SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
PHÂN MÔN LỊCH SỬ LỚP 5

Người thực hiện : Hà Thị Thắm
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thành Công
SKKN thuộc lĩnh vực: Lịch sử

THANH HÓA, NĂM 2017

1


MỤC LỤC

Trang

1. Mở đầu

2

1.1. Lý do chọn đề tài

2


2.3.1. Giáo viên phải thống kê, nắm vững danh mục đồ dùng dạy học

7

tối thiểu đối với phân môn Lịch sử lớp 5.
2.3.2. Xây dựng kế hoạch sử dụng đồ dùng sẵn có; dự kiến đồ dùng

7

cần làm ngay từ đầu năm học.
2.3.3.Tổ chức sử dụng có hiệu quả đồ dùng dạy học trong từng tiết
dạy

11

2.4. Một số kết quả đạt được.

18

3. Kết luận - kiến nghị.

19

3.1. Kết luận.

20

3.2. Kiến nghị.


lược đồ, phim tư liệu...Tuy nhiên, trong thực tiễn dạy học môn Lịch sử ở các
trường tiểu học hiện nay, việc sử dụng đồ dùng dạy học để nâng cao hiệu quả
giờ dạy còn nhiều hạn chế, nhiều giáo viên quá lạm dụng hoặc sử dụng phương
tiện dạy học chưa đúng với các yêu cầu sư phạm. Điều này đã làm cho học sinh
bị phân tán trong giờ học, dẫn đến năng lực tư duy trừu tượng bị hạn chế, hiệu
quả của giờ học không cao.
Là một giáo viên tiểu học, qua thực tiễn dạy học nhiều năm bản thân tôi
nhận thấy vai trò quan trọng và tác dụng to lớn của đồ dùng dạy học, đặc biệt là
đối với phân môn Lịch sử. Chính vì vậy trong những năm qua tôi đã nghiên cứu,
tìm tòi đã rút ra “Một số kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy học trong phân
môn Lịch sử lớp 5” để góp một phần nhỏ vào việc thực hiện nâng cao hiệu quả
giáo dục nói chung, nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử ở Trường Tiểu học
Thành Công nói riêng.
1.2. Mục đích nghiên cứu
Qua đề tài này tôi muốn mình thực sự nghiên cứu cách sử dụng đồ dùng
dạy học trong môn lịch sử lớp 5, cụ thể là thống kê các đồ dùng dạy học, xây
2


dựng kế hoạch sử dụng đồ dùng sẵn có, dự kiến đồ dùng cần làm hoặc sưu tầm
khi dạy lịch sử lớp 5, cách sử dụng đồ dùng để góp phần vào việc thực hiện nâng
cao chất lượng dạy và học môn lịch sử lớp 5.Từ đó tích lũy kinh nghiệm cho bản
thân phục vụ việc giảng dạy môn lịch sử ở Tiểu học nói chung và môn lịch sử
lớp 5 nói riêng.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài này nghiên cứu về thực trạng sử dụng đồ dùng dạy học trong môn
lịch sử lớp 5 của giáo viên trường Tiểu học Thành Công; Học sinh lớp 5 trường
Tiểu học Thành Công.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

