1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Quyền con người luôn là mục tiêu phấn đấu của nhân loại. Nó được đảm
bảo, gắn liền với sự phát triển của xã hội. Tuyên ngôn thế giới về quyền con người
(UDHR) đã khẳng định “Tất cả mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng về phẩm
giá và các quyền” [70]. Theo sự phát triển của xã hội, các quyền con người được
ghi nhận và bảo vệ ngày càng nhiều, như: quyền không bị phân biệt đối xử, bình
đẳng trước pháp luật; quyền tự do tư tưởng, tín ngưỡng, tôn giáo; quyền tự do đi lại,
cư trú và quyền tự do tình dục. Các quyền con người này được các quốc gia thành
viên trên thế giới quy định, cụ thể hóa vào hệ thống pháp luật của nước mình.
Ở nước ta, "trải qua mấy cuộc trường chinh đánh giặc dựng nước, giữ nước,
với bao hi sinh, mất mát, mỗi người Việt Nam hiểu rõ hơn ai hết các giá trị của tự do
và quyền làm người. Vì vậy, với chúng ta, quyền con người thật sự thiêng liêng" [126,
tr.41]. Do đó, quyền con người nói chung và quyền tự do tình dục nói riêng được hiến
định và ghi nhận trong Bộ luật hình sự (BLHS) rất sớm: “Mọi người có quyền bất
khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân
phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử
nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm” [108].
Trong quá trình hội nhập quốc tế, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, tình
hình tội phạm xâm phạm tình dục (XPTD) diễn biến ngày càng phức tạp, khó
lường. Chúng không còn là hiện tượng mang tính chất điểm nóng tại một vài địa
phương, đô thị có nhịp độ phát triển kinh tế cao mà đã phổ biến trên nhiều tỉnh,
thành trong cả nước. Điều đáng lo ngại, trong những năm gần đây, số lượng các tội
XPTD có chiều hướng gia tăng, tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của loại
tội này hết sức nghiêm trọng, phương pháp, thủ đoạn thực hiện tội phạm ngày càng
tinh vi, xảo quyệt.
Thống kê của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC), trên phạm vi cả nước, từ
năm 2006 đến 2017, trung bình mỗi năm Tòa án nhân dân (TAND) các cấp xét xử
sơ thẩm 1.624 vụ tương ứng với 1.845 bị cáo và có xu hướng gia tăng đáng kể

sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, BLHS năm 1999 bộc lộ nhiều bất
cập, hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, gây ảnh hưởng
không nhỏ đến chất lượng áp dụng hình phạt trên thực tế. Cụ thể:


3

Thứ nhất, quy định của BLHS năm 1999 về các tội XPTD chưa đầy đủ, chặt
chẽ, rõ ràng, đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu, áp dụng và tương quan với
các luật liên quan. Ví dụ như, tên tội danh: tội hiếp dâm trẻ em, tội cưỡng dâm trẻ
em, tội giao cấu với trẻ em, tội dâm ô đối với trẻ em đã không còn phù hợp, do quan
niệm về trẻ em đã thay đổi và được cụ thể hóa trong Luật Trẻ em năm 2016; quy
định về hành vi khách quan của các tội này lạc hậu, chưa toàn diện, khái quát được
các dạng hành vi phạm tội đang diễn ra trong thực tế; vấn đề chủ thể tội phạm còn
nhiều ý kiến trái chiều, chưa thống nhất; phân hóa trách nhiệm hình sự (TNHS) và
hình phạt còn chưa chặt chẽ, gây vướng mắc, khó khăn khi áp dụng, dẫn đến hiện
tượng oan, sai trong xét xử.
Thứ hai, mặc dù tính chất nguy hiểm cao của những hành vi XPTD (6 tội)
đã được ghi nhận trong BLHS năm 1999 nhưng quy định TNHS và hình phạt lại
chưa tương xứng, chưa đủ sức răn đe, tạo hiệu quả cao trong công tác phòng, ngừa
các tội này. Thậm chí, có tội khung hình phạt quy định còn nhẹ chưa tương xứng
với tính chất phạm tội như tội hiếp dâm, tội dâm ô với trẻ em. Mức độ phân hóa
TNHS của các tội XPTD cũng chưa sâu sắc. Do đó, hiện tượng người phạm tội
khinh nhờn, coi thường pháp luật, thực hiện hành vi tái phạm, tái phạm nguy hiểm
các tội XPTD khá nhiều.
Thứ ba, BLHS năm 1999 đã quy định 6 tội XPTD là: tội hiếp dâm, tội hiếp
dâm trẻ em, tội cưỡng dâm, tội cưỡng dâm trẻ em, tội giao cấu với trẻ em và tội
dâm ô đối với trẻ em. Tuy nhiên, hiện nay trên thực tế đã xuất hiện nhiều hành vi
XHTD rất nguy hiểm nhưng lại chưa được hình sự hóa như hành vi dâm ô, quấy rối
tình dục ... Điều này dẫn đến hiện tượng tạo lỗ hổng trong quy định pháp luật làm

