BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TR

NG ĐẠI H C KINH T TPHCM

NGUYỄN VĂN BỔN

TÁC ĐỘNG CỦA NỢ CÔNG VÀ LẠM
PHÁT LÊN TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ Ở
CÁC NƢỚC ĐANG PHÁT TRIỂN

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2017



BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TR

NG ĐẠI H C KINH T TPHCM

NGUYỄN VĂN BỔN

TÁC ĐỘNG CỦA NỢ CÔNG VÀ LẠM
PHÁT LÊN TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ Ở
CÁC NƢỚC ĐANG PHÁT TRIỂN
Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 62340201
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ


Cô tại Trường Đại học Kinh tế TPHCM nói chung Ďã từng giảng dạy kiến thức và
các kinh nghiệm cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường.
Sau cùng, tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn cho những người thân yêu của tôi như
Mẹ, Vợ và các con tôi. Họ luôn Ďộng viên tôi và là niềm vui cho tôi nỗ lực hoàn
thành tốt luận án này.

TPHCM, ngày 21/5/2016


iii

MỤC LỤC
N

dun

Trang

Trang phụ bìa
Lời cam Ďoan

i

Lời cảm ơn

ii

Mục lục

iii


5

5. Ý nghĩa thực tiễn của Ďề tài

6

6. Bố cục của luận án

7

Chƣơn 1: Tổng quan lý thuyết
1.1 Nền tảng lý thuyết nợ công và lạm phát

8
8

1.1.1 Lý thuyết nợ công

8

1.1.2 Lý thuyết lạm phát

14

1.1.3 Lý thuyết về mối quan hệ giữa lạm phát và nợ công

19

1.2 Khung phân tích lý thuyết nợ công, lạm phát và tăng trưởng


46

2.2.3 Tác Ďộng Ďồng thời của nợ công, lạm phát và tương tác của
chúng lên tăng trưởng kinh tế
2.3 Một số nhận xét và khoảng trống nghiên cứu
Chƣơn 3: Mô hình nghiên cứu và phƣơn pháp n h ên cứu

52
54
56

3.1 Khung phân tích thực nghiệm của mô hình

56

3.2 Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

59

3.2.1 Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát

59

3.2.2 Tác Ďộng của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên
tăng trưởng
3.2.3 Phương pháp ước lượng sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond
3.3 Dữ liệu nghiên cứu và lựa chọn các biến

61

78

4.3.2 Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở 60 quốc gia Ďang
phát triển (mẫu tổng thể)

82

4.3.3 Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở các nước Ďang phát
triển ở Châu Á và Châu Phi (các mẫu phụ)
4.4 Kết luận

87
93

Chƣơn 5: Tác đ ng của nợ công, lạm phát và tƣơn tác của chúng
lên tăn trƣởng kinh tế các nƣớc đan phát tr ển

95


v

5.1 Giới thiệu

95

5.2 Các biến trong mô hình thực nghiệm

97


3. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai

121

(a) Hạn chế của luận án

121

(b) Hướng nghiên cứu trong tương lai

122

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ

123

TÀI LIỆU THAM KHẢO

125

PHỤ LỤC

140


vi

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

CPI


REV

Biến nguồn thu chính phủ

TELE

Biến cơ sở hạ tầng

WB

Ngân hàng thế giới

ODA

Vốn vay ưu Ďãi dành cho các nước Ďang phát triển


vii

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
Bảng 3.1 Thống kê mô tả các biến cho mẫu tổng thể (60 quốc gia Ďang phát triển
trên thế giới)

70

Bảng 3.2 Thống kê mô tả các biến cho mẫu Châu Á (22 quốc gia Ďang phát triển
ở Châu Á)

71

Bảng 4.7 Kiểm Ďịnh Granger từ nợ công Ďến lạm phát cho mẫu Châu Á

81

Bảng 4.8 Kiểm Ďịnh Ďồng liên kết Westerlund cho mẫu Châu Phi

81

Bảng 4.9 Kiểm Ďịnh Granger từ lạm phát Ďến nợ công cho mẫu Châu Phi

82

Bảng 4.10 Kiểm Ďịnh Granger từ nợ công Ďến lạm phát cho mẫu Châu Phi

82

Bảng 4.11 Tác Ďộng của nợ công lên lạm phát cho mẫu tổng thể (60 quốc gia
Ďang phát triển trên thế giới)

