BM 01-Bia SKKN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG PTDTNT - THCS & THPT ĐIỂU XIỂNG
Mã số: ................................
(Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SÂN KHẤU HÓA TRONG DẠY VÀ HỌC MÔN LỊCH SỬ

Người thực hiện: LƯU THỊ HOA PHƯỢNG
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lý giáo dục



- Phương pháp dạy học bộ môn: LỊCH SỬ



(Ghi rõ tên bộ môn)

- Lĩnh vực khác: ....................................................... 
(Ghi rõ tên lĩnh vực)

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN
 Mô hình
 Đĩa CD (DVD)
 Phim ảnh  Hiện vật khác
(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)



2


MỤC LỤC
Trang

Sơ lược lý lịch khoa học …………………………………………………….2
I. Lý do chọn đề tài …………………………………………………………..4
II. Cơ sở lý luận và thực tiễn ………………………………………………...4
1. Cơ sở lý luận ……………………………………………………………....4
2. Cơ sở thực tiễn …………………………………………………………….5
III. Tổ chức thực hiện các giải pháp………………………...………………..5
IV. Hiệu quả của đề tài …………………………………………...………...20
V. Đề xuất, khuyến nghị khả năng áp dụng ………………………………...21
VI. Tài liệu tham khảo. ……………………………………………………..23

3


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SÂN KHẤU HÓA TRONG DẠY VÀ HỌC MÔN LỊCH SỬ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Còn nhớ trong diễn đàn bàn về “Vai trò của việc dạy và học môn lịch sử
trong giáo dục Việt Nam” thầy Hà Văn Thịnh (nguyên cán bộ giảng dạy khoa lịch
sử, trường ĐHKH Huế) phát biểu: “Bi hài ở chỗ, sau hàng chục năm phát triển của
nền giáo dục XHCN, cả cơ quan chủ quản, phụ huynh, học sinh và hàng vạn người
quan tâm, yêu quý lịch sử nước nhà lại cứ phải day dứt, trăn trở mãi với câu hỏi
"Tại sao thế hệ trẻ không thích học sử nước nhà?". "Không thích" trong trường hợp
này chỉ là một uyển ngữ có chức năng…an ủi vì dùng đến từ "chán" thì quả thật là

4


trong dạy học là giáo viên cung cấp kịch bản và đạo diễn, học viên hành động
theo các vai diễn. Qua đó họ học được cách suy nghĩ, thể hiện thái độ và hành
động cũng nhờ các kỹ năng ứng xử khác của nhân vật trong kịch bản”[3,tr. 283].
Đối với bộ môn lịch sử khi “Sân khấu hóa”, học sinh được tham gia đóng
vai, hóa thân vào các nhân vật lịch sử. Khi đó giáo viên đảm nhiệm phần kịch bản
hoặc hướng dẫn học sinh viết kịch bản. Bằng việc nhập vai vào các nhân vật lịch
sử, các em sẽ chủ động tìm hiểu, chiếm lĩnh kiến thức và được hoạt động trực tiếp
trong suốt hoạt động đóng vai. Việc “Sân khấu hóa lịch sử” không chỉ hấp dẫn,
giúp các em khắc sâu kiến thức dễ dàng mà qua đó còn hình thành kinh nghiệm cá
nhân và rèn luyện kĩ năng tự tin trước đám đông..
2. Cơ sở thực tiễn
Dạy học Lịch sử là dạy những sự gì đã xảy ra trong quá khứ, mỗi bài học
đều có rất nhiều sự kiện và khái niệm lịch sử học sinh phải nhớ và hiểu. Trong thực
tế hiện nay, còn nhiều học sinh học tập một cách thụ động, chỉ đơn thuần là nhớ
kiến thức một cách máy móc mà chưa rèn luyện kỹ năng tư duy. Tâm lí học sinh
vẫn xem nhẹ bộ môn Lịch sử và coi Lịch sử là môn phụ, các em chưa thực sự tập
trung tìm hiểu sâu bài học mà chỉ dừng lại ở mức độ học thuộc những gì thầy cô
cho ghi.
Mặt khác, một số giáo viên chưa thực sự hiểu sâu về phương pháp dạy học
và kiến thức còn lệ thuộc vào sách giáo khoa, tức là chưa làm chủ được kiến thức
dẫn đến giờ học khô khan, nhàm chán, nặng nề nên mất đi tính hấp dẫn của môn
lịch sử. Hơn nữa do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sử trong
đời sống xã hội. Một số học sinh và phụ huynh có thái độ xem thường bộ môn lịch
sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng,..
Qua bốn năm giảng dạy lịch sử , bản thân tôi luôn trăn trở để tìm ra những
phương pháp giúp học sinh hứng thú học tập bộ môn hơn và đạt kết quả cao hơn.
Một trong những phương pháp có hiệu quả tôi đã thực hiện là xây dựng kịch bản