tội phạm này; góp phần hoàn thiện lý luận, khắc phục những quy định bất cập, đưa ra
những kiến nghị khả thi, tiến tới xây dựng một hệ thống các chính sách hình sự và giải
pháp nhất quán trong pháp luật, trong nhận thức về các tội XPTD ở nước ta hiện nay là
hết sức cần thiết. Với nhận thức như trên, NCS đã chọn đề tài "Các tội xâm phạm tình
dục trong luật hình sự Việt Nam" làm luận án tiến sĩ luật học của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận án làm sáng tỏ, sâu sắc và có hệ thống những vấn đề lý luận,
thực tiễn về các tội XPTD, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, các


5

giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định PLHS về các tội XPTD trong quá trình
giải quyết vụ án, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống nhóm tội phạm
này, bảo đảm quyền con người, bảo đảm sự ổn định, trật tự an toàn xã hội.
2.2. Nhiệm vụ của luận án
Để thực hiện mục đích nêu trên, luận án đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
1) Đánh giá tổng quan tình hình các công trình nghiên cứu có liên quan đến
đề tài của luận án ở trong và ngoài nước, nhận xét và chỉ ra ra những vấn đề cần tiếp
tục nghiên cứu của luận án.
2) Xây dựng khái niệm khoa học về các tội XPTD và làm rõ đặc điểm, cơ sở,
căn cứ quy định các tội XPTD trong LHS Việt Nam.
3) Hệ thống hóa và khái quát lịch sử hình thành, phát triển của PLHS Việt Nam
về các tội XPTD từ thời phong kiến đến nay, trên cơ sở đó đưa ra những nhận xét, so
sánh và đánh giá.
4) Nghiên cứu, phân tích, so sánh quy định về các tội XPTD trong BLHS
một số nước trên thế giới và rút ra những bài học kinh nghiệm lập pháp.
5) Phân tích các quy định của BLHS năm 1999 về các tội XPTD, làm rõ các
yếu tố cấu thành tội phạm (CTTP) của các tội này, trên cơ sở đó so sánh và chỉ ra

phân tích, lập luận, đánh giá hoặc kiến nghị hoàn thiện PLHS Việt Nam về nhóm tội
này. Ngoài ra, việc nghiên cứu thực tiễn xét xử các tội XPTD ở Việt Nam được giới
hạn từ 2006 - 2017, trên phạm vi cả nước, nhằm tổng kết thực tiễn, làm cơ sở cho
những kiến nghị tiếp tục hoàn thiện PLHS và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng
PLHS trong việc xử lý các tội phạm này.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
4.1. Phương pháp luận của luận án
Phương pháp luận để nghiên cứu luận án là phép duy vật biện chứng và phép
duy vật lịch sử.
Cơ sở lý luận của luận án là học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh;
quan điểm của Đảng về đấu tranh phòng chống tội phạm trong quá trình xây dựng
Nhà nước pháp quyền tại Việt Nam; Cơ sở thực tiễn của luận án là những bản án,
quyết định của Tòa án về các tội XPTD; những số liệu thống kê, báo cáo tổng kết
của TANDTC và địa phương về các tội phạm này.
4.2. Phương pháp nghiên cứu của luận án
Luận án sử dụng một số phương pháp nghiên cứu làm sáng tỏ các tri thức
khoa học LHS và luận chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứu như:


7

Phương pháp phân tích làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về các tội
XPTD, làm rõ nội hàm các quy phạm pháp luật trong và ngoài nước về các tội phạm
này ở Chương 1, 2. Qua đó, đánh giá bản chất, cũng như hạn chế của hệ thống pháp
luật về các tội XPTD. Đồng thời, phương pháp này còn được sử dụng để phân tích
thực trạng quy định, áp dụng các tội XPTD ở Việt Nam, chỉ ra những mặt được và
còn hạn chế của thực tiễn xét xử các tội này trong Chương 3,4.
Phương pháp lịch sử được sử dụng để khảo cứu các tài liệu, các nguồn sử
liệu khác nhau về nhà nước và pháp luật có liên quan đến các tội XPTD trong
Chương 1 và Chương 2.

dụng các tội XPTD ở nước ta trong 12 năm (2006 -2017), luận án chỉ ra những hạn
chế, bất cập và nguyên nhân những hạn chế, bất cập này, trên cơ sở đó đề xuất, kiến
nghị việc tiếp tục sửa đổi, bổ sung quy định của BLHS năm 2015 về các tội XPTD và
các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định này trong thực tiễn.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
Những kết quả nghiên cứu của luận án có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc:
6.1. Ý nghĩa khoa học
Thông qua kết quả nghiên cứu, luận án sẽ góp phần bổ sung thêm những kiến
thức khoa học vào hệ thống tri thức về tội phạm nói chung và các tội XPTD nói
riêng. Cụ thể, luận án làm sáng tỏ một số khái niệm như: khái niệm tình dục, quyền
tình dục, các tội XPTD. Đồng thời, chỉ ra các đặc điểm và phân tích cơ sở của việc
quy định các tội XPTD trong LHS. ...
Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu về lịch sử lập pháp đối với các tội
XPTD một cách đầy đủ và có hệ thống về trình tự thời gian, phác họa một bức tranh
tổng thể về các tội XPTD trong lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam nhằm phân tích
và chỉ rõ những giá trị kế thừa cần hoặc nên tiếp tục áp dụng trong lập pháp hình sự
và trong áp dụng PLHS ở nước ta hiện nay.
Bên cạnh đó, thực tiễn xét xử các tội XPTD được đánh giá và phân tích trên
cơ sở số liệu của 12 năm (2006 - 2017), được lấy từ nguồn thông tin đáng tin cậy.
Những số liệu này mô phỏng một cách chân thực về thực tiễn đấu tranh và xử lý
nhóm tội phạm này. Thêm vào đó, việc nghiên cứu so sánh với LHS của một số
nước được lựa chọn trên cơ sở sự khác biệt hoặc tương đồng về kinh tế, chính trị,
văn hóa xã hội và trình độ phát triển nhằm củng cố những cơ sở khoa học và lý luận
cho việc kiến nghị hoàn thiện pháp LHS Việt Nam về các tội XPTD.