84

Bảng 4.12 Tác Ďộng của lạm phát lên nợ công cho mẫu tổng thể (60 quốc gia
Ďang phát triển trên thế giới)

85

Bảng 4.13 Tác Ďộng của nợ công lên lạm phát cho mẫu phụ 1 (22 quốc gia Ďang
phát triển ở Châu Á)

88


Bảng 5.2 Tác Ďộng của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng
trưởng kinh tế cho mẫu tổng (60 quốc gia Ďang phát triển)

99

Bảng 5.3 Tác Ďộng của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng
trưởng kinh tế cho mẫu phụ (22 quốc gia Ďang phát triển ở Châu Á)

103

Bảng 5.4 Tác Ďộng của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng
trưởng kinh tế cho mẫu phụ (27 quốc gia Ďang phát triển ở Châu Phi)

106

Bảng 5.5 Tổng kết tác Ďộng của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên
tăng trưởng kinh tế cho 3 mẫu nghiên cứu

107


ix

DANH MỤC CÁC HĨNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 1.1: Các thành phần của khu vực công theo Ďịnh nghĩa của IMF

8

Hình 1.2 Sơ Ďồ chỉ các cơ chế truyền dẫn chính qua Ďó nợ công cao hơn

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Luận án Ďược thực hiện dựa trên việc xác Ďịnh khoảng trống nghiên cứu (research
gap) từ bối cảnh nghiên cứu (học thuật) là chủ yếu. Ngoài ra, bối cảnh thực tiễn và
một số vấn Ďề nội tại ở các nước Ďang phát triển cũng góp phần Ďưa Ďến sự hình
thành của luận án này.
Liên quan Ďến bối cảnh nghiên cứu, tổng hợp các kết quả Ďến từ việc lược khảo các
nghiên cứu trước Ďây cho cả lý thuyết lẫn thực nghiệm (xem thêm chương 2 Tổng
quan các nghiên cứu) cho thấy một số Ďiểm chính như sau: Về chủ Ďề tác Ďộng của
nợ công lên tăng trưởng kinh tế thì chỉ một vài nghiên cứu cho thấy nợ công có tác
Ďộng dương (Al-Zeaud, 2014; Fincke & Greiner, 2015b; Spilioti & Vamvoukas,
2015;…) trong khi có khá nhiều nghiên cứu chỉ ra nợ công có tác Ďộng âm
(Calderón & Fuentes, 2013; Fincke & Greiner, 2015a; Szabó, 2013; Časni et al.,
2014; Bal & Rath, 2014; Lof & Malinen, 2014; Puente-Ajovin & Sanso-Navarro,
2014; Zouhaier & Fatma, 2014; Akram, 2015; Eberhardt & Presbitero, 201; Lee &
Ng, 2015; Mitze & Matz, 2015;…). Đặc biệt khoảng một nửa các nghiên cứu tìm
thấy tác Ďộng phi tuyến của nợ công lên tăng trưởng (Eberhardt, 2013; Égert, 2013;
Kourtellos et al., 2013; Mencinger et al., 2014; Wright & Grenade, 2014; Topal,
2014; Lopes da Veiga et al., 2014; Real et al., 2014; Afonso & Alves, 2014;…).
Tương tự là chủ Ďề tác Ďộng của lạm phát lên tăng trưởng kinh tế (xem thêm
chương 2 Tổng quan các nghiên cứu), chỉ một số ít bài viết cho thấy lạm phát có tác
Ďộng dương (Mallik & Chowdhury, 2001; Xiao, 2009; Raza et al., 2013;…) và một
số nghiên cứu cho thấy lạm phát có tác Ďộng âm (Chudik et al., 2013; Kaouther &
Besma, 2014; Bittencourt et al., 2015; Samimi & Kenari, 2015;…) trong khi Ďại Ďa
số các nghiên cứu khẳng Ďịnh lạm phát có tác Ďộng phi tuyến lên tăng trưởng kinh
tế (Jayaraman et al., 2013; Kremer et al., 2013; Seleteng et al., 2013;