- Bước 8. Giáo viên cho điểm các nhóm (Giáo viên có thể cho điểm cộng,
điểm miệng hoặc 15’ cao nếu nhóm nào làm tốt để động viên, khuyến khích các
em).
Ví dụ 1- ( Chương trình lịch sử lớp 7/ có video minh họa)
Bài 18: Cuộc kháng chiến của nhà Hồ và phong trào khởi nghĩa chống
quân Minh đầu TK XV
GV chia lớp thành 2 đội lớn tìm hiểu hai mục (1&2) trong sách giáo khoa
(Giáo viên đã giao nhiệm vụ trước ở nhà và hướng dẫn học sinh viết kịch bản) cho
5 phút chuẩn bị trên lớp.
Đội 1: Tái hiện lại cuộc xâm lược nhà Minh và sự thất bại của nhà Hồ.
Đội 2: Tái hiện lại tội ác của giặc Minh thông qua chính sách thống trị
của chúng.
Đội 1: Tái hiện lại cuộc xâm lược nhà Minh và sự thất bại nhà Hồ

6


Vua Minh: Truyền sứ giả do thám An Nam vào.
Công Công: Truyền sứ giả vào….
Sứ giả: Hoàng thượng vạn tuế vạn tuế…vạn vạn tuế!
Vua Minh: Bình thân.
Sứ giả: Hiện nay An Nam có biến, nhà Hồ cướp ngôi nhà Trần ah!.
Vua Minh: (gật đầu đắc í, cho sứ giả lui) Truyền Trương Phụ vào.
Trương Phụ: Thánh thượng chắc đã có kế chiếm An Nam rồi?
Vua Minh: Đúng, trẫm nghĩ ta nên lấy cớ “ Phù Trần diệt Hồ” để biến An
Nam thành đất của ta, ngươi thấy thế nào?
Trương Phụ: Thánh thượng quả đa mưu, thần sẽ tập hợp 20 vạn quân lính rồi
chuẩn bị kế tấn công.
Vua Minh: Vậy ngươi mau đi đi.
Trương Phụ: Tuân lệnh! (khi triệu tập quân lính xong): Hôm nay chúng ta

Người dân 3: Chúng tôi sẽ không làm gì hết…
Hồ Quý Ly: (sau khi nghe được tin nhân dân không nghe lệnh lòng đầy suy
tư) Mình đã làm gì sai sao? Được! cho dù thế nào ta cũng quyết tâm sống mái với
giặc dù chiến đấu đơn độc.
Quan nhà Hồ: Nguy to rồi, quân Minh phá thành, chúng bắt bớ người dân,
chúng ta mau chạy thôi…
Hồ Quý Ly: Nhanh chạy về Hà Tĩnh, tới đó bàn bạc kế đánh giặc, tuyển thêm
quân binh.
Quan nhà Hồ: Tuân lệnh!
Sau khi chạy tới Hà Tĩnh, thấy không ai tiếp lệnh Hồ Quý Ly nghĩ bụng: Tại
sao không ai nghe lệnh? Làm phản ư??
Người dân 1: Trận chiến này ông tự quyết định mọi thứ nên ông hãy tự lo.
Quân nhà Minh: Bẩm tướng quân vẫn chưa thấy quân Hồ đâu hết
Trương Phụ: (tức giận) Cái gì? Dù phải lục tung chỗ này cũng phải tìm cho
ra hắn.
Quân nhà Minh: Bẩm! đã tìm ra hắn, chúng ở Hà Tĩnh trốn trong đám dân
thường.
Trương Phụ: Ta thấy hắn rồi, đuổi theo..
Quan nhà Hồ: Thánh thượng, quân Minh đuổi tới chạy mau thôi.
Hồ Quý Ly: Lên ngựa, đi thôi.
Trương Phụ: Hồ Quý Ly mau chịu hàng, quân của ngươi đã bị giết sạch và
bao vậy.
Hồ Quý Ly: bị bắt, hét to: Không !
Trương Phụ: Bay đâu giải tên phản nghịch này, An Nam bây giờ là của ta…
haha..
Thông qua vở kịch lịch sử, các em dễ dàng nhận ra âm mưu xấu xa của giặc
Minh muốn biến nước ta thành quận huyện của chúng, biết được sự thất bại của
nhà Hồ vì không được sự ủng hộ của nhân dân, từ đó rút ra được bài học xương
máu về đại đoàn kết và sức mạnh to lớn của nhân dân.
Đội 2: Tái hiện lại tội ác của giặc Minh thông qua chính sách thống trị

