ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG NGỌC DINH

MẶT KHÁCH QUAN CỦA CÁC TỘI XÂM PHẠM
SỞ HỮU TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG NGỌC DINH

MẶT KHÁCH QUAN CỦA CÁC TỘI XÂM PHẠM
SỞ HỮU TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: TS. ĐỖ ĐỨC HỒNG HÀ

HÀ NỘI - 2016



PLHS

: Pháp luật hình sự

QĐHP

: Quyết định hình phạt

Nxb

: Nhà xuất bản

TAND

: Tòa án nhân dân

TNHS

: Trách nhiệm hình sự

VKSND

: Viện kiểm sát nhân dân

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa


MỤC LỤC


nguy hiểm cho xã hội của các tội xâm phạm sở hữu .......................................... Error! Bo


2.1.4. Thực trạng quy định về các dấu hiệu khác thuộc mặt khách quan của

các tội xâm phạm sở hữu..................................................................................... Error! Bo
2.2. Thực tiễn áp dụng các quy định về mặt khách quan của các tội xâm

phạm sở hữu trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành ............................. Error! Boo
2.2.1. Thực tiễn áp dụng các quy định về hành vi nguy hiểm cho xã hội của

các tội xâm phạm sở hữu..................................................................................... Error! Bo
2.2.2. Thực tiễn áp dụng các quy định về hậu quả nguy hiểm cho xã hội của

các tội xâm phạm sở hữu..................................................................................... Error! Bo
2.2.3. Thực tiễn áp dụng các quy định về mối quan hệ nhân quả giữa hành vi

và hậu quả nguy hiểm cho xã hội của các tội xâm phạm sở hữu ........................ Error! Bo
2.2.4. Thực tiễn áp dụng các quy định về các dấu hiệu khác thuộc mặt khách

quan của các tội xâm phạm sở hữu ..................................................................... Error! Bo

CHƢƠNG 3: ...................................................................................................... Error! Boo
HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH VỀ MẶT KHÁCH QUAN CỦA CÁC TỘI
XÂM PHẠM SỞ HỮU TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ
MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHÁC BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG CÁC QUY

ĐỊNH NÀY ......................................................................................................... Error! Boo
3.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện quy định về mặt khách quan của các

phạm và trật tự trị an ở nước ta cơ bản được giữ vững và từng bước được
khống chế. Mặc dù đã có sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính quyền
và các cơ quan tư pháp, các cơ quan bảo vệ pháp luật trong việc đấu tranh
phòng chống tội phạm nhưng tỷ lệ tội phạm xâm phạm sở hữu vẫn ở mức cao
so với các loại tội phạm khác.
Định tội danh, quyết định hình phạt là hoạt động trọng tâm, cốt lõi
trong quá trình bảo vệ pháp luật. Nếu việc dịnh tội danh và quyết định hình
phạt đúng sẽ mang lại những hiệu quả tích cực, ngược lại định tội danh và
quyết định hình phạt sai sẽ để lại nhiều hậu quả tiêu cực về mặt xã hội, giảm

1


lòng tin của nhân dân đối với các cơ quan tư pháp nói riêng và các cơ quan
chính quyền nói chung.
Mặc dù trong thời gian qua, đã có những đóng góp đáng kể vào công
tác đấu tranh phòng chống tội phạm xâm phạm sở hữu thông qua hoạt động
xét xử, định tội danh và quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu
nhưng không hẳn hoạt động xét xử, định tội danh và quyết định hình phạt nói
chung, định tội danh và quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu
nói riêng đã hoàn thiện và đạt kết quả cao nhất. Thực tế cho thấy, trong thời
gian qua việc định tội danh và quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm
sở hữu của Tòa án các cấp còn tồn tại nhiều vi phạm, sai lầm; định tội danh và
quyết định hình phạt còn có sự tùy tiện, thiếu thống nhất, làm ảnh chung tới
kết quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, làm giảm lòng tin của quần chúng
nhân dân và ảnh hưởng tới hiệu quả của công tác đấu tranh phòng chống tội
phạm nói chung, tội xâm phạm sở hữu nói riêng.
Yêu cầu cấp thiết đề ra là các chính sách hình sự luôn phải có sự thay
đổi, phát triển phù hợp, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội
của đất nước và bảo đảm tôn trọng giá trị con người và các quyền công dân

“Mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu trong Luật hình sự Việt
Nam” với mong muốn góp phần hoàn thiện hơn các quy định của pháp luật
hình sự, nhằm đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của thực tiễn, đặc biệt là
giai đoạn đất nước ta đang trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền
XHCN của dân, do dân và vì dân.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Mặt khách quan với tư cách là dấu hiệu pháp lý quan trọng của cấu
thành tội phạm của các tội trong chương các tội xâm phạm sở hữu đã được để
cập trong giáo trình về Luật hình sự tại nhiều cơ sở đào tạo luật ở nước ta. Có
thể kể đến Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (tập I) của Trường đại học Luật
Hà Nội (NXB Công an nhân dân). Đặc biệt là cuốn Giáo trình Luật hình sự

3


Việt Nam, phần các tội phạm của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội do
GS. TSKH Lê Cảm chủ biên, đã thể hiện đậm nét những vấn đề cơ bản nhất
của mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu. PGS.TS. Nguyễn Ngọc
Chí có nghiên cứu “Đối tượng của các tội xâm phạm sở hữu”_Viện Nhà nước
và pháp luật, số 2/1998, tr 50 – 57. Tiếp đó là trong những cuốn Bình luận
khoa học về Bộ luật hình sự (phần các tội phạm) của Nguyễn Mai Bộ, Phùng
Thế Vắc, Nguyễn Đức Mai, ThS. Phạm Thanh Bình, ThS. Nguyễn Sĩ Đại,
Nxb Công an nhân dân, 2001.
Ở góc độ luận văn thạc sĩ, ba công trình: “ Hành vi nguy hiểm cho xã
hội với tư cách là dấu hiệu bắt buộc thuộc mặt khách quan của tội phạm” của
tác giả Nguyễn Thị Ngọc Linh, bảo vệ thành công năm 2010 tại Khoa Luật
Đại học Quốc gia Hà Nội; tác giả Lê Phương Thùy với đề tài “Mặt khách
quan của tội phạm với tư cách là một yếu tố cấu thành tội phạm”, bảo vệ
thành công năm 2011 tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội và đề tài “Một
số vấn đề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong luật hình

pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả đấu tranh chống và phòng
ngừa đối với mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu ở cấp độ luận văn
thạc sỹ luật học dưới góc độ luật hình sự. Do đó, điểm mới về mặt khoa học
của đề tài là lần đầu tiên trong khoa học luật hình sự đề cập đến riêng tội
phạm này dưới góc độ một luận văn thạc sĩ luật học.
Như vậy, tổng quan tình hình nghiên cứu trên đây lại một lần nữa cho
phép khẳng định việc nghiên cứu đề tài "Mặt khách quan của các tội xâm
phạm sở hữu trong Luật hình sự Việt Nam” là đòi hỏi khách quan, cấp thiết,
vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
3.1. Đối tượng nghiên cứu của luận văn
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề về mặt khách quan
của tội phạm và các yếu tố thuộc mặt khách quan của tội phạm. Bên cạnh đó

5


đi sâu nghiên cứu về mặt khách quan và các yếu tố thuộc mặt khách quan của
các tội xâm phạm sở hữu trong Luật hình sự Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của luận văn
Phạm vi nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận và những yếu
tố thuộc mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu, những quy định của
pháp luật hình sự được cụ thể hóa trong các điều luật về tội phạm và hình phạt
trong Bộ luật hình sự hiện hành. Ngoài ra, luận văn còn nghiên cứu các dấu
hiệu thuộc mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu trong thực tiễn xét
xử và đề xuất việc hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự có liên quan
như các chế định về tội phạm, hình phạt, cấu thành tội phạm… trên cơ sở
những nghiên cứu về mặt khách quan của nhóm tội xâm phạm sở hữu.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
4.1. Mục đích nghiên cứu của luận văn

