MỤC LỤC
1. Mở đầu..........................................................................................................2
1.1. Lý do chọn đề tài.......................................................................................2
1.2. Mục đích của việc nghiên cứu..................................................................3
1.3. Đối tượng nghiên cứu...............................................................................3
1.4. Phương pháp nghiên cứu.........................................................................3
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm................................................................4
2.1. Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm...............................................4
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.............5
2.3. Giải pháp và tổ chức thực hiện................................................................6
2.3.1. Các nội dung chính................................................................................6
2.3.1.1. Một số khái niệm.................................................................................6
2.3.1.2. Câu lệnh If - Then...............................................................................6
2.3.1.3. Sơ đồ hoạt động của câu lệnh rẽ nhánh............................................7
2.3.2. Các bước tiến hành................................................................................7
Bước 1...................................................................................................7
Bước 2...................................................................................................7
Bước 3...................................................................................................7
Bước 4.................................................................................................10
2.4. Kết quả thực hiện....................................................................................16
3. Kết luận, kiến nghị.....................................................................................17

1


1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết, đổi mới phương pháp dạy học nhằm chú trọng phát
triển năng lực của học sinh. Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển
năng lực không chỉ chú ý tích cực hóa học sinh về mặt trí tuệ mà còn chú ý rèn
luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và

Pascal nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo,
rèn luyện thói quen làm việc độc lập và kỹ năng lập trình, giảm bớt thời gian,
công sức khi lập trình. Bên cạnh đó, học sinh còn biết vận dụng để giải quyết
các bài toán thường gặp trong thực tế; gây hứng thú trong học tập, làm cho
“Học” là quá trình kiến tạo; là niềm say mê để từ đó học sinh biết khai thác và
xử lý thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
- Môn tin học lớp 11 bài 9 cấu trúc rẽ nhánh.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:
Tham khảo tài liệu, sách giáo khoa.
Phân tích, tổng hợp khái quát hóa các nguồn tài liệu để xây dựng lý thuyết và
nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
Phương pháp quan sát, phương pháp thực nghiệm sư phạm.
- Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học.

3


2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý
tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải
quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời
gắn với hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường việc
học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác
có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập
những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các
chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết cấn đề phức hợp.

dục phổ thông hiện hành về năng lực và dần điều chỉnh mục tiêu dạy học theo
hướng nhấn mạnh đến hình thành và phát triển năng lực. Bởi vậy, xác định năng
lực tin học dựa trên chương trình giáo dục phổ thông hiện hành cần được tiến
hành thận trọng, đảm bảo những năng lực đề xuất đúng hướng.
Từ những cơ sở lý luận trên, khi vận dụng trong giảng dạy bộ môn tin học
4


lớp 11, bản thân tôi có những nhận xét:
- Lập trình trên máy tính nhằm giải quyết các bài toán, yêu cầu do con
người đặt ra, vì vậy mọi ngôn ngữ lập trình đều phải cung cấp một cấu trúc để
đáp ứng các tình huống xảy ra mà công việc chỉ được thực hiện với một điều
kiện nào đó.
- Việc hiểu nhu cầu của cấu trúc rẽ nhánh, hiểu cơ chế hoạt động của câu
lệnh rẽ nhánh, câu lệnh ghép sẽ giúp cho việc lập trình dễ dàng hơn.
Chính vì vậy, tôi muốn hướng dẫn cho học sinh viết và sử dụng cấu trúc rẽ
nhánh trong lập trình để giúp cho học sinh có kỹ năng giải quyết một số bài toán
được nhanh hơn, chính xác hơn.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
- Để giúp cho học sinh say mê với môn học, giảm bớt thời gian và công sức
khi lập trình; rèn luyện khả năng làm việc độc lập, tích cực, chủ động, sáng tạo,
có tinh thần hợp tác khi làm việc, biết vận dụng những kiến thức đã học để giải
quyết một số bài toán thường gặp trong thực tiễn, từ đó nảy sinh vấn đề là phải
hướng dẫn cho học sinh cách viết trong lập trình Pascal làm cho chương trình dễ
đọc, dễ hiểu, dễ kiểm tra và điều quan trọng là có thể chứng minh được tính
đúng đắn của một chương trình.
- Vì học sinh lớp 11 bước đầu làm quen với một loại ngôn ngữ lập trình mới,
cụ thể là ngôn ngữ lập trình Pascal, điều đó khiến học sinh hoàn toàn bỡ ngỡ,
còn nhiều vướng mắc khi bắt đầu viết chương trình. Giáo viên cần định hướng
cho học sinh biết cách viết chương trình đơn giản đến phức tạp. Giáo viên cần

