SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHƯƠNG PHÁP LỒNG GHÉP GIÁO DỤC SỬ DỤNG NĂNG
LƯỢNG TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KHI DẠY PHẦN BẢY:
SINH THÁI HỌC: CHƯƠNG 3: “ HỆ SINH THÁI, SINH
QUYỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ” SINH HỌC 12- KHXH

Người thực hiện: Nguyễn Thị Phượng
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Hậu Lộc 2
SKKN thuộc lĩnh vực ( môn ): Sinh học

THANH HÓA NĂM 2017

1


MỤC LỤC
STT
1
2
3
4
5
6
7

NỘI DUNG

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN I : Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài :

2


Năng lượng không thể thiếu trong sản xuất, sinh hoạt và hầu hết hoạt động
sống. Sự thiếu hụt năng lượng trong một thời gian dài sẽ là nhân tố kìm hãm
sự phát triển liên tục của nền kinh tế quốc dân, gây hiệu ứng xấu đối với tăng
trưởng kinh tế quốc dân và phát triển xã hội. Nguồn năng lượng truyền thống
có thể khai thác để cung cấp cho nhu cầu của xã hội không phải là vô tận.
Nước Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi, có sự phong phú về tài nguyên năng
lượng nhưng thực tế cho thấy khả năng khai thác, chế biến, sử dung còn nhiều
hạn chế, hiệu quả thấp. Nếu tình trạng này cứ tiếp tục kéo dài thêm sẽ hết sức
nguy hiểm. Do vậy, việc giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là
một yêu cầu cấp thiết. Hành động và ứng xử của con người đối với nguồn
năng lượng quy giá bị điều chỉnh bởi thái độ và nhận thức của họ mà giáo dục
có và trò to lớn.
Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong phạm vi trường
trung học phổ thông là một quá trình tạo dựng cho học sinh những nhận thức
và mối quan tâm đối với nguồn năng lượng sao cho các em đủ kiến thức, thái
độ, động cơ, kiến thức và kĩ năng để có thể hoạt động một cách độc lập hoặc
phối hợp nhằm tìm ra giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
trong hiện tại và tương lai.
Nhà trường là một kênh quan trọng truyền tải các thông tin và nghĩa to lớn
của việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho đông đảo các thành
viên trong xã hội.
Để học sinh nhận thức đúng và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, tôi

+ Tích hợp bộ phận: Tích hợp bộ phận được thực hiện khi có một phần kiến
thực của bài học có nội dung về năng lượng và sử dụng năng lượng.
+ Hình thức liên hệ: Là hình thức tích hợp đơn giản nhất khi chỉ có một số
nội dung của môn học có liên quan tới vấn đề năng lượng và sử dụng năng
lượng, song không nêu rõ trong nội dung của bài học. Trong trường hợp này
giáo viên phải khai thác kiến thức môn học và liên hệ chúng với các nội sử
dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

PHẦN II : Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
- Nghị định số 102/2003/NĐ – CP của chính phủ: Sử dụng năng lượng tích
kiệm và hiệu quả. Điều 18 về chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng
4


lượng tiết kiệm và hiệu quả nêu yêu cầu giáo dục, đào tạo, phổ biến thông tin,
tuyên truyền cộng đồng trong lĩnh vực phát triển, thúc đẩy sử dụng năng
lượng tiết kiệm, hiệu quả, bảo vệ môi trường.
- Phát lệnh số 02/1998/PL – UBTVQH10 về thực hành tiết kiệm chống lãng
phí: quy định các tổ chức, cá nhân quản lí, sử dụng tài nguyên thiên nhiên
phải thực hành tiết kiệm chống lãng phí.
- Điện lực (2005), quy định về tiết kiệm trong phát điện, truyền tải và phân
phối điện… nhằm tiết kiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn năng lượng
bảo vệ môi trường sinh thái.
- Chương trình mục tiêu quốc gia đưa các nội dung giáo dục sử dụng năng
lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm: xây
dựng nội dung, giáo trình, phương pháp giảng dạy lồng ghép các kiến thức về
sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào môn học, phù hợp với từng cấp
học, từ tiểu học đến THPT nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết về vấn
đề năng lượng, tình hình sử dụng năng lượng và các biện pháp sử dụng năng