5.1. Cơ sở lý luận của đề tài
Cơ sở lý luận của đề tài này là các thành tựu của các chuyên ngành
khoa học pháp lý như: Luật hình sự, luật Tố tụng hình sự, tội phạm học trong
các công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo và các bài đăng trên tạp chí của
các nhà khoa học – luật gia Việt Nam.
Ngoài ra, để góp phần phân tích khoa học nhằm làm sáng tỏ những vấn
đề lý luận và vai trò của mặt khách quan trong thực tiễn xác định tội phạm,
định tội danh và quyết định hình phạt, luận văn còn nghiên cứu nhiều văn bản
pháp luật cũng như những giải thích thống nhất có tính chất chỉ đạo thực tiễn
xét xử trong các văn bản thuộc lĩnh vực pháp luật hình sự do Tòa án nhân dân
tối cao và các cơ quan bảo vệ pháp luật ban hành.
5.2. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Trên cơ sở phương pháp luận của: Chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa
duy vật biện chứng, phép biện chứng duy vật cuả chủ nghĩa Mác – Lênin để

7


nghiên cứu sâu về những vấn đề tương ứng dưới các luận điểm tư tưởng về
xây dựng nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp, củng cố pháp chế, tính tối
thượng của pháp luật và bảo vệ một cách hữu hiệu các quyền tự do của công
dân bằng hệ thống tư pháp hình sự ở Việt Nam với tính chất là các giá trị xã
hội cao quý nhất của loài người và của nền văn minh nhân loại đã được thừa
nhận chung.
Bên cạnh đó trong quá trình nghiên cứu tác giả còn sử dụng đồng bộ
các phương pháp khoa học như: phương pháp phân tích, phương pháp logic,
phương pháp thống kê hình sự, phương pháp tổng hợp, phương pháp đối
chiếu, phương pháp so sánh, phương pháp chứng minh, ..v.v. Trong đó đặc
biệt coi trọng các phương pháp hệ thống, lịch sử, phân tích, tổng hợp, so sánh,
thống kê, khảo sát thực tiễn, điều tra xã hội học…để rút ra những kết luận, đề

châm “không bỏ lọt kẻ phạm tội, tránh làm oan người vô tội”.
8. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề chung về mặt khách quan của các tội xâm
phạm sở hữu trong Luật hình sự Việt Nam.
Chương 2: Thực trạng quy định về mặt khách quan của các tội xâm
phạm sở hữu trong Luật hình sự Việt Nam hiện hành và thực tiễn áp dụng
Chương 3: Hoàn thiện quy định về mặt khách quan của các tội xâm
phạm sở hữu trong Luật hình sự Việt Nam và một số giải pháp khác đảo đảm
áp dụng đúng các quy định này.

9


CHƢƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MẶT KHÁCH QUAN CỦA CÁC
TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
1.1. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định mặt khách quan của
các tội xâm phạm sở hữu
1.1.1. Khái niệm mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu
Khái niệm mặt khách quan
Tội phạm là hiện tượng tiêu cực tồn tại trong mọi quốc gia. Nó cũng là
hành vi của con người nhưng hành vi đó có những đặc trưng riêng. Tất cả
những đặc trưng cơ bản của tội phạm và những chế định liên quan đều được
quy định trong pháp luật hình sự của mỗi nước. Căn cứ vào đó, chúng ta xác
định được hành vi nào bị coi là tội phạm và phải chịu chế tài tương ứng do
pháp luật quy định. Ở Việt Nam, tội phạm được luật hình sự quy định là hành
vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật hình sự, do người có năng lực trách
nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hay vô ý. Sự tồn tại của con người

