BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

----------

NGUYỄN THỊ MỸ DUNG

MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI
NHUẬN NGÂN HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM
CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh – Năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

----------

NGUYỄN THỊ MỸ DUNG

MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI
NHUẬN NGÂN HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM
CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

1.4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 2
1.5 Phƣơng pháp nghiên cứu, mẫu nghiên cứu ....................................................... 3
1.6 Ý nghĩa đề tài ..................................................................................................... 3
1.7 Kết cấu của luận văn .......................................................................................... 4
CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƢỢC KHẢO NGHIÊN CỨU .................. 5
2.1 Rủi ro tín dụng ................................................................................................... 5
2.1.1 Khái niệm .................................................................................................... 5
2.1.2 Các hình thức biểu hiện của rủi ro tín dụng ................................................ 6
2.2 Lợi nhuận ngân hàng ......................................................................................... 7
2.2.1 Khái niệm .................................................................................................... 7
2.2.2 Các chỉ tiêu đo lƣờng lợi nhuận .................................................................. 7
2.2.2.1 Chỉ tiêu tuyệt đối…………………………………...…….…………..7
2.2.2.2 Chỉ tiêu tƣơng đối ………………………………………….…….…..7
2.3 Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng ................................ 8
2.3.1 Mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận .......................................................... 8
2.3.2 Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng .......................... 9
2.4 Lƣợc khảo một số nghiên cứu có liên quan về mối quan hệ giữa rủi ro tín
dụng và lợi nhuận ngân hàng trên thế giới và ở Việt Nam .................................... 11


2.4.1 Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ ngƣợc chiều giữa rủi ro tín dụng
và lợi nhuận ngân hàng....................................................................................... 12
2.4.2 Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa rủi ro tín dụng
và lợi nhuận ngân hàng....................................................................................... 15
2.4.3 Một số nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi
nhuận ngân hàng. ................................................................................................ 17
CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ
LỢI NHUẬN CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006 - 2015 .............. 20
3.1 Thực trạng tình hình tăng trƣởng tín dụng của các ngân hàng giai đoạn 2006 2015 ....................................................................................................................... 20
3.2 Thực trạng tình hình nợ xấu của các ngân hàng giai đoạn 2006 – 2015 ......... 23

5.2.1 Kiểm soát rủi ro tín dụng ........................................................................... 71
5.2.2 Mở rộng quy mô tài sản ngân hàng ........................................................... 73
5.2.3 Tăng cƣờng nắm giữ nhiều tài sản có tính thanh khoản cao ..................... 74
5.2.4 Tăng cƣờng khả năng quản lý và kiểm soát chi phí hoạt động ................. 74
5.3 Hạn chế của đề tài và gợi ý hƣớng nghiên cứu tiếp theo ................................. 75
5.3.1 Hạn chế của đề tài ..................................................................................... 75
5.3.2 Gợi ý hƣớng nghiên cứu tiếp theo ............................................................. 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu

Ý nghĩa

1

CTI

Tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động

2

ETA

Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản


8

NHNN

Ngân hàng Nhà nƣớc

9

NHTM

Ngân hàng thƣơng mại

10

NHTMCP

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần

11

NHTMNN

Ngân hàng thƣơng mại Nhà nƣớc

12

NIM

Thu nhập lãi cận biên


18

VAMC

Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Ký hiệu

Tên bảng

Trang

Bảng 3.1 Tốc độ tăng trƣởng tín dụng của 17 NHTM Việt Nam

21

Bảng 3.2 Tỷ lệ nợ xấu/Tổng dƣ nợ của 17 NHTM giai đoạn 2006 - 2015

25

Tốc độ tăng trƣởng lợi nhuận sau thuế của 17 NHTM Việt

27

Bảng 3.3 Nam
Tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro/tổng dƣ nợ (LLPR) của 17

