BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHÙNG THỊ THÙY LINH

BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÁNH GIÁ
KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH
LỚP 5
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


2

NGHỆ AN - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHÙNG THỊ THÙY LINH

BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÁNH GIÁ
KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH
LỚP 5
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Chuyên ngành: Giáo dục học
Mã số: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC



MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN...........................................................................................................................................4
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN...............................................................................9
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ.........................................................................................................10
Bảng:.....................................................................................................................................................10
10
MỞ ĐẦU.................................................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài............................................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu.....................................................................................................................2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu..............................................................................................3
4. Giả thuyết khoa học.......................................................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu.....................................................................................................................3
6. Phạm vi nghiên cứu.......................................................................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu..............................................................................................................3
8. Đóng góp của luận văn...................................................................................................................4
9. Cấu trúc luận văn...........................................................................................................................4
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN
TOÁN CỦA HỌC SINH LỚP 5 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC..........................................5
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu..........................................................................................................5
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài..............................................................................................5
1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước..............................................................................................7
1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài.................................................................................................8
1.2.1. Đánh giá...............................................................................................................................8
1.2.2. Đánh giá kết quả học tập của học sinh.............................................................................10
1.2.3. Đánh giá kết quả học tập môn Toán..................................................................................12
1.2.4. Đánh giá theo năng lực......................................................................................................12
1.2.5. Phát triển năng lực............................................................................................................14

2.3.2. Hạn chế..............................................................................................................................49
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2......................................................................................................................50


7
Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN
CỦA HỌC SINH LỚP 5 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC..................................................52
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp...........................................................................................52
3.1.1. Đảm bảo tính mục tiêu......................................................................................................52
3.1.2. Đảm bảo tính khoa học.....................................................................................................52
3.1.3. Đảm bảo tính thực tiễn.....................................................................................................52
3.1.4. Đảm bảo tính khả thi.........................................................................................................53
3.2. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh lớp 5
theo định hướng tiếp cận năng lực.................................................................................................53
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ quản lí về tầm quan trọng của việc đánh giá KQHT
môn Toán của học sinh theo hướng phát triển năng lực...........................................................53
3.2.2. Cải tiến nội dung, phương pháp, hình thức đánh giá kết quả học tập môn Toán của học
sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng lực.................................................................................55
3.2.3. Hình thành, rèn luyện năng lực tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau trong đánh giá KQHT
môn Toán của học sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng lực..................................................61
3.2.4. Bồi dưỡng cho giáo viên tiểu học phương pháp đánh giá kết quả học tập môn Toán của
học sinh theo định hướng phát triển năng lực...........................................................................65
3.2.5. Xây dựng cơ chế động viên, khen thưởng, khuyến khích đối với những giáo viên thực
hiện tốt công tác đánh giá kết quả học tập của học sinh Tiểu học theo định hướng phát triển
năng lực........................................................................................................................................74
3.3. Thăm dò về tính khả thi và tính cần thiết của các biện pháp..................................................75
3.3.1. Mục đích thăm dò..............................................................................................................75
3.3.2. Nội dung thăm dò..............................................................................................................75
3.3.3. Đối tượng và thời gian thăm dò........................................................................................75
3.3.4. Tổ chức khảo nghiệm.........................................................................................................76

Tiểu học
Trắc nghiệm khách quan


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Bảng:
Bảng 2.1. Nhận thức của giáo viên về triết lí đánh giá.......................................................................37
Bảng 2.2. Mục đích đánh giá kết quả học tập của học sinh...............................................................42
Bảng 2.3. Vai trò đánh giá kết quả học tập của học sinh....................................................................43
Bảng 2.4. Mức độ sử các phương pháp vào quá trình dạy học..........................................................43
Bảng 2.5. Nguyên nhân làm vi phạm tính khách quan của việc đánh giá KQHT của học sinh..........46
Bảng 3.1. Sự cần thiết và mức độ quan trọng của các biện pháp đánh giá KQHT môn Toán của học
sinh lớp 5 theo phát triển năng lực.....................................................................................................77
Biểu đồ 3.1. Mức độ quan trọng của các biện pháp đã đề xuất........................................................78
Bảng 3.2. Tính khả của các biện pháp đã đề xuất...............................................................................80
Biểu đồ 3.2. Tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất.....................................................................81