Hiện nay, có nhiều cách diễn đạt khác nhau về mặt khách quan của tội
phạm:
Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, bao gồm
những biểu hiện của tội phạm diễn ra hoặc tồn tại bên ngoài thế giới khách
quan [26, tr.91].
Theo đó, những biểu hiện diễn ra hoặc tồn tại bên ngoài mà con người
có thể trực tiếp nhận biết được là: Hành vi khách quan nguy hiểm cho xã hội;
hậu quả nguy hiểm cho xã hội cũng như mối quan hệ nhân quả giữa hành vi
và hậu quả; các điều kiện bên ngoài của việc thực hiện hành vi phạm tội (công
cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm phạm tội…)
Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của sự xâm hại nguy
hiểm đáng kể cho xã hội đến khách thể được bảo vệ bằng pháp luật hình sự,

11


tức là sự thể hiện cách xử sự có tính chất tội phạm trong thực tế khách quan
[19,tr.344].
Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm đối lập với
mặt chủ quan là mặt bên trong của tội phạm, nhưng nó không nằm ngoài tội
phạm mà nó là một mặt của cấu thành tội phạm, nó là những biểu hiện khách
quan mà bằng những giác quan của con người chúng ta có thể nhận biết được
như: nhìn thấy được, nghe thấy được…
Hay tương tự như vậy:
Mặt khách quan của tội phạm là những biểu hiện diễn ra hoặc tồn tại
bên ngoài của tội phạm… Là một trong bốn yếu tố của tội phạm, một mặt
trong thể thống nhất với mặt chủ quan của hành vi phạm tội. Những biểu hiện
của mặt khách quan của tội phạm là hành vi, hậu quả nguy hiểm cho xã hội,
mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả đó cũng như các điều kiện bên
ngoài khác như công cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa

với những người không phải là chủ sở hữu cũng có quyền sử dụng tài sản
trong các trường hợp được chủ sở hữu chuyển giao quyền sử dụng hoặc do
pháp luật quy định.
Quyền định đoạt được quy định tại Điều 195 Bộ luật dân sự là "quyền
của chủ sở hữu chuyển giao quyền sở hữu tài sản của mình cho người khác
hoặc từ bỏ quyền sở hữu, tiêu dùng hoặc tiêu hủy tài sản" [52], như chủ sở
hữu có quyền tự mình bán, trao đổi, cho tặng, cho vay để thừa kế, từ bỏ hoặc
thực hiện các hình thức định đoạt khác đối với quyền sở hữu.
Ba quyền trên hợp thành quyền sở hữu đối với tài sản - Đây là quyền
quan trọng được pháp luật bảo vệ, được Nhà nước ta tôn trọng và bảo vệ,
Điều 51 Hiến pháp 2013 quy định:

13


Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước
giữ vai trò chủ đạo.
Quyền sở hữu ở đây là sở hữu về tài sản chứ không phải là sở hữu công
nghiệp hay sở hữu trí tuệ. Các tội xâm phạm sở hữu là hành vi nguy hiểm cho
xã hội xâm phạm đến quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản hoặc xâm
phạm vào một trong ba quyền nói trên.
Theo đó, ta có khái niệm sau: Các tội xâm phạm sở hữu là những hành
vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại chương XIV Bộ luật hình sự, có lỗi,
do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý,
xâm hại đến quyền sở hữu tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức và cá
nhân.
Các tội xâm phạm sở hữu quy định trong chương XIV Bộ luật hình sự
1999 là các tội được sát nhập từ các tội xâm phạm sở hữu xã hội chủ nghĩa
quy định tại chương IV và các tội xâm phạm sở hữu công dân quy định tại

phương pháp, thủ đoạn khác nhau nhưng tất cả mọi hành vi chiếm đoạt đều
thực hiện bằng phương pháp chủ động tích cực (phương pháp hành động),
biến tài sản của người khác thành tài sản của mình.
Theo đó, đặc điểm của hành vi chiếm đoạt là bằng hành vi dùng vũ lực,
đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc những hành vi khác làm cho chủ sở
hữu bị tê liệt về ý chí (không nhận biết được sự việc xảy ra) hoặc làm tê liệt
khả năng chống cự (biết sự việc xảy ra nhưng không có khả năng phản kháng)
làm cho chủ sở hữu mất đi khả năng thực hiện quyền sở hữu của mình. Xét về
mặt pháp lý, đây là hành vi chiếm đoạt bất hợp pháp nên dù rằng chủ sở hữu
mất đi khả năng thực hiện quyền chiếm hữu, sử dụng hay định đoạt của mình
nhưng họ không mất đi quyền sở hữu đối với tài sản. Hành vi chiếm đoạt bắt
đầu và kết thúc tùy thuộc vào tính chất tài sản và thủ đoạn chiếm đoạt. Nếu
trong quá trình thực hiện hành vi chiếm đoạt, nếu người phạm tội thay đổi từ