30


Bảng 4.8 Kết quả hồi quy mô hình (1.a) theo phƣơng pháp FGLS

53

Bảng 4.9 Kết quả hồi quy mô hình (1.b) theo Pooled OLS, FEM, REM

55

Bảng 4.10 Kết quả hồi quy mô hình (1.b) theo phƣơng pháp FGLS

57

Bảng 4.11 Kết quả hồi quy mô hình (2.a) theo Pooled OLS, FEM, REM

57

Bảng 4.12 Kết quả hồi quy mô hình (2.a) theo phƣơng pháp FGLS

60

Bảng 4.13 Kết quả hồi quy mô hình (2.b) theo Pooled OLS, FEM, REM

61

Bảng 4.14 Kết quả hồi quy mô hình (2.b) theo phƣơng pháp FGLS

63

Bảng 4.15 Bảng tổng hợp kết quả hồi quy

trung bình giai đoạn 2006 - 2015
Thể hiện chi phí dự phòng rủi ro tín dụng/Tổng dƣ nợ
(LLPR) và (ROA, ROE) trung bình giai đoạn 2006 - 2015

Trang
20
23
26
29

31

32

33


1

CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Lý do chọn đề tài
Tín dụng là một trong những hoạt động chính và là hoạt động mang lại
nguồn thu nhập chủ yếu cho các NHTM. Tuy nhiên, khi thực hiện nghiệp vụ cho
vay thì ngân hàng thƣơng mại phải đối mặt với một trong số những rủi ro chính là
rủi ro tín dụng. Do đó, việc phân tích, đánh giá và đo lƣờng rủi ro tín dụng luôn
đƣợc các ngân hàng quan tâm. Bởi vì rủi ro tín dụng có khả năng tác động đến lợi
nhuận của ngân hàng, nếu nhƣ một ngân hàng có rủi ro tín dụng cao thì rất có khả
năng ngân hàng đó phải đối mặt với nguy cơ giảm lợi nhuận do không thu hồi đƣợc
vốn gốc và lãi vay từ khách hàng. Và nếu không kiểm soát đƣợc rủi ro này thì về
lâu dài sẽ ảnh hƣởng rất lớn đến duy trì hoạt động ngân hàng nói riêng, từ đó tác

HÀNG: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM CỦA CÁC NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI VIỆT NAM” làm luận văn tốt nghiệp.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở các vấn đề nghiên cứu đã đƣợc xác định, tác giả xác định mục
tiêu chính của đề tài: Xem xét mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận của các
NHTM Việt Nam.
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Nhằm thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên, bài nghiên cứu cần trả lời hai câu hỏi
sau:
Thứ nhất, liệu rằng có hay không tồn tại mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi
nhuận của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam?
Thứ hai, nếu có tồn tại mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng
thì là mối quan hệ đó là cùng chiều hay ngƣợc chiều?
1.4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu: đƣợc đề cập trong bài nghiên cứu này là rủi ro tín
dụng và lợi nhuận của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu: Do sự giới hạn trong dữ liệu công bố của ngân hàng, và
đặc biệt là số liệu về nợ xấu của nhiều ngân hàng bị khuyết ở nhiều năm và đồng
thời trong bài nghiên cứu này tác giả sử dụng dữ liệu bảng cân bằng, do đó để đảm
bảo sự đồng nhất số liệu về mặt thời gian, cũng nhƣ đảm bảo tính cỡ mẫu ở mức
tƣơng đối và dữ liệu bảng cân bằng để phục vụ cho bài nghiên cứu thì phạm vi


3

nghiên cứu trong đề tài này sử dụng dữ liệu của 17 ngân hàng thƣơng mại của Việt
Nam trong giai đoạn từ 2006 - 2015.
1.5 Phƣơng pháp nghiên cứu, mẫu nghiên cứu
Phƣơng pháp nghiên cứu: Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả sử dụng
phƣơng pháp thống kê mô tả, đồng thời tác giả còn sử dụng phƣơng pháp định