người học, từng bước khắc phục hạn chế của phương pháp dạy học chỉ chú trọng
truyền thụ kiến thức, ít yêu cầu người học vận dụng kiến thức vào thực tế.
Nhưng để đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả thì đồ dùng dạy học trở
thành một điều kiện không thể thiếu và có vai trò hết sức quan trọng. Bởi vì, đồ
dùng dạy học là những công cụ lao động của giáo viên và học sinh. Thông qua
những công cụ lao động này, giáo viên và học sinh biết sử dụng hợp lý, đúng
quy trình, phù hợp với từng đơn vị kiến thức, nội dung bài học, môn học thì đồ
dùng dạy học sẽ là nguồn phương tiện cung cấp kiến thức cho học sinh.
Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học, bao giờ cũng đi từ
trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng. Giáo viên và học sinh sử dụng các
đồ dùng dạy học là con đường kết hợp chặt chẽ giữa cái cụ thể và cái trừu tượng,
xây dựng cho học sinh biết quan sát một cách có tổ chức, có kế hoạch, biết tư
duy một cách độc lập, linh hoạt, sáng tạo, biết tưởng tượng một cách đúng
hướng và phong phú.
Ở mỗi tiết dạy, các phương pháp dạy học chỉ được thực hiện nhờ có sự hỗ
trợ của các đồ dùng dạy học nhất định, với những hình thức dạy học nhất định,
phối kết hợp những thủ pháp hết sức phong phú đa dạng. Đồ dùng dạy học đóng
vai trò cung cấp nguồn thông tin học tập, tạo ra nhiều khả năng để giáo viên
trình bày nội dung bài học một cách sâu sắc và thuận lợi trong tất cả các môn
học ở tiểu học, đặc biệt là môn Lịch sử. Việc khai thác sử dụng đồ dùng dạy học
trong giảng dạy môn Lịch sử ở tiểu học là hết sức cần thiết. Nó giúp cho học
sinh tái hiện lại những sự kiện, nhân vật lịch sử trong quá khứ vì khi học lịch sử
học sinh không thể tiếp xúc với những sự kiện của đời sống xã hội đã xảy ra
trong quá khứ. Vì vậy làm việc với đồ dùng dạy học sẽ góp phần tạo biểu tượng
lịch sử cho học sinh, nhờ đó mà học sinh tốn ít công sức nhưng thu nhận có hiệu
quả kiến thức lịch sử. Ngoài ra sử dụng có hiệu quả đồ dùng dạy học trong dạy
học lịch sử ở Tiểu học còn giúp học sinh nhớ kĩ hiểu sâu những hình ảnh, kiến
thức lịch sử mà các em thu nhận được qua đó giúp các em phát triển óc quan sát,
trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ. Với ý nghĩa như vậy, dạy học Lịch sử ở
Tiểu học cần thiết phải hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ đồ dùng dạy

thảo luận, vấn đáp, đọc sách giáo khoa, quan sát lược đồ, tranh ảnh,...các em đã
mạnh dạn trình bày diễn biến của các trận đánh trên lược đồ, trả lời các câu hỏi
hay ghi nhớ các mốc lịch sử, sự kiện, nhân vật lịch sử,...trong việc chiếm lĩnh
kiến thức của mình.
2.2.2. Hạn chế
*Về giáo viên: Vẫn còn một số ít giáo viên quan niệm lịch sử không phải
là môn chính mà chỉ chú trọng vào hai môn Toán, Tiếng việt. Chính vì vậy mà
giáo viên không đầu tư vào chất lượng dạy học môn lịch. Giáo viên chưa đổi
mới phương pháp dạy học, chưa tích cực hóa hoạt động của học sinh để tạo điều
kiện cho các em suy nghĩ, chiếm lĩnh và nắm kiến thức. Do đó nhiều học sinh
chưa nắm vững kiến thức, khi trả lời các câu hỏi thì nhìn vào sách giáo khoa đọc
nguyên bản và học thuộc một cách máy móc dẫn đến nhanh quên kiến thức.
Đồ dùng- thiết bị dạy học môn lịch sử (bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, hiện
vật, sa bàn, băng đĩa, đèn chiếu,..) còn ít. Trong phân môn lịch sử lớp 5 đồ dùng
dạy học được cấp phát chỉ phục vụ cho các bài như: Cách mạng tháng Tám năm
1945; Quân Pháp bị bắt ở Điện Biên Phủ; Quân giải phóng tiến vào Sài Gòn
tháng 4 năm 1945; Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Như vậy đồ dùng dạy
học tối thiểu chỉ áp dụng được một phần nội dung và phương pháp dạy học môn
lịch sử lớp 5.
Ý thức cũng như khả năng sưu tầm, tự làm đồ dùng dạy học và việc ứng
dụng công nghệ thông tin như giáo án điện tử, đèn chiếu phục vụ cho môn lịch
sử ở một số giáo viên còn hạn chế. Bởi họ cho rằng đây là môn học khó, việc
sưu tầm, tự làm đồ dùng dạy học và soạn giáo án điện tử lại tốn nhiều chi phí,
thời gian và công sức.
*Về học sinh: Học sinh chưa thấy được tầm quan trọng của phân môn
lịch sử, chưa yêu thích phân môn lịch sử coi lịch sử là “môn phụ”. Các em chưa
tìm thấy hứng thú trong các giờ học sử, thấy khó nhớ, khó học, chán nản khi học
lịch sử.