2

khóa và những tác Ďộng của chúng lên nền kinh tế và thị trường tài chính (Woo &


3

Kumar, 2015). Vấn Ďề chính nằm ở chỗ sự gia tăng quá mức của nợ công có một tác
Ďộng xấu lên tích lũy vốn cũng như năng suất lao Ďộng và làm giảm tăng trưởng
kinh tế (Mencinger et al., 2014). Việc này có thể diễn ra thông qua nhiều kênh khác
nhau bao gồm lãi suất dài hạn cao hơn, sự bóp méo của mức thuế cao trong tương
lai, lạm phát gia tăng và khả năng xảy ra khủng hoảng lớn hơn. Nếu tăng trưởng
kinh tế bị tác Ďộng âm, vấn Ďề bền vững tài khóa càng trở nên trầm trọng thêm, Ďiều
này làm gia tăng chi phí lên các nỗ lực Ďiều chỉnh tài khóa Ďể làm giảm lượng nợ ở
các mức bền vững hơn.
Cùng lúc Ďó, sản lượng tăng bền vững ở các mức lạm phát thấp là mục tiêu chính
của Ďại Ďa số các chính sách kinh tế vĩ mô. Ổn Ďịnh mức giá là yếu tố chính trong
việc quyết Ďịnh mức tăng trưởng kinh tế; vì thế, các cơ quan quản lý tiền tệ của các
quốc gia thực thi các chính sách tiền tệ Ďể duy trì lạm phát ở một mức mong muốn.
Lạm phát quá cao tác Ďộng mạnh lên nền kinh tế, nhưng cũng có bằng chứng cho
rằng lạm phát vừa phải cũng hạ thấp tăng trưởng (Temple, 2000).
Trong bối cảnh như thế, cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính Ďược khơi mào bởi sự
tháo chạy của thị trường cho vay thứ cấp ở Hoa Kỳ Ďưa Ďến suy thoái kinh tế trầm
trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới. Phản ứng lại với sự suy thoái này, các chính
phủ và ngân hàng trung ương thực thi ngay lập tức chính sách tài khóa và chính
sách tiền tệ mở rộng chưa từng có về quy mô và cách thức phối hợp giữa các quốc
gia, Ďặc biệt ở các thị trường phát triển và mới nổi. Việc giải cứu khu vực ngân
hàng giúp ngăn ngừa sự sụp Ďổ hệ thống tài chính. Trong khi các hành Ďộng này rõ
ràng giúp ổn Ďịnh chu kỳ kinh tế thì việc nới lỏng chính sách tài khóa và giải cứu
khu vực ngân hàng góp phần gia tăng lượng nợ công khổng lồ ở nhiều nước. Điều
này hoàn toàn Ďi ngược lại với các kết quả nghiên cứu của Reinhart & Rogoff
(2010). Theo Ďó, Reinhart & Rogoff chỉ rõ sự tác Ďộng âm của lượng nợ công cao

2. Mục tiêu nghiên cứu
Thông qua việc xác Ďịnh khoảng trống nghiên cứu trên, Ďể Ďánh giá tác Ďộng của nợ
công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế ở các nước Ďang phát triển trong giai Ďoạn
1990-2014, Ďề tài sẽ hướng Ďến hai mục tiêu sau:
(1) Làm rõ mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát cho các nước Ďang phát triển.


5

(2) Đánh giá thực nghiệm tác Ďộng của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng
lên tăng trưởng kinh tế cho các nước này.

