luật so sánh

Một số điểm khác nhau trong chế độ
trách nhiệm đối với vi phạm hợp đồng Theo
pháp luật Việt Nam và pháp luật australia
ths. Nguyễn Thị Minh *

V

i phạm hợp đồng là vấn đề quan
trọng trong luật hợp đồng. Vì pháp
luật Việt Nam và pháp luật Australia
thuộc hai hệ thống pháp luật khác nhau
(hệ thống luật lục địa và hệ thống luật án
lệ) nên cách tiếp cận đối với việc vi phạm
hợp đồng có những điểm khác nhau là
điều dễ hiểu.
Pháp luật của hai nớc đều quy định
bên nào không thực hiện đúng nghĩa vụ
của mình theo hợp đồng thì bị coi là vi
phạm hợp đồng. Tuy nhiên, pháp luật
Việt Nam không chia vi phạm hợp đồng
ra thành loại nh pháp luật Australia mà
chỉ chia thành: Không thực hiện hợp đồng
và thực hiện không đúng những điều
khoản đ cam kết. Pháp luật Australia
chia việc vi phạm hợp đồng ra làm hai
loại là: Không thực hiện hợp đồng
(failure to perform) và vi phạm hợp đồng
trớc khi thực hiện hợp đồng
(anticipatory breach). Không thực hiện

đồng cho phép các bên đợc đơn phơng
chấm dứt hợp đồng. Khi thời hạn là điều
khoản chủ yếu của hợp đồng thì: Nếu một
bên vi phạm điều khoản này, bên kia có
quyền chấm dứt hợp đồng vì lí do hoàn
toàn không thực hiện hợp đồng chứ
không đợc coi là thực hiện hợp đồng
chậm. Nếu thời hạn không phải là điều
khoản chủ yếu của hợp đồng thì việc thực
hiện hợp đồng chậm không cho phép bên
kia đợc đơn phơng chấm dứt hợp đồng.
Tuy nhiên, phải lu ý rằng tòa án
Australia có quyền quyết định điều khoản
nào trong hợp đồng đợc coi là diều
khoản chủ yếu nếu các bên không thỏa
* Vụ luật s, t vấn pháp luật
Bộ t pháp
tạp chí luật học -

49


luật so sánh

thuận về các vấn đề đó trong hợp đồng.
Tòa án Australia thờng kết luận vấn đề
này bằng cách xác định một cách rõ ràng,
khách quan ý định của các bên vào thời
điểm hợp đồng đợc lập.
Vi phạm hợp đồng trớc khi thực hiện

luật của hai nớc. Hậu quả của việc vi
phạm hợp đồng theo pháp luật Australia
chủ yếu là chấm dứt hợp đồng, yêu cầu
bồi thờng thiệt hại; yêu cầu thực hiện
công việc cụ thể (specific performance)
hoặc lệnh cấm thực hiện một số hành vi
nào đó (injunction). Nhìn chung, về hình
50 - tạp chí luật học

thức thì những hậu quả tơng tự cũng
đợc quy định trong pháp luật Việt Nam.
Tuy nhiên, khi xem xét những vấn đề này
chúng ta thấy có nhiều điểm khác nhau.
+ Về chấm dứt hợp đồng
Pháp luật Australia quy định khá rõ
các nguyên tắc chung để xác định với
trờng hợp vi phạm nào thì bên bị hại
đợc quyền đơn phơng chấm dứt hợp
đồng. Cụ thể là:
- Vi phạm các điều khoản chủ yếu của
hợp đồng;
- Vi phạm nghiêm trọng điều khoản
làm tớc đi lợi ích chủ yếu liên quan đến
hợp đồng của bên không vi phạm;
- Vi phạm hợp đồng trớc khi thực
hiện hợp đồng.
Pháp luật của Việt Nam không phân
biệt giữa điều khoản và điều kiện của hợp
đồng mà chỉ quy định chung về nội dung
của hợp đồng. Do vậy, cách tiếp cận về

làm nhà h hỏng nghiêm trọng; sử dụng
nhà không đúng mục đích thuê... (Điều
497 BLDS).
Nh vậy, theo pháp luật Việt Nam,
việc đơn phơng chấm dứt hợp đồng
không đợc xác định theo các nguyên tắc
chung nh pháp luật Australia mà chỉ quy
định cho từng loại hợp đồng cụ thể.
+ Về yêu cầu bồi thờng
Pháp luật Việt Nam và pháp luật
Australia đều cho phép bên chịu thiệt hại
đợc kiện đòi bồi thờng. Pháp luật của
cả hai nớc đều quy định các bên có
quyền đòi phạt vi phạm hợp đồng và bồi
thờng thiệt hại. Tuy nhiên, theo luật của
Australia, việc bồi thờng thiệt hại phát
sinh từ vi phạm hợp đồng trớc khi thực
hiện hợp đồng chỉ xảy ra khi hợp đồng đ
bị chấm dứt. Việc chấm dứt hợp đồng do
vi phạm của bên kia không ảnh hởng
đến quyền đòi bồi thờng thiệt hại nhng
nó có thể ảnh hởng đến việc tính toán
thiệt hại. Khi hợp đồng vẫn cha kết thúc
thì bồi thờng thiệt hại đợc tính căn cứ
vào cam kết bị vi phạm nhng nếu hợp
đồng đ chấm dứt thì bồi thờng thiệt hại
đợc tính căn cứ vào việc vi phạm các
điều khoản chủ yếu của hợp đồng. Cần
phải lu ý rằng, một bên chỉ đợc đòi bồi
thờng nếu bên đó thực tế đ chịu thiệt

khác là bên đó phải chứng minh rằng
mình đ sẵn sàng và có khả năng thực
hiện hợp đồng vào ngày cần thực hiện
hợp đồng và nếu không chứng minh đợc
thì sẽ không đợc bồi thờng thiệt hại.
Theo pháp luật Australia, việc bồi
thờng thiệt hại xảy ra khi: Có vi phạm;
có quan hệ nhân quả giữa sự vi phạm hợp
đồng và thiệt hại xảy ra; có thiệt hại xảy
ra. Theo pháp luật Việt Nam, ngoài 3 yếu
tố đ nêu, để đợc bồi thờng thiệt hại
còn phải tính đến yếu tố lỗi. Theo pháp
luật của Australia thì hành vi vi phạm
đợc coi là hành vi có lỗi, các trờng hợp
bất khả kháng không đợc coi là hành vi
vi phạm.
+ Về yêu cầu thực hiện công việc cụ
thể hoặc lệnh cấm thực hiện một số hành
vi nào đó.
Theo pháp luật Australia, yêu cầu
thực hiện công việc cụ thể hoặc lệnh của
tòa án cấm thực hiện một số hành vi nào
đó đợc coi nh sự đền bù công bình
(equitable remedies). Tòa án Australia
đợc quyền chủ động quyết định một bên
phải thực hiện công việc cụ thể hoặc cấm
tạp chí luật học -

51


Pháp luật Australia không quy định cụ
thể cho các bên đợc phạt bao nhiêu phần
Những căn cứ để...

(tiếp trang 48)
có thể cho phép tòa án đợc xét xử cả ngời,
cả hành vi cha bị viện kiểm sát truy tố. Nh
thế vô hình trung đ biến tòa án thành cơ
quan vừa xét xử vừa buộc tội và buộc tội mà
không có bào chữa. Điều này trái với nguyên
tắc bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị
cáo, trái với chức năng vốn có của tòa án đ
đợc ghi nhận trong Hiến pháp và các văn
bản pháp luật tố tụng. Để khắc phục những
điều bất
hợp lí đó thì việc quy định giới hạn của việc
52 - tạp chí luật học

trăm khi vi phạm hợp đồng mà để cho các
bên tự quy định trong hợp đồng. Do đó,
thỏa thuận về phạt vi phạm đợc quy định
trong hợp đồng nhiều khi bị tòa án tuyên bố
vô hiệu. Trong trờng hợp đó, bên bị thiệt
hại đợc quyền đòi bồi thờng thiệt hại
bằng cách chứng minh thiệt hại mà mình
phải gánh chịu. Nói chung, tòa án Australia
không dựa vào điều khoản phạt vi phạm
hợp đồng do các bên đ thỏa thuận để buộc
bên vi phạm thanh toán cho bên bị hại mà
chủ yếu dựa vào thiệt hại thực tế mà bên bị