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đánh giá là một mắt xích trọng yếu trong quá trình thực hiện giáo dục.
Nền giáo dục Việt Nam đang đứng trước yêu cầu “Đổi mới căn bản,
toàn diện” theo hướng “chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và
hội nhập quốc tế” như Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI đã nêu. Để đáp
ứng yêu cầu đó, riêng giáo dục phổ thông đã có rất nhiều việc phải làm. Trong
bối cảnh hiện nay, một mâu thuẫn như là bài toán khó được đặt ra: cần đổi
mới đồng bộ và toàn diện nhưng không cào bằng, không đánh giá tất cả. Để
làm được vậy, từ thực tieenc giáo dục Việt Nam cần phải suy nghĩ, phân tích
để xác định được một số mắt xích trọng yếu - các yếu tố chịu tải căng nhất và

dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của
người học là cần thiết.
Đổi mới đánh giá cần có hướng để thực hiện và đánh giá kết quả học
tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực chính là quan điểm chỉ đạo
hiện nay. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm của quan điểm này vẫn còn tồn
tại một số hạn chế làm giảm hiệu quả đánh giá.
Từ những lý do trên chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài “Biện pháp
nâng cao hiệu quả đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh lớp 5
theo định hướng tiếp phát triển lực người học” làm đề tài nghiên cứu của
mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng đánh giá kết quả học tập
của học sinh, đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả đánh giá kết quả
học tập môn Toán của học lớp 5 theo hướng phát triển năng lực người học,
góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở tiểu học.


3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Quá trình đánh giá kết quả học tập môn Toán
của học sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng lực
- Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp nâng cao hiệu quả đánh giá kết
quả học tập môn Toán của học sinh lớp 5 theo định hướng phát triển năng lực.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được biện pháp đảm bảo tính khoa học, khả thi thì có thể
nâng cao hiệu quả đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh lớp 5, góp
phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở tiểu học
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của vấn đề nâng cao hiệu quả đánh giá kết
quả học tập và nghiên cứu thực trạng học tập môn Toán của học sinh lớp 5.

- Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng của việc
đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh lớp 5 theo định hướng phát
triển năng lực.
9. Cấu trúc luận văn
Chương 1: Cở sở lí luận của vấn đề nâng cao hiệu quả đánh giá kết
quả học tập môn Toán của học sinh tiểu học theo định
hướng phát triển năng lực
Chương 2: Thực trạng đánh giá kết quả học tập môn Toán của học
sinh lớp 5 theo định hướng phát triển năng lực
Chương 3: Một số biện pháp nâng cao chất lượng đánh giá kết quả học
tập môn Toán của học sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng
lực ở học sinh tiểu học


5
Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÁNH GIÁ
KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH LỚP 5
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Đánh giá là một mắt xích trong quá trình dạy học. Mọi sản phẩm của giáo
dục đều cần phải kiểm định và đánh giá về chất lượng. Quá trình dạy học là một
hệ thống toàn vẹn, mỗi yếu tố đều có những nhiệm vụ, chức năng riêng biệt để
góp phần hoàn thành nhiệm vụ chung. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của
học sinh là yếu tố rất quan trọng. Đánh giá và đánh giá kết quả học tập của học
sinh đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước tìm hiểu nghiên cứu.
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Trong “Lí luận dạy học hiện đại” nhà giáo dục Tiệp Khắc
J.A.Comensky đã đặt những viên gạch đầu tiên làm nền móng cho lí luận dạy
học. Vào thế kỉ XV- XVIII, “Lí luận dạy học hiện đại” của J.A.Comensky đã

sinh, phụ huynh, các đối tượng ngoài ngành và các giáo dục khác.
- Giáo viên cần có kĩ năng nhận ra các phương pháp đánh giá và mục
đích sử dụng kết quả trái với đạo đức, pháp luật hoặc không phù hợp.
Vào năm 1997, OECD đã khởi xướng Chương trình đánh giá học sinh
quốc tế PISA. PISA là một hệ thống đánh giá quốc tế tập trung vào khả năng
đọc, kỹ năng Toán và khoa học của HS ở lứa tuổi 15. PISA được thực hiện bởi
Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD), thực hiện đánh giá 3 năm một
lần. Mỗi đợt bao gồm các đánh giá của cả ba phần, nhưng chỉ có một phần
được đánh giá sâu. Trong chương trình đánh giá này, đề thi chú trọng đến các
tình huống phát sinh trong thực tiễn, liên quan đến kiến thức ở phổ thông đã
học. PISA giúp cho các quốc gia tham gia có cơ hội nhìn nhận một cách khá
toàn diện về những “kỹ năng cơ bản”, “năng lực cá nhân” mà HS quốc gia họ