5


Số lượng

Tỉ lệ

Số lượng

Tỉ lệ

4

11,8%

10

29,4%

20

58,8%

Đó là một một số liệu không chút khả quan. Trong một tiết học lịch sử chỉ
có 4 em là hứng thú học tập, tập trung nghe giảng, tiếp thu và nhớ kiến thức tại
lớp tốt; 10 em hoàn thành bài kiểm tra nhưng trong giờ học chưa tập trung nghe
giảng, chưa suy nghĩ trả lời được các câu hỏi mà giáo viên đặt ra. Còn lại 20
chưa hứng thú học tập môn lịch sử, chưa tập trung nghe giảng, các em thấy khó
nhớ, khó học, chán nản khi phải học lịch sử . Từ đó dẫn đến các em không tiếp
thu được kiến thức. Tôi không tránh khỏi những băn khoăn tại sao chất lượng
của môn lịch sử lại thấp như vậy? Theo tôi có lẽ do nhiều nguyên nhân. Nguyên
nhân đầu tiên là do giáo viên chưa coi trọng môn lịch sử, coi lịch sử là “môn

thống kê, nắm rất vững danh mục đồ dùng dạy học tối thiểu đối với phân môn
Lịch sử lớp 5, cụ thể là:
TT

Tên thiết bị

Số lượng

Đơn vị
tính

Đối tượng sử dụng
GV

HS

I

TRANH ẢNH

1

Cách mạng tháng 8 năm 1945
(ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn)

3

Tờ

x


LƯỢC ĐỒ

1

Chiến dịch Điện Biên Phủ

2

Tờ

x

x

2.3.2. Xây dựng kế hoạch sử dụng đồ dùng sẵn có; dự kiến đồ dùng cần
làm ngay từ đầu năm học.
Xác định và sử dụng tốt đồ dùng dạy học tức là đã xác định được cái đích
cần đạt của mỗi bài và của môn học, là sự thiết kế các hoạt động cơ bản của học
sinh trong việc tìm tòi, chiếm lĩnh tri thức mới. Chính vì vậy ngay từ đầu năm
học tôi đã xây dựng kế hoạch sử dụng đồ dùng dạy học và dự kiến đồ dùng cần
làm đối với môn học và coi đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu nhằm đạt mục

7


tiêu bài học nâng cao hiệu quả giảng dạy. Trên cơ sở đó tổ chuyên môn lập kế
hoạch sử dụng đồ dùng các môn học nói chung, môn lịch sử nói riêng và báo
cáo với Hiệu trưởng để quản lý và theo dõi, đồng thời đề xuất để mua sắm thêm
các đồ dùng cần thay thế, bổ sung. Mặt khác trong các buổi sinh hoạt tổ, tôi


5

5

Phan Bội Châu và phong
trào Đông du

6

6

Quyết chí ra đi tìm
đường cứu nước

8

8

Xô viết Nghệ – Tĩnh

Đồ dùng
sẵn có
(được cấp)

Đồ dùng tự làm
(hoặc sưu tầm)
-Hình vẽ trong SGK, phóng to
- Bản đồ hành chính Việt Nam.
- Lược đồ kinh thành Huế năm


9

Cách mạng mùa thu

10

10

Bác Hồ đọc Tuyên ngôn
độc lập

- Phiếu học tập

Ôn tập: Hơn tám mươi
năm chống thực dân
Pháp xâm lược và đô hộ
(1858-1945)

- Bảng kẻ sẵn bảng thống kê các
sự kiện lịch sử tiêu biểu từ năm
1858 đến năm 1945.
- Sưu tầm các nhân vật lịch sử
tiêu biểu trong giai đoạn này để
chơi trò chơi.

