HC VIN CÔNG NGH BU CHÍNH VIN THÔNG
- - - - - - - ( - - - - - - -

SÁCH HNG DN HC TP
LCH S
CÁC HC THUYT KINH T
Biên son : CN. NGUYN QUANG HNH

Lu hành ni b HÀ NI - 2006

LI NÓI U
Trong mô hình kinh t th trng đnh hng xã hi ch ngha ca nc ta hin nay, có s
vn dng tng hp nhiu lý thuyt kinh t và mô hình thc tin vi nn tng là ch ngha Mác-
Lênin mà trc ht là hc thuyt kinh t chính tr Mác - Lênin và t tng H Chí Minh.
Vic nghiên cu lch s hc thuyt kinh t giúp chúng ta hiu sâu rng có ngun gc v các
hc thuyt kinh t trong đó có kinh t chính tr Mác- Lênin, m rng và nâng cao kin thc v

ca môn hc.
Nhn thc đc ý ngha và s cn thit phi nghiên cu môn lch s các hc thuyt kinh t.
Ni dung chính:
- i tng nghiên cu ca môn lch s các hc thuyt kinh t.
- Phng pháp nghiên cu: Phng pháp bin chng duy vt, phng pháp lôgíc kt hp
vi lch s và mt s phng pháp c th khác.
- Chc nng và ý ngha ca vic nghiên cu môn lch s các hc thuyt kinh t.
NI DUNG
1.1. I TNG NGHIÊN CU CA MÔN LCH S CÁC HC THUYT KINH T
1.1.1. Mt s khái nim
Cn nm vng và phân bit mt s khái nim sau:
T tng kinh t: Là nhng quan h kinh t đc phn ánh vào trong ý thc ca con ngi,
đc con ngi quan nim, nhn thc, là kt qu ca quá trình nhn thc nhng quan h kinh t
ca con ngi.
Hc thuyt kinh t: Là h thng quan đim kinh t ca các đi biu tiêu biu cho các tng
lp, giai cp trong mt ch đ xã hi nht đnh. H thng quan đim kinh t là kt qu ca vic
phn ánh quan h sn xut vào ý thc con ngi trong nhng giai đon lch s nht đnh.
Kinh t chính tr: Là môn khoa hc xã hi nghiên cu nhng c s kinh t chung ca đi
sng xã hi tc là nhng quan h kinh t trong giai đon phát trin nht đnh ca xã hi loài ngi.
Kinh t hc: Là môn hc nghiên cu nhng vn đ con ngi và xã hi la chn nh th nào
đ s dng nhiu ngun tài nguyên khan him, bng nhiu cách đ sn xut ra nhiu loi hàng hoá.

5
Chng 1: i tng và phng pháp ca môn lch s các hc thuyt kinh t
Lch s t tng kinh t: Là môn khoa hc nghiên cu s phát trin ca t tng kinh t
đc th hin qua các chính sách, cng lnh, điu lut, các tác phm, các hc thuyt kinh t,...
ca các giai cp, các tng lp trong xã hi, trong các giai đon lch s khác nhau, nhm vch rõ
quy lut phát sinh, phát trin và thay th ln nhau ca các t tng kinh t.
Lch s các hc thuyt kinh t: Là môn khoa hc xã hi nghiên cu quá trình phát sinh, phát
trin, đu tranh và thay th ln nhau ca h thng quan đim kinh t ca các giai cp c bn trong