9

6.2. Về thực tiễn
Trước tốc độ phát triển kinh tế xã hội và sự gia tăng chóng mặt các hành vi

Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Các tội xâm phạm tình dục là vấn đề phức tạp, phong phú trong cả lý luận và
thực tiễn, nó luôn được các nhà nghiên cứu, những người làm công tác lập pháp, áp
dụng thực tiễn và toàn xã hội quan tâm. Tính đến nay, đã có nhiều công trình nghiên
cứu khoa học có liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến nhóm tội XPTD. Mỗi công
trình nghiên cứu đều đề cập dưới một góc độ nhất định, có ý nghĩa đóng góp vào
công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm nói chung và các tội XPTD nói riêng. Cụ
thể, các công trình nghiên cứu tiêu biểu trong và ngoài nước như sau:
1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
Các tội xâm phạm tình dục xuất hiện rất sớm [22] [24] [110 [125] và nhận
được quan tâm, nghiên cứu rộng rãi trên nhiều khía cạnh. Những công trình
nghiên cứu này đã định hình, đặt nền móng cho khoa học pháp lý hình sự Việt
Nam về nhóm tội XPTD. Bởi vậy, các công trình sau đều có sự kế thừa, bình luận,
đánh giá hoặc phê phán kết quả nghiên cứu của những công trình trước. Tính đến
nay, việc nghiên cứu về nhóm các tội XPTD có hàng trăm công trình nghiên cứu
đã được công bố, phong phú, đa dạng trong cách khai thác dưới những phương
diện, góc nhìn khác nhau.
1.1.1. Dưới góc độ luật hình sự
`

Tiếp cận dưới góc độ LHS, các tội XPTD được rất nhiều các nhà nghiên cứu

quan tâm và khai khác dưới nhiều góc độ.
Nghiên cứu dưới góc độ lý luận, giải quyết những kiến thức nền căn bản của
nhóm tội xâm phạm về tình dục như khái niệm, dấu hiệu đặc trưng cơ bản của nhóm
tội… Đầu tiên, phải nói đến các công trình chính thống của các cơ sở đào tạo chuyên
sâu về luật, là các giáo trình của các trường đại học, như: Giáo trình LHS Việt Nam tập 2 của Trường Đại học Luật Hà Nội [135]; Giáo trình LHS Việt Nam - Phần các
tội phạm của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội [17]; Giáo trình LHS Việt Nam Phần các tội phạm (Quyển 1 và 2) của Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh
[136];Giáo trình LHS Việt Nam - Phần các tội phạm [20], do PGS.TSKH. Lê Văn

2) Cung cấp cho người đọc những nội dung cơ bản về các tội XPTD đối với
người chưa thành niên trong BLHS năm 1985 sửa đổi, bổ sung lần thứ tư. [38].
3) Phân tích, làm rõ các dấu hiệu pháp lý của các tội XPTD cụ thể [49, 75, 76, 137]


12

4) Bên cạnh đó các tác giả còn nêu ra các quan điểm cá nhân về các dấu hiệu
pháp lý của một số tội còn tranh luận như dấu hiệu định tội của tội hiếp dâm [75, 76, 98].
Dưới góc độ đề tài nghiên cứu khoa học, có một số công trình đã nghiên cứu,
đề cập, liên quan đến các tội XPTD nhưng lại chỉ giới hạn phạm vi, nội dung nghiên
cứu nạn nhân là trẻ em, như: PLHS và thực tế xét xử tội lạm dụng tình dục trẻ em,
của tác giả Lương Khải Ân [1]; Chính sách hình sự về tội XPTD trẻ em, của tác giả
Lê Quốc Hoàng [53]; các tội XPTD trẻ em, của hai tác giả Đoàn Thị Thu Nga và
Trần Thị Mỹ Dung năm 2005 [89]. Các đề tài nghiên cứu này đã phân tích và làm
sáng tỏ phần nào một số vấn đề lý luận về các tội XPTD trẻ em; Quy định về các tội
XPTD trẻ em qua các thời kỳ và trong BLHS năm 1999; Phân tích được một cách
khái quát quy định của một số nước về tội XPTD trẻ em; Đồng thời đưa ra những
kiến nghị hoàn thiện về các tội XPTD trẻ em.
Các công trình dưới dạng bài viết khoa học đăng trên các tạp chí chuyên
ngành liên quan đến các tội XPTD khá nhiều.
Thứ nhất, nhóm bài viết nghiên cứu, liên quan đến cả nhóm tội XPTD như,
bài viết “Về các tội phạm tình dục” của tác giả Dương Tuyết Miên đăng trên Tạp
chí Luật học số 6, năm 1998; “Hoàn thiện các quy định của PLHS về các tội XPTD
trẻ em” của tác giả Phạm Mạnh Hùng đăng trên Tạp chí Tòa án, số 12/2002; “Các
tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người - So sánh
giữa BLHS năm 1999 và BLHS năm 1985” của tác giả Nguyễn Ngọc Hòa đăng trên
Tạp chí Luật học số 1, năm 2001; “Hoàn thiện quy định của BLHS năm 1999 về các
tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người” của tác giả Đỗ Đức Hồng Hà
đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 08 năm 2010.