11

11


15

15

Chiến thắng Biên giới
thu – đông 1950

16

16

Hậu phương những năm
sau chiến dịch Biên giới

17
18

17
18

Ôn tập học kì I
Kiểm tra định kì (CKI)

19

19

20

20

thứ nhất.
Phiếu học tập.
Đề kiểm tra

Ảnh:
Quân
Pháp bị
bắt ở Điện
- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu
Biên Phủ
Chiến thắng lịch sử Điện
truyện kể về chiến dịch Điện Biên
tháng 5
Biên Phủ
Phủ .
năm 1954
-Lược đồ:
Chiến dịch
Điện Biên
Phủ
- Lược đồ các chiến dịch Việt Bắc
Ôn tập: Chín năm kháng
1947, Biên giới 1950, Điện Biên
chiến bảo vệ độc lập dân
Phủ 1954.
tộc (1945-1954)
- Các bông hoa ghi câu hỏi gài lên
cây cảnh.

9

25

25

Sấm sét đêm giao thừa

26

26

Chiến thắng “Điện Biên
Phủ trên không”

27

27

Lễ kí Hiệp định Pa-ri

28

28

29

29

30

30

Nam.
Bản đồ hành chính Nam Bộ
Một số ảnh tư liệu về nhà máy cơ
khí Hà Nội
Bản đồ hành chính Việt Nam
Ảnh tư liệu về cuộc tấn công và
nổi dậy Tết Mậu Thân (1968)
-Tranh ảnh, tư liệu lịch sử, các
truyện kể, thơ ca về Chiến thắng
lịch sử “Điện Biên Phủ trên
không”
Ảnh tư liệu về lễ kí Hệp định Pari

Ảnh:
Quân giải
phóng tiến
Lược đồ, Ảnh tư liệu về đại thắng
Tiến vào Dinh Độc lập
vào Sài
mùa xuân năm 1975
Gòn tháng
4 năm
1975
Hoàn thành thống nhất
-Tranh ảnh, tư liệu về cuộc bầu cử
đất nước
Quốc Hội khóa VI ở địa phương
-Bản đồ hành chính Việt Nam
Xây dựng Nhà máy thuỷ
-Tranh ảnh, tư liệu thông tin về

(được cấp)

Đồ dùng tự làm
(hoặc sưu tầm)

II)

2.3.3. Tổ chức sử dụng có hiệu quả đồ dùng dạy học trong từng tiết
dạy.
2.3.3.1. Giáo viên nắm vững vai trò, ý nghĩa của đồ dùng dạy học.
Đồ dùng dạy học phân môn Lịch sử rất phong phú, đa dạng: các loại tranh
ảnh lịch sử, sơ đồ, bản đồ, lược đồ,...Trong dạy học Lịch sử, đồ dùng có vai trò
hết sức quan trọng. Nó không những là phương tiện minh họa cho lời giảng của
giáo viên mà còn là phương tiện giúp giáo viên tổ chức và điều khiển hoạt động
nhận thức của học sinh, là phương tiện phát triển tư duy.
Đồ dùng dạy học giúp học sinh lĩnh hội tốt nhất các biểu tượng, khái
niệm, cụ thể hóa sự kiện lịch sử cho học sinh dễ tiếp thu kiến thức, hình thành
kỹ năng, kỹ xảo. Đồ dùng dạy học thực sự là điều kiện cần và đủ giúp giáo viên
thiết kế hoạt động học tập cho học sinh, để học sinh có cơ hội tự mình phát hiện
ra kiến thức giúp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích hóa hoạt động
học tập, chủ động nhận thức của người học. Sử dụng đồ dùng trong quá trình
dạy học có tác dụng làm giảm sự phụ thuộc của học sinh vào lời giảng của giáo
viên, do đó góp phần đổi mới phương pháp học một cách có hiệu quả. Vì vậy
nắm vững vai trò, ý nghĩa của đồ dùng dạy học là việc làm cần thiết và quan
trọng đối với mỗi giáo viên trong dạy học các môn học nói chung và trong dạy
học Lịch sử nói riêng.
2.3.3.2. Giáo viên phải hiểu rõ mục đích sử dụng của từng đồ dùng dạy
học.
Mỗi đồ dùng dạy học có chức năng riêng phải được nghiên cứu sử dụng
đúng mục đích và phù hợp với quá trình dạy học. Các đồ dùng dạy học là chỗ