nhằm cải thiện và nâng cao lợi nhuận cho ngân hàng, cũng nhƣ đảm bảo sự an toàn
và bền vững trong hoạt động của hệ thống ngân hàng, góp phần thúc đẩy sự phát
triển của nền kinh tế. Còn đối với các nhà đầu tƣ có thể đƣa ra chiến lƣợc đầu tƣ
phù hợp để có thể đem lại mức lợi nhuận cao nhất với mức rủi ro thấp nhất có thể
sau khi cân đối giữa mức rủi ro và lợi nhuận khi đầu tƣ vào bất kỳ dự án hay tài sản
sinh lời nào.
1.7 Kết cấu của luận văn
Luận văn gồm có 5 chƣơng:
Chƣơng 1: Giới thiệu vấn đề nghiên cứu.
Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết và lƣợc khảo nghiên cứu.
Chƣơng 3: Thực trạng về tình hình hoạt động của các NHTM Việt Nam trong giai
đoạn 2006 - 2015.
Chƣơng 4: Mô hình, phƣơng pháp và kết quả nghiên cứu.
Chƣơng 5: Kết luận.
TÓM TẮT CHƢƠNG 1
Chƣơng 1 trình bày mục tiêu của đề tài nghiên cứu và đƣa câu hỏi nghiên
cứu cụ thể để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu đã đƣa ra. Đồng thời, tác giả trình bày
đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu và tóm tắt phƣơng pháp nghiên cứu chủ yếu mà tác
giả đã sử dụng trong đề tài nghiên cứu này.


5

CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƢỢC KHẢO NGHIÊN CỨU
Trong chƣơng 2 sẽ trình bày cơ sở lý thuyết có liên quan đến mối quan hệ
giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. Sau đó, tác giả tiếp tục lƣợc khảo
những nghiên cứu trƣớc đây có liên quan, từ đó làm cơ sở để đƣa ra giả thuyết
nghiên cứu cụ thể khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận
ngân hàng.
2.1 Rủi ro tín dụng

đƣợc lãi đúng
hạn

Không thu
đƣợc lãi đúng

Không thu
đƣợc lãi đúng

Không thu
đƣợc lãi đúng
hạn

Lãi treo
phát sinh

Lãi treo
phát sinh

Lãi treo
phát sinh

Lãi treo
phát sinh

Nguồn: Trần Huy Hoàng (2010)
Rủi ro tín dụng có thể xảy ra 4 trƣờng hợp đối với nợ lãi và nợ gốc: Đó là
việc không thu hồi đƣợc lãi đúng hạn hoặc không thu hồi đủ lãi, không thu hồi đƣợc
vốn đúng hạn hoặc không thu hồi đủ vốn.
Trong trƣờng hợp, ngân hàng không thu đƣợc lãi đúng hạn, ngân hàng đang

tiêu: lợi nhuận trƣớc thuế và lợi nhuận sau thuế
Lợi nhuận trƣớc thuế đƣợc tính bằng tổng thu nhập trừ đi tổng chi phí.
Lợi nhuận sau thuế bằng tổng lợi nhuận trƣớc thuế trừ đi thuế thu nhập
doanh nghiệp.
2.2.2.2 Chỉ tiêu tƣơng đối
Chỉ tiêu tƣơng đối đƣợc thể hiện thông qua tỷ suất sinh lời. Để đánh giá tỷ
suất sinh lời của ngân hàng thông thƣờng sử dụng các chỉ số sau đây (Taha, 1999):
-

ROE: Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu
ROE =

ốn chủ sở hữu

ROE đo lƣờng khả năng sinh lời trên mỗi đồng vốn cổ đông thƣờng.
-

ROA: Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản
ROA =

ROA đo lƣờng khả năng sinh lời trên mỗi đồng tài sản của ngân hàng.


8

2.3 Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng
2.3.1 Mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận
Một điều tất cả chúng ta ai cũng thừa nhận rằng, rủi ro tồn tại ở khắp mọi
nơi, và trong mọi lĩnh vực. Đặc biệt, trong hoạt động kinh doanh, rủi ro là điều
không thể tránh khỏi. Chính vì vậy, trong hoạt động kinh doanh, rủi ro và lợi nhuận