Văn S. phạm tội hiếp dâm hay phạm tội xâm phạm thi thể mồ mả ” của tác giả
Nguyễn Thành Lâm [69]; “Làm rõ quan điểm của tác giả bài “Nguyễn Văn S.
phạm tội hiếp dâm hay tội xâm phạm thi thể mồ mả” của tác giả Nguyễn Văn
[142]; “Nguyễn Văn S. phải chịu trách nhiệm về tội hiếp dâm” của Ban biên tập
Tạp chí TAND [4].
Chuỗi bài viết trên xoay quanh nội dung một vụ án. Thông qua việc phân
tích, bình luận và đưa ra các quan điểm cá nhân tranh luận xoay quanh vụ án này,
các tác giả của chuỗi bài viết trên đã làm rõ và giải quyết được các vấn đề sau:
1) Phản ánh được thực trạng đấu tranh chống tội phạm hiếp dâm hiện nay là
có rất nhiều vụ án người phạm tội có hành vi phạm pháp tương tự hành vi của của S


14

đối với chị M. Người phạm tội thường dùng vật rắn như búa, cây, chày gỗ … đánh
mạnh vào đầu hoặc ấn đầu nạn nhân xuống nước… làm nạn nhân không còn sức
chống đỡ, theo đó, người phạm tội thực hiện hành vi giao cấu với nạn nhân. Hậu
quả là nạn nhân bị XPTD và có thể bị chết. Nếu nạn nhân chết, người phạm tội sẽ bị
truy cứu và xét xử về hai tội là giết người và hiếp dâm;
2) Phân tích và làm rõ các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm được quy định
tại Điều 111 của BLHS năm 1999: Người phạm tội phải có hành vi dùng vũ lực
hoặc đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không tự vệ được của nạn nhân
hoặc thủ đoạn khác để giao cấu; người phạm tội có hành vi giao cấu trái ý muốn với
nạn nhân; thiếu một trong hai cấu thành này thì không phạm tội hiếp dâm.
3) Mặc dù mỗi tác giả đều có quan điểm và cách tiếp cận riêng, trong quá
trình luận bàn cũng đã có những góc nhìn trái chiều nhưng cuối cùng và cốt lõi, các
tác giả thống nhất được trong vụ án trên Nguyễn Văn S phạm tội hiếp dâm và phải
chịu TNHS về hành vi phạm tội này.
Bên cạnh chuỗi bài viết thực tế trên, bàn về tội hiếp dâm còn một số bài viết
nghiên cứu dưới góc độ lý luận như “Về tội hiếp dâm theo quy định tại Điều 111

