------

S

Ế

Ệ

SỬ DỤ

BẢ ĐỒ

DẠY

Ọ

Ô

D Y
D D LỚ 12

Ở

Lĩnh vực :
ác giả :
hức vụ :

Môn GDCD
rần hị Vân nh
Giáo viên


2

3

GD & T

iáo dục và ào tạo

ại học

4

5

HS

ọc sinh

6

GV

Giáo viên

7

CNTT

8


1. Mục đích ..................................................................................................... 15
2. ối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................... 15
3. hiệm vụ nghiên cứu .................................................................................. 15
4. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 15
5. óng góp của KK .................................................................................. 15
Ầ

.

Ả Q YẾ VẤ ĐỀ ............................................................... 17

I. ơ sở khoa học ........................................................................................... 17
1, ơ sở khoa học ........................................................................................... 17
2. guyên tắc sử dụng .................................................................................... 18
3. u điểm sử dụng phương pháp học bằng bản đồ tư duy .............................. 18
4. u điểm của bản đồ tư duy ......................................................................... 18
5. ác bước dạy học bằng sơ đồ tư duy........................................................... 20
. iới thiệu về sơ đồ tư duy .......................................................................... 21
1. Tác giả ........................................................................................................ 21
2. iới thiệu và hướng dẫn sử dụng ................................................................ 22
3. Xuất bản đồ ra dạng hình ảnh, P F, PPT .................................................... 30
. ử dụng bản đồ tư duy vào dạy

12 ................................................ 32

1. Chú ý .......................................................................................................... 32
2. oạt động dạy trên lớp ............................................................................... 32
3. Một số ví dụ ............................................................................................... 33
Ầ
. Ế

iáo dục công dân có

vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục cho học sinh ý thức, hành vi
người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người toàn diện.

ới vai

trò quan trọng như vậy cho nên môn giáo dục công dân đã bắt nhịp với xu
hướng dạy học hiện đại kết hợp với những thành tựu công nghệ thông tin hỗ trợ
cho việc dạy học để chứng tỏ những ưu thế và hiệu quả trong quá trình giáo
dục cho học sinh ý thức, hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân
cách con người toàn diện. hính vì vậy, việc giúp học sinh phát triển tư duy của
bộ não để vận dụng vào học tập là một trong những mục tiêu quan trọng hàng
đầu của những người làm công tác giáo dục.
ận dụng kiến thức đã học áp dụng vào thực tế là mục tiêu của môn học.
Thực tế cho thấy, chương trình học

là sau khi học xong học sinh có

được kĩ năng cơ bản nhất để vận dụng vào thực tế cuộc sống có hiệu quả cao.
Tuy nhiên, phần lớn học sinh học

theo quan điểm bắt buộc phải học bởi

nó là một môn học để tính điểm trung bình các môn. au khi kiểm tra hứng thú
môn học chúng tôi nhận thấy phần lớn học sinh không hứng thú học môn học
này do nhiều nguyên nhân như:

hận thức của học sinh; phụ huynh học sinh;



ồ Tư

uy iMinMap

đã được ứng dụng vào dạy học từ lâu, tuy nhiên ứng dụng B T vào dạy môn
còn chưa nhiều, nhất là vào chương trình

lớp 12

Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-4-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-5-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-6-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT


12 nói riêng đều đòi

sau khi học xong phải có được kĩ năng cơ bản để vận dụng vào thực tế

có lợi cho mình và có ích cho xã hội, để làm được điều đó các em phải hiểu,
nắm được mục tiêu bài học sau đó vận dụng vào thực tiễn. Một công cụ hỗ trợ
giảng dạy đã được đánh giá cao và đã được Bộ

iáo dục &

ào tạo khuyến

khích ngành giáo dục thực hiện, ứng dụng trong giảng dạy, đó là công cụ sử
dụng Bản đồ tư duy iMind Map của Tony Buzan trong dạy học.

ể tăng hấp

dẫn cho môn học, giúp học sinh hiểu sâu sắc các kiến thức lý thuyết đã được
học mà quan trọng hơn là tạo cho học sinh tư duy sáng tạo, nhạy bén, tạo tính
tích cực, hứng thú học tập.
Bản đồ tư duy là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở
rộng và đào sâu các ý tưởng. B T

một công cụ tổ chức tư duy nền tảng, có

thể miêu tả nó là một kĩ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh,
đường nét, màu sắc phù hợp với cấu trúc, hoạt động và chức năng của bộ não,
giúp con người khai thác tiềm năng vô tận của bộ não.
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu


năng của bộ não.
Trong thực tế giáo viên rất muốn ứng dụng các công cụ giảng dạy,
phương pháp giảng dạy mới trong quá trình truyền đạt các nội dung kiến thức,
nhưng cũng có thể vì các lý do chủ quan và khách quan mà không thể áp dụng
các công cụ, các phương pháp đó.

o đó giáo viên thường dạy theo phương

pháp thuyết trình là chủ yếu nghĩa là giáo viên giảng học sinh nghe và ghi chép,
không tạo được hứng thú cho các em, không phát huy được tính sáng tạo, huy
động nhiều đến tư duy của học sinh dẫn đến chất lượng giờ học không cao.
hương trình

12 chủ yếu là giáo dục các em những kiến thức cơ

bản về pháp luật - những kiến thức này hết sức cần thiết để các em tự tin bước
vào cuộc sống.
ới vai trò quan trọng ấy mà tôi đã nghiên cứu, tìm hiểu và mạnh dạn áp
dụng phương pháp sử dụng bản đồ tư duy iMinMap vào giảng dạy. Kết quả cho
thấy hứng thú của học

của các em đã được nâng lên rõ rệt. Trong bản sáng

kiến này, tôi sẽ đưa ra những ý kiến, kinh nghiệm của cá nhân mình, cũng như
tiết dạy tôi đã thử nghiệm trong năm học vừa qua để cùng các bạn đồng nghiệp
thảo luận tìm ra những giải pháp tốt nhất cho những tiết dạy của mình.
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-8-


DÒ Ý

Ế

ọvà tên:…………….……..
(Để giúp thầy cô giáo điều tra về hứng thú của các em đối với môn GDCD, các
em hãytrả lời giúp thầy cô phiếu điều tra này. Em hãy trả lời đúng với suy nghĩ
của mình)
(Em không nhất thiết phải ghi họ tên hoặc phải kí vào phiếu này. Phiếu này không
ảnh hưởng bất kỳ điều gì tới em)
ội dung câu hỏi

TT

Có Không

1

Em có hứng thú với môn học

2

Em có tích cực xây dựng bài không?.

3

Em có sưu tầm thêm tài liệu về môn học không?

4


SL

ỷ lệ

12A3

45

5

11%

15

33 %

25

56%

12A6

42

12

28%

15


10

28%

11

30%

Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-9-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

*. Nguyên nhân của kết quả.
- Nhận thức, hiểu biết về môn học còn hạn chế, chưa liên hệ tốt với thực
tế, tính sáng tạo, khả năng vận dụng bài học vào thực tế còn chậm.
- Phần lớn học sinh hiểu bài theo một cách thụ động, máy móc
- Giáo viên chưa làm tốt việc hướng dẫn học sinh phát huy sáng tạo
thông qua các hoạt động động não, các hoạt động nhóm nên học sinh không
hứng thú tiết học.
- Lớp 12, các em phần lớn dành thời gian cho ôn thi đại học, cao đẳng.
à nhiều nguyên nhân khác nữa đã ảnh hưởng đến hứng thú học tập của các em.
1.2. Khảo sát giáo viên áp dụng công nghệ thông tin, các công cụ hỗ trợ
soạn giảng vào dạy.
. *Test 2: Thăm dò ý kiến của giáo viên:
Trường:……………..……..


5

ội dung câu hỏi

Đã

hỉnh

Chưa

(có) thoảng (không)

Thầy, cô đã thường xuyên áp dụng công nghệ
thông tin vào giảng dạy chưa?.
Thầy cô đã bao giờ sử dụng sơ đồ tư duy
iMindMap trong dạy học chưa?
Thầy, cô có quan tâm đến việc đưa cách sử dụng sơ
đồ tư duy vào dạy học sinh không?
Thầy, cô có thấy rằng sử dụng bản đồ tư duy trong
dạy học là cần thiết không ?.
Thầy, cô đã từng tìm hiểu vế sơ đồ tư duy
iMindMap bao giờ chưa?.

Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-10-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT



5

42%

1

8%

+ Khảo sát áp dụng công cụ hỗ trợ soạn giảng vào giảng dạy
ức độ áp dụng công cụ hỗ trợ soạn giảng i in ap vào
giảng dạy

ổng số giáo
viên

12

hường xuyên

hỉnh thoảng

hưa bao giờ

SL

Tỷ lệ

SL


giảng dạy là rất thấp.
- Một số giáo viên còn ngại đổi mới phương pháp giảng dạy nên học sinh
không hứng thú học tập.
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-11-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

2. hực trạng.
2.1. Giáo viên
Phần lớn các giáo viên ngại sử dụng giáo án điện tử đặc biệt là các công
cụ hỗ trợ soạn giảng như Bản đồ tư duy iMindMap…, nghĩ rằng sẽ tốn thời
gian để chuẩn bị một bài giảng. Một tiết học thảo luận nhóm giáo viên sẽ phải
chuẩn bị nhiều hơn như câu hỏi thảo luận, tình huống xảy ra không có trong
giáo án…

ới tiết học áp dụng Bản đồ tư duy iMindMap thì việc chuẩn bị sẽ

phải công phu hơn như giấy vẽ, bút vẽ, mầu các loại….

ể có một bài giảng

như thế đòi hỏi phải mất nhiều thời gian chuẩn bị mà đó chính là điều mà các
giáo viên thường hay tránh. Khảo sát hiệu quả từ phía học sinh cho thấy, nếu sử
dụng phương pháp dạy học truyền thống với phấn trắng bảng đen thì hiệu qua
mang lại chỉ có 30%,trong khi hiệu quả của phương pháp cùng xây dựng bài
học lên đến 70%.


động cùng xây dựng bài, liên hệ đến thực tế nhiều để áp dụng vào bài học thì
mới đạt mục tiêu của bài, môn học
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-12-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

2.2. Học sinh
hiều học sinh học xong chưa nắm vững được những kiến thức cơ bản

-

của môn học.
- Không liên hệ được với thực tiễn
- Trong tiết học học sinh chỉ nghe giáo viên giảng và chép bài khi giáo
viên đọc, không tự mình hoặc hoạt động nhóm xây dựng bài học.
- Ý thức tham gia tiết học kém, trong giờ học theo khảo sát của chúng tôi
thì học sinh gần như thụ động lĩnh hội kiến thức từ giáo viên.
- Học sinh không hứng thú tham gia học, tiết học không đạt được được
mục tiêu đề ra.
2.3. Kết quả của thực trạng.
Từ những hạn chế của giáo viên đến học sinh nên trong nhiều năm nay
việc học

ở phổ thông không quan tâm nhiều, không được coi trọng

nhiều, học sinh chưa tích cực tham gia học.


%

SL

%

SL

%

SL

%

8

21%

25

66%

5

13%

0

0%



%

1

3%

13

37%

19

54%

2

6%

2.3.2. Nhận xét kết quả
Qua kết quả khảo sát như trên tôi rút ra được nhận xét.
- Với lớp đối chứng:
+

ọc sinh không nhớ được hết các khái niệm, nội dung kiến thức vừa

học, ít biết liên hệ thực tế vậy thì sau này khả năng vận dụng thành thạo để trở
thành kỹ năng sống sẽ kém hơn.
+


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

V.
1.

Ụ

ĐÍ

, ĐỐ

Ợ

,

Ạ

V

Ê

Ứ

Ủ

S

ục đích.
-



+ Ứng dụng iMindmap vào dạy
3.

lớp 12.

hiệm vụ nghiên cứu:
- Khảo sát tính hiệu quả khi ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy

GDCD 12
- Ứng dụng phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy iMindmap vào
dạy GDCD 12.
- Xác định các bước thực hiện phương pháp dạy học bằng bản đồ tư
duy iMindmap vào dạy

12.

- Rút ra kết luận sư phạm nhằm ứng dụng phương pháp dạy học
bằng bản đồ tư duy iMindmap vào giảng dạy hiệu quả hơn.
4. hương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm.
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia.
- Phương pháp tổng hợp thống kê.
5.

hững đóng góp của S
-

(sáng kiến kinh nghiệm).



bằng phương

pháp ứng dụng sơ đồ tư duy iMindmap.

Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-16-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

Ầ
.

Ơ SỞ

Ọ

:

Ả Q YẾ VẤ ĐỀ
Ơ

DẠY

Ọ

BẰ



ể thực sự

trở nên sáng tạo, chúng cần sử dụng trí tưởng tượng - chức năng hoạt động của
bán cầu não phải như sự tri giác màu sắc, hình ảnh, nhịp điệu, không gian.
ới đặc điểm trên, bản đồ tư duy kết hợp hoạt động của hai bán cầu não
trái và não phải.

iều này giải thích vì sao chúng ta có thể phát huy toàn bộ

mọi khả năng tư duy của mình khi sử dụng bản đồ tư duy.

hư vậy bản đồ tư

duy là một công cụ hỗ trợ tư duy hiện đại, một kĩ năng sử dụng bộ não rất mới
mẻ. ó là một kĩ thuật hình họa, một dạng sơ đồ kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh,
đường nét, màu sắc phù hợp, tương thích với cấu trúc, hoạt động của bộ não.
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-17-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

2. Nguyên tắc sử dụng
Bản đồ tư duy đúng theo nguyên tắc liên tưởng “ý này gọi ý kia” của bộ
não.

vị trí trung tâm của bản đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện


kiến thức tổng hợp về bài học :
ới phương pháp bản đồ tư duy trong giảng dạy từng bước giáo viên sẽ
giúp học sinh tự mình phát hiện dần dần toàn bộ kiến thức bài học. Bắt đầu
bằng những kiến thức tổng quát nhất - trọng tâm bài học- trung tâm bản đồ.
iáo viên giúp học sinh tái hiện những kiến thức lớn xoay quanh trọng tâm bài
học, những ý nhỏ trong từng ý lớn cứ như vậy đến khi giờ học kết thúc cũng là
lúc kiến thức tổng quát của bài học được trình bày một cách sáng tạo, sinh động
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-18-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

Không những cung cấp cho học sinh kiến thức tổng thể, bản đồ tư duy
còn giúp cho học sinh nhìn nhận đa chiều mọi mặt của vấn đề, từ đó đưa ra các
ý tưởng mới, phát hiện mới, tìm ra sự liên kết, ràng buộc các ý tưởng trong bài
tức tìm ra mạch lôgic của bài học. au khi hoàn thiện, học sinh nhìn vào bản đồ
là có thể tái hiện, thuyết trình lại được toàn bộ nội dung kiến thức bài học.
ồng thời học sinh cũng có thể khẳng định được toàn bộ dung lượng kiến thức
của bài, xác định ý chính, ý phụ và lên kế hoạch học tập hiệu quả.
4.2. Sử dụng bản đồ tư duy như một công cụ gợi mở, kích thích quá trình tìm
kiếm kiến thức của học sinh:
ới những ưu điểm của mình, bản đồ tư duy trở thành một công cụ gợi
mở, kích thích quá trình tìm tòi kiến thức của học sinh. Bước quan trọng nhất là
giáo viên giúp học sinh phát hiện, tìm kiếm được trung tâm bản đồ - trọng tâm
bài học. au đó theo nguyên lí bản đồ tư duy là ý nọ gợi ý kia dần dần giúp học
sinh khám phá kiến thức bài học. Bằng trí tưởng tượng cùng sự tập hợp kiến
thức từ các nguồn, học sinh phải biết cách phân tích tìm ra những từ khóa, hình
ảnh chính xác nhất. Khi các nhánh lớn được xây dựng giáo viên cũng nên



Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

Trong giảng dạy các môn học nói chung và dạy

12 nói riêng

không có phương pháp, biện pháp nào là độc tôn, là vạn năng cả.

gười dạy

cần kết hợp các phương pháp, biện pháp một cách sinh động để gây hứng thú
cho học sinh và nâng cao hiệu quả giờ dạy.
5. ác bước dạy học bằng bản đồ tư duy.
Bước 1: ẽ chủ đề ở trung tâm trên một mảnh giấy (đặt nằm ngang)
-

gười vẽ sẽ bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề.

ình ảnh có

thể thay thế cho cả ngàn từ và giúp chúng ta sử dụng tốt hơn trí tưởng tượng
của mình. au đó có thể bổ sung từ ngữ vào hình vẽ chủ đề nếu chủ đề không
rõ ràng.
-

ên sử dụng màu sắc vì màu sắc có tác dụng kích thích não như

hình ảnh.

ên dùng các đường kẻ cong thay vì các đường kẻ thẳng vì đường kẻ

cong được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút được sự chú ý của mắt nhiều hơn.
- Tất cả các nhánh tỏa ra cùng một điểm nên có cùng một màu. húng ta
thay đổi màu sắc khi đi từ ý chính ra đến các ý phụ cụ thể hơn.
Bước 4:

gười viết có thể thêm nhiều hình ảnh nhằm giúp các ý quan trọng

thêm nổi bật cũng như giúp lưu chúngvào trí nhớ tốt hơn.
.

Ớ

Ệ SƠ ĐỒ

D Y

D

Ủ

YB Z

1. ác giả bản đồ tư duy iMindMap-Tony Buzan

ác giả ony Buzan
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-21-


Màn hình làm việc của iMindMap
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-22-


Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

2.2 Sử dụng bản đồ tư duy i ind ap: ạo bản mới.
2.2.1. ạo biểu tượng cho “ý tưởng trung tâm” ( entral dea) :

lick chuột vào nút ew
lick chọn 1 hình nền cho entral dea
2.2.2. hỉnh sửa entral dea :
a. hay đổi tiêu đề :

entral dea xuất hiện
trên bản đồ

lick đúp chuột vào
entral dea, gõ tiêu đề
-> enter

Central Idea
với tiêu đề mới

b. Định dạng cho tiêu đề :
lick chuột vào entral dea để chọn



hình rồi click nút pen

e. Thay đổi kích thước :
ùng chuột kéo một trong 8 hình chữ nhật xanh
nhỏ xung quanh entral dea để thay đổi kích thước
Kéo

chuột

để

di

chuyển entral dea

Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu

-24-