Nhƣ vậy, dựa trên những quan điểm khác nhau về mối quan hệ giữa rủi ro và
lợi nhuận cho thấy rằng giữa rủi ro và lợi nhuận không chỉ đơn giản mối quan hệ
cùng chiều tức là không hẳn là tổ chức nào chấp nhập mức rủi ro hơn thì cũng sẽ tạo
ra lợi nhuận lớn hơn nhiều so với một tổ chức gặp ít rủi ro. Mà thực tế, có những
bằng chứng cho thấy có những tổ chức mặc dù chấp nhận rủi ro cao hơn nhƣng
cũng chỉ tạo ra một lợi nhuận trung bình hoặc dƣới mức trung bình tức là việc chấp
nhận mức rủi ro cao hơn thì không phải lúc nào cũng thu đƣợc lợi nhuận cao hơn từ
việc đánh đổi này; hay cũng có những tổ chức có rủi ro thấp hơn nhƣng không phải
luôn luôn mang về khoản lợi nhuận thấp hơn.
2.3.2 Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng
Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, tín dụng là một hoạt động chủ yếu
và thƣờng xuyên của các ngân hàng thƣơng mại, và là hoạt động chiếm tỷ trọng lớn
nhất trong tổng tài sản của ngân hàng thƣơng mại. Đây là hoạt động mang lại thu
nhập lớn và chủ yếu cho các ngân hàng, nhƣng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro
và gây ra hậu quả nặng nề cho ngân hàng. Quy mô và mức độ thiệt hại mà rủi ro tín
dụng gây ra nghiêm trọng hơn cả và có thể dẫn đến nguy cơ phá sản ngân hàng,
cũng nhƣ hệ thống ngân hàng (Chijoriga, 1997; Boahene et al, 2012).
Rủi ro và lợi nhuận là hai yếu tố luôn song hành cùng nhau. Do vậy, khi xem
xét tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng, chúng ta cần xem xét sự
tác động đến cả 2 chiều: cùng chiều và ngƣợc chiều nhau.
Quan điểm thứ nhất cho rằng, rủi ro tín dụng tác động ngƣợc chiều đến lợi
nhuận ngân hàng. Khi rủi ro tín dụng của ngân hàng càng cao làm lợi nhuận của
ngân hàng giảm xuống và ngƣợc lại. Điều này có thể đƣợc giải thích: Khi ngân
hàng cho những đối tƣợng khách hàng có mức độ rủi ro kinh doanh cao, cho vay dự
án có độ rủi ro cao hoặc không kiểm soát tốt rủi ro tín dụng, lúc này ngân hàng đối
mặt xác suất ngân hàng không thu hồi vốn và lãi từ khách hàng vay càng cao, dẫn
đến thất thoát về tài sản, làm giảm lợi nhuận của ngân hàng (Achou và Tenguh,


10



11

quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng và nếu có thì rủi ro tín dụng tác
động nhƣ thế nào đến lợi nhuận ngân hàng thì trong phần tiếp theo của bài nghiên
cứu này sẽ lƣợc khảo một cách chi tiết những nghiên cứu thực nghiệm trƣớc đây
nhằm củng cố thêm phần lý thuyết đã nghiên cứu.
2.4 Lƣợc khảo một số nghiên cứu có liên quan về mối quan hệ giữa rủi ro tín
dụng và lợi nhuận ngân hàng trên thế giới và ở Việt Nam
Trong những năm gần đây, mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận của
các ngân hàng thƣơng mại đã đƣợc sự quan tâm của nhiều nghiên cứu. Rất nhiều
nghiên cứu kể cả lý thuyết lẫn thực nghiệm đã đƣợc tiến hành để xem xét mối quan
hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. Và đƣa ra bằng chứng chứng minh
rằng rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố chính ảnh hƣởng đến lợi nhuận của
các ngân hàng thƣơng mại (Achou and Tenguh 2008; Hosna et al, 2009; Mekasha,
2011; Tefera, 2011; Boahene et al, 2012; Kolapo et al, 2012; Poudel, 2012;
Musyoki and Kadubo, 2012 ...). Chẳng hạn nhƣ, khi thực hiện nghiên cứu về mối
quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận của các ngân hàng thƣơng mại hoạt động
tại Ethiopia. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro tín dụng có tác động đáng kể
đến lợi nhuận ngân hàng và có ý nghĩa thống kê (Gizaw et al, 2015). Tƣơng tự, một
nghiên cứu thực nghiệm khác đƣợc tiến hành tại Kenya, bằng cách sử dụng mô hình
hồi quy để nghiên cứu mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận của các ngân
hàng ở Kenya và kết quả cũng tìm thấy có tồn tại mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng
và lợi nhuận ngân hàng (Aduda and Gitonga, 2011). Tuy nhiên, kết quả của các
nghiên cứu lại không thể hiện sự thống nhất: có rất nhiều nghiên cứu tìm thấy mối
quan hệ ngƣợc chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng, nhƣng cũng có
những nghiên cứu thực nghiệm đƣa ra bằng chứng cho thấy giữa rủi ro tín dụng và
lợi nhuận ngân hàng có mối quan hệ cùng chiều. Bên cạnh đó, cũng có một số
nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ rõ ràng giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận

rủi ro tín dụng tác động ngƣợc chiều đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng (Achou and
Tenguh, 2008).
Tại Ethiopia, cũng đã từng có một số nghiên cứu tiến hành xem xét ảnh
hƣởng của quản lý rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng
mại ở nƣớc này, thông qua sử dụng cả số liệu thứ cấp đƣợc thu thập từ các báo cáo
hàng năm của các ngân hàng thƣơng mại và khảo sát các dữ liệu sơ cấp từ các nhà


13

quản lý ngân hàng và nhân viên của ngân hàng. Kết quả tƣơng tự, cũng cho thấy
rằng có một mối quan hệ ngƣợc chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận của các ngân
hàng thƣơng mại ở Ethiopia (Tefera, 2011; Mekasha, 2011).
Tại Nigeria, khi đánh giá các tác động của rủi ro tín dụng vào lợi nhuận của
các ngân hàng Nigeria giai đoạn 2004-2008 thì kết quả nghiên cứu cũng đã phát
hiện rằng việc quản lý rủi ro tín dụng có tác động đáng kể đến lợi nhuận của các
ngân hàng Nigeria và cũng đƣa ra kết luận rằng rủi ro tín dụng ảnh hƣởng nghịch
chiều đến lợi nhuận của các ngân hàng Kargı (2011). Sau này, cũng có một số
nghiên cứu khác cũng đƣợc thực hiện tại Nigeria trong giai đoạn 2000 - 2010, và
kết quả cũng tƣơng tự nhƣ kết quả đã tìm thấy trƣớc đó, rằng có mối quan hệ ngƣợc
chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận (Kolapo et al, 2012).
Tại Nepal, nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của
ngân hàng thƣơng mại ở Nepal trong giai đoạn 2001-2012 cũng đã cho thấy có một
mối quan hệ nghịch đáng kể giữa lợi nhuận của ngân hàng và rủi ro tín dụng
(Poudel, 2012).
Hay một nghiên cứu khác khi tiến hành kiểm tra hiệu quả hoạt động của
ngân hàng dƣới sự hiện diện của rủi ro đối với các ngân hàng ở Costa-Rica trong
1998-2007. Kết quả cho thấy rủi ro tín dụng tác động ngƣợc chiều đến lợi nhuận
ngân hàng (Epure and Lafuente, 2012).
Còn tại Thụy Điển, khi nghiên cứu về ảnh hƣởng quản lý rủi ro tín dụng đến

