tập thuận lợi
mà ở đó trí tuệ tập thể đã được phát huy cũng như vai trò hoạt động xã hội của các cá
nhân được trải nghiệm. Nếu GV là người có tâm huyết, có quy trình và biện pháp thảo
luận hữu hiệu thì những khó khăn, hạn chế trên hoàn toàn có khả năng khắc phục được.
1.1.3. Mối quan hệ giữa PPTLN với các phương pháp dạy học tích cực khác
Hiện nay, trong các trường THPT sử dụng rất đa dạng các phương pháp dạy học
tích cực, do vậy GV phải nghiên cứu kỹ mục đích, nội dung môn học, bài dạy để tìm
ra được các phương pháp phù hợp. Mỗi phương pháp đều có ưu, nhược điểm riêng nên
các phương pháp cần được sử dụng phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau chỉ có vậy mới đảm bảo
dạy học thành công.
PPTLN là một phương pháp được sử dụng phổ biến, thường xuyên song song
với các phương pháp dạy học tích cực khác trong quá trình dạy hoc, chẳng hạn:
Sau khi HS trả lời câu hỏi GV sẽ nhận xét, bổ sung và kết luận vấn đề, do đó

11


việc sử dụng phương pháp thuyết trình kết hợp với PPTLN là cần thiết để luận giải
cho HS hiểu rõ các vấn đề mà GV đã nêu ra.
- Khi GV yêu cầu HS thảo luận để đưa ra ý kiến quan điểm về một chủ đề nào
đó thì lúc đó phương pháp thảo luận nhóm đang được thực hiện, nhưng để có được ý
kiến và quan điểm thống nhất thì HS các nhóm đều phải đào sâu suy nghĩ. Như vậy,
qua thảo luận nhóm mà phương pháp động não được thể hiện.
- Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề cũng chỉ được thực hiện có
hiệu quả khi các nhóm trao đổi bàn bạc một cách tích cực, sôi nổi các vấn đề, mục tiêu
học tập đề ra.
- Phương pháp vấn đáp còn được vận dụng trong giờ thảo luận tập thể bằng một hệ

trọng, có kiến thức, kỹ năng, có động lực học tập suốt đời, biết quan tâm đến người khác
và có trách nhiệm với xã hội.
Hai là, các tri thức GDCD mang tính khái quát cao, tính trừu tượng, tính quy
luật, tính logic chặt chẽ. Đây là tri thức mang tính định hướng chính trị sâu sắc, nó trực
tiếp đề cập đến vấn đề chính trị, tư tưởng của giai cấp công nhân, của ĐCS Việt Nam,
trực tiếp xác lập cho học sinh một thế giói quan khoa học và nhân sinh quan cộng sản.
Những kiến thức triết học nền tảng của thế giới quan đã giúp cho học sinh có được
định hướng đúng đắn trong hoạt động thực tiễn, biết cách giải quyết mối quan hệ của
bản thân với cộng đồng trong các lĩnh vực ở phạm vi khác nhau. Những kiến thức về
kinh tế, chính trị - xã hội, pháp luật, đạo đức... trực tiếp giúp cho học sinh bước đầu
biết phân tích, đánh giá và rút ra kết luận đúng đắn về những vấn đề nóng bỏng của đất
nước, về thế giới. Mỗi môn học trong nhà trường đều có nhiệm vụ xây dựng thế giới
quan và phương pháp luận khoa học song lợi thế hơn các môn học khác, môn GDCD
thực hiện nhiệm vụ này một cách trực tiếp. Đây là đặc điểm nói lên khả năng to lớn và
trách nhiệm nặng nề của môn GDCD trong trường THPT.
Ba là, tri thức GDCD gắn bó mật thiết với hiện thực, phản ánh một cách sinh
động đời sống hiện thực, nếu việc dạy học môn GDCD tách khỏi thực tiễn xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc XHCN Việt Nam thì sẽ mất hết ý nghĩa và tác dụng. Bởi lẽ, dạy
học GDCD là dạy học sinh trở thành người công dân có tinh thần và trách nhiệm của
một thành viên hữu ích cho đất nước. Do đó, quá trình dạy học môn GDCD phải trực
tiếp, cụ thể với đời sống, với việc rèn luyện và tu dưỡng của mỗi học sinh.
Tóm lại, môn GDCD ở trường THPT đã đề cập và giải quyết một cách toàn diện hệ
thống kiến thức cơ bản, cần thiết của một công dân Việt Nam trong thời đại mới là tổng hợp
tri thức của nhiều môn khoa học. Đào tạo ra những thế hệ công dân có lập trường tư tưởng
vững vàng, có ý thức tự tôn dân tộc, có lý tưởng cách mạng, có tự trọng, giỏi giang và có
ích cho xã hội là hết sức cần trọng, cần thiết.
* Vị trí, vai trò của phương pháp thảo luận nhóm đối với môn GDCD
Khi vận dụng phương pháp này người học sẽ tham gia vào các hoạt động học