1) Nêu khái quát các điều luật quy định về các tội XPTD trẻ em trong BLHS
năm 1999. Đồng thời, đặt ra các vấn đề cần hoàn thiện về các tội phạm đó, như: tội
giao cấu với trẻ em, tội hiếp dâm trẻ em. Sau đó nêu lên một số bất cập về tình tiết
định khung tăng nặng quy định trong một số tội XPTD trẻ em cần hoàn thiện [57].
2) Đề xuất, kiến nghị hoàn thiện về dấu hiệu định tội của tội cưỡng dâm
(Điều 113 BLHS), tội giao cấu với trẻ em (Điều 115 BLHS) của BLHS năm 1999.
Đồng thời đưa ra các định hướng hoàn thiện về tình tiết định khung tăng nặng của
cũng như là hoàn thiện về hình phạt bổ sung của các tội này [90, 91].
1.1.2. Dưới góc độ tội phạm học
Tiếp cận, nghiên cứu các tội XPTD dưới góc độ tội phạm học có khá nhiều
các công trình nghiên cứu ở các cấp độ, quy mô khác nhau.
Nghiên cứu ở cấp độ luận án tiến sĩ, cho đến thời điểm hiện tại có luận án
tiến sĩ của tác giả Lê Hữu Du với đề tài “Đấu tranh phòng chống tội hiếp dâm trẻ
em ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” [31]. Thông qua phân tích, đánh giá tình
hình và nguyên nhân, điều kiện phạm tội hiếp dâm trẻ em trong những năm qua,
tác giả cũng đã dự báo tình tình tội hiếp dâm trẻ em trong những năm tới, đồng


16

thời xây dựng hệ thống giải pháp phòng ngừa tội phạm này có hiệu quả nhằm hạn
chế tiến tới loại trừ tội phạm hiếp dâm trẻ em ra khỏi cộng đồng. Cụ thể luận án đã
làm sáng tỏ được những vấn đề sau: 1) Khái quát được tình hình nghiên cứu trong
và ngoài nước về những vấn đề liên quan đến đề tài luận án, đánh giá được những
thành công hạn chế của những đề tài này. 2) Đánh giá được thực trạng, diễn biến,
cơ cấu, tính chất của tình hình tội hiếp dâm trẻ em từ năm 2007 - 2013. 3) Phân
tích thực trạng và rút ra được nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội hiếp dâm
trẻ em. 4) Dự báo được xu hướng của tình hình tội hiếp dâm trẻ em ở Việt Nam
trong thời gian tới, từ đó xây dựng hệ thống các giải pháp phòng ngừa có hiệu quả
về loại tội phạm này.

được bức tranh chung về tình hình các tội XPTD, đặc biệt là XPTD trẻ em. Qua đó,
thấy được thực trạng số lượng tội phạm này đang gia tăng và lan rộng trên phạm vi
cả nước, khắp các địa bàn từ thành thị đến nông thôn, đồng bằng, miền núi.
Về nguyên nhân phát sinh loại tội phạm này được các tác giả đề cập đến là các
nguyên nhân về kinh tế, xã hội, những yếu kém trong hoạt động quản lý liên quan của
nhà nước, các nguyên nhân về tâm lý, văn hóa xã hội, về bệnh lý, về ảnh hưởng trực
tiếp bởi các phim ảnh có nội dung khiêu dâm, hoặc do kẽ hở của pháp luật…
Về giải pháp phòng ngừa, xuất phát từ việc phân tích thực trạng, tìm ra
nguyên nhân, các tác giả cũng kiến nghị một số giải pháp chung nhằm đấu tranh
phòng, chống các tội XPTD. Không chỉ đề xuất những giải pháp về kinh tế - xã hội,
văn hóa, giáo dục, các tác giả còn cho rằng cần phải tiếp thu kinh nghiệm của các
nước trên thế giới trong việc phát triển nguồn nhân lực thực hành công tác xã hội
với trẻ em, phát triển trung tâm công tác xã hội trẻ em - một loại hình dịch vụ trong
mạng lưới bảo vệ trẻ em [65].
1.1.3. Dưới góc độ xã hội học
Tiếp cận dưới góc độ xã hội học về các tội XPTD phải kể đến một số công
trình nổi bật như sau:
Về đề tài nghiên cứu khoa học có thể kể đến các công trình: Nguyễn Thu
Hương (2005) “Xâm hại tình dục ở Việt Nam từ góc nhìn văn hóa xã hội” đề tài
nghiên cứu (của Quỹ Toyota, Nhật Bản tài trợ); Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam
(1997), “Nạn lạm dục tình dục trẻ em và hiếp dâm trẻ em, Kỷ yếu hội thảo nghiên
cứu khoa học.