vốn và lãi từ khách hàng là rất cao, chi phí giám sát và mức độ tổn thất từ những
khoản tín dụng này là rất lớn, do đó làm giảm lợi nhuận của các ngân hàng. Kết quả
tƣơng tự cũng đã tìm thấy, khi nghiên cứu về các nhân tố tác động đến khả năng
sinh lời của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam cũng trong giai đoạn 2006 – 2012,
thông qua sử dụng dữ liệu hàng năm của 22 ngân hàng, đƣợc lấy từ nguồn cơ sở dữ
liệu BVD Bankscope và một số dữ liệu đƣợc bổ sung từ báo cáo thƣờng niên của
các ngân hàng. Kết quả nghiên cứu cũng kết luận rằng, rủi ro tín dụng là một trong
những nhân tố có tác động đáng kể đến lợi nhuận ngân hàng và tác động này là
ngƣợc chiều. Hơn nữa, nghiên cứu cho rằng, rủi ro tín dụng càng cao thì buộc các
ngân hàng tốn nhiều chi phí dự phòng tổn thất từ rủi ro tín dụng tăng cao này, do đó
làm sụt giảm lợi nhuận của các ngân hàng (Trần Việt Dũng, 2014). Hay trong
nghiên cứu khác khi xem xét trực tiếp về các tác động của rủi ro tín dụng đến tỷ


15

suất lợi nhuận tại các ngân hàng TMCP niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn từ
2004 – 2014, dựa trên mẫu nghiên cứu gồm 9 ngân hàng TMCP niêm yết đƣợc thu
thập từ nguồn báo cáo thƣờng niên, báo cáo tài chính đƣợc công bố trên website của
các ngân hàng. Kết quả cũng cho thấy rằng, rủi ro tín dụng cũng có tác động đáng
kể và ngƣợc chiều đến tỷ suất lợi nhuận ngân hàng với độ tin cậy rất cao trên 95%
(Nguyễn Hữu Quỳnh Nhƣ, 2015). Bên cạnh đó, còn rất nhiều nghiên cứu khác đƣợc
thực hiện tại Việt Nam cũng đƣa ra kết luận tƣơng tự là giữa rủi ro tín dụng và lợi
nhuận ngân hàng có mối quan hệ ngƣợc chiểu nhau nhƣ: nghiên cứu Phạm Hữu
Hồng Thái (2013), Võ Bảo Mai Trâm (2013).
Ngoài ra, còn có nhiều nghiên cứu thực nghiệm có liên quan khác đƣợc tiến
hành ở nhiều quốc gia khác nhau cũng đã cho thấy rằng rủi ro tín dụng tác động
ngƣợc chiều đến lợi nhuận của ngân hàng nhƣ: Felix and Claudine (2008), Musyoki
and Kadubo (2012).
2.4.2 Một số nghiên cứu cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa rủi ro tín dụng

chi phí cao và trích lập dự phòng khá lớn, do nợ xấu tăng cao (rủi ro tín dụng tăng
cao), nhƣng lợi nhuận của các ngân hàng Ghana cao nhất trong các vùng SubSaharan của Châu Phi.
Một nghiên cứu khác có liên quan khi đánh giá tác động của các yếu tố rủi ro
cụ thể của ngân hàng, và môi trƣờng ngân hàng nói chung đến hiệu quả hoạt động
của 43 ngân hàng thƣơng mại hoạt động ở 6 trong số các nƣớc Hội đồng Hợp tác
vùng Vịnh (GCC) trong giai đoạn 1998-2008. Thông qua việc sử dụng phân tích hồi
quy theo mô hình tác động cố định (FEM), kết quả cũng ủng hộ trƣờng phái cho
rằng tồn tại mối tƣơng quan dƣơng giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. Và
để giải thích cho kết quả này thì nghiên cứu cũng kết luận rằng mối tƣơng quan
dƣơng này là hoàn toàn có thể theo đúng nhƣ thuyết đánh đổi giữa rủi ro và lợi
nhuận, tức là khi ngân hàng chấp nhận rủi ro tín dụng cao thì cũng đồng thời nhận
đƣợc mức lợi nhuận cao hơn để bù đắp cho phần rủi ro phải gánh chịu và ngƣợc lại
(Al-Khouri, 2011).
Tƣơng tự nhƣ kết quả trên, khi tiến hành nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng
đến lợi nhuận các ngân hàng thƣơng mại tại Trung Đông và Bắc Phi (MENA) trong
giai 1989-2005, kết quả cũng đã tìm thấy rủi ro tín dụng có tác động tích cực và
đáng kể đến lợi nhuận của các ngân hàng (Ben-Naceur and Omran, 2008).