Chng 1: i tng và phng pháp ca môn lch s các hc thuyt kinh t
1.2.3. Mt s phng pháp c th khác
Ví d phân tích, tng hp, đi chiu, so sánh,… nhm đánh giá đúng công lao, hn ch, tính
phê phán, tính k tha và phát trin ca các trng phái kinh t trong lch s.
Nguyên tc chung (cho các phng pháp nghiên cu ca lch s các hc thuyt kinh t) là
nghiên cu có h thng các quan đim kinh t, đng thi đánh giá đúng đn công lao và hn ch
ca các nhà lý lun kinh t trong lch s.
Mt khác, phn ánh mt cách khách quan tính phê phán vn có ca các hc thuyt kinh t,
không ph nhn tính đc lp tng đi ca các hc thuyt kinh t và nh hng ca chúng đi vi
s phát trin kinh t xã hi.
1.3. CHC NNG VÀ Ý NGHA CA VIC NGHIÊN CU MÔN LCH S CÁC
HC THUYT KINH T
1.3.1. Chc nng
Môn lch s các hc thuyt kinh t có 4 chc nng là:
* Chc nng nhn thc:
Lch s các hc thuyt kinh t nghiên cu và gii thích các hin tng, các quá trình kinh t
nhm phát hin ra các phm trù, quy lut kinh t khách quan ca các giai đon phát trin nht
đnh. T đó giúp cho vic nhn thc lch s phát trin ca sn xut nói riêng và lch c xã hi loài
ngi nói chung.
* Chc nng thc tin:
Nhn thc nhm phc v cho hot đng thc tin ca con ngi. Lch s hc thuyt kinh t
còn ch ra các điu kin, c ch hình thc và phng pháp vn dng nhng t tng kinh t, quan
đim kinh t, lý thuyt kinh t vào thc tin đ đt hiu qu cao nht.
* Chc nng t tng:
Th hin tính giai cp ca các hc thuyt kinh t. Mi hc thuyt kinh t đu đng trên mt
lp trng nht đnh, bo v li ích ca giai cp nht đnh, phê phán hoc bin h cho mt ch đ
xã hi nht đnh.
* Chc nng phng pháp lun:
Cung cp c s lý lun khoa hc cho các môn khoa hc kinh t khác nh kinh t chính tr,
kinh t hc, qun lý kinh t, các môn khoa hc kinh t ngành. Cung cp tri thc làm c s cho

ngi hc hiu sâu, rng, có ngun gc v nhng vn đ kinh t nói chung và kinh t chính tr
Mác - Lênin nói riêng. Mt khác còn giúp cho vic nghiên cu các vn đ kinh t hin đi.
CÂU HI VÀ BÀI TP
1. Phân bit t tng kinh t và hc thuyt kinh t, lch s t tng kinh t và lch s hc
thuyt kinh t.
2. i tng nghiên cu ca lch s các hc thuyt kinh t là gì?
3. Chc nng ca môn lch s các hc thuyt kinh t và ý ngha ca vic nghiên cu môn
hc này?

8
Chng 2: Hc thuyt kinh t ca ch ngha trng thng
CHNG II: HC THUYT KINH T CA
CH NGHA TRNG THNG
GII THIU
Mc đích, yêu cu:
- Nm đc: hoàn cnh ra đi ca ch ngha trng thng, nhng đc trng và quan đim
kinh t c bn ca ch ngha trng thng, các trng phái ca hc thuyt trng thng, nhng
đi biu tiêu biu ca trng phái
- Qua ni dung nhng t tng kinh t ch yu ca trng phái đ rút ra ý ngha nghiên
cu, v trí lch s ca ch ngha trng thng
Ni dung chính:
- Hoàn cnh ra đi và đc đim ca ch ngha trng thng.
- Nhng t tng kinh t ch yu, các giai đon phát trin, nhng đi biu tiêu biu ca
trng phái.
- ánh giá chung v các thành tu và hn ch.
NI DUNG
2.1. HOÀN CNH RA I VÀ C IM CA CH NGHA TRNG THNG
2.1.1. Hoàn cnh ra đi
Ch ngha trng thng là t tng kinh t đu tiên ca giai cp t sn, ra đi trc ht 
Anh vào khong nhng nm 1450, phát trin ti gia th k th XVII và sau đó b suy đi. Nó ra

hin tng và quá trình kinh t, cha đi sâu vào phân tích đc bn cht ca các hin tng kinh t.
+ Ch ngha trng thng cha hiu bit các quy lut kinh t, do đó h rt coi trng vai trò
ca nhà nc đi vi kinh t.
+ Ch ngha trng thng ch mi dng li nghiên cu lnh vc lu thông mà cha nghiên
cu lnh vc sn xut.
+ Ch ngha trng thng mc dù có nhng đc trng c bn ging nhau, nhng  các nc
khác nhau thì có nhng sc thái dân tc khác nhau. Ví d:  Pháp ch ngha trng thng k ngh
Pháp,  Tây Ban Nha là ch ngha trng thng trng kim,  Anh là ch ngha trng thng trng
thng mi.
Tóm li, ch ngha trng thng ít tính lý lun nhng li rt thc tin. Lý lun còn đn gin
thô s, nhm thuyt minh cho chính sách cng lnh ch không phi là c s ca chính sách
cng lnh. Mt khác, đã có s khái quát kinh nghim thc tin thành quy tc, cng lnh, chính
sách. Có th nói ch ngha trng thng là hin thc và tin b trong điu kin lch s lúc đó.

