TÓM TẮT
- Đề tài: Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động
theo pháp luật Việt Nam.
- Thời gian thực hiện: Từ ngày 05/3/2016 đến 05/02/2017
- Địa điểm thực hiện: Trường Đại học Trà Vinh
Từ những yêu cầu của thực tiễn thi hành pháp luật lao động trong thời gian
qua, cho thấy việc nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận pháp lý liên quan
đến:“Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động theo
pháp luật Việt Nam”, thực trạng các quy định của pháp luật và thực thi pháp luật về
đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động, thông qua đó
tìm ra những định hướng, đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật lao đông Việt Nam về
đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động vẫn là đề tài
có tính thời sự và tính pháp lý cao.
Luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản về đơn phương chấm dứt hợp
đồng lao động của người sử dụng lao động như: những vấn đề cơ bản về hợp đồng
lao động, từ hợp đồng lao động phát sinh ra quan hệ lao động giữa người lao động và
người sử dụng lao động như việc giao kết, thực hiện, chấm dứt hợp đồng lao động và
từ đó ra đời Bộ luật Lao động nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cả người
lao động và người sử dụng lao động. Pháp luật lao động còn ghi nhận quyền đơn
phương chấm dứt hợp đồng lao động cho người lao động vàngười sử dụng lao động
vì trên thực tế hiện nay việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao độngđược xem là
một trong những vấn đề phức tạp bởi những quy định không rõ ràng của luật hiện
hành và đó lại là hành vi có chủ ý của một bên, gây tổn thất cho bên còn lại.
Hiện nay, có nhiều ý kiến, nhận định cho rằng người lao động luôn yếu thế
hơn người sử dụng lao động, luôn phải chịu thiệt hơn người sử dụng lao động. Vì thế,
pháp luật lao động hiện nay đang có xu hướng nghiêng về bảo vệ người lao động
nhiều hơn. Từ đó, người sử dụng lao động hoang mang không biết những trường hợp
đó mình có được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao độnghay không? Thậm chí, khi

-iii-


other party.
Now there are many opinions acknowledged that the employees who are more
vulnerable than the employers, who always suffer more than the employers.
Therefore, the current labor law tends to tilt about protecting the employees more.
Since then the employers were anxious and do not know that they can unilaterally
terminate the labor contracts in their cases or not. Even when disputes occur or the
employees who commit acts that cause damage to property of the employers or

-v-


intentional often not complete the assigned work, theft, etc. which the employers
could not terminate labor contracts with the employees.
Market economy with the dominance of the competition rules, businesses must
always change to fit for development. This forces the labor law must be a mechanism
to ensure the autonomy of the businesses by allowing the employers are entitled to
unilaterally terminate the labor contracts.
The unilateral termination of labor contracts by the employers has many
different circumstances is applied various provisions of the labor law. However,
Labor Law in 2012 defined unclear about the cases that the employers are allowed to
terminate labor contracts unilaterally, which led to many problems and obstacles in
the implementation process.
Thesis also analyzes, assesses the status of regulations and practices applicable
to unilaterally terminate the labor contracts by the employers, raises shortcomings
and limitations of the current law on unilateral termination of the labor contracts by
the employers. From there, it proposes the way to improve Vietnamese labor law on
unilateral termination of the labor contracts by the employers.
Thesis contributes to consolidate and improve the rationale for unilateral
termination of the labor contracts by the employers under Vietnamese law. Also, it
may be referred by the employers and the employees during the process of contract,

1.2.1.2. Về nội dung của đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động ............13
1.2.1.3. Về mục đích của việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động ...13
1.2.1.4. Về căn cứ xác định việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động ...13
1.2.2. Đặc điểm của đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động .......................14

-vii-


1.2.3. Phân loại đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động ..............................15
1.3. Khái quát về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng
lao động ................................................................................................................17
1.3.1. Khái quát về sự hình thành và phát triển của quy định pháp luật Việt Nam
về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động ......17
1.3.2. Khái niệm về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sửdụng
lao động .............................................................................................................24
1.3.2.1. Khái niệm đơn phương chấm dứt hợp đồnglao động của người sử
dụng lao động ................................................................................................24
1.3.2.2. Đặc điểm của đơn phương chấm dứt hợp đồnglao động của người sử
dụng lao động ................................................................................................25
1.3.2.3. Điều kiện đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người
sửdụnglao động .............................................................................................27
1.3.3. Hậu quả pháp lý khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người
sử dụng lao động ...............................................................................................29
1.3.4. Ý nghĩa của việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử
dụng lao động ....................................................................................................30
1.3.4.1. Đối với người sử dụng lao động ......................................................31
1.3.4.2. Đối với xã hội ...................................................................................32
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT
HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG VÀ MỘT SỐ
KIẾN NGHỊ .............................................................................................................35

