KIỂM TRA BÀI CŨ:
1. Kể tên các thành phần biệt lập đã học?
2. Xác định và gọi tên thành phần biệt lập trong các trường
hợp sau?
a. Ôi! Tổ quốc giang sơn hùng vĩ => Thành phần cảm thán
Đất anh hùng của thế kỉ hai mươi.
(Tố Hữu)
b. Này, cậu đi đâu mà vội thế?
=> Thành phần gọi - đáp
c. Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về.
=> Thành phần tình thái
(Hữu Thỉnh)
d. Chúng tôi, mọi người - kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ
đứng yên đó thôi.
=> Thành phần phụ(Nguyễn
chú
Quang Sáng)


Cho ví dụ sau:
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bẩy nổi, ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son.
(Bánh trôi nước - Hồ Xuân Hương)
Căn cứ trực tiếp vào ngôn từ em hãy cho biết bài thơ trên
nói về điều gì? Ngoài ra em thấy bài thơ có ẩn ý gì nữa?
- Miêu tả chiếc bánh trôi nước.
- Ẩn ý: Nói nên vẻ đẹp, thân chìm nổi, phận bấp bênh và

giọng cời nhng đầy tiếc
rẻ. Anh chạy ra nhà phía
sau, rồi trở vào liền, tay
cầm một cái làn. Nhà hoạ
sĩ tặc lỡi đứng dậy. Cô
gái cũng đứng lên, đặt lại
chiếc ghế, thong thả đi
đến chỗ bác già .

- Ô! Cô còn quên chiếc
mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa
vào, kêu lên. Để ngời con
gái khỏi trở lại bàn, anh
lấy chiếc khăn tay còn vo
tròn cặp giữa cuốn sách
tới trả cho cô gái. Cô kĩ s

Thông báo
thời gian
chỉ còn cú
năm phút

Đợc diễn đạt trực
tiếp
bằng từ ngữ
trong câu

Nghĩ


SO SÁNH NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
So sánh
Giống nhau

Khác nhau

Nghĩa tường minh

Hàm ý

Đều là phần thông báo người nói gửi đến
người nghe.
Nghĩa tường minh
là phần thông báo
được diễn đạt trực
tiếp bằng từ ngữ
trong câu.

- Hàm ý là phần thông
báo tuy không được
diễn đạt trực tiếp bằng
từ ngữ trong câu nhưng
có thể suy ra từ những
từ ngữ ấy.


TIẾT 126: NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

Ví dụ :

m
à
l

ANH: Các

bạn đã
làm bài tập cô giao
chưa?

i
nh
ì
m
a
qu
uá.
q
n
ậ
b
ố
HÀ : T

- Câu trả lời của Cường: mang nghĩa tường minh
- Câu trả lời của Hà: mang hàm ý là: (Chưa làm bài tập).


Bài tập nhanh: Em hãy sử dụng hàm ý trong 2 tình
huống sau:


Ví dụ:
Anh B đi học ở thành phố, có người bạn là A. Một lần bà mẹ
B ở quê đến thăm.Tối hôm sau bà mẹ phải ra bến xe để về quê.
A gặp B, hai người nói chuyện với nhau.
A:(1) Tối mai đi nghe ca nhạc với tớ đi.
B: Tối mai mẹ mình về quê.
A:(2) Đành vậy.
? Chỉ ra hàm ý trong ví dụ? Hàm ý đó là gì? Dựa vào đâu em xác
định như vậy?
- Lời đối thoại của B: “Tối mai mẹ mình về quê”.
=> Hàm ý là B từ chối không đi nghe ca nhạc với A.
⇒ Dựa vào tình huống của cuộc giao tiếp.
(Nếu tách khỏi tình huống giao tiếp thì lời của B không được
xem là câu chứa hàm ý vì người nghe sẽ không hiểu).
=> Vì vậy sử dụng hàm ý phải phù hợp với tình huống giao tiếp.


TIẾT 126: NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

*Lưu ý:
- Hàm ý thường được sử dụng trong đời sống sinh hoạt
hàng ngày và trong các văn bản nghệ thuật.
- Hàm ý còn xuất hiện qua các hành động, cử chỉ, thái độ.
- Sử dụng hàm ý phải phù hợp với tình huống giao tiếp.


TIẾT 126: NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
II. LUYỆN TẬP:
Bài tập 1 /sgk.75:

Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái:
- Đây, tôi giới thiệu anh một hoạ sĩ lão thành nhé. Và cô đây là kĩ
sư nông nghiệp. Anh đưa khách về nhà đi. Tuổi già cần nước chè:
ở Lào Cai đi sớm quá. Anh hãy đưa ra cái món chè pha nước
mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.

-> Hàm ý: Ông hoạ sĩ già chưa kịp uống nước chè đã
phải đi.


TIẾT 126: NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
II. LUYỆN TẬP:

Bài tập 1 /sgk.75:
Bài tập 2 /sgk.75:
Bài tập 3 /sgk.75
Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và cho biết nội dung của
hàm ý.
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp doạ đánh, nó phải gọi nhưng lại
nói trổng:
- Vô ăn cơm!
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn
cơm”. Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
- Cơm chín rồi!
Anh cũng không quay lại.
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

Câu “Cơm chín rồi !” Có hàm ý, đó là “Ông vô ăn cơm đi !”



C.
D.

Trái ngược với nghĩa tường minh.
Ẩn đằng sau nghĩa tường minh.
Không diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
Được diễn đạt trực tiếp trong câu.

2. Dùng hàm ý trong trường hợp nào sau đây?
A.
B.
C.
D.

Khi không biết diễn đạt rõ ý.
Khi không muốn nói rõ ý.
Khi không muốn người nghe hiểu ý.
Khi muốn chấm dứt cuộc thoại.


Bài tập làm thêm:
Tìm hàm ý trong truyện cười dân gian sau:

Xin nước lạnh
Chủ nhà dọn cơm đãi khách, mang thiếu một đôi đũa.
Ai nấy đều cầm đũa mời nhau, còn người khách không có đũa
đứng dậy nói với chủ nhà rằng:
- Cho tôi xin một chén nước lạnh.
Chủ nhà hỏi:
- Hả, để làm gì vậy?