10
Chng 2: Hc thuyt kinh t ca ch ngha trng thng
2.2. NHNG T TNG KINH T CH YU VÀ CÁC GIAI ON PHÁT TRIN
CA CH NGHA TRNG THNG
2.2.1. Nhng t tng kinh t ch yu
+ Th nht, h đánh giá cao vai trò ca tin t, coi tin t (vàng bc) là tiêu chun c bn
ca ca ci. Theo h “mt xã hi giàu có là có đc nhiu tin”, “s giu có tích lu đc di
hình thái tin t là s giàu có muôn đi vnh vin”.
Tin là tiêu chun cn bn ca ca ci, đng nht tin vi ca ci và s giàu có, là tài sn
thc s ca mt quc gia. Quc gia càng nhiu tin thì càng giàu, hàng hoá ch là phng tin làm
tng khi lng tin t.
Tin đ đánh giá tính hu ích ca mi hình thc hot đng ngh nghip.
+ Th hai, đ có tích lu tin t phi thông qua hot đng thng mi, mà trc ht là ngoi
thng, h cho rng: “ni thng là h thng ng dn, ngoi thng là máy bm”, “mun tng
ca ci phi có ngoi thng dn ca ci qua ni thng”. T đó đi tng nghiên cu ca ch
ngha trng thng là lnh vc lu thông, mua bán trao đi.

coi “cân đi tin t” là chính mà coi “cân đi thng nghip” là chính: cm xut khu công c và
nguyên liu, thc hin thng mi trung gian, thc hin ch đ thu quan bo h kim soát xut
nhp khu, khuyn khích xut khu và bo v hàng hoá trong nc và các xí nghip công nghip -
công trng th công. i vi nhp khu: tán thành nhp khu vi quy mô ln các nguyên liu đ
ch bin đem xut khu. i vi vic tích tr tin: cho xut khu tin đ buôn bán, phi đy mnh
lu thông tin t vì đng tin có vn đng mi sinh li, do đó lên án vic tích tr tin.
So vi thi k đu, thi k sau có s phát trin cao hn (đã thy đc vai trò lu thông tin
t và phát trin sn xut đc quan tâm đc bit). Trong bin pháp cng khác hn, không da vào
bin pháp hành chính là ch yu mà da vào bin pháp kinh t là ch yu. Tuy vy vn cùng mc
đích: Tích lu tin t cho s phát trin ch ngha t bn, ch khác v phng pháp và th đon.
Nhìn chung hc thuyt kinh t ca ch ngha trng thng  hai giai đon đu cho rng
nhim v kinh t ca mi nc là phi làm giàu và phi tích lu tin t. Tuy nhiên các phng
pháp tích lu tin t là khác nhau. Vào cui th k th XVII, khi nn kinh t ca ch ngha t bn
phát trin ch ngha trng thng đã đi vào con đng tan rã, sm nht là  Anh.
c. Quá trình tan rã ca ch ngha trng thng:
S tan rã ca ch ngha trng thng là mt tt yu vì:
+ S phát trin ca lc lng sn xut, thi k tích lu nguyên thu ca ch ngha t bn đã
chuyn sang thi k phát trin sn xut t bn ch ngha, li ích ca giai cp t sn đã chuyn
sang c lnh vc sn xut. o tng làm giàu, bóc lt nc nghèo thun tuý nh hot đng
thng mi không th tn ti. Tính cht phin din ca ch ngha trng thng đã bc l.
+ Thc t đòi hi phi phân tích, nghiên cu sâu sc s vn đng ca nn sn xut t bn
ch ngha nh: bn cht các phm trù kinh t (hàng hoá, giá tr, tin t, t bn, li nhun,…), ni
dung và vai trò ca các quy lut kinh t (quy lut giá tr, cnh tranh, cung cu,…). Ch ngha
trng thng không gii quyt đc các vn đ kinh t đt ra.
+ Các chính sách theo quan đim trng thng đã hn ch t do kinh t, mâu thun vi
đông đo tng lp t bn công nghip trong giai cp t sn, trong nông nghip, ni thng.
Vi s tan rã ca ch ngha trng thng, các hc thuyt kinh t t sn c đin ra đi thay
th trong đó ni bt là hc thuyt ca ch ngha trng nông Pháp và hc thuyt kinh t t sn c
đin Anh.


phong kin tan rã, phng thc sn xut t bn ch ngha ra đi.
Ch ngha trng thng là lý lun kinh t đu tiên ca giai cp t sn (tng lp t sn
thng nhân trong điu kin ch đ phong kin tan rã nhng giai cp phong kin vn nm đa v
thng tr, giai cp t sn đang lên là giai cp tiên tin, có c s kinh t tng đi mnh nhng
cha nm quyn thng tr.