-ix-


DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BLLĐ:

Bộ luật Lao động

HĐLĐ:

Hợp đồng lao động

NSDLĐ:

Người sử dụng lao động

NLĐ:

Người lao động

QHLĐ:

Quan hệ lao động

-x-


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Khi nền kinh tế đất nước đã và đang hòa nhập nền kinh tế thế giới, mở rộng

nội dung mới nhằm hướng đến mục tiêu bảo vệ, cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp
của các chủ thể trong QHLĐ.
Thực tiễn cho thấy, QHLĐ rất phức tạp, đòi hỏi có sự cân bằng giữa lợi ích
kinh tế, quyền lợi hợp pháp của NSDLĐ và NLĐ. Việc xâydựng QHLĐ hài hòa, ổn
định, tiến bộ giữa NSDLĐ và NLĐ là điều kiện cần thiết để thúc đẩy sản xuất phát
triển, giảm tranh chấp lao động, đình công không đúng quy định của pháp luật, góp
phần ổn định và phát triển kinh tế đất nước. Tuy nhiên, do mặt trái của nền kinh tế
thị trường kết hợp với nhiều nguyên nhân khác mà tình trạng vi phạm pháp luật lao
động ngày càng trở nên phổ biến, trong đó việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái
pháp luật là một vấn đề đang gây nhiều bức xúc. Hiện nay, khoa học công nghệ ngày
càng hiện đại đòi hỏi NLĐ phải có trình độ cao, sự tự do chấm dứt HĐLĐ sẽ ảnh
hưởng không nhỏ đến tính bền vững của QHLĐ, lợi ích của các bên chủ thể, cũng
như sự ổn định và phát triển của đời sống kinh tế xã hội. Do đó, vấn đề đơn phương
chấm dứt HĐLĐ mà cụ thể là đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ không còn
là vấn đề riêng lẻ thuộc lĩnh vực một ngành nghề mà đã trở thành vấn đề xã hội to
lớn, là bắt nguồn xảy ra xung đột giữa NLĐ với NSDLĐ.
Từ những yêu cầu của thực tiễn pháp luật lao động hiện nay, cho thấy việc
nghiên cứu làm sáng tỏ các quy định của pháp luật lao động về đơn phương chấm dứt
HĐLĐ của NSDLĐmang tính cấp thiết. Từ đó tìm ra hướng khắc phục hợp lý làm cơ
sở cho việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ. Vì vậy, tôi chọn đề tài “Đơn
phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động theo pháp luật Việt
Nam” làm đề tài nghiên cứu của mình. Đóng góp một phần nhỏ để từng bước hoàn
thiện hơn hệ thống pháp luật lao động về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐvà
giảm tình trạng tranh chấp lao động xảy ra.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Bộ Luật lao động của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam lần đầu tiên
được Quốc Hội thông qua ngày 23 tháng 6 năm 1994 đã tạo ra hành lang pháp lý quan
trọng và vững chắc để bảo vệ quyền và lợi ích cho người lao động cũng như người sử

-2-

tác giả Nguyễn Hữu Chí, năm 2001.