hỏi để học sinh khai thác qua hoạt động cá nhân hoặc hoạt động hợp tác tổ,
nhóm, qua đó rút ra kiến thức lịch sử cần khai thác.
Để sử dụng có hiệu quả đồ dùng dạy học môn lịch sử đòi hỏi giáo viên
phải đầu tư thời gian để nghiên cứu, sưu tầm tài liệu phục vụ cho từng bài học
cụ thể. Và đặc biệt giáo viên phải hướng dẫn học sinh theo các bước sau để khai
thác kiến thức từ đồ dùng đạt hiệu quả cao nhất:
- Trước tiên giáo viên giới thiệu sơ lược về đồ dùng được sử dụng, đồng
thời hướng dẫn chú giải, kí hiệu, quy ước,...( đối với bản đồ, lược đồ)
- Nêu mục đích làm việc với đồ dùng
- Đưa ra các câu hỏi gợi ý để học sinh có cơ sở khai thác kiến thức từ đồ
dùng; Gọi học sinh trả lời câu hỏi trên cơ sở các em tự phát hiện kiến thức mới
qua khai thác kênh hình.
- Tạo cơ hội cho học sinh khác nhận xét, bổ sung trước khi giáo viên đưa
ra kết luận và khắc sâu kiến thức.
Ví dụ 1: khi dạy bài 17: “Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ” (Lịch sử
lớp 5 trang 39).Tôi đã hướng dẫn học sinh khai thác qua lược đồ để giúp các em
xác định được vị trí, địa thế của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ và diễn biến
các đợt tấn công của ta vào cứ điểm Điện Biên Phủ.
Có thể khai thác lược đồ này như sau:
- Bước 1: Giới thiệu về đặc điểm vị trí, địa hình của tập đoàn cứ điểm Điện Biên
Phủ
- Bước 2: Giới thiệu về lược đồ: Đây là lược đồ chiến dịch Điện Biên Phủ

12


- Bước 3: Giới thiệu những kí
hiệu cần thiết trên lược đồ
(phần chú giải): Ở phần này
giáo viên dùng que chỉ kết hợp



1905, hình 3: Nông dân Việt Nam trong thời Pháp thuộc. Tôi đã hướng dẫn học
sinh khai thác đồ dùng như sau:
- Bước 1: Giáo viên yêu cầu
học sinh sử dụng tư liệu trong
sách giáo khoa để trả lời câu
hỏi: Em hãy nhận xét sự biến
đổi về kinh tế Việt Nam cuối
thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX so
với trước đây chỉ là nền kinh
tế nông nghiệp? Học sinh sẽ
trả lời được lúc này thực dân
Pháp chú trọng phát triển nền
công nghiệp khai khoáng,
công nghiệp tiêu dùng, xây
dụng hệ thống giao thông,
đồn điền, nhà máy chính vì
vậy mà lần đầu tiên Việt Nam
có đường ô tô, xe lửa. Đến đây giáo viên cho học sinh quan sát hình 1: Ga Hà
Nội (năm 1900) để học sinh khắc sâu được kiến thức.
-Bước 2: Giáo viên yêu cầu học đọc tư liệu trong sách giáo khoa để trả lời câu
hỏi: Thực dân Pháp thực hiện chính sách trên để làm gì?
-Bước 3: Giáo viên yêu
cầu học sinh quan sát kĩ
các tranh ảnh: mỏ than ở
Hòn Gai, thiếc ở Tĩnh Túc,
hình ảnh các nhà máy, đồn
điền (các tranh này do giáo
viên sưu tầm) kết hợp với

