DAI HOC QUÓC GIÀ HA NÓI
KHOA LUÀT
•

NGL^ÈN DANCi DUNG (Chù biéril
NCiUYÈN NGpC DÀO, NCiUVÉN TU| HOT.
BÙI NGOC SdN, Bùi VÀN NAM S(J>J

GIAO TRINH

I T - I ^ • PilO
tao Khoa Luàt trvrc thupc Dai hpc Quòc già Ha Npi vdi tinh i
chat là còng trình khoa hpc ctia Khoa.


PGS.TS^ NGUYÉN DANG DUNG (Chù bièn)
TS. NGUYÈN NGOC DÀO, TS NGUYÈN THI HOl,
ThS. BÙI NGOC SON, BÙI VAN NAM SON

GIÀO TRÌNH

Trang
Mddàu
NHAP MÒN KHOA HOC LICH SU'
CÀC HOC THUYÉT CHÌNH TRI

11

ChtfOTig 1. T y t u d n g chinh tri Àn Dp co dai

19

1. Tutudng cùa dao Brahman (Bàlamon)

19

i ^ Tutudng cùa dao Phàt

26

3. Tu tudng cùa Kautilya

29

4. Tu tudng cùa Asoka Dai de

34

ChtfOTig 2. Càc hoc thuyet chinh trj Trung Quóc co dai

37


1222

6. Chù thuyét chinh tri cùa Trang Tu

14.15

7. Chù thuyét chinh tri cùa Hàn Phi Tir

15'57

8. Tu tudng chinh tri trong Kinh Dich

1832

x>
Chu-OTig 3. Càc hpc thuyet
chinh tri Hy Lap co dai

1933

1. Khài quàtchung

1933

IL Tu tudng chinh tri phdp ly thdi ky hình tbành qudc già
chiém hùu nd le

1937



2117

5. Ephiantes va Pericles

2222

6. Socrate (469-399 Tr.CN)

2331

7. Plato (428-347 Tr.CN)

2334

8. Aristotle (384-322 Tr.CN)

2449

IV. Tu tudng chinh tri phàp ly thdi ky vdn minh ed Hy Laip... 2777
6


1 Epicure (341 -270 Tr.CN)

278

2 Truàng phdi khdc ki

280


339

5. Tu tuàng chinh tri cùa phong trào cài càch Tdn giào,
\>à phong trào chàng chuyén che

361

Ciu-oTig 6. Càc hpc thuyét chinh tri Anh thòi can dai.........371
I. Chài quàt chung

371
7


II. Càc hpc thuyét chinh tri tiéu biéu

371 i

/. Hoc thuyit chinh tri cùa Thomas Hobbes (1588-1679)

3711

2. HQC thuyit chinh tri cùa John^Locke (1632 -1704)

3811

3. Nhà cài càch tu tuàng Jeremy Bentham

388^

Chu-oTig 8. Càc hpc thuyet chinh tri Dure thòi can dai

465 5

I. Khài quàt chung

4655

IL Càc hpc thuyét chinh tri tiéu biéu

4663

1. Hoc thuyét chinh tri cùa Immanuel Kant (1724 -1804)

4663

2. Tutudng chinh tri cùa G. G. Fichte (1762-1814)

4741

3. Hoc thuyit chinh tri phàp lugt cùa Hegel G.F (1770-1830).... 4763
Chu-tmg 9. Càc hpc thuyét chinh tri My thòi can dai

489)

I. Hoàn cành ra ddi va ddc dilm cdc tu tudng chinh trj
thdi ky dàu tranh gidnh dpc làp d My

489 )