15


hình thức chiếm đoạt này sang hình thức chiếm đoạt khác để có được tài sản
thì xuất hiện khả năng chuyển hóa hình thức chiếm đoạt từ tội này sang tội
khác. Tài sản là đối tượng tác động của hành vi chiếm đoạt tài sản phải còn
nằm trong sự quản lý của chủ sở hữu, phải có chủ sở hữu cụ thể với các quyết
định có tính chất pháp lý thể hiện quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài
sản. [55; tr. 59]
Tất cả các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt đều được thể
hiện với hình thức lỗi cố ý trực tiếp. Người phạm tội nhận thức được tài sản
đang thuộc sự quản lý của chủ sở hữu khác nhưng vẫn cố ý thực hiện hành vi
chiếm đoạt nhằm mục đích biến tài sản của người khác thành của mình.
Hậu quả: Hậu quả của các tội xâm phạm sở hữu gây ra chủ yếu là thiệt
hại về tài sản. Đây là thước đo để đánh giá tính chất và mức độ nguy hiểm
cho xã hội của hành vi phạm tội. Tuy vậy, "dấu hiệu hậu quả không phải là

tính nguy hiểm của hành vi phạm tội.
Trong cấu thành tội phạm của các tội xâm phạm sở hữu, các yếu tố
thuộc mặt khách quan có ý nghĩa không giống nhau. Hành vi nguy hiểm cho
xã hội là dấu hiệu bắt buộc và được quy định trong tất cả các cấu thành tội
phạm, không có hành vi thì không có cấu thành tội phạm và cũng không thể
có tội phạm. Các dấu hiệu khác thuộc mặt khách quan có thể là dấu hiệu định
tội hoặc là dấu hiệu định khung hình phạt.
Như vậy, có thể thấy, hành vi khách quan của các tội xâm phạm sở hữu
bao gồm nhiều dấu hiệu khác nhau với ý nghĩa là dấu hiệu bắt buộc, không có
hành vi khách quan thì không có cấu thành tội phạm. Các nội dung biểu hiện
khác thuộc mặt khách quan được quy định trong các cấu thành tội phạm có
thể là dấu hiệu định tội (dấu hiệu của cấu thành tội phạm cơ bản) hoặc là dấu
hiệu định khung (dấu hiệu của cấu thành tội phạm tăng nặng hoặc cấu thành
tội phạm giảm nhẹ). Các dấu hiệu thuộc mặt khách quan có ý nghĩa thực tiễn
quan trọng. Việc nghiên cứu mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu có
ý nghĩa trước hết đối với việc định tội, việc xác định hành vi của một người

18


có cấu thành tội phạm cụ thể hay không thường bắt đầu từ việc nghiên cứu
mặt khách quan. Căn cứ vào những biểu hiện như hành vi được chủ thể thực
hiện và một số nội dung biểu hiện khác, người ta biết được tội phạm đã xảy
ra, các tình tiết, diễn biến của vụ án, xác định được đó là tội gì trong số các tội
xâm phạm sở hữu được quy định trong Bộ luật hình sự. Do vậy, mặt khách
quan của các tội xâm phạm sở hữu có ý nghĩa trước hết đối với việc định tội.
“Các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu nếu xác
định đúng thì sẽ giúp cho các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án phân biệt
đúng từng tội phạm cụ thể trên cơ sở các dấu hiệu cơ bản và điển hình nhất
được nhà làm luật ghi nhận với tính chất là các dấu hiệu bắt buộc tại điều