7
đạt được, để từ đó đưa ra chính sách mới nhằm phát triển giáo dục một cách
bền vững, Việt Nam tham gia đánh giá PISA năm 2012.
1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước
Giáo sư Trần Bá Hoành đã đưa ra nhận định kiểm tra đánh giá là khâu
có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục,
ông nhận định rằng đánh giá không đơn thuần chỉ là ghi nhận thực trạng còn
đề xuất những quyết định làm thay đổi thực trạng [19]. Nếu nhận định của GS
Trần Bá Hoành đề cập đến vai trò của công tác đánh giá thì Trần Khánh Đức,
Đại học quốc gia Hà Nội lại đề cập phía cạnh thực trạng công tác đánh giá
trong hệ thống giáo dục tại Việt Nam hiện nay, ông cho rằng các hình thức
đánh giá thiên về ghi nhớ, nhắc lại những nội dung giảng dạy đã bộc lộ nhiều
hạn chế như không phát huy sáng tạo người học, không tận dụng được khả
năng linh hoạt, sáng tạo của người học [10]. Hay như Nguyễn Kim Dung,
viện nghiên cứu giáo dục trường Đại học sư phạm TPHCM lại có cách nhìn
về công tác đánh giá hiện nay tại Việt Nam chỉ thiên về đo lường mà không

quan niệm khác nhau về vấn đề đánh giá.
Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả
công việc dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những
mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện
thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc”.
Theo Ralph Tyler, nhà giáo dục và tâm lí nỗi tiếng của Mỹ đã định
nghĩa: “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các
mục tiêu trong quá trình dạy học” [30].
Jean Marie Deketele(1989) cho rằng: “Đánh giá có nghĩa là thu thập
một tập hợp thông tin đủ thích hợp, có giá trị và đủ tin cậy; và xem xét mức
độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với
các mục tiêu định ra ban đầu hay điều chỉnh trong quá trình thu thập thông tin
nhằm ra một quyết định” [34].


9
Theo thuật ngữ tiếng Anh, đánh giá (evaluation) được hiểu là hệ thống
xác định những ưu điểm, giá trị và tầm quan trọng của một ai đó bằng cách sử
dụng các tiêu chí với bộ các tiêu chuẩn. Theo từ điển Tiếng Việt, nhà xuất bản
Đà Nẵng 1997, đánh giá được hiểu là nhận định một giá trị.
Theo Dương Thiệu Thống, là quá trình thu thập và xử lý kịp thời, có hệ
thống thông tin về hiện trạng và hiệu quả GD, căn cứ vào mục tiêu dạy học,
làm cơ sở cho những chủ trương, biện pháp và hành động trong GD tiếp theo.
Có thể nói rằng, ĐG là quá trình thu thập phân tích và giải thích thông tin một
cách hệ thống nhằm xác định mức độ đạt đến của các mục tiêu GD. ĐG có thể
thực hiện bằng PP định lượng hay định tính [37].
“Đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập và lý giải kịp thời, có hệ
thống thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân của chất lượng và
hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu dạy học, mục tiêu đào tạo làm cơ sở sở
cho những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo nhằm phát

phổ thông”, tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc đã đưa ra cách hiểu về
KQHT như sau [30]:
“Kết quả học tập là một khái niệm thường được hiểu theo hai quan
niệm khác nhau trong thực tế cũng như trong khoa học.
- Đó là mức độ thành tích mà một chủ thể học tập đã đạt, được xem xét
trong mối quan hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định.
- Đó còn là mức độ thành tích đã đạt của một học sinh so với các bạn
học khác.
Vậy đánh giá kết quả học tập là gì ?
Theo Đỗ Công Tuất, giảng viên trường Đại học An Giang, trong giáo
trình Đánh giá trong giáo dục có đưa ra việc đánh giá HS nhằm các mục đích
sau [36]:
- Làm sáng tỏ mức độ đạt được và chưa đạt được về các mục tiêu dạy
học, tình trạng kiến thức, kĩ năng, kĩ xão, thái độ của học sinh so với yêu cầu


11
của chương trình; phát hiện những sai sót và nguyên nhân dẫn tới những sai
sót đó, giúp học sinh điều chỉnh hoạt động học tập của mình.
- Công khai hóa các nhận định về năng lực, kết quả học tập của mỗi em
HS và cả tập thể lớp, tạo cơ hội cho các em có kĩ năng tự đánh giá, giúp các
em nhận ra sự tiến bộ của mình, khuyến khích động viên và thúc đẩy việc học
tập ngày một tốt hơn.
- Giúp giáo viên có cơ sở thực tế để nhận ra những điểm mạnh, điểm
yếu của mình, tự điều chỉnh, hoàn thiện hoạt động dạy, phấn đấu không ngừng
nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học.
Như vậy việc đánh giá kết quả học tập của HS nhằm:
- Nhận định thực trạng, định hướng điều chỉnh hoạt động học tập của HS.
- Tạo điều kiện nhận định thực trạng, định hướng điều chỉnh hoạt động
giảng dạy của giáo viên.”