535

2. Ve hiénphdp va md hình td chùc quyén lue nhà nude

544

3. Ve nguón góc va bàn chat cùa phdp luàt

548

ChuoTig 11. Tu tuòng chinh trj Viét Nam

555

/. Tu tutmg chinh tri cùa ngudi Viét bàn dia
badi dàu dung nude

555

2. Tu tutmg chinh tri Nho giào d Viét Nam

563

3. Tu tutjrng chinh tri Viét Nam thdi Phàp thudc
4. Tu tutyng chinh tri Ho Chi Minh

579
697




ành khà phong phù trong nhiéu lình virc khoa hpc xà bòi. Ljch sur
càc hpc thuyét chinh tri là mot trong nhimg bd phàn quan trpng;
trong he thdng càc lình virc ndi trén bdi vi nd bàm chùa qua trìnhi
hinh thành va phàt trién cùa nhùng tu tudng chinh trj tiéu biéu ké cà nhimg tu tudng chinh tri tìmg dupc dành già va dang duoc;
dành già ed mot y nghìa to Idn ddi vdi cdng cupe xày dimg nhài
nude va phàp luàt.
Lich su càc hpc thuyét chinh tri là Hch su càc he luàn co bàn;
ve bàn chat va hình thùc thè bién cùa càc chinh thè. Càc he luàn
co bàn này lai chinh là nhimg nhàn thùc va nhùng càch dành già
ve càc tbièt che nhà nude tu khi chùng mdi xuàt bién. Vi vày,
hoàn toàn ed thè nhàn thày rdng Hch su càc hpc thuyét chinh tri
là bd phàn khdng thè tàch rdi cùa khoa hpc ly luàn ve nhà nude
phàp quyén. Trén quan diém duy vàt Hch su, chùng ta ed thè thày
dupc hoàn cành xuàt bién va phàt trién cùa càc hpc thuyét chinh
tri. Hoàn cành xuàt bién cùa chùng là qua trình hình thành va
phàt trién cùa xd hpi vd nhd nude thdng qua "cupe va cham
khdng khoan nhupmg ve quyén Ipi giùa cdc giai càp xà hdi". Su
"va cham" mang tinh Hch su dd làm này sinh nhCrng quan diém
chinh tri bao gdm: nhàn thùc ve bàn thàn su vàn ddng càc quan
he xà hdi, nguyén tdc vd ndi dung su vàn ddng dd qua tbièt chi
chinh tri va he thdng càc quy pham phàp luàt. Tu nhàn thùc này,
trong noi dung càc hpc thuyét chinh tri cdn hàm chùa nhimg y
tudng kbàc nbau (thàm chi màu thuàn nhau) ve tinh bop ly cùa
chinh thè. Dd là nhimg y tudng ma muc dich là su vuon tdi hoàn
thién tbièt che nhà nude phù bop vdi quyén lue cùa tùng giai càp
ed nhùng he luàn chinh tri kbàc nhau. Càc hpc thuyét chinh tri
khdng phàt trién ngoài quy luàt phàt trién chung cùa Hch su xà
12