-3-


- Luận án tiến sỹ “Pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động –
những vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Nguyễn Thị Hoa Tâm”, trường Đại
học Luật TP.HCM năm 2013.
Ngoài ra, trên các tạp chí khoa học luật còn có rất nhiều bài viết về vấn đề đơn
phương chấm dứt hợp đồng lao động, có thể kể đến là bài viết: “Quyền đơn phương chấm
dứt hợp đồng lao động” của tác giả Đào Thị Hằng, đăng ở Tạp chí Luật học, số 4, năm
2001; bài “Một số kiến nghị sửa đổi những quy định về kỷ luật lao động” của tác giả Đỗ
Ngân Bình, Tạp chí Lao động và Xã hội, số 10, năm 2001; bài “Đặc trưng của hợp đồng
lao động” của tác giả Nguyễn Hữu Chí, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 10, năm 2002
và bài “Chấm dứt hợp đồng lao động” đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 9, năm
2002; bài “Một số vấn đề về chế độ hợp đồng lao động theo quy định của Bộ luật lao động
và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật lao động” của tác giả Nguyễn Hữu Chí,
Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 4, năm 2003; bài “Hợp đồng lao động và các tranh chấp
phát sinh từ hợp đồng lao động” của tác giả Nguyễn Việt Cường, Tạp chí Nhà nước và
Pháp luật số 4, năm 2003; bài “Bàn về chế độ trợ cấp thôi việc” của tác giả Nguyễn Thị
Kim Phụng, Tạp chí Luật học năm 2003; bài báo “Hoàn thiện quy định về trách nhiệm của
người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái luật” của tác giả
Trần Hoàng Hải, Đỗ Hải Hà đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 8, năm 2011.
Mặc dù đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, bài viết liên quan đến HĐLĐ nói
chung và chấm dứt HĐLĐ nói riêng nhưng chưa có một công trình khoa học nào
chuyên sâu về vấn đề “Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử
dụng lao động theo pháp luật Việt Nam”. Thêm vào đó,BLLĐ năm 2012 ra đời và
có hiệu lực đã có những sửa đổi, bổ sung về vấn đề đơn phương chấm dứt HĐLĐ của
NSDLĐ nhưng đây vẫn là một nội dung có nhiều điểm bất cập trong quy định pháp
luật và gặp nhiều vướng mắc khi thực hiện.


[5]

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Chương trình thông tin quốc tế (2004), Phác thảo nền
kinh tế Mỹ, Chương 9: “Lao động của Mỹ và vai trò của người lao động” (Bài
của ChristopherCorle).

[6]

Chính phủ (2009), Báo cáo số 92/BC-CP về tình hình lao động mất việc làm do
ảnh hưởng của suy giảm kinh tế.

[7]

Chính phủ (2003), Nghị định số 44/2003/NĐ-CP ngày 08/5/2003 quy định chi tiết và
hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật lao động về hợp đồng lao động.

[8]

Nguyễn Việt Cường (2008), Tuyển chọn các vụ án tranh chấp lao động điển
hình, NXB Công an nhân dân, HàNội.

[9]

Đại học Quốc gia Hà Nội (1999),Giáo trình Luật lao động Việt Nam, NXB Đại
học Quốc gia HàNội.

[10] Đại học Quốc gia Hà Nội (2004), Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và
pháp luật, NXB Đại học Quốc gia HàNội.
[11] Trần Hoàng Hải, Đỗ Hải Hà (2011), “Hoàn thiện quy định về trách nhiệm của

Công an nhân dân, HàNội.
[27] Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2013), Giáo trình Luật lao động,
Nxb. Hồng Đức, tr.159.
Trang mạng
[28] Mạc Văn Tiến,“Nhận thức chung về thất nghiệp và bảo hiểm thất nghiệp”,
http://www.bhxhbqp.vn/?act=nctd_detail&idnctd, truy cập ngày 12/3/2016.

-65-


[29] “Một số công ước khuyến nghị của ilo về lao động việc làm”,
http://www.nilp.org.vn/cis/cong_uoc_khuyen_nghi/tabid/448/news/68169/mot-so-cong-uoc-khuyen-nghi-cua-ilo-ve-lao-dong- viec-lam.aspx, truy cập
ngày 1/4/2016.
[30] “Phân biệt hàng hóa sức lao động và hàng hóa thông thường”,
https://svktclub.org/2013/01/09/phan-biet-hang-hoa-suc-lao-dong-va-hanghoa-thong-thuong-2/, truy cập ngày 22/5/2016.
[31] “Phân tích đặc trưng của hợp đồng lao động và phân tích sự khác biệt so với
hợp đồng dịch vụ dân sự”, http://www.text.123doc.org/document/2279172phan-tich-dac-trung-cua-hop-dong-lao-dong-va-phan-tich-su-khac-biet-so-voihop-dong-dich-vu-dan-su.htm, truy cập ngày 27/11/2016.

-66-