18

Các sách chuyên khảo, tham khảo có, Hà Anh (2006) “Chế tài hình sự đối với
tội phạm xâm hại trẻ em và người chưa thành niên phạm tội”, của nhà xuất bản
(NXB) Tư pháp, Hà Nội; Nguyễn Thu Hương (2008), “Hiếp dâm ở Việt Nam từ quan
điểm văn hóa - xã hội và lịch sử”, NXB Thế giới, Hà Nội; Nguyễn Thu Hương

Về tâm lý, các nạn nhân bị xâm hại tình dục thường bị những chấn động lớn
về tâm lý khó có thể khắc phục. Không ít các nạn nhân sau khi bị xâm hại rơi vào
trạng thái hoảng loạn, sợ sệt, mặc cảm, chán sống, xa lánh người thân, khó hòa nhập
cộng đồng, mắc bệnh ảo giác và hoang tưởng bệnh lý, khó lập gia đình, thậm chí
còn hận đời. Về sinh lý, nhiều nạn nhân bị rối loạn chức năng tình dục, lãnh cảm.
Về xã hội, nạn nhân có khả năng mắc các bệnh truyền nhiễm, bệnh xã hội và dễ lây
lan ra cộng đồng [84]. Không những thế, hành vi xâm hại tình dục còn gây ra những
ảnh hưởng nặng nề cho gia đình nạn nhân và cộng đồng xã hội [31].
Tóm lại, trên cơ sở phân tích tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước về các
tội XPTD, tác giả luận án đưa ra một số nhận xét như sau:
Thứ nhất, điểm nổi bật các các công trình khoa học nói trên đã giải quyết
được một số vấn đề lý luận liên quan đến các tội XPTD được quy định trong BLHS
năm 1999 như: khái niệm, dấu hiệu pháp lý chung của các tội XPTD và dấu hiệu
pháp lý của từng tội cụ thể trên cơ sở phân tích bốn yếu tố CTTP (chủ thể, khách
thể, mặt khách quan và mặt chủ quan); v.v… nhất là các giáo trình, sách chuyên
khảo, tham khảo, như Giáo trình LHS Việt Nam (Phần các tội phạm), NXB Đại học
Quốc gia Hà Nội, năm 2007 do tác giả Lê Cảm chủ biên hay các cuốn giáo trình và
sách chuyên khảo khác của các nhà nghiên cứu chuyên sâu về hình sự như Lê Cảm,
Trịnh Quốc Toản, Trần Văn Luyện và Cao Thị Oanh, Trịnh Tiến Việt… Những
nghiên cứu này đã được NCS tham khảo và sử dụng làm cơ sở lý luận để giải quyết
vấn đề nghiên cứu của mình ở phần lý luận chung.
Thứ hai, những công trình khoa học không nghiên cứu toàn bộ các tội XPTD
mà chỉ nghiên cứu một tội hoặc một vài tội, thậm chí nghiên cứu chỉ mang tính chất có
liên quan đến các tội này được thể hiện dưới dạng luận án, luận văn hay sách chuyên
khảo, tham khảo và bài viết, được NCS nghiên cứu, tham khảo đa chiều và sử dụng các
kết quả nghiên cứu đó một cách hợp lý trong luận án của mình.
Thứ ba, mặc dù việc nghiên cứu các tội XPTD xuất hiện từ rất sớm, các công
trình nghiên cứu khá đa dạng, phong phú, từ góc độ văn hóa xã hội, lịch sử cho đến
tội phạm học và đặc biệt là dưới khía cạnh pháp lí hình sự, ở các quy mô khác nhau


về tình dục do cả hai giới gây ra, bao gồm XPTD trái ý muốn và đụng chạm trái ý
muốn; Các quy định hiện đại về hiếp dâm đã nâng tầm quan trọng của sự chống cự


21

của nạn nhân đối với việc XPTD không mong muốn; Các quