SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO HƯNG YÊN
TRƯỜNG THPT NAM KHOÁI CHÂU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY
TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 12
Ở TRƯỜNG THPT
Lĩnh vực : Môn GDCD
Tác giả : Trần Thị Vân Anh
Chức vụ : Giáo viên

NĂM HỌC 2013 - 2014
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT Từ viết tắt Diễn giải Ghi chú
1
SKKN Sáng kiến kinh nghiệm.
2
THPT Trung học phổ thông.
3 GD & ĐT Giáo dục và Đào tạo
4 ĐH Đại học
5 HS Học sinh
6 GV Giáo viên
7 CNTT Công nghệ thông tin
8 BĐTD Bản đồ tư duy
9 PT Phổ thông
MỤC LỤC
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-1-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ 3

4. Kiến nghị 45
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-2-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Luật Giáo dục năm 2005 đã xác định: "Mục tiêu của giáo dục phổ thông
là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ
và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội
chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân "
(Điều 23 - Luật Giáo dục năm 2005).
Để thực hiện được điều đó, các môn học, hoạt động giáo dục trong nhà
trường đều có ý nghĩa, vai trò nhất định. Trong đó, môn Giáo dục công dân có
vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục cho học sinh ý thức, hành vi
người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người toàn diện. Với vai
trò quan trọng như vậy cho nên môn giáo dục công dân đã bắt nhịp với xu
hướng dạy học hiện đại kết hợp với những thành tựu công nghệ thông tin hỗ trợ
cho việc dạy học để chứng tỏ những ưu thế và hiệu quả trong quá trình giáo dục
cho học sinh ý thức, hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách
con người toàn diện.Chính vì vậy, việc giúp học sinh phát triển tư duy của bộ
não để vận dụng vào học tập là một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu
của những người làm công tác giáo dục.
Vận dụng kiến thức đã học áp dụng vào thực tế là mục tiêu của môn học.
Thực tế cho thấy, chương trình học GDCD là sau khi học xong học sinh có
được kĩ năng cơ bản nhất để vận dụng vào thực tế cuộc sống có hiệu quả cao.
Tuy nhiên, phần lớn học sinh học GDCD theo quan điểm bắt buộc phải học bởi
nó là một môn học để tính điểm trung bình các môn. Sau khi kiểm tra hứng thú
môn học chúng tôi nhận thấy phần lớn học sinh không hứng thú học môn học
này do nhiều nguyên nhân như: Nhận thức của học sinh; phụ huynh học sinh;
của một số giáo viên ; do quan điểm của một số lãnh đạo nhà trường, một phần

được đưa vào là phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy (BĐTD) - một
phương pháp dạy học mới đang được rất nhiều nước trên thế giới áp dụng.
Qua việc tìm hiểu và vận dụng phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy, tôi
nhận thấy phương pháp dạy học này rất có hiệu quả trong công tác giảng dạy
và học tập của học sinh. Bước đầu đã khơi gợi trong học sinh hứng thú với môn
học, đồng thời đem đến cho các em tư duy mới, sáng tạo về môn học. Vậy thế
nào là phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy? Cần sử dụng bản đồ tư duy
như thế nào để nâng cao chất lượng trong các giờ học GDCD? Đó là những vấn
đề tôi muốn cùng được chia sẻ với các đồng nghiệp trong sáng kiến kinh
nghiệm này.
Giảng dạy GDCD cấp THPT nói chung và GDCD 12 nói riêng đều đòi
hỏi HS sau khi học xong phải có được kĩ năng cơ bản để vận dụng vào thực tế
có lợi cho mình và có ích cho xã hội, để làm được điều đó các em phải hiểu,
nắm được mục tiêu bài học sau đó vận dụng vào thực tiễn. Một công cụ hỗ trợ
giảng dạy đã được đánh giá cao và đã được Bộ Giáo dục & Đào tạo khuyến
khích ngành giáo dục thực hiện, ứng dụng trong giảng dạy, đó là công cụ sử
dụng Bản đồ tư duy iMind Map của Tony Buzan trong dạy học. Để tăng hấp
dẫn cho môn học, giúp học sinh hiểu sâu sắc các kiến thức lý thuyết đã được
học mà quan trọng hơn là tạo cho học sinh tư duy sáng tạo, nhạy bén, tạo tính
tích cực, hứng thú học tập.
Bản đồ tư duy là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở
rộng và đào sâu các ý tưởng. BĐTD một công cụ tổ chức tư duy nền tảng, có
thể miêu tả nó là một kĩ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh,
đường nét, màu sắc phù hợp với cấu trúc, hoạt động và chức năng của bộ não,
giúp con người khai thác tiềm năng vô tận của bộ não.
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-7-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
BĐTD giúp học sinh có được phương pháp học hiệu quả hơn: Việc rèn
luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao

-8-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
III. SỐ LIỆU VÀ THỰC TRẠNG.
1. Số liệu.
1.1. Khảo sát hứng thú học môn GDCD của học sinh lớp 12 tại trường
(Khi chưa áp dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy iMinMap)
*Test1 : Hứng thú của học sinh với môn học:
Trường:…………… ……
Lớp:………….……… ……
Họvà tên:…………….……
TEST 1
PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN
(Để giúp thầy cô giáo điều tra về hứng thú của các em đối với môn GDCD, các
em hãytrả lời giúp thầy cô phiếu điều tra này. Em hãy trả lời đúng với suy nghĩ
của mình)
(Em không nhất thiết phải ghi họ tên hoặc phải kí vào phiếu này. Phiếu này không
ảnh hưởng bất kỳ điều gì tới em)
TT Nội dung câu hỏi Có Không
Không
trả lời
1
Em có hứng thú với môn học GDCD không?.
2
Em có tích cực xây dựng bài không?.
3
Em có sưu tầm thêm tài liệu về môn học không?
4
Em có vận dụng kiến thức đã học vào thực tế không?
5
Môn học này có ý nghĩa với em không?

DUY TRONG GIẢNG DẠY
(Để giúp chúng tôi thực hiện đề tài, mong thầy cô hãy trả lời giúp chúng tôi
Test này)
(Thầy cô không nhất thiết phải ghi họ tên hoặc phải kí vào phiếu này)
TT Nội dung câu hỏi
Đã
(có)
Thỉnh
thoảng
Chưa
(không)
1
Thầy, cô đã thường xuyên áp dụng công nghệ
thông tin vào giảng dạy chưa?.
2
Thầy cô đã bao giờ sử dụng sơ đồ tư duy
iMindMap trong dạy học chưa?
3
Thầy, cô có quan tâm đến việc đưa cách sử dụng sơ
đồ tư duy vào dạy học sinh không?
4
Thầy, cô có thấy rằng sử dụng bản đồ tư duy trong
dạy học là cần thiết không ?.
5
Thầy, cô đã từng tìm hiểu vế sơ đồ tư duy
iMindMap bao giờ chưa?.
*. Kết quả khảo sát tháng 9/2012.
+ Khảo sát áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy
Tổng số giáo
Mức độ áp dụng công nghệ thông tin vàogiảng dạy

2.1. Giáo viên
Phần lớn các giáo viên ngại sử dụng giáo án điện tử đặc biệt là các công
cụ hỗ trợ soạn giảng như Bản đồ tư duy iMindMap…, nghĩ rằng sẽ tốn thời
gian để chuẩn bị một bài giảng. Một tiết học thảo luận nhóm giáo viên sẽ phải
chuẩn bị nhiều hơn như câu hỏi thảo luận, tình huống xảy ra không có trong
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-11-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
giáo án… Với tiết học áp dụng Bản đồ tư duy iMindMap thì việc chuẩn bị sẽ
phải công phu hơn như giấy vẽ, bút vẽ, mầu các loại…. Để có một bài giảng
như thế đòi hỏi phải mất nhiều thời gian chuẩn bị mà đó chính là điều mà các
giáo viên thường hay tránh. Khảo sát hiệu quả từ phía học sinh cho thấy, nếu sử
dụng phương pháp dạy học truyền thống với phấn trắng bảng đen thì hiệu qua
mang lại chỉ có 30%,trong khi hiệu quả của phương pháp cùng xây dựng bài
học lên đến 70%. Việc sử dụng phương pháp mới đòi hỏi một giáo án mới.
Thực ra, để tiết dạy thực sự hiệu quả thì giáo viên phải vất vả gấp nhiều lần so
với cách dạy truyền thống. Ngoài kiến thức căn bản về vi tính, sử dụng thành
thạo phần mềm power point, công cụ soạn giảng iMindMap, giáo viên cần phải
có niềm đam mê thật sự với công việc thiết kế đòi hỏi sự sáng tạo, sự nhạy bén,
tính thẩm mỹ để tăng hứng thú học tập cho các em học sinh
Hơn nữa trong quá trình thiết kế iMindMap, để có được hình ảnh sinh
động, bám sát nội dung bài học, từng cá nhân giáo viên còn gặp không ít khó
khăn trong việc tự đi tìm hình ảnh minh hoạ, âm thanh sôi động, tư liệu dẫn
chứng phù hợp với bài giảng. Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân
mà một số giáo viên thường đưa ra để tránh né.
Chính vì những khó khăn trên mà các giáo viên chỉ sử dụng phương
pháp dạy học truyền thống là thuyết trình hoặc có vận dụng một số phương
pháp khác xong không đem lại hiệu quả như mong muốn. Học sinh lĩnh hội
kiến thức còn thụ động, giờ học tẻ nhạt, học sinh chưa hiểu rõ hoặc hiểu chưa
sâu; giờ dạy chưa phát huy tính tích cực, sáng tạo, tự lực của học sinh.

2.3.1. Kết quả khảo sát.
Việc khảo sát kiến thức học sinh đã lĩnh hội trong các tiết giảng trước
được tôi thực hiện vào tháng 10/2013 với hai lớp (01 thực nghiệm và 01 đối
chứng). Kết quả thu được như sau:
Kết quả lớp thực nghiệm(mức điểm)
(Lớp 12A6 - 38 HS)
Giỏi Khá TB Yếu
SL % SL % SL % SL %
8 21% 25 66% 5 13% 0 0%
Kết quả lớp đối chứng(mức điểm)
(Lớp 12A7 - 35 HS)
Giỏi Khá TB Yếu
SL % SL % SL % SL %
1 3% 13 37% 19 54% 2 6%
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-13-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
2.3.2. Nhận xét kết quả
Qua kết quả khảo sát như trên tôi rút ra được nhận xét.
- Với lớp đối chứng:
+ Học sinh không nhớ được hết các khái niệm, nội dung kiến thức vừa
học, ít biết liên hệ thực tế vậy thì sau này khả năng vận dụng thành thạo để trở
thành kỹ năng sống sẽ kém hơn.
+ Học sinh không nắm rõ các khái niệm, không biết cách sử lý tình
huống thực tế….
+ Không thể liên hệ, áp dụng được kiến thức vào thực tiễn cuộc sống xã hội
Do vậy kết quả sau khi khảo sát số học sinh đạt điểm trung bình là rất
lớn, rất ít học sinh đạt điểm khá và không có học sinh nào đạt điểm giỏi, học
sinh đạt điểm yếu vẫn còn.
- Với lớp thực nghiệm:

- Ứng dụng phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy iMindmap vào
dạy GDCD 12.
- Xác định các bước thực hiện phương pháp dạy học bằng bản đồ tư
duy iMindmap vào dạy GDCD 12.
- Rút ra kết luận sư phạm nhằm ứng dụng phương pháp dạy học
bằng bản đồ tư duy iMindmap vào giảng dạy hiệu quả hơn.
4. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm.
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia.
- Phương pháp tổng hợp thống kê.
5. Những đóng góp của SKKN(sáng kiến kinh nghiệm).
- Cơ sở lí luận về phương pháp dạy GDCD, ứng dụng phương pháp
dạy học bằng sơ đồ tư duy vào giảng dạy.
- Hướng dẫn sử dụng bản đồ tư duy vào dạy GDCD.
- Những kết luận sư phạm góp phần làm rõ vai trò của việc ứng
dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy iMindmap đối với việc tích
cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh và nâng cao chất lượng dạy,
nâng cao hứng thú học GDCD.
- Hướng dẫn xây dựng giáo án điện tử môn GDCD bằng phương
pháp ứng dụng sơ đồ tư duy iMindmap.
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-15-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ KHOA HỌC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG SƠ ĐỒ TƯ
DUY IMINDMAP.
1. Cơ sở khoa học:
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-16-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-17-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
phân nhánh đến các từ khóa cấp 2 để nghiên cứu sâu hơn. Cứ thế sự phân
nhánh cứ tiếp tục và các khái niệm hay hình ảnh luôn được nối kết với nhau.
Chính sự liên kết này tạo ra một bức tranh tổng thể mô tả về ý trung tâm một
cách đầy đủ, rõ ràng.
3. Ưu điểm sử dụng phương pháp học bằng bản đồ tư duy.
- Tiết kiệm thời gian, công sức.
- Cung cấp bức tranh tổng thể.
- Tổ chức và phân loại suy nghĩ.
- Ghi nhớ tốt hơn.
- Kích thích tiềm năng sáng tạo.
- Sử dụng rộng rãi, hiệu quả và dễ dàng ở nhiều lĩnh vực
Bản đồ tư duy là một công cụ giúp học tập hiệu quả thông qua việc vận
dụng cả não phải và não trái giúp người học tiếp thu bài nhanh hơn, hiểu bài kĩ
hơn, nhớ được nhiều chi tiết hơn. Tuy nhiên bản đồ tư duy không phải là một
tác phẩm hội họa nên cần tránh rơi vào việc trang trí cầu kì, chau chuốt thay
cho ghi chú (là mục đích chính khi sử dụng bản đồ tư duy).
4. Ưu điểm của bản đồ tư duy iMindMap đối với hoạt động dạy môn
GDCD.
4.1. Sử dụng bản đồ tư duy như một công cụ để giúp học sinh chiếm lĩnh
kiến thức tổng hợp về bài học :
Với phương pháp bản đồ tư duy trong giảng dạy từng bước giáo viên sẽ
giúp học sinh tự mình phát hiện dần dần toàn bộ kiến thức bài học. Bắt đầu
bằng những kiến thức tổng quát nhất - trọng tâm bài học- trung tâm bản đồ.
Giáo viên giúp học sinh tái hiện những kiến thức lớn xoay quanh trọng tâm bài
học, những ý nhỏ trong từng ý lớn cứ như vậy đến khi giờ học kết thúc cũng là
lúc kiến thức tổng quát của bài học được trình bày một cách sáng tạo, sinh động
Không những cung cấp cho học sinh kiến thức tổng thể, bản đồ tư duy

sinh không phải mất một lượng lớn thời gian để đọc lại kiến thức như cách học
truyền thống mà chỉ cần quan sát lại sơ đồ tổng thể vẫn có thể tái hiện nội dung
bài học một cách cụ thể, chi tiết. Như thế, học sinh vừa nâng cao được kết quả
học tập vừa tiết kiệm được thời gian.
Trong giảng dạy các môn học nói chung và dạy GDCD 12 nói riêng
không có phương pháp, biện pháp nào là độc tôn, là vạn năng cả. Người dạy
cần kết hợp các phương pháp, biện pháp một cách sinh động để gây hứng thú
cho học sinh và nâng cao hiệu quả giờ dạy.
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-19-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
5. Các bước dạy học bằng bản đồ tư duy.
Bước 1: Vẽ chủ đề ở trung tâm trên một mảnh giấy (đặt nằm ngang)
- Người vẽ sẽ bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề. Hình ảnh có
thể thay thế cho cả ngàn từ và giúp chúng ta sử dụng tốt hơn trí tưởng tượng
của mình. Sau đó có thể bổ sung từ ngữ vào hình vẽ chủ đề nếu chủ đề không
rõ ràng.
- Nên sử dụng màu sắc vì màu sắc có tác dụng kích thích não như
hình ảnh.
- Có thể dùng từ khóa, kí hiệu, câu danh ngôn, câu nói nào đó gợi ấn
tượng sâu sắc về chủ đề.
Bước 2: Vẽ thêm các tiêu đề phụ vào chủ đề trung tâm
- Tiêu đề phụ có thể viết bằng chữ in hoa nằm trên các nhánh to để làm
nổi bật.
- Tiêu đề phụ được gắn với trung tâm.
- Tiêu đề phụ nên được vẽ chéo góc để nhiều nhánh phụ khác có thể
được vẽ tỏa ra một cách dễ dàng.
Bước 3: Trong từng tiêu đề phụ vẽ thêm các ý chính và các chi tiết hỗ trợ
- Khi vẽ các ý chính và các chi tiết hỗ trợ chỉ nên tận dụng các từ khóa
và hình ảnh.

nổi tiếng khác như Use your memory, Mind Map Book.
2. Giới thiệu và hướng dẫn cách sử dụng phần mền bản đồ tư duy
MindMap của Tony Buzan.
2.1 Khởi động phần mềm:
Click đúp chuột vào biểu tượng chương trình iMindMap trên màn hình
desktop hoặc vào menu Start->All Programs->iMindMap 5->iMindMap 5
Màn hình làm việc của iMindMap
2.2 Sử dụng bản đồ tư duy iMindMap: Tạo bản mới.
2.2.1. Tạo biểu tượng cho “ý tưởng trung tâm” (Central Idea) :
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu
-22-
Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
Click chuột vào nút New
Click chọn 1 hình nền cho Central Idea
2.2.2. Chỉnh sửa Central Idea :
a. Thay đổi tiêu đề :
Central Idea xuất hiện
trên bản đồ
Click đúp chuột vào
Central Idea, gõ tiêu đề
-> enter
Central Idea
với tiêu đề mới
b. Định dạng cho tiêu đề :
Click chuột vào Central Idea để chọn
Sử dụng các nút trên thanh công cụ Formatting để
định dạng (tương tự như trong Word)
Tiêu đề sau khi đã
định dạng
Giáo viên: Trần Thị Vân Anh - Trường THPT Nam Khoái Châu