Học sinh: Ông kia (giọng tức giận) ông là ai? Sao ông tới đây gây sự? sao
dám xé sách của chúng tôi???
Trương phụ: (Đưa cuốn sách Trung Hoa và nói ) đây, hãy đọc cuốn sách
này nè.
Học sinh: Thứ này hả? Tôi không cần, thà chết chứ không thèm (vứt cuốn sách
xuống).
Trương phụ: Được! Ngươi nói thà chết cũng không đọc chứ gì? Cho ngươi
toại nguyện, bay đâu mổ bụng moi gan lôi ruột cuốn vào gốc cây cho ta. Rồi đốt
hết mấy thứ sách vớ vẩn đó cho ta.
Quân lính: Rõ, thưa tướng quân.
Trương phụ: Thật là bực mình chết đi được, nhìn kìa cái thứ dân này mặc
cái gì kia? Xe hết áo bắt mặc áo nước ta.
Nói rồi quân Minh tàn nhẫn xé rách quần áo, bắt nhân dân phải mặc trang
phục giống chúng nhằm âm mưu đồng hóa.
Trương Phụ lùng sục khắp nơi tìm những cô gái xinh đẹp bắt về nước làm
nô tì.
Trương Phụ: Cô gái kia thật đẹp, đem về dâng chúa công.
Cô gái: Không, xin tha cho tôi, tôi không đi đâu đồ đê tiện, biến thái..
Trương Phụ: Con tiện nhân này, mày biết theo tao được sung sướng không
hả? Bắt ả tiện nhân này cho ta.
Quân lính: Tuân lệnh!
Cô gái: Không… tôi không đi.
Mẹ già: Các ông làm ơn tha cho con gái tôi, tôi chỉ có mình nó, xin các
ông..
Trương Phụ: Mụ già lắm lời, cút.. (đá bà mẹ văng.)

10


Người mẹ đau xót khi con gái bị giặc bắt

Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên thế kỉ XIII
GV chia lớp làm hai đội:
+ Đội 1: Tái hiện lại quá trình chuản bị kháng chiến của quân và dân nhà Trần
(1285).
+ Đội 2: Tái hiện lại diễn biến diễn biến cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên
của quân và dân nhà Trần 1285.
Đội 1: Tái hiện lại quá trình chuẩn bị kháng chiến của quân và dân nhà
Trần.

Thái Thượng hoàng và vua Trần đang họp bàn kế đánh giặc.
Thái thượng hoàng: Các khanh ! Người thì chủ ý muốn cho quân Mông
Nguyên mượn đường, người thì phân vân nên hòa, ta biết liệu bề nào đây?
Quan nhát: Đánh chúng khác gì đem trứng chọi đá, cả Hoa Hạ đã nằm
trong tay chúng,cả vua tôi Tống triều đều phải nhảy xuống biển một thảy mà tự
vẫn. Sức ta sao chống trả được?
Vua Trần (lắc đầu..)

12


Quan đại thần: Xin Thượng hoàng và quan gia cho đánh, cho giặc mượn
đường đánh Chiêm Thành là rước kẻ cướp vào nhà, không thể được. Chúng ta nên
quyết đánh!
Quan nhát : Thế giặc rất mạnh, phía Đông đã chiếm đến Cao Ly, cả Hoa Hạ
đã thuộc vê Mông Nguyên. Nếu chống lại liệu ta có giữ được tấm miếu của tổ
tiên???????
Các quan khác: Xin thánh thượng và quan gia cho đánh
Trần Quốc Tuấn: Bọn giặc Thát ngày càng lấn tới, chúng coi thường ta quá
lắm. Không thể cam chịu mãi được!
Thái thượng hoàng : Hãy cho ta biết quyết định cuối cùng của các khanh?

Trần Quốc Tuấn: Thưa đức vua, việc đánh giặc là việc của toàn dân, ta nên
mở hội nghị để lòng dân đươc tỏ nguyện.
Thái Thượng Hoàng: Lời quốc công quả là vàng ngọc, lòng dân mà thuận
việc chống giặc ắt thành công.
Lính : Loa.. loa… loa… Cho mời bô lão khắp cả nước bàn kế đánh giặc, lấy
điện Diên Hồng làm nơi nghị sự…
Vua Trần: Các bậc trưởng lão, người thay mặt quốc dân, nay thế giặc đang
mạnh vậy ta nên hòa hay nên đánh?
Các bậc bô lão đồng thanh: Quyết đánh!
Cả lớp đồng thanh hát vang bài “ Hội nghị Diên Hồng” của Lưu Hữu Phước
làm sống lại hào khí Thăng Long

Các bô lão bày tỏ ý chí quyết đánh giặc Thát
14


Với việc “sân khấu hóa” quá trình chuẩn bị kháng chiến của quân và dân nhà
Trần, cả lớp như hòa vào không khí hừng hực kháng chiến, đặc biết khi cả lớp hát
vang bài “Hội nghị Diên Hồng” như làm sống lại ý chí quyết tâm cao độ của cả
một dân tộc thề quyết sống mái với kẻ thù “Sát Thát”, “Quyết đánh”… Khơi dậy
lòng yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc trong trái tim mỗi học sinh. Qua đó, kiến
thức lịch sử nhẹ nhàng len lỏi vào tâm trí các em.
Đội 2: Hóa thân vào nhân vật tái hiện lại diễn biến cuộc kháng chiến chống
Mông Nguyên của quân và dân nhà Trần 1285.

Trần Bình Trọng bị giặc Thát bắt vẫn không hề run sợ
- Thoát Hoan: 50 vạn quân san bằng Đại Việt cho ta!
- Trần Quốc Tuấn: Thế giặc mạnh chúng ta tạm lui về Vạn Kiếp để bảo
toàn lực lượng.
- Tướng ta: Hãy lui quân vào các hang động, rút quân theo khe suối, thiêu

Sát Thát của chúng, chất cao hơn núi để hả cơn giận này... (ném chai rượu... tức
giận..)
- Toa Đô: Bẩm đại vương quân Trần chạy mất rồi ạ!
16


- Thoát Hoan: Các ngươi là một lũ vô dụng!
- Toa Đô: Dạ bẩm, hạ tướng biết tội nhưng đó là quân cảm tử ah, hạ tướng
đã dùng toàn bộ binh lực vây bắt chúng, bắt được Binh Trọng tướng quân xin dâng
đại vương.
Bình Trọng tướng quân ung dung bước vào.
- Toa Đô: Bẩm đại vương tên này rất ngông cuồng, bao của ngon vật lạ hắn
chẳng mẩy may động lòng, lại tuyệt thực mấy ngày nay.
- Thoát Hoan: (gật gật)
- Toa Đô: Tên kia thấy đại vương ta sao không quỳ.
Bình Trọng tướng quân hiên ngang hất mặt không thèm nhìn
- Thoát Hoan: Tướng quân hãy theo ta về làm vương đất Bắc.
- Trần Bình Trọng: Ha..ha..ha, ta thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm
vương đất Bắc.
- Thoát Hoan (tức tối): Quân bay, mang hắn ra chém!
Quân Mông Nguyên khốn khổ vi thiếu lương thực, tinh thần tàn lụi, mệt
mỏi...
- Trần Quốc Tuấn: (nắm thanh gươm) thời cơ đã đến, phục kích và phản
công Hàm Tử, Chương Dương và giải phóng Thăng Long..
Cả lớp (ồ..ồ...giơ tay lên)
- Lính Mông Nguyên: chạy, chạy, nhanh lên..
Toa Đô bị chém đầu.
Thoát Hoan phải chui vào ống đồng cho lính khiêng về nước.
Trần Quốc Tuấn: Đất nước đã sạch bóng quân thù:
“ Chương Dương cướp giáo giặc

Cao ủy Pháp: Trước hết ta muốn chiếm Bắc Kì trước, Nơi đây tập trung rất
nhiều tài nguyên khoáng sản, đông dân lại có sông Hồng nối liền Hoa Nam Trung
Quốc.. cho nên bằng mọi giá phải chiếm Bắc Kì.
Đuy-puy: a..aaa…Vậy… (nhìn nhau gật đầu)
Cao ủy Pháp: Người hãy cho người đóng giả giáo sĩ nắm bắt tình hình nơi
đây, đồng thời cướp bóc gây rối cho ta… (Nhìn nhau cười đễu gật đầu…)
Dẫn chuyện: Thế là Đuy – puy cướp bóc bắt quan lính và dân đem xuống
tàu... để rồi tại phòng cao ủy Pháp:
- thưa ngài, người triều đình muốn gặp ngài
Cao ủy Pháp: cho vào (cười đắc thắng)
Lính nhà Nguyễn: thưa ngài xin hãy giúp chúng tôi, hiện nay tình hình ở Bắc
kì căng thẳng thường xuyên bị cướp bóc, bất ổn. Vua tôi mong muốn ngài hãy cử
người ra Bắc Kì dẹp loạn
Cao ủy Pháp: Ồ, nhà vua đã nhờ vả ta đây sao nỡ từ chối.. người yên về
đi... hahahaha
Cao ủy Pháp: Gác-ni-e, hãy đưa 200 quân ra Bắc Kì “ giúp đỡ”.. công phá
thành Hà Nội luôn..
(hai tên nhìn nhau cười... ha...ha..ha..)
18


Dẫn chuyện: Thế là Gác-ni-e chỉ huy 200 quân từ Sài Gòn ra Bắc. Khi tới
Hà Nội Gác- ni-e hét lên:
- Công phá thành Hà Nội cho ta ( cho quân nổ súng đánh thành Hà Nội)
Dẫn chuyện: Lúc này tại Hà Nội, 7000 quân triều đình dưới sự chỉ huy
Nguyễn Tri Phương cố gắng cản giặc nhưng thất bại. Buổi trưa hôm đó thành mất,
Nguyễn Tri Phương bị thương và bị bắt.
Hình ảnh Nguyễn Tri Phương từ chối giặc cứu chữa, vứt vết băng nhịn ăn
chết...
Dẫn chuyện: Chưa đầy 1 tháng sau đó Pháp đánh chiếm các tỉnh lân cận :


(%)

Khối 7

92%

79%

Khối 8

85%

72%
19


+ Khối 9: Chất lượng thi HKI 2016-2017 đạt 66% trên trung bình. Sau khi tôi tiếp
nhận và thực hiện phương pháp chất lượng tăng lên rõ rệt, cụ thể kì thì chất lượng
HKII năm 2016-2017 vừa qua đạt 90% học sinh trên trung bình.
+ Ở khối 10, năm học 2016- 2017 có ba em tham gia kì thi học sinh giỏi tỉnh thì
hai em đạt giải (1 giải ba và 1 giải khuyến khích)
IV. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Mỗi phương pháp đều có những vai trò nhất định trong quá trình dạy học.
Riêng với phương pháp “Sân khấu hóa lịch sử”, tôi nhận thấy có những vai trò
quan trọng trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở các cấp, tạo
hứng thú học tập cho học sinh, qua đó nâng cao chất lượng dạy và học, có ý nghĩa
to lớn trong việc phát triển toàn diện.
Thứ nhất: “Sân khấu hóa” trong dạy học lịch sử tạo hứng thú cho các em,
lôi cuốn tất cả các em làm gia vào câu chuyện lịch sử.

Thứ tư: “Sân khấu hóa” lịch sử có tác dụng giáo dục kĩ năng sống cho HS.
Các nhà sử học Hy Lạp cổ đại đã khẳng định rằng "Lịch sử là cô giáo của
cuộc sống", "Lịch sử là bó đuốc soi đường đi tới tương lai" vì vậy thông qua những
câu chuyện do chính các em dàn dựng và hóa thân, các em sẽ tự rút ra nhiều bài
học kinh nghiệm quý báu. Ngoài ra sân khấu hóa lịch sử còn:
- Rèn luyện kĩ năng giao tiếp: Khi hóa thân vào nhân vật lịch sử đòi hỏi HS
phải chủ động trong quá trình học tập, trong quá trình tham gia đó đã góp phần
hình thành cho HS kĩ năng trong giao tiếp giữa học sinh – học sinh, học sinh – cả
lớp, học sinh – giáo viên, từ đó giúp các em linh hoạt hơn trong vấn đề giao tiếp.
- Rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề. Thông qua việc “sân khấu hóa” lịch

sử, các nhóm tái hiện lịch sử sẽ đặt vấn đề và các nhóm khác sẽ phải giải quyết vấn
đề.
- Rèn luyện kĩ năng tự tin trước đám đông. Không phải ai sinh ra cũng có
năng khiếu làm “diễn viên”, thuyết trình hay hùng biện và thực tế rất nhiều HS đã
quen với lối truyền thụ một chiều là giáo viên đọc, học sinh chép. Thông qua việc
hóa thân vào nhân vật lịch sử, các em sẽ trở nên tự tin hơn khi đứng trước đám
đông (cả lớp) và các em cũng sẽ nhận thấy mình cần phải cố gắng hơn nữa để “vai
diễn” của mình nhận được sự khen ngợi của giáo viên và cả lớp. Nếu được thực
hành nhiều bản thân các em sẽ tự rút ra kinh nghiệm quý báu để làm sao thuyết
phục được cả lớp, để “đốt lửa” và “truyền lửa” cho cả lớp.
V. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Bản thân tôi, trong quá trình giảng dạy thường xuyên cho xây dựng kịch
bản và cho học sinh hóa thân vào nhân vật lịch sử, tôi nhìn thấy ánh mắt thích thú
của các em, tôi nhường hết sân khấu cho các em thỏa thích thể hiện.. Tôi nhận thấy
hiệu quả rõ rệt khi thực hiện phương pháp này. Sau đây tôi xin đưa ra một số yêu
cầu khi vận dụng phương pháp sân khấu hóa trong dạy và học Lịch sử:
* Đảm bảo mục tiêu giáo dục:
Về kiến thức: Phải đảm bảo yêu cầu cung cấp cho HS những kiến thức cơ
bản và hiện đại, sát với thực tế, liên hệ thực tiễn.


VI. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
Nguyễn Ngọc Bích - Tôn Quang Cường- Phạm Kim Chung, Tập
bài giảng phương pháp và công nghệ dạy học, ĐHGD-ĐHQGHN, 2006.
2.
Trần Thị Tuyết Oanh ( chủ biên), Giáo trình Giáo dục học, Tập 1,2.
Nxb ĐHSPHN,2005.
3.
Bộ Giáo dục và đào tạo, Lịch sử 7,8,9,10 ( SGK chương trình chuẩn,
3 cuốn). Nxb Giáo dục, 2008..
4.

Phan Trọng Ngọ, Dạy học và PPDH trong nhà trường.Nxb
ĐHSPHN, 2005.

5.

Đại Việt Sử Ký Toàn Thư. Nxb Văn hóa thông tin, 2003.

6.
Nguyễn Kỳ, Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học làm trung
tâm. Nxb Giáo dục, 1995.
7.
Phan Ngọc Liên( chủ biển), Phương pháp dạy học Lịch sử. Nxb
ĐHSP, 2011.
Web:
8.

www.edu.net.