13
Chng 2: Hc thuyt kinh t ca ch ngha trng thng
c đim c bn ca ch ngha trng thng là: rt ít tính lý lun nhng li rt thc tin. T
tng ca ch ngha trng thng còn mang tính không trit đ vì th không ch giai cp t sn
mà c giai cp quý tc cng đ phc v li ích ca mình. Ch ngha trng thng còn mang tính
dân tc, nó xut hin mt cách đc lp  hu ht các nc Tây Âu, mi nc có sc thái riêng
phn ánh đc đim kinh t ca các nc đó.
+ Nhng ni dung c bn ca ch ngha trng thng:
Ch ngha trng thng là t tng kinh t đu tiên ca giai cp t sn, trc tip phn ánh
li ích ca giai cp t sn thng nghip trong thi k tích lu nguyên thu ca ch ngha t bn:
- ánh giá cao vai trò ca tin t, coi tin t (vàng, bc) là tiêu chun c bn ca ca ci.
-  có tích lu tin t phi thông qua hot đng thng mi, mà trc ht là ngoi thng.
- H cho rng, li nhun là do lnh vc lu thông buôn bán, trao đi sinh ra.
-  cao vai trò ca nhà nc.
+ ánh giá chung:
Tuy còn hn ch v lý lun song h thng quan đim ca ch ngha trng đã to ra nhng
tin đ kinh t cho các lý thuyt kinh t th trng sau này, đc bit là nhng quan đim v vai trò
kinh t ca nhà nc.
CÂU HI ÔN TP
1. Trình bày hoàn cnh ra đi và đc đim ca ch ngha trng thng?
2. Phân tích nhng t tng kinh t ch yu ca ch ngha trng thng? Vai trò ca ch
ngha trng thng vi s ra đi ca nn sn xut t bn ch ngha?
3. Trình bày nhng ni dung c bn trong các giai đon phát trin ca hc thuyt trng
thng?

+ Th ba, ngun gc ca ci duy nht là tin, ngun gc s giàu có ca mt quc gia, dân
tc duy nht là da vào đi buôn… (quan đim ca ch ngha trng thng) đã t ra li thi, b
tc, cn tr t bn sinh li t sn xut… đòi hi cn phi đánh giá li nhng quan đim đó;
+ Th t,  Pháp lúc này có mt tình hình đc bit, là l ra đu tranh chng ch ngha trng
thng s m đng cho công trng th công phát trin thì li khuyn khích ch ngha trng

15
Chng 3: Hc thuyt kinh t ca ch ngha trng nông Pháp
nông ra đi. S phát trin nông nghip Pháp theo hng kinh t ch tri, kinh doanh nông nghip
theo li t bn ch không bó hp kiu phát canh thu tô theo li đa ch nh trc. úng nh Mác
đánh giá: xã hi Pháp lúc by gi là ch đ phong kin nhng li có tính cht t bn, còn xã hi t
bn li mang cái v b ngoài ca phong kin.
3.1.2. c đim ca ch ngha trng nông
Ch ngha trng nông là t tng gii phóng kinh t nông nghip, gii phóng nông dân khi
quan h phong kin, là mt trong nhng c s cho cuc cách mng dân ch t sn Pháp (1789).
Nhng đc đim ch yu ca ch ngha trng nông là:
+ Chuyn đi tng nghiên cu sang lnh vc sn xut nông nghip, đánh giá cao vai trò
ca nông nghip. Coi nó là lnh vc duy nht to ra ca ci cho xã hi, ch có lao đng nông
nghip mi là lao đng có ích và là lao đng sinh li, mun giàu có phi phát trin nông nghip.
+ Tha nhn nguyên tc trao đi ngang giá, ch ngha trng nông đã phê phán mt cách có
hiu qu ch ngha trng thng v vn đ này, theo đó lu thông không to ra giá tr.
+ Phê phán ch ngha trng thng đã đánh giá cao vai trò ca tin và khng đnh tin ch là
phng tin di chuyn ca ci.
+ Ch ngha trng nông bênh vc nn nông nghip kinh doanh theo li t bn ch ngha.
+ Nhng đi biu tiêu biu ca trng phái: Francois Quesney (1694 - 1774), Turgot (1727 -
1781), Boisguillebert (1646 - 1714). Trong các đi biu có F.Quesney vi tác phm “Biu kinh t”
(1758) đã đt đn s phát trin rc r nht, nhng quan đim ca ông tht s đc trng cho trng
phái trng nông. C.Mác gi ông là cha đ ca kinh t chính tr hc.
3.2. NHNG T TNG KINH T CH YU CA CH NGHA TRNG NÔNG PHÁP
3.2.1. Phê phán ch ngha trng thng