5


Để thực hiện quốc sách tiết kiệm nói chung, chính sách sử dụng năng lượng
tiết kiệm, hiệu quả nói riêng thì nhà trường phổ thông có một vai trò rất quan
trọng. Giáo dục ở nhà trường được thực hiện thông qua hoạt động dạy học tác
động vào đối tượng học sinh và thông qua học sinh để tác động một cách rộng
rãi lên các thành viên khác của xã hội. Trước hết là thành viên trong gia đình
học sinh. Vì vậy, thực hiện giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là
biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính chất bền vững nhất.
Từ thực trạng trên, để học sinh nhận thức tốt việc sử dụng năng lượng tiết
kiệm, hiệu quả tôi đã mạnh dạn làm sáng kiến kinh nghiệm: Phương pháp
lồng ghép giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả khi dạy: Phần
bảy: Sinh thái học - chương 3: “ Hệ sinh thái, sinh quyển và bảo vệ môi
trường ” Sinh học 12 - KHXH
3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
3.1 Các biện pháp thực hiện sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả:
a. Biện pháp quản lí :
- Xây dựng năng lượng pháp về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả ( của
quốc gia, quốc tế )
- Lựa chọn cơ cấu kinh tế cho hiệu quả cao về sử dụng năng lượng phát triển
hợp lí các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng.
- Có chính sách ưu tiên đối với việc phát triển các nguồn năng lượng mới và
nguồn năng lượng tái sinh
- Hợp lí hóa quá trình sản xuất.
b. Các biện pháp tuyên truyền giáo dục
- Đưa nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả vào các cấp
học.
- Tuyên truyền sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trong gia đình, nhà
trường, cộng đồng

nội dung của môn học có liên quan tới vấn đề năng lượng và sử dụng năng
lượng, song không nêu rõ trong nội dung của bài học. Trong trường hợp này
giáo viên phải khai thác kiến thức môn học và liên hệ chúng với các nội sử
dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.
Việc đưa các nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả vào
các môn học có thể thực hiện theo hai kiểu tổ chức học tập như sau:
* Kiểu 1: Thông qua các bài học trên lớp. Trong trường hợp này giáo viên
thục hiện phương thức tích hợp với các mức độ nêu ở trên. Và các hoạt đông
của giáo viên trong trường hợp này có thể bao gồm:
Hoạt động 1: Nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa để xây dựng mục tiêu
dạy học, trong đó có các mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả,
mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường.
Hoạt động 2: Xác định nội dung giáo dục năng lượng cần tích hợp. Căn cứ
vào mối liên hệ giữa kiến thức môn học và nội dung giáo dục năng lượng.
Giáo viên chọn tư liệu và phương án tích hợp, cụ thể phải trả lời các câu hỏi:
Tích hợp nội dung nào hợp lí ? Liên kết các kiến thức về năng lượng ? Thời
lượng là bao nhiêu?
Hoạt động 3: Lựa chọn các phương pháp dạy học và phương tiện phù hợp,
trước hết quan tâm sử dụng phương pháp dạy học tích cực, các phương tiện
dạy học có hiệu quả cao để tăng cường tính trực quan và hứng thú học tập của
học sinh.
Hoạt động 4: Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể. Ở đây giáo viên cần cụ thể
các hoạt động của học sinh, các hoạt động trợ giúp của giáo viên.
* Kiểu 2: Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng có thể
triển khai như một hoạt động độc lập song vẫn gắn liền với việc vận dụng
kiến thức của môn học. Các hoạt động có thể như: Tham quan, ngoại khóa, tổ
chúc các nhóm ngoại khoa chuyên đề, các bài học dự án nghiên cứu một đề
tài….Với các hoạt động này, mức độ tích hợp kiến thức kĩ năng các môn học
với các nội dung sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Trong các hoạt
động này, học sinh học cách vận dụng kiến thức các môn học trong các tình

đó tổ chức vấn đề dạy học sao cho người học tự lực xây dựng kiến thức của
mình. Gồm các bước sau:
Bước 1: Làm bộc lộ quan niệm sẵn có của học sinh
Bước 2: Làm thay đổi và bổ sung những quan niêm chưa đầy đủ.
Bước 3: Kết luận - Củng cố và vận dụng kiến thức mới.
Các phương pháp dạy học dùng cho việc tích hợp giáo dục sử dụng năng
lượng tiết kiệm và hiệu quả vào môn sinh học:
* Phương pháp tham quan, điều tra, khảo sát, nghiên cứu thực địa
Có thể triển khai theo hai cách:
- Tổ chức cho học sinh tham học tập các nhà máy xử lí rác, khu chế xuất, các
nhà máy thủy điện..
- Lập nhóm tìm hiểu, nghiên cứu sử dụng năng lượng ở địa phương
* Phương pháp thí nghiệm: Làm các thí nghiệm nhỏ có thể tạo năng lượng,
khuyến khích học sáng tạo các thí nghiệm tích kiệm năng lượng
* Phương pháp khai thác kinh nghiệm thực tế để giáo dục: Cho các em quan
sát nhận biết kinh nghiệm thực tế. Giáo viên cần tận dụng đặc điểm này để
giáo dục học sinh
* Phương pháp hoạt động thực tiễn : Đích cuối cùng mà giáo dục sử dụng
năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là học sinh phải nhận thức, có thói quen sử

8


dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả như: sử dụng điện tích kiệm ở nhà,
trường …
* Phương pháp giải quyết vấn đề cộng đồng: Giáo viên khai thác tình hình sử
dụng năng lượng ở địa phương để giáo dục học sinh cho đảm bảo tính thiết
thực hiệu quả. Phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải thu thập số liệu và tìm
hiểu tình hình sử dụng năng lượng ở địa phương, tổ chức hoạt động phù hợp
để học sinh tham gia góp phần tích kiệm năng lượng.

giáo viên có thể khai thác tư liệu và các phần mềm dạy học một cách nhanh
chóng hiệu quả. Các phương tiện dạy học hỗ trợ cho việc vận dụng một số
phương pháp dạy học tích cực, điển hình như dạy học dự án, ngoại khóa…
Rất phù hợp cho việc tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu
quả vào môn sinh học.
3.4 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề và đồng thời chứng
minh các giải pháp:

9


T«i ®· chän líp 11B8 ®Ó gi¶ng d¹y lồng ghép giáo dục sử dụng
năng lượng tiết kiệm và hiệu quả khi dạy: Phần bảy: Sinh thái học - chương 3:
“ Hệ sinh thái, sinh quyển và bảo vệ môi trường ” Sinh học 12 - KHXH. Còn
lớp B9 là lớp giảng dạy không có phần lồng ghép giáo dục sử dụng năng
lượng tiết kiệm và hiệu quả.
- Bài 42: Hệ sinh thái
+ Địa chỉ tích hợp: III.2 - Các hệ sinh thái nhân tạo
+ Nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: Xây dựng
các hệ sinh thái nhân tạo, giúp khai thác và nâng cao năng suất cây trồng vật
nuôi trong nông nghiệp
+ Mức độ tích hợp: Liên hệ
- Bài 43: Trao đổi chất trong hệ sinh thái
+ Địa chỉ tích hợp: I - Trao đổi vật chất trong quần xã sinh vật
+ Nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: Xác định
được vai trò của sự trao đổi vật chất trong hệ sinh thái.
+ Mức độ tích hợp: Liên hệ
- Bài 44: Chu trình sinh địa hóa và sinh quyển
+ Địa chỉ tích hợp: I.1 - Chu trình cacbon
+ Nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: Học sinh

lượng thể hiện trong hệ sinh thái.
- Rèn luyện kĩ năng phân tích các thành phần của môi trường và nâng cao bảo
vệ môi trường thiên nhiên.
b. Chuẩn bị
- Các hình 43.1, 43.2, 43.3 trong SGK phóng to
- Phiếu học tập
Tên bậc dinh dưỡng Đặc điểm của sinh vật thuộc tường bậc dinh dưỡng
Cấp 1
Cấp 2
Cấp 3
Cấp 4….
c.. Tiến trình
c1. Kiểm tra bài cũ:
- Tại sao các hệ sinh thái thể hiện chức năng của một tổ chức sống?
- Hệ sinh thái tự nhiên và hệ sinh thái nhân tạo có điểm gì giống và khác nhau
C2. Bài mới
Hoạt động của thày và trò
Nội dung
GV: Chia nhóm học sinh theo từng I. Trao đổi chất trong quần xã
bàn
1. Chuỗi thức ăn
- Nhiệm vụ 1: Hãy tìm mối quan hệ Một chuỗi thức ăn bao gồm nhiều loài
về mặt dinh dưỡng giữa các loài sinh có quan hệ dinh dưỡng với nhau và
vật sống trong giới hạn một góc mỗi loài là một mắt xích của chuỗi.
vườn trường.
Có 2 loại chuỗi thức ăn:
- Nhiệm vụ 2: Hãy tìm mối quan hệ - Chuỗi thức ăn mở đầu bằng sinh vật
về mặt dinh dưỡng giữa các loài sinh tự dưỡng: Cây xanh….
vật sống trong giới hạn một ao nuôi - Chuỗi thức ăn mở đầu bằng sinh vật
cá.