tập của học sinh là một bộ phận chính yếu trong giáo dục Toán. Sự kiểm tra
và đánh giá là cần thiết để đánh giá tính sẵn sàng của học sinh cho việc học
mới, cung cấp cho giáo viên những phản hồi về sự thành công của phương
pháp giảng dạy và tiếp cận của mình, và giúp cho việc thiết kế các việc học
mới” [43].
Từ những nghiên cứu trên, chúng tôi cho rằng: “Đánh giá kết quả học
tập của học sinh là quá trình thu thập thông tin, phân tích và lí giải thực
trạng của việc đạt mục tiêu học tập, tìm hiểu nguyên nhân, đưa ra những
quyết định sư phạm nhằm giúp học sinh học tập ngày càng tiến bộ”.
1.2.4. Đánh giá theo năng lực
Theo quan điểm tiếp cận năng lực, việc đánh giá kết quả học tập không
lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc
đánh giá. Đánh giá kết quả học tập theo năng lực cần chú trọng khả năng vận
dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau. Đánh giá


13
kết quả học tập đối với các môn học và hoạt động giáo dục ở mỗi lớp và sau
cấp học là biện pháp chủ yếu nhằm xác định mức độ thực hiện mục tiêu dạy
học, có vai trò quan trọng trong việc cải thiện kết quả học tập của HS. Hay
nói cách khác, đánh giá theo năng lực là đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái
độ trong bối cảnh có ý nghĩa (Leen pil, 2011).
Xét về bản chất thì không có mâu thuẫn giữa đánh giá năng lực và đánh
giá kiến thức kỹ năng, mà đánh giá năng lực được coi là bước phát triển cao hơn
so với đánh giá kiến thức, kỹ năng. Để chứng minh HS có năng lực ở một mức
độ nào đó, phải tạo cơ hội cho HS được giải quyết vấn đề trong tình huống mang
tính thực tiễn. Khi đó HS vừa phải vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã được
học ở nhà trường, vừa phải dùng những kinh nghiệm của bản thân thu được từ
những trải nghiệm bên ngoài nhà trường (gia đình, cộng đồng và xã hội). Như
vậy, thông qua việc hoàn thành một nhiệm vụ trong bối cảnh thực, người ta có

14
với chính họ.
những người học với nhau.
2. Ngữ
Gắn với ngữ cảnh học tập và thực Gắn với nội dung học tập
cảnh đánh tiễn cuộc sống của HS.
(những kiến thức, kỹ năng,
giá
thái độ) được học trong
nhà trường.
3. Nội
- Những kiến thức, kỹ năng, thái - Những kiến thức, kỹ
dung đánh độ ở nhiều môn học, nhiều hoạt năng, thái độ ở một môn
giá
động giáo dục và những trải học.
nghiệm của bản thân HS trong - Quy chuẩn theo việc
cuộc sống xã hội (tập trung vào người học có đạt được hay
năng lực thực hiện).
không một nội dung đã
- Quy chuẩn theo các mức độ phát được học.
triển năng lực của người học.
4. Công
Nhiệm vụ, bài tập trong tình Câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ
cụ đánh huống, bối cảnh thực.
trong tình huống hàn lâm
giá
hoặc tình huống thức.
5. Thời
Đánh giá mọi thời điểm của quá Thường diễn ra ở những
điểm đánh trình dạy học, chú trọng đến đánh thời điểm nhất định trong

- Năng lực mô tả việc giải quyết những đòi hỏi về nội dung trong các
tình huống: ví dụ như đọc một văn bản cụ thể... Nắm vững và vận dụng được
các phép tính cơ bản;
- Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên môn tạo thành nền
tảng chung cho công việc giáo dục và dạy học;
- Mức độ đối với sự phát triển năng lực có thể được xác định trong các
chuẩn: Đến một thời điểm nhất định nào đó, HS có thể/phải đạt được những gì?
Sau đây là bảng so sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định
hướng nội dung và chương trình định hướng phát triển năng lực:
Chương trình định hướng Chương trình định hướng phát
nội dung

triển năng lực

Mục tiêu

Mục tiêu dạy học được mô tả Kết quả học tập cần đạt được mô tả

giáo dục

không chi tiết và không nhất chi tiết và có thể quan sát, đánh giá
thiết phải quan sát, đánh giá được; thể hiện được mức độ tiến bộ
được

của HS một cách liên tục

Nội dung

Việc lựa chọn nội dung dựa Lựa chọn những nội dung nhằm đạt