Sáu là, nu ch ngha trng thng bin nhà nc thành nhà kinh doanh và m đng cho
nhà kinh doanh t nhân hot đng. Ch ngha trng nông ch trng “t do hành đng”, chng li
“nhà nc toàn nng”, tính t do ca t nhân không b lut pháp và nghip đoàn làm suy yu.
3.2.2. Cng lnh kinh t ca ch ngha trng nông
V thc cht cng lnh là nhng quan đim, nhng chin lc và chính sách nhm phát
trin kinh t, trc ht và ch yu là phát trin nông nghip:
+ Quan đim v nhà nc: H cho rng nhà nc có vai trò ti cao đng trên tt c các
thành viên xã hi, nhà nc có xu th toàn nng, bênh vc quyn li cho quý tc, đa ch và
nhà buôn.
+ Quan đim u tiên cho sn xut nông nghip: H quan nim, ch có sn xut nông nghip
mi sn xut ra ca ci hàng hoá… do đó chi phí cho sn xut nông nghip là chi phí cho sn
xut, chi phí sinh li, do vy chính ph cn phi đu t tng chi phí cho nông nghip.
+ Chính sách cho ch trang tri đc t do la chn ngành sn xut kinh doanh, la chn
súc vt chn nuôi, có u tiên v cung cp phân bón. Khuyn khích h xut khu nông sn đã tái
ch, không nên xut khu nguyên liu thô: tiêu th nh th nào thì phi sn xut cái đ xut khu
nh th y.
+ Chính sách đu t cho đng xá, cu cng: Li dng đng thu r đ chuyên tr hàng
hoá. Cn chng li chính sách giá c nông sn thp đ tích lu trên lng nông dân. Bi vy đã
không khuyn khích đc sn xut, không có li cho sn xut và đi sng nhân dân. Cách qun lý
tt nht là duy trì s t do hoàn toàn ca cnh tranh.
+ Quan đim v tài chính, đc bit là vn đ thu khoá, phân phi thu nhp… Nên u đãi
cho nông nghip, nông dân và ch tri,… ch không phi u đãi cho quý tc, tng l, nhà buôn.
Nh vy, cng lnh kinh t ca phái trng nông đã vch rõ mt s quan đim, chính sách
m đng cho nông nghip phát trin theo đnh hng mi. Cng lnh coi trng và đ cao sn

17
Chng 3: Hc thuyt kinh t ca ch ngha trng nông Pháp
xut nông nghip. Song cng lnh có nhng đim hn ch: đó là cha coi trng vai trò ca công
nghip, thng mi, ca kinh t th trng, mà có xu th thun nông.
3.2.3. Hc thuyt v trt t t nhiên

chi phí lao đng và chi phí cn thit đ tin hành canh tác:
Sn phm ròng = Sn phm xã hi – Chi phí sn xut
(Chi phí sn xut là: chi phí v lao đng nh lng công nhân, lng ca t bn kinh doanh
trong nông nghip và chi phí cn thit đ tin hành canh tác nh: chi phí v ging, sc kéo, … ).

18
Chng 3: Hc thuyt kinh t ca ch ngha trng nông Pháp
+ Sn phm ròng là quà tng ca t nhiên cho con ngi, không phi do quan h xã hi,
quan h giai cp mang li.
+ Ch ngành sn xut nông nghip mi to ra sn phm ròng các ngành khác nh công
nghip, thng mi không th sn xut ra sn phm ròng.
+ Có hai nguyên tc hình thành giá tr hàng hoá khác nhau gia công nghip và nông nghip:
- Trong công nghip giá tr hàng hoá bng tng chi phí sn xut nh: tin lng, nguyên vt
liu và s qun lý ca các nhà t bn…
- Trong nông nghip giá tr hàng hoá bng tng chi phí sn xut tng t nh trong công
nghip nhng cng thêm vi sn phm ròng mà công nghip không có, bi vì ch có nông nghip
mi có s giúp sc ca t nhiên làm sinh sôi ny n nhiu ca ci mi.
+ T lý lun v sn phm ròng đi đn lý lun v giá tr lao đng. Theo h lao đng to ra
sn phm ròng mi là lao đng sn xut, còn các lao đng khác không sinh li và không to ra
sn phm ròng.
+ T lý lun lao đng sn xut, ch ngha trng nông(CNTN) đa ra lý lun giai cp trong
xã hi, trong xã hi ch có ba giai cp: giai cp sn xut (to ra sn phm ròng hay sn phm
thun tuý) gm có t bn và công nhân nông nghip, giai cp s hu (giai cp chim hu sn
phm thun tuý to ra) là ch rung đt và giai cp không sn xut gm có t bn và công nhân
ngoài lnh vc nông nghip.
3.2.5. Lý lun v t bn, giá tr và tin t
+ V giá tr: CNTN cho rng giá tr là do nhu cu nguyn vng, là phng tin ca ngi
đang trao đi quyt đnh. Giá tr ch là s phi hp ca các nguyn vng.
+ V tin t: CNTN phê phán ch ngha trng thng đ cao quá mc vai trò ca đng tin,
trái li h ch cho rng tin là phng tin lu thông, làm môi gii gia mua và bán. Theo

Ví d:
Tng giá tr sn phm xã hi có 7 t gm: 2 t sn phm công nghip, 5 t sn phm
nông nghip.
Tin có: 2 t (ca giai cp s hu do giai cp sn xut tr đa tô).
C cu giá tr sn phm sau mt chu k sn xut nh sau:
- Giai cp sn xut có 5 t là sn phm nông nghip, trong đó: 1 t đ khu hao t bn ng
trc ln đu (t bn c đnh), 2 t t bn ng trc hàng nm (t bn lu đng) và 2 t là
sn phm ròng.
- Giai cp không sn xut có 2 t là sn phm công nghip, trong đó: 1 t đ bù đp cho
tiêu dùng, 1 t đ bù đp nguyên liu tip tc sn xut.
S trao đi sn phm gia các giai cp đc thc hin qua 5 hành vi:
Hành vi 1: giai cp s hu dùng 1 t tin đ mua nông sn tiêu dùng cho cá nhân, 1 t tin
đc chuyn vào tay giai cp sn xut.
Hành vi 2: Giai cp s hu dùng 1 t tin còn li đ mua công ngh phm, 1 t tin này
chuyn vào tay giai cp không sn xut.
Hành vi 3: Giai cp không sn xut dùng 1 t tin bán công ngh phm  trên đ mua nông
sn (làm nguyên liu), 1 t tin này chuyn vào tay giai cp sn xut.
Hành vi 4: Giai cp sn xut mua 1 t t bn ng trc đu tiên (nông c), s tin này li
chuyn vào tay giai cp không sn xut.
Hành vi 5: Giai cp không sn xut dùng mt t tin bán nông c mua nông sn cho tiêu
dùng cá nhân, s tin này chuyn v tay gia cp sn xut, khi đó gai cp sn xut có 2 t tin np
tô cho đa ch (giai cp s hu) và giai cp s hu li có 2 t tin.

20
Chng 3: Hc thuyt kinh t ca ch ngha trng nông Pháp
Quan h giao np và kt thúc quá trình thc hin sn phm. C ba giai cp có đ điu kin
đ thc hin quá trình sn xut tip theo.
ánh giá v Biu kinh t ca Quesney:
+ Tin b:
- H xem xét tng quan quá trình tái sn xut xã hi theo nhng t l cân đi c bn

TÓM TT
+ V hoàn cnh ra đi và đc đim ca ch ngha trng nông:
Ch ngha trng nông Pháp ra đi nm 1756 và tn ti đn nm 1777, đó là thi k phn
thnh ca ch ngha trng nông. Các t tng trng nông thc s là mt trng phái mt ch
ngha có cu trúc có tính h thng.
Ch ngha trng nông ra đi trc cách mng t sn Pháp trong điu kin suy tàn ca nông
nghip vì các chính sách kinh t theo quan đim trng thng
Ch ngha trng nông là h thng quan đim kinh t mang t tng gii phóng kinh t nông
dân khi nhng quan h phong kin.
+ Nhng ni dung c bn ca ch ngha trng nông (CNTN):
- CNTN phê phán rt gay gt nhng quan đim coi trng tin t, thng mi ca ch ngha
trng thng.
- CNTN rt đ cao vai trò ca sn xut nông nghip, u tiên cho sn xut nông nghip. H
quan nim, ch có sn xut nông nghip mi sn xut ra ca ci hàng hoá…do đó chi phí cho sn
xut nông nghip là chi phí cho sn xut, chi phí sinh li, và ch có sn xut nông nghip mi là
ngành sn xut duy nht to ra sn phm ròng cho xã hi.
- Ch ngha trng nông cho rng: Phát trin kinh t là mt trt t t nhiên, kinh t hc là
khoa hc phc v cho nhng ngi sn xut và cho xã hi.
+ ánh giá chung: Ch ngha trng nông nghiên cu phân tích nn sn xut t bn ch
ngha, mc dù còn nhiu hn ch nhng đã có nhiu đóng góp cho khoa hc kinh t Mác đã đánh
giá v h nh sau: Công lao to ln ca h là xem xét các hình thc ca phng thc sn xut nh
hình thc sinh hc ca xã hi, bt ngun t chính bn cht ca sn xut và đc lp vi ý chí và
chính tr,…ó là nhng quy lut vt cht  mt giai đon nht đnh nh mt quy mô chi phi mt
cách ging ht nhau tt c các xã hi.
CÂU HI ÔN TP
1. Trình bày hoàn cnh ra đi và đc đim ca ch ngha trng nông?
2. Phân tích, làm rõ ni dung hc thuyt trng nông v sn phm ròng?
3. Phân tích, làm rõ nhng t tng ca ch ngha trng nông v “trt t t nhiên” ?
4. Ch ngha trng nông đã phê phán ch ngha trng thng  nhng ni dung nào? Nhng
phê phán y có đim gì tin b, có gì hn ch?