- Liên hệ với việc giữ cân bằng sinh
thái và đảm bảo vòng tuần hoàn vật
chất trong hệ sinh thái ?
* GV hướng dẫn học sinh đọc mục
I.3 trong SGK để điền vào bảng sau:
Tên bậc dinh Đặc điểm của
dưỡng
sinh vật thuộc
tường bậc dinh
dưỡng
Cấp 1
Cấp 2
Cấp 3
Cấp 4….
HS thảo luận nhóm sau đó báo cáo.
GV thống nhất lại theo nội dung bên.
* GV: Hãy ghi chú tên các bậc dinh
dưỡng thay cho các chữ cái a, b, c …
Trong hình 43.a
- Nguồn năng lượng ban đầu cung
cấp cho lưới thức ăn từ đâu ? ( Sinh
vật sản xuất)
- Nhận xét về con đường vận chuyển
năng lượng trong chuỗi thức ăn, mức
độ tiêu hao năng lượng qua mỗi bậc
dinh dưỡng ?
- Ứng dụng trong chăn nuôi, trồng
trọt: Chọn nuôi đốt tượng nào phù
hợp ?
* GV hướng dẫn học sinh nghiên

động vật ăn thịt động vật, chúng ăn
động vật tiêu thụ bậc 2,3….Bậc cuối
cùng là bậc dinh dưỡng cao nhất.

II/ Tháp sinh thái
Có 3 loại tháp sinh thái
Tháp số lượng
Tháp sinh khối
Tháp năng lượng

12


thỏi ?
- Loi thỏp no hon thin nht ? Ti
sao ?
- ti sao cỏc chui thc n thng
khụng kộo di quỏ 4 hoc 5 bc dinh
dng.
C4. Cng c
Cho vớ d v cỏc bc dinh dng ca mt qun xó t nhiờn v mt qun xó
nhõn to a phng em?
Hóy phõn bit 3 loi thỏp sinh thỏi ?
4. Hiu qu ca sỏng kin kinh nghim i vi hot ng giỏo dc ó
c ỏp dng trong thc tin dy hc:
Để có sự so sánh nh trên tôi đã chọn 2 lớp 12B8 và 12B9
có trình độ tơng đơng nhau. Lớp 12B9 là lớp đối chứng, lớp
12B8 là lớp thực nghiệm để tôi giảng dạy lng ghộp giỏo dc s
dng nng lng tit kim v hiu qu khi dy: Phn by: Sinh thỏi hc chng 3: H sinh thỏi, sinh quyn v bo v mụi trng Sinh hc 12 KHXH. Sau khi dạy tôi cho hai lớp này làm bài kiểm tra về s
dng nng lng tit kim v hiu qu.

45

12 26,7

19

45

4

11

8,9

24,4

Trung
bỡnh
SL
%

Yu

Kộm

SL

%

SL

(lp i
chng)
Tôi thấy kết quả thực nghiệm đã nâng lên rõ rệt, cụ thể:
lớp 12B8 sau khi đợc tiếp cận với hình thức giáo dục s dng
nng lng tit kim v hiu qu ó cho kt qu bi kim tra cao hn so vi
lp 12B9. Nh vy, cht lng dy hc lp thc nghim cao hn lp i
chng, hc sinh lp thc nghim nm vng kin thc hn lp i chng.
ng thi lp thc nghim khụng khớ hc tp rt sụi ni, cỏc em lp thc
nghim hng hỏi phỏt biu, xõy dng bi, tip thu bi nhanh v hiu bi sõu
sc hn sovi lp i chng. Từ đó hình thành nhận thức đúng
về s dng nng lng tit kim v hiu qu mọi lúc, mọi nơi.
Vi kt qu trờn ta thy cht lng dy hc lp thc nghim cao hn lp
i chng, hc sinh lp thc nghim nm vng kin thc hn lp i chng

PHN III : KT LUN, KIN NGH
1. Kt lun:
Thụng qua sỏng kin kinh nghim: Phng phỏp lng ghộp giỏo dc s dng
nng lng tit kim v hiu qu khi dy: Phn by: Sinh thỏi hc - chng 3:
H sinh thỏi, sinh quyn v bo v mụi trng Sinh hc 12- KHXH, tụi
mong rng hc sinh cú nhn thc ỳng v bo v mụi trng , yờu thiờn nhiờn
v khai thỏc s dng hp lý ngun nng lng trong thiờn nhiờn
Trong quỏ trỡnh dy hc, tụi ngh rng mi thy cụ giỏo u cú nhng bin
phỏp riờng nõng cao cht lng mụn sinh hc v tớch hp cỏc ni dung s
14


dng nng lng tit kim v hiu qu vo cỏc mụn hc. Trong phm vi hn
hp ca ti, tụi ch mn phộp trỡnh by Phng phỏp lng ghộp giỏo dc s
dng nng lng tit kim v hiu qu khi dy: Phn by: Sinh thỏi hc chng 3: H sinh thỏi, sinh quyn v bo v mụi trng Sinh hc 12KHXH m bn thõn ó thc hin trong quỏ trỡnh ging dy v t c mt s
hiu qu nht nh. Thit ngh rng, nhng kinh nghim trờn ớt nhiu cú th giỳp

Thanh Hóa, ngày 25 tháng 5 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.

Nguyễn Thị Phượng

16