13


khàc thi coi nhà nude là diéu àc, là trai vdi tu nbién, hoàc nhà
nude sé hprp ly nèu nd là cdng cu ngàn cbàn bao lue va kim chi
tham mudn tu phia nhùng ngudi giàu ed. Su trai ngupc ed tinh
nguyén tdc ndi trén cùng dut7C thè hién trong nói dung cdc hoc
thuyét chinh tri thdi ky phong kién va tu san.
Trong qua trình phàt trién. ed nhimg hpc thuyét chinh 'ri
hàm chùa nói dung phàn ành khà chinh xàc bàn chat cùa thdi dai
Hch su, nbijmg luàn cu chat che ve ngudn gdc xuàt hién, nguyén
nhàn phàt trién va tiéu vong cùa mò hình nhà nude cu thè. Cd
nhùng hpc thuyét chinh tri dupc sd ddng su dung nhu mdt vù khi
tu tudng sic ben trong cupe dàu tranh ed muc dich nhàm thù tièu
mpt che dp xà bòi dà Idi thdi hoàc thay ddi mot thiét che cho phù
bop vdi quy luàt phàt trién cùa xà hdi.
Chinh vi vày, y nghìa quan trpng cùa viéc nghién cùu Hch su
càc hpc thuyét chinh tri thè hién d khà nàng nhàn biét nhùng gidtri tu tudng tièn bd bodc phdn tièn bd de tu dd xày dimg cho minh
mpt hp luàn bop ly nhdm su dung nd de gdp phàn cài bién che dd
kinh té xà hdi. Trén co sd nghién cùu tièn trinh phàt sinh va phàt
trién càc hpc thuyét chinh tri là Hch su cùa mdt qua trình nhini
thùc cùa con ngudi trong xà hdi. Nhàn thùc ndi trén khdng phài
bàt di bàt dich ma nd ludn bién dòi cùng vdi su bién ddi cùa xd hpi
lodi ngudi vd muc dich co bàn là dat tdi nhùng già tri tu tudig;
hoàn thién hon, tièn bd hon cho phù bop vdi quy luàt khach quan.
Ddi tuong nghién cùu cùa mdn Lich su cdc hpc thuyét chiihi
tri là he tu tudng chinh tri dupc thè hién qua càc hpc thuyét cd>
nói dung de càp mot càch tdng thè ve nhà nude va phàp luàt qaai
càc thdi dai Hch su. Npi dung lich su càc hpc thuyét chinh :ri!
khdng thè dupc hình thành ngoài càc mdi quan he kinh té xà Ipii

hiéi cùa nd. tinh bop ly hoàc nhùng han che cùa càc loai hình
15


nhà nude va he thdng càc quy pham phàp luàt, su tuong xùng ',
giùa nhà nude va nói dung cùa phàp luàt.
Màc dàu ed thè cho ràng khi nghién cùu càc hpc thuyét t
chinh tri, chùng ta thudng khàm phà chùng qua bé tu tudnig cùa i
mdt sd nhàn vàt nhàt dinh nhu: càc triét già, càc chinh tri &'A va i
càc nhà boat ddng càch mang - xà bòi ed tén tudi v.v... nhumg tu r
tudng va hpc thuyét cùa hp hoàn toàn khdng mang tinh cà nhàn,,
hoàn toàn khdng thè mang tinh giai càp, dàng phài. Duong nbién i
khi nghién cùu cùng càn phàn biét chùng theo tùng trudng phài i
hoàc tùng "he tu tudng" cu thè de trành su nhàm làn nàm wào vi i
tri "trung tàm". Viéc phàn loai tuong ddi nhu vày cdn cho phép >
biéu dupc cà mdt qua trình "vàn bành" cùa nhiìng tu tudmg dd >
trong Hch su ed chùa dung quy luàt ké thùa thàm chi cho tdi i
ngày nay. Duong nbién, khi trong ndi dung càc hpc thuyét chinh i
tri ed su ké thùa nhùng già tri tu tudng cùa thdi dai trudc md thi i
cùng khdng thè két luàn cài gpi là "su md phdng tran trui" hiay su '
ghi chép "ràp khudn". Cd nhùng tu tudng xuàt hién tu thidi ed

nhà nude va phàp luàt xuàt hién va phàt trién trong ddng Ijich su •
cùa loài ngudi tu khi ed td chùc nhà nude. Nhimg hpc t;huyet :
16


chinh tri này duoc xàc dinh bdi càc mdi quan he kinh té va chùng
dà phàn ành lai ich cùa giai càp xà hói trong cupe dàu tranh
l^hóng khoan nhupng ve quyén lai xà hói va tài .san nói chung.
Bang phuong phàp nghién cini lich su va phuong phàp so
sành trén quan diém duy vàt bién chùng va duy vàt Hch su,
chùng ta co thè phàn ky qua trinh xuàt hicn va phàt trién cùa càc
hpc thuyét chinh tri. Tuy vày, su phàn ky bop ly nhàt vàn phài
dira vào nguyén tàc thay thè càc hinh thài kinh té xà bòi. Ranh
gidi giùa càc thdi ky trong Hch su dàn su dupc tinh bang su
thàng thè cùa mot chinh thè này dói vdi mot chinh thè trudc dò,
con ranh gidi giùa su phàn ky lich su càc hpc thuyét chinh tri lày
su xuàt hién nhimg tu tudng mdi trong long che dò xà bòi dang
ton tai va dinh diém cùa nd phù hgp vdi su này sinh mdt phuong
thùc xà hdi mdi hon phuong thùc trudc dò. Cuón giào trình này
tgm phàn ky Hch su càc hpc thuyét chinh tri theo bdn giai doan
chù yéu: giai doan ed dai, giai doan trung dai, giai doan càn dai,
giai doan hién dai va nhùng hpc thuyét chinh tri co bàn dupc
trình bay theo khu virc phuong Dóng va phuong Tày.
2. Y nghìa cùa viéc nghién cihi Lich su- càc hpc thuyét chinh tri
Mpi ly thuyét va mpi ly luàn làm co sd càc boat ddng cùa
tilià nude va xà hdi loài ngudi hién nay phàn nhiéu déu bàt ngudn
tu nhiìng tu tudng xua, trong dò co càc hpc thuyét chinh tri. Su
ipliàt trién ra nbirng quan diém tu tudng mdi thdi hién dai thudng
«chi là su hoàn thién, su chinh ly nhimg quan diém tu tudng hpc
ithuyét cùa nhùng ngudi di trudc trong diéu kién va hoàn cành

trinh trudc khdng ed diéu kién thè hién.

18


Chucng 1

TU TUONG CHINH TRI ÀN DO CO DAI
•

•

•

I. Tir tudng cùa dao Brahman (Bàlamon)
Àn Dò - mot trung tàm vàn minh ed dai - vdn ed nén vàn
minh phàt trién sdm, tu khoàng hon 3000 nàm Tr.CN. Theo càc
tài Héu khào ed hpc, d mdt sd vùng thudc ha luu sdng Indus nhu
Amri, Mohenjo, Dao, Harapa, Chanhudaro ngudi ta dà tìm duge
nhùng di tich cùa nhùng thành phd rdng Idn dupc thành làp
khoàng hon 3000 nàm Tr.CN ma dà ed nhà 2 tàng, co nhùng dò
ddng thudc nén vàn minh dd ddng phàt trién cao.
Nhirng cu dàn dàu tièn sinh sdng d day là ngudi Dravida,
ngudi Munda. Sau dò, khoàng thè ky XIII Tr.CN, ngudi Arya mot toc ngudi da tràng tu Bàc Capcase tran sang xàm chiém dàt
dai cùa ngudi Dravida, chinh phuc va bàt ngudi Dravida va
nhùng tbd dàn khàc d day làm nd le. Do vày, ngudi Arya trd
thành td tién cùa ngudi Indo Aryans hién tai va nén tàng vàn hda
chinh yéu duoc luu truyén dén ngày nay cùng là do ngudi Aria
tao nén. Tu dò, thó dàn d day dugc gpi bang tu Dasyous ed nghìa
là tòi td, cdn ngudi Arya dugc gpi là Aryas là quy phài.

ve due hanh cùa con ngudi, càn nhic bành ddng cùa tìmg nguucòi
rdi quyét dinh su trùng phat theo luàt phàp do thàn quy dinh.
Nhu vày, theo quan niém cùa dao Veda thi mpi su vàt wà
hién tugng déu ed ngudn gdc thin thành. Va phàp luàt dugc hiiièìu
20


dai thuàn chi là nhùng bién phàp trùng phat nhùng ngudi vi
phim dao due.
Sau khi tran vào Àn Dò vài thè ky, ngudi Arya dà làp ra
nhiìig nhà nude dàu tién, bao gdm nhiéu nude va ludn ludn dàu
traih vdi nhau de tranh giành ed va nude (ngudi Arya vdn là
iigrdi chàn nuòi du muc). Càc nhà nude này xuàt hién trong
kh