tiêu dùng, kìm hãm s phát trin ca t bn công nghip. Khi ngun tích lu nguyên thu đã cn thì
ch ngha trng thng tr thành đi tng phê phán. S phê phán ch ngha trng thng đng
thi là s ra đi mt lý thuyt mi làm c s lý lun cho cng lnh kinh t ca giai cp t sn,
hng li ích ca h vào lnh vc sn xut. Kinh t chính tr t sn c đin ra đi t đó.
+  mt s nc, do hu qu ca ch ngha trng thng, nn nông nghip ca b đình đn.
Cho nên vic đu tranh chng ch ngha trng thng gn lin vi vic phê phán ch đ phong

23
Chng 4: Hc thuyt kinh t t sn c đin Anh
kin nhm gii thoát nhng ràng buc phong kin đ phát trin nông nghip theo kiu sn xut t
bn ch ngha, làm xut hin ch ngha trng nông. Nhng đi biu ca ch ngha trng nông là
nhng ngi đt c s cho vic nghiên cu, phân tích nn sn xut t bn ch ngha.
+  Anh, t khi thng nghip mt dn đi ý ngha lch s, giai cp t sn Anh đã sm nhn
thy li ích ca h trong s phát trin công trng th công công nghip. H ch rõ: mun làm
giàu phi bóc lt lao đng, lao đng làm thuê ca nhng ngi nghèo là ngun gc làm giàu vô
tn cho ngi giàu. ó là đim ct lõi ca kinh t chính tr t sn c đin Anh, là hc thuyt kinh
t ch yu ca giai cp t sn  nhiu nc lúc by gi.
4.1.2. Nhng đc đim ca kinh t chính tr t sn c đin Anh
+ V đi tng nghiên cu: Kinh t chính tr t sn c đin chuyn đi tng nghiên cu t
lnh vc lu thông sang lnh vc sn xut, nghiên cu các quan h kinh t trong quá trình tái sn
xut, trình bày có h thng các phm trù kinh t trong nn kinh t t bn ch ngha: hàng hoá, giá
tr, tin t, giá c, tin lng, li nhun, li tc, đa tô… đ rút ra các quy lut vn đng ca nn
sn xut t bn ch ngha.
+ V mc tiêu nghiên cu: Lun chng cng lnh kinh t và các chính sách kinh t ca giai
cp t sn, c ch thc hin li ích kinh t trong xã hi t bn nhm phc v li ích ca giai cp
t sn trên c s phát trin lc lng sn xut.
+ V ni dung nghiên cu: Ln đu tiên đã xây dng đc mt h thng phm trù, quy lut
ca nn sn xut hàng hoá t bn ch ngha đc bit là lý lun Giá tr - Lao đng. T tng bao
trùm là ng h t do kinh t, chng li s can thip ca nhà nc, nghiên cu s vn đng ca
nn kinh t đn thun do các quy lut t nhiên điu tit.

nu hiu lao đng và t nhiên là nhân t to ra giá tr. Ông đã tìm thc đo thng nht ca giá tr
là thc đo chung đi vi t nhiên và lao đng, ông đa ra quan đim “thc đo thông thng
ca giá tr là thc n trung bình hàng ngày ca mi ngi, ch không phi là lao đng hàng ngày
ca ngi đó”. Vi lun đim này đã chng t ông cha phân bit đc rõ giá tr s dng và giá
tr trao đi, cha bit đn tính cht xã hi ca giá tr. Ngoài ra ông còn có ý đnh gii quyt mi
quan h gia lao đng phc tp và lao đng gin đn nhng không thành công.
b. Lý lun v tin t:
+ W. Petty nghiên cu hai th kim loi gi vai trò tin t là vàng và bc. Ông cho rng,
quan h t l gia chúng là do lng lao đng hao phí đ to ra vàng và bc quyt đnh. Ông đa
ra lun đim, giá c t nhiên ca tin t là do giá c ca tin t có giá tr đy đ quyt đnh. T đó
ông khuyn cáo, nhà nc không th hy vng vào vic phát hành tin không đ giá, vì lúc đó giá
tr ca tin t s gim xung.
+ W. Petty là ngi đu tiên nghiên cu s lng tin t cn thit trong lu thông trên c s
thit lp mi quan h gia khi lng hàng hoá trong lu thông và tc đ chu chuyn ca tin t.
Ông cho rng thi gian thanh toán càng dài thì s lng tin t cn thit cho lu thông càng ln.
+ Ông phê phán nhng ngi trng thng v tích tr tin không hn đ. Ông cho rng
không phi lúc nào tin t cng là tiêu chun ca s giàu có, tin t ch là công c ca lu thông
hàng hoá, vì th không cn phi tng s lng tin t quá mc cn thit.
c. Lý lun v tin lng:
+ W. Petty không đnh ngha v tin lng mà ch là ngi nêu ra. Ông cho rng tin lng
ca công nhân không th vt quá nhng t liu sinh hot cn thit. Ông là ngi lun chng đo
lut cm tng lng.
+ Quan đim ca ông v tin lng đc xem xét trong mi quan h vi li nhun, vi giá
c t liu sinh hot, vi cung cu v lao đng. Ông cho rng tin lng cao thì li nhun gim và
ngc li, nu giá c ca lúa m tng lên thì s bn cùng ca công nhân cng tng lên, s lng
lao đng tng lên thì tin lng s tt xung.

25
Chng 4: Hc thuyt kinh t t sn c đin Anh
d. Lý lun v li nhun, li tc, đa tô:

nhiên thì cn phi có nhng điu kin nht đnh. ó là s tn ti, phát trin ca sn xut hàng hoá
và trao đi hàng hoá.
+ Nn kinh t phi đc phát trin trên c s t do kinh t. Ông cho rng cn phi tôn trng
trt t t nhiên, tôn trng bàn tay vô hình, nhà nc không nên can thip vào kinh t, hot đng
kinh t vn có cuc sng riêng ca nó.

26
Chng 4: Hc thuyt kinh t t sn c đin Anh
Tóm li xã hi mun giàu thì phi phát trin kinh t theo tinh thn t do. Ch ngha
“Laisse-fie” tc là “Mc k nó”.
4.2.2.2. Phê phán ch đ phong kin và lun chng cng lnh kinh t ca giai cp t sn
+ Ông phê phán tính cht n bám ca bn quý tc phong kin, theo ông “các đi biu đc
kính trng nht trong xã hi” nh: nhà vua, quan li, s quan, thy tu… cng ging nh nhng
ngi tôi t, không sn xut ra mt giá tr nào c.
+ Ông phê phán ch đ thu khoá đc đoán nh thu đánh theo đu ngi, ch đ thu thân
có tính cht lãnh đa, ch đ thu hà khc ngn cn vic tích lu ca nông dân.
+ Ông lên án ch đ tha k tài sn nhm bo v đc quyn ca quý tc, coi đó là “th ch
dã man” ngn cn vic phát trin ca sn xut nông nghip.
+ Ông bác b vic hn ch buôn bán lúa m vì nó gây khó khn cho sn xut nông nghip.
+ Ông vch rõ tính cht vô lý v mt kinh t ca ch đ lao dch và chng minh tính cht u
vit ca ch đ lao đng t do làm thuê.
+ Ông kt lun: ch đ phong kin là mt ch đ “không bình thng”: là sn phm ca s
đc đoán, ngu nhiên và dt nát ca con ngi, đó là mt ch đ trái vi trt t ngu nhiên và
mâu thun vi yêu cu ca khoa hc kinh t chính tr. Theo ông nn kinh t bình thng là nn
kinh t phát trin trên c s t do cnh tranh, t do mu dch.
4.2.2.3. Phê phán ch ngha trng thng
+ Adam Smith là ngi đng trên lp trng ca t bn công nghip đ phê phán ch ngha
trng thng. Ông xác đnh đánh tan ch ngha trng thng là nim quan trng bc nht đ đánh
tan o tng làm giàu bng thng nghip.
+ Ông phê phán ch ngha trng thng đã đ cao quá mc vai trò ca tin t. Theo ông, s