3. Phƣơn pháp n h ên cứu
Để hoàn thành Ďược mục tiêu nghiên cứu của luận án, Ďề tài sẽ phải tiến hành phân
tích và thực hiện Ďược ba nội dung sau:
 Làm rõ mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát cho các nước Ďang phát triển
trong mô hình nghiên cứu.
 Đánh giá thực nghiệm các tác Ďộng của nợ công, lạm phát, và tương tác của
chúng lên tăng trưởng kinh tế ở các nước này.
 So sánh các tác Ďộng này cho ba mẫu nghiên cứu: tổng thể (60 quốc gia Ďang
phát triển), Châu Á (22 quốc gia) và Châu Phi (27 quốc gia).
Phương pháp ước lượng Ďược sử dụng là GMM sai phân dữ liệu bảng ArellanoBond với ưu Ďiểm là xử lí Ďược hiện tượng tự tương quan chuỗi (thông qua kiểm
Ďịnh Arellano-Bond test) và hiện tượng nội sinh (thông qua kiểm Ďịnh Sargan test).
Mô tả cụ thể và chi tiết cho phương pháp nghiên cứu Ďược trình bày ở Chương 3.

4. Đố tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đố tƣợng nghiên cứu: mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát; tác Ďộng của nợ
công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế cho các nước Ďang
phát triển ở Châu Á, Mỹ Latin, và Châu Phi trong giai Ďoạn 1990 – 2014 với các
biến kiểm soát như Ďầu tư tư nhân, lực lượng lao Ďộng, nguồn thu chính phủ, cơ sở

tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao mức sống của người dân và tạo nhiều việc
làm. Ngoài ra, nghiên cứu này có thể Ďưa ra những phát hiện mới mang tính khoa
học về tác Ďộng Ďồng thời của nợ công và lạm phát, Ďặc biệt là biến tương tác giữa
hai biến này lên tăng trưởng kinh tế ở các nước Ďang phát triển. Điều này hình thành
nên các cơ sở lý luận cơ bản Ďể giúp các nhà quản lý và Ďặc biệt những người hoạch
Ďịnh chính sách công có cái nhìn khoa học hơn trong việc Ďưa ra các quyết sách


7

mang tính chiến lược nhằm phát triển kinh tế mang tính bền vững, tránh Ďược
khủng hoảng nợ công, và Ďảm bảo cuộc sống ổn Ďịnh của người dân.
Ngoài ra, việc thực hiện thành công chủ Ďề nghiên cứu này cũng góp phần hình
thành nền tảng nghiên cứu cho các nghiên cứu tương tự sau này cho riêng Việt
Nam, giúp Ďịnh hình các gợi ý chính sách cho chính phủ Việt Nam liên quan Ďến
vấn Ďề nợ công và lạm phát có ảnh hưởng Ďến tăng trưởng kinh tế.

6. Bố cục của luận án
Ngoài phần mở Ďầu thì cấu trúc của luận án Ďược xác Ďịnh như sau:
Chương 1 trình bày cơ sở lý thuyết về nợ công, lạm phát, ảnh hưởng của lạm phát
lên nợ công và khung phân tích lý thuyết nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế.
Chương 2 là tổng quan về mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát; tác Ďộng của nợ
công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế. Phần này Ďược trình bày dưới dạng phân
tích và tổng hợp từ các nghiên cứu có liên quan trước Ďây.
Chương 3 mô tả mô hình thực nghiệm và các phương pháp nghiên cứu trong Ďó xác
Ďịnh khung phân tích thực nghiệm của mô hình, mô hình thực nghiệm, phương pháp
ước lượng và dữ liệu nghiên cứu.
Chương 4 là kết quả thực nghiệm tác Ďộng của nợ công lên lạm phát cho các nước
Ďang phát triển ở Châu Á, Châu Phi, và Mỹ Latin trong giai Ďoạn 1990-2014.
Chương 5 nêu bật kết quả thực nghiệm tác Ďộng của nợ công, lạm phát, và tương tác

chức công

Các tổ chức công
phi tài chính

Chính quyền
liên bang
Chính quyền
Ďịa phương

Hình 1.1: Các thành phần của khu vực công theo
Ďịnh nghĩa của IMF
Nguồn: IMF (2010)

Các tổ chức công
tài chính

Ngân hàng Trung
ương (NHTW)

Các tổ chức nhà
nước nhận tiền
gửi (trừ NHTW)

Các tổ chức tài
chinh công khác


9