thể để phân công chuẩn bị và chia sẻ cùng nhau về đồ dùng dạy học, tư liệu,
tranh ảnh cho từng bài học trong môn lịch sử lớp 5. Trong quá trình tìm kiếm
sưu tầm của mỗi giáo viên trong tổ cần được xác định rõ sưu tầm những tranh
ảnh, tư liệu có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, độ tin cậy cao, phản ánh chính xác sự
kiện, hiện tượng lịch sử về thời gian, không gian, nhân vật, số liệu,… liên quan
đến từng bài học cụ thể. Việc làm này giúp cho mỗi giáo viên có điều kiện dành
nhiều thời gian cho hoạt động chuẩn bị bài, xây dựng kế hoạch bài học, nhằm
nâng cao hiệu quả tiết học. Ví dụ khi dạy bài “Việt Nam cuối thế kỉ XIX đầu thế
kỉ XX” ngoài các tranh trong sách giáo khoa giáo viên cần sưu tầm thêm các
tranh ảnh tư liệu về Mỏ than Hòn Gai, mỏ thiếc Tĩnh Túc, bạc ở Ngân Sơn, các
nhà máy, đồn điền để học sinh hiểu rõ công nhân là những người làm trong các
hầm mỏ, nhà máy, đồn điền đó nhưng được trả công với mức lương rẻ mạt. Hay
khi dạy “Bài 14: Thu- Đông 1947 Việt Bắc “mồ chôn giặc Pháp” giáo viên
chuẩn bị lược đồ trống, các thẻ có ghi tên các điểm liên quan đến bài học như
Hà Nội, Cao Bằng, Bắc Cạn, chợ Đồn, chợ Mới,...các kí hiệu về đường tiến
quân của quân địch, đường quân ta tiến công, chặn đánh, đường quân địch rút
lui,....Sau khi học sinh trình bày lại được diễn biến của chiến dịch giáo viên củng
cố lại kiến thức cho học sinh bằng cách yêu cầu học sinh dùng thẻ để hoàn thành
lược đồ trống và trình bày lại diễn biến của chiến dịch trên lược đồ đó. Điều này
giúp học sinh trình bày được diễn biến của chiến dịch dựa vào tư duy của mình
mà không phụ thuộc vào sách giáo khoa. Hoặc khi dạy bài “ Chiến thắng lịch sử
Điện Biên Phủ” mở đầu bài học giáo viên có thể cho học sinh xem đoạn phim tư
liệu về tình hình cuộc chiến ở Đông Dương đến cuối năm 1953, quyết tâm của
bộ chính trị dành thắng lợi trong chiến dịch Điện Biên Phủ để học sinh thấy
được quyết tâm của quân và dân ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ.
Như vậy ngoài việc sử dụng các đồ dùng dạy học được cấp phát thì việc
làm và sưu tầm thêm các đồ dùng, tư liệu dạy học cho môn lịch sử cũng không
kém phần quan trọng. Nó giúp cho giáo viên dễ truyền thụ kiến thức hơn, tiết

15

sử một cách cụ thể giúp kích thích quá trình tư duy của học sinh. Từ đó, nội
dung kiến thức lịch sử học sinh thu thập đủ hơn và in sâu hơn vào trong trí nhớ
của các em. Ví dụ như Bài Thu- Đông 1947, Việt Bắc “ mồ chôn giặc Pháp”,
“Bài 17: Chiến thắng Điện Biên Phủ”, bài “Chiến thắng Biên Giới Thu – Đông
1950” những bài này giáo viên có thể trình chiếu lược đồ để học sinh trình bày
lại diễn biến của chiến dịch theo từng thời gian hay từng đợt tiến công. Tuy
nhiên để đạt được hiệu quả như trên thì đòi hỏi mỗi giáo viên phải tích cực
nghiên cứu mục tiêu bài học, đầu tư nhiều thời gian và công sức mới có thể hoàn
thành mục tiêu đề ra.
2.3.3.7. Tổ chức linh hoạt nhiều hình thức dạy học để phát huy hiệu
quả của đồ dùng dạy học.
Chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học rất cần thiết nhưng chưa đủ. Sử dụng đồ
dùng đúng lúc, đúng chỗ mới là điều kiện để đồ dùng dạy học phát huy hiệu quả.
16


Vì vậy để phát huy hết hiệu quả và nâng cao vai trò của đồ dùng dạy học, trong
dạy học môn Lịch sử người giáo viên phải nghiên cứu kĩ nội dung bài học để
xác định đồ dùng dạy học nào cần phải sử dụng, sử dụng với mục đích gì (dẫn
dắt kiến thức mới hay minh hoạ, hệ thống hoá kiến thức…).Xác định thời điểm,
thời gian thích hợp sử dụng đồ dùng đó trong tiết học (sử dụng vào hoạt động
nào).Từ đó giáo viên xác định phương pháp thích hợp, chuẩn bị hệ thống câu hỏi
dẫn dắt học sinh thực hành, quan sát đồ dùng theo đúng mục đích sử dụng để
khai thác kiến thức.
Có nhiều cách thức để làm việc với đồ dùng dạy học tùy thuộc vào mục
tiêu từng bài: có thể sử dụng đồ dùng dạy học vào phần giới thiệu bài : ví dụ khi
dạy bài “Bài 4: “ Xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX” (Lịch sử
lớp 5 trang 10) - Giới thiệu bài: Mở đầu cho bài học giáo viên dán hình ảnh
minh hoạ trong sách giáo khoa và hỏi: Các hình ảnh này gợi cho em suy nghĩ gì
về xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX- đầu thế kỷ XX?. Học sinh sẽ trả lời, lôi


đồ dùng dạy học đạt đựơc mục đích dạy học và góp phần nâng cao hiệu quả của
quá trình dạy học.
Tóm lại, đồ dùng dạy học là những yếu tố quan trọng trong dạy học môn
Lịch sử vì thông qua quá trình làm việc với đồ dùng giúp học sinh tự hình thành
cho mình các hình ảnh lịch sử, tự hình dung về lịch sử diễn ra trong quá khứ. Do
đó, khi dạy học Lịch sử ở Tiểu học, nhất là đối với lớp 5 giáo viên cần nghiên
cứu kỹ bài dạy, lựa chọn đồ dùng dạy học phù hợp để giúp học sinh lĩnh hội kiến
thức một cách vững chắc, phát huy độc lập sáng tạo của học sinh.
2.4. Một số kết quả đạt được.
Từ thực tiễn quá trình dạy học lịch sử, tôi đã thu được kết quả:
- Đối với giáo viên: Trước đây khi chưa tìm hiểu sâu về việc sử dụng đồ
dùng dạy học, bản thân tôi cũng như những giáo viên trong tổ chuyên môn chỉ
xác định tranh ảnh, bản đồ trong dạy học lịch sử là những đồ dùng trực quan để
hỗ trợ giáo viên trong quá trình lên lớp. Hiện nay, không chỉ bản thân tôi mà mỗi
giáo viên ở Trường Tiểu học Thành Công đã quan tâm thường xuyên đến việc
chuẩn bị, sử dụng đồ dùng dạy học và xác định đây là yếu tố vô cùng quan trọng
quyết định hiệu quả của tiết dạy - học lịch sử. Việc giáo viên nắm được nguyên
tắc sử dụng đồ dùng dạy học cũng như tác dụng của nó và biết lựa chọn, sử dụng
hợp lí trong từng tiết học vừa thể hiện sự tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao năng
lực chuyên môn của cá nhân giáo viên vừa phản ánh hiệu quả công tác sinh hoạt
tổ chuyên môn của nhà trường
- Đối với học sinh: Khi giáo viên nắm vững về mục đích, nguyên tắc sử
dụng đồ dùng thì trong mỗi tiết học lịch sử giáo viên có thể định hướng, gợi ý và
giúp học sinh nhận thấy những bản đồ, lược đồ, tranh, ảnh không còn là đồ dùng
trực quan đơn thuần mà đó cũng chính là nội dung, nguồn tri thức làm cho học
sinh tăng hứng thú học tập.Việc giáo viên đưa ra các yêu cầu, các bức tranh, ảnh
hay lược đồ để học sinh quan sát mô tả rút ra nhận xét, nêu ý nghĩa, ... đã giúp
cho học sinh từng bước hình thành phương pháp tự học, biết mở rộng nội dung
bài học, góp phần rèn luyện năng lực tư duy cho học sinh. Các hình ảnh, tranh,