13

Nội dung chương trình giáo dục công dân lớp 12 được cấu trúc thành một phần
“Công dân với pháp luật ”.
Bài
Bài 1

Nội dung
Pháp luận và đời sống

Số tiết
3

14


Bài 2

Thực hiện pháp luật

3

Bài 3

Công dân bình đẳng trước pháp luật

1

Bài 4

Quyền bình đằng của công dân trong một số lĩnh vực của đời
sống xã hội


4

* Tiến hành điều tra, khảo sát GV và HS
Để đánh giá thực trạng dạy học môn GCDC lớp 12 chúng tôi đã tiến hành điều
tra 5 GV tại các trường: trường THPT Bình Thuận, trường THPT Tông Lệnh, trường
THPT thị trấn Thuận Châu. Trong đó không có giáo viên dạy kiêm nhiệm bộ môn, tất
cả GV đều có trình độ Đại học hoặc thạc sĩ.
Chúng tôi thực hiện khảo sát 160 HS lớp 12 của năm học 2016 – 2017 (lựa
chọn ngẫu nhiên 4 lớp: 12a1 - 32 học sinh, lớp 12a3 - 35 học sinh, lớp 12a4 - 36 học
sinh, lớp 12a6 - 39 học sinh).
Trong quá trình dạy học môn GDCD, đa số giáo viên thường sử dụng phương
pháp truyền thống là thuyết trình. Mặc dù phương pháp này có ưu điểm là trong
khoảng một thời gian ngắn giáo viên có thể truyền tải đến người học một lượng thông
tin lớn cần thiết, cô đọng và cập nhật. Nhưng phương pháp này cũng làm cho người
học gần như thụ động tiếp nhận thông tin từ phía người giáo viên nên ít có cơ hội thể
hiện và áp dụng các ý tưởng của mình đối với tài liệu học tập. Do đó, bài học dễ dẫn
đến đơn điệu, nhàm chán, kém hiệu quả.
Hiện nay, cùng với quá trình cải cách giáo dục, tri thức của môn GDCD được nâng
lên. Việc giáo viên sử dụng phương pháp thuyết trình được giảm dần và có kết hợp một số
phương pháp khác như: Phương pháp trực quan, phương pháp nêu vấn đề, phương pháp
đàm thoại, phương pháp thảo luận nhóm… giáo viên nhận thấy rằng để nâng cao chất
lượng dạy học nhất thiết phải đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng các phương pháp
phù hợp với yêu cầu của thực tiễn.
* Kết quả phân tích dữ liệu điều tra giáo viên
Để tìm hiểu thực trạng việc vận dụng PPTLN trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở

15



0

0

Kết quả thống kê cho thấy giáo viên đánh giá rất cao về việc sử dụng PPTLN
trong quá trình dạy học (80% và 20%).
Câu hỏi số 2: Trong quá trình dạy học môn GDCD lớp 12 thầy (cô) sử dụng PPTLN ở
mức độ nào?
Chúng tôi thu được kết quả như sau:
Mức độ
Thường xuyên
Đôi khi
Chưa bao giờ

Số lƣợng GV
0
4
1

Tỉ lệ (%)
0
80
20

Căn cứ vào kết quả trên, PPTLN tuy nhận được đánh giá là một trong những
phương pháp cần thiết và quan trọng như đã điều tra (20% và 80%), song số giáo viên
sử dụng phương pháp này là thường xuyên thì không có ai, đôi khi là 80% còn tới 20%
giáo viên chưa bao giờ sử dụng phương pháp này.
Câu hỏi 3: Theo thầy (cô) nên vận dụng PPTLN kết hợp những phương pháp dạy học
nào sau đây? (Câu 3 - Phụ lục 1).

khác, như phương pháp dạy học nêu vấn đề(80%), thuyết trình (60%), động não

16


(80%), vấn đáp (60%). Điều đó cho thấy việc kết hợp tối ưu các phương pháp dạy học
khác là rất cần thiết.
Câu hỏi 4: Thầy(cô)sử dụng PPTLN trong dạy học nhằm mục đích gì? (Câu 4Phụ lục 1).
Chúng tôi thu được kết quả như sau:
Mục đích dạy học

Số lƣợng GV

Tỉ lệ ( %)

Lĩnh hội tri thức mới

2

40

Ôn tập và củng cố kiến thức mới

4

80

Khái quát và hệ thống hóa kiến thức

3

Do thói quen sử dụng các PPDH truyền thống
Do năng lưc tổ chức, điều khiển thảo luận của
giáo viên còn hạn chế
Kỹ năng hợp tác trong thảo luận của học sinh
còn yếu

Số lƣợng GV Tỷ lệ (%)
4

80

1

20

3

60

4

Cơ sở vật chất chưa đáp ứng nhu cầu học tập

2

40

5

Chưa có quy trình thảo luận khoa học, hợp lý

Thứ nhất là chưa có quy trình thảo luận khoa học, chi tiết là khó khăn cơ bản
nhất ảnh hưởng đến thảo luận nhóm. Bởi quy trình thảo luận là cách thức tổ chức thảo
luận, là trình tự các giai đoạn, các thao tác, kỹ năng trong quá trình tổ chức điều khiển
các nhóm thảo luận.
Thứ hai là khó khăn về cơ sở vật chất chưa đảm bảo, thiếu thiết bị dạy học hiện
đại, bàn ghế không cơ động, đây cũng là lý do cản trở phương pháp thảo luận nhóm.
Tóm lại: có nhiều khó khăn và hạn chế ảnh hưởng đến việc PPTLN trong
quá trình dạy học môn GDCD. Vì vậy, muốn khắc phục những khó khăn trên đòi
hỏi sự cố gắng đồng thời của cả giáo viên và học sinh và sự quan tâm của trường.
* Kết quả phân tích dữ liệu phiếu điều tra học sinh
Điều tra học sinh nhằm mục đích tìm hiểu về nhận thức của học sinh đối
với PPTLN cũng như những khó khăn mà các em gặp phải trong giờ học có vận
dụng PPTLN. Mặt khác đối chiếu, kiểm nghiệm các dữ liệu thu thập từ giáo viên.
Tổng số phiếu phát ra 160 và thu về đủ 160. Trong đó có 154 phiếu hợp lệ và 6
phiếu không hợp lệ (mặc dù đã có những hướng dẫn cụ thể và nêu rõ quan điểm điều

18


tra nhưng vẫn xảy ra sự sai sót). Kết quả như sau:
Câu hỏi 1: Theo em đặc trưng của PPTLN là gì ?
STT

ĐẶC TRƢNG CỦA PHƢƠNG PHÁP THẢO

Số

TỶ LỆ

LUẬN NHÓM

Học sinh các nhóm trao đổi, thảo luận các nhiệm vụ

2

học tập dưới sự hướng dẫn, điều khiển của giáo viên
GV tổ chức các nhóm học sinh trao đổi, thảo luận

3

những vấn đề mà bản thân giáo viên đã truyền đạt.
GV cho các nhóm học sinh tự do thảo luận những

4

nội dung sắp được giáo viên truyền đạt.
GV chỉ định một học sinh này giúp đỡ các học sinh

5

khác trong nhóm học tập.

Kết quả: Đa số học sinh có nhận thức đúng về PPTLN. Tuy nhiên vẫn còn
nhiều học sinh nhầm lẫn PPTLN là việc các em tự phối hợp và liên kết với nhau để
thực hiện nhiệm vụ học tập (%), hoặc đơn giản PPTLN là giáo viên dành thời gian cho
các em tự thảo luận.
Câu hỏi 2: Trong quá trình dạy học môn GDCD lớp 12 các thầy cô của bạn đã
sử dụng phương pháp dạy học dưới đây ở mức độ nào?
Kết quả thu được: 100% học sinh cho rằng giáo viên vẫn thường xuyên sử dụng
phương pháp thuyết trình trong quá trình dạy học. Những phương pháp dạy học tích
cực như: Dạy học nêu vấn đề, thảo luận nhóm… ít khi sử dụng. Như vậy, có thể thấy

8,44

3

Trực quan

0,00

81,82

18,18

4

Thảo luận nhóm

0,00

83,12

16,88

5

Vấn đáp

16,23

72,73