25%

0%

Thông hiểu

21.1%

42.4%

36.5%

0%

Vận dụng thấp

61.6%

13.4%

25%

0%

Vận dụng cao

67.3%

17.3%


- Điều kiện là biểu thức lôgic
- Câu lệnh, câu lệnh 1, câu lệnh 2 là một câu lệnh của Pascal.
2.3.1.3 Sơ đồ hoạt động của câu lệnh rẽ nhánh
6


- Dạng thiếu:

Điều kiện

Đúng

Câu lệnh

Sai
- Dạng đủ:

Câu lệnh 1

Đúng

Điều kiện

Sai

Câu lệnh 2

2.3.2 Các bước tiến hành:
Bước 1: Lựa chọn chủ đề, nội dung dạy học
Chủ đề: Cấu trúc rẽ nhánh.

về việc có sử
trong một tình
định dụng cấu trúc huống cụ thể.
7


tính

1.Cấu
trúc
Bài
rẽ
nhánh tập
định
lượng
Bài
tập
thực
hành
2.
Câu
Câu
hỏi/
lệnh
bài
iftập
then
định
(dạng tính
thiếu)

Câu hỏi
ND2.DT.NB.*

HS chỉ ra được
các thành phần
của một câu
lệnh If-then cụ
thể.
Câu hỏi
ND2.DT.TH.*
HS sửa lỗi
lệnh rẽ nhánh
dạng If-then
trong chương
trình quen
thuộc có lỗi.
Câu hỏi
ND2.TH.TH.*

HS chỉ ra được
các thành phần
của một câu
lệnh If-thenelse cụ thể.
Câu hỏi
ND3.DT.TH.*
Bài
HS biết cơ chế HS hiểu cơ chế
tập
hoạt động của hoạt động của
định câu lệnh rẽ

câu lệnh rẽ
nhánh dạng Ifthen-else thực

HS viết được
câu lệnh rẽ
nhánh dạng Ifthen-else thực

HS mô tả cấu
trúc, ý nghĩa
lệnh If-thenelse.
Câu hỏi
ND3.DT.NB.*

8


then-else để
chỉ ra được
hoạt động một
lệnh dạng Ifthen-else cụ
thể.
Câu hỏi
ND2.DL.NB.*
Bài
tập
thực
hành

Câu
hỏi/

dạng If-thenelse trong
chương trình
quen thuộc có
lỗi.
Câu hỏi
ND3.TH.TH.*

HS vận dụng
câu lệnh rẽ
nhánh dạng Ifthen-else kết
hợp với các lệnh
khác đã học để
viết được
chương trình
hoàn chỉnh giải
quyết vấn đề
trong tình huống
quen thuộc.
Câu hỏi
ND3.TH.VDT.*

HS vận dụng
câu lệnh rẽ
nhánh dạng Ifthen-else kết
hợp với các lệnh
khác đã học để
viết được
chương trình
hoàn chỉnh giải
quyết vấn đề

thể.
Câu hỏi
ND4.DT.TH.*
Bài
HS biết cơ chế HS hiểu cơ chế
tập
hoạt động của hoạt động của
định câu lệnh ghép câu lệnh ghép
lượng để chỉ ra được để giải thích
hoạt động một được hoạt
lệnh ghép cụ
động một tập
thể.
lệnh.
Câu hỏi
Câu hỏi
ND4.DL.NB.* ND4.DL.TH.*
HS sửa lỗi
Bài
lệnh ghép
tập
trong chương
thực
trình quen
hành
thuộc có lỗi.
Câu hỏi

9


a. if A != B then …
c. if A # B then …
b. if A B then …
d. if A>< B then …
Câu ND2.DT.TH.3. Muốn kiểm tra giá trị của A có lớn hơn 0 và nhỏ hơn 10
hay không ta viết câu lệnh if thế nào cho đúng?
a. if 0< A< 10 then …
c. if 10> A> 0 then …
b. if (A> 0) or (A 0) and (A< B >< C) then ...
Câu ND2.DL.NB.1. Xét lệnh: if a>b then writeln(a);
10


Hỏi nếu a=9; b=6 thì lệnh trên đưa ra màn hình gì?
a. a. Không đưa ra gì;
c. Đưa ra số 6;
b. b. Đưa ra số 9;
d. Đưa ra số 69;
Câu ND2.DL.NB.2. Cho đoạn chương trình:
if a(b+10) then
Begin a:=b+20; b:=b+10; end;
Write(a-b);
Với a = 10, b= 15 thì sau đoạn chương trình trên a, b có giá trị bằng bao nhiêu?

năm nhập vào từ bàn phím.
Câu ND2.DL.VDC.3. Viết đoạn lệnh kiểm tra 3 số a,b,c có tạo thành số đo 3
cạnh tam giác hay không?
Câu ND2.DL.VDC.4. Viết đoạn lệnh tìm nghiệm của phương trình bậc nhất
ax + b = 0 với a # 0.
Câu ND2.TH.TH.1. Chương trình dưới đây có một lỗi về mặt cú pháp, hãy sửa
lỗi và chạy chương trình với:
1) a= 5; b= 10; c= 0;
3) a= 1; b= 0; c= 5
2) a= -8; b= -15; c= 0;
4) a= -1; b= 0; c= -3
Cho biết thông tin được ghi ra màn hình cho mỗi trường hợp.
Var a, b: longint;
Begin
11


readln(a,b);
if a< b then writeln(‘a nho hon b’);
if a< c writeln(‘a nho hon c’);
readln;
end.
( Chia nhóm học sinh thực hiện, sau đó mỗi nhóm nêu kết quả thực hiện)
Câu ND2.TH.TH.2. Chương trình dưới đây có một lỗi về mặt cú pháp, hãy sửa
lỗi và chạy chương trình cho biết thông tin được đưa ra màn hình:
Var a, b : integer;
Begin
a:= 5 ; b := 10;
if a< b a:= a+ 10;
b:= b+ 10;

b. if <biểu thức điều kiện>; then <câu lệnh 1> else <câu lệnh 2>;
12


c. if <biểu thức điều kiện> then <câu lệnh 1>; else <câu lệnh 2>;
d. if <biểu thức điều kiện> then <câu lệnh 1> else <câu lệnh 2>;
Câu ND3.DT.NB.4. Trong ngôn ngữ lập trình Pascal, cấu trúc lệnh nào sau đây
là đúng?
a. if <biểu thức điều kiện>; then <câu lệnh 1>; else <câu lệnh 2>;
b. if <biểu thức điều kiện> then <câu lệnh 1> else begin <câu lệnh 2> end;
c. if <biểu thức điều kiện> then <câu lệnh 1> else <câu lệnh 2>;
d. Cả a, b, c.
Câu ND3.DT.TH.1. Lệnh nào dưới đây viết đúng cú pháp?
a. if A < 5; then A:=5 else A:=0;
b. if A < 5; then A:=5; else A:=0;
c. if A < 5 then A:=5 else A:=0;
d. if A < 5 then A:=5; else A:=0;
Câu ND3.DT.TH.2. Trong ngôn ngữ lập trình Pascal, cấu trúc lệnh nào sau đây
là đúng?
a. if a>0 then write(‘a > 0’); else write(‘a >= 0’);
b. if a>0 then write(‘‘a > 0’’); else write(‘‘a >= 0’’);
c. if a>0 then write(‘a > 0’) else write(‘a >= 0’);
d. cả a, b, c.
Câu ND3.DT.TH.3. Chọn đáp án đúng nhất:
a. if a mod 2 0 then s1:= s1+1; else s2:= s2+1;
b. if a mod 2 0 then s2:= s2+1; else s1:= s1+1;
c. if a mod 2 0 then s1:= s1+1 else s2:= s2+1;
d. Cả a, b, c.
Câu ND3.DL.NB.1. Xét lệnh:
if a > b then a:=a-b else a:=b-a;

Câu ND3.DL.VDC.1. Sử dụng cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ, viết lệnh so sánh
diện tích hai hình chữ nhật, hình thứ nhất có 2 cạnh độ dài là a, b, hình thứ hai
có 2 cạnh độ dài là c,d.
Câu ND3.DL.VDC.2.Viết chương trình nhập vào từ bàn phím ba số thực a, b, c.
Hãy kiểm tra bộ giá trị vừa nhập có là ba cạnh của một tam giác hay không?.
Nếu là tam giác hãy tính diện tích tam giác đó theo công thức Herong và đưa kết
quả ra màn hình?
Câu ND3.TH.TH.1. Hãy hoàn thiện chương trình sau:
Program vidu;
Var a, b: real;
Begin
Readln (a, b);
if ... writeln (‘Thuong cua ‘,a,’ chia cho ‘ ,b, ’ la ’, a/b)
... writeln (‘ Khong chia duoc vi b bang khong’);
Readln
End.
Chạy chương trình với:
1) a=7; b=3
2) a=0; b=0
3) a= 6; b= 2
4) a= 10; b= 0
Cho biết thông tin được ghi ra màn hình cho từng trường hợp.
( Chia nhóm học sinh thực hiện, sau đó mỗi nhóm nêu kết quả thực hiện)
Câu ND3.TH.TH.2. Hãy thực hiện sửa lỗi chương trình sau:
Program sosanh;
Var a, b: real;
Begin
Write(‘nhap a,b:’); Readln (a, b);
if a:=b then writeln (a, ‘=’, b);
else

Phát biểu nào dưới đây đúng?
a. Sau khi thực hiện lệnh trên thì a luôn lớn hơn b;
b. Sau khi thực hiện lệnh trên thì a luôn lớn hơn hoặc bằng b;
c. Sau khi thực hiện lệnh trên thì a luôn nhỏ hơn b;
d. Sau khi thực hiện lệnh trên thì a luôn nhỏ hơn hoặc bằng b;
Câu ND4.DL.TH.1. Quan sát chương trình giải phương trình bậc 2 trang 41
SGK, chỉ ra đâu là câu lệnh ghép, giải thích.
Câu ND4.DL.VDT.1. Hoàn thiện đoạn lệnh dưới đây nhằm mục đích đưa ra
chiều dài và chiểu rộng của một hình chữ nhật có hai cạnh là a và b?
if ... then
Begin
writeln(‘chieu dai la’,a);
writeln(‘chieu rong la’,b);
end Else ...
Câu ND4.DL.VDC.1. Hoàn thiện đoạn lệnh dưới đây nhằm mục đích tráo đổi
giá trị hai biến a, b nếu a>b.
if ...
...
tg:=a;
a:=b;
b:=tg;
...
Câu ND4.TH.TH.1.Viết chương trình theo các lệnh dưới đây để nhận được
chương trình nhập vào 2 số a, b là hai cạnh của một hình chữ nhật rồi đưa ra
15


chiều dài và chiều rộng của một hình chữ nhật đó?
var a, b : longint;
BEGIN


2.7%

Thông hiểu

0%

40.6%

51.3%

8.1%

Vận dụng thấp

0%

13.5%

75.7%

10.8%

Vận dụng cao

0%

54.1%

40.5%

ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 15 tháng 5 năm 2017
CAM KẾT KHÔNG COPY
(Kí tên)

Nguyễn Thị Thủy

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa tin học 11 – Nhà xuất bản giáo dục.
17


2. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Tin học THPT – Nhà xuất
bản giáo dục Việt Nam.
3. Kiểm tra đánh giá thường xuyên và định kỳ môn tin học lớp 11 – Quách Tất
Kiên, Đỗ Đức Đông. NXB Giáo dục.
4. Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lí và giáo viên về dạy học và kiểm tra, đánh
giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng năng lực môn tin học THPT.

18