TL

SL

TL

SL

TL

20

58,8%

14

41,2%

0

0

Kết quả trên cho thấy chất lượng môn lịch sử lớp 5 đã được nâng cao rõ
rệt các em thích học môn lịch sử hơn, chủ động, sáng tạo trong việc tiếp thu kiến
thức, nhớ kiến thức lâu hơn.
3. KẾT LUẬN- KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
Đồ dùng dạy học đóng vai trò quan trọng góp phần cho sự thành công của
việc dạy và học. Việc phối hợp và sử dụng tốt đồ dùng dạy học sẽ giúp cho học

dùng dạy học tối thiếu, khuyến khích hỗ trợ giáo viên trong việc sưu tầm, nghiên
cứu tìm tòi và làm đồ dùng dạy học. Động viên khen thưởng những giáo viên có
đồ dùng dạy học tự làm và đem lại hiệu quả sử dụng cao.
3.2. Kiến nghị
* Đối với Phòng giáo dục: Hằng năm tổ chức các đợt tập huấn về công tác
sử dụng đồ dùng dạy học để giáo viên có thể sử dụng tốt hơn đồ dùng dạy học.
Đồng thời tham mưu với các cấp chính quyền để tạo điều kiện cho trường được
xây thêm phòng học, phòng đa chức năng phục vụ cho nhiều môn học; hỗ trợ để
mua sắm thêm các trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học như tranh ảnh, bản
đồ, lược đồ, máy tính, máy chiếu,...
* Đối với Ban giám hiệu: Ban giám hiệu cần tổ chức kiểm tra đánh thường
xuyên trong suốt năm học. Tất cả các giáo viên đều phải được kiểm tra giờ dạy
và đặc biệt là kiểm tra việc sử dụng đồ dùng và hiệu quả của việc sử dụng đồ
dùng dạy học của giáo viên. Đồng thời chỉ đạo cán bộ thư viện bố trí, sắp xếp
các đồ dùng khoa học, tiện lợi để đáp ứng được nhu cầu sử dụng các đồ dùng
của giáo viên một cách tốt nhất. Tổ chức các cuộc thi làm đồ dùng dạy học và có
những phần thưởng xứng đáng cho những đồ dùng có giá trị sử dụng phục vụ tốt
cho việc dạy và học. Tăng cường làm tốt công tác tham mưu với hội cha mẹ học
sinh và các nhà hảo tâm để có nguồn kinh phí mua sắm thêm các trang thiết bị
dạy học.
* Đối với giáo viên: Mỗi giáo viên luôn có ý thức tự học, tự rèn luyện.
Giáo viên phải biết sử dụng đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung, mục tiêu bài
học. Tích cực sưu tầm, làm đồ dùng dạy học, tích cực tham gia các hoạt động
chuyên môn do nhà trường và cấp trên tổ chức, tham gia các lớp bồi dưỡng để
nâng cao tay nghề cũng như khả năng sử dụng đồ dùng dạy học trong môn lịch
sử nói riêng và các môn học khác nói chung. Đồng thời hướng dẫn, khuyến
khích học sinh tự làm hoặc sưu tầm các đồ dùng phục vụ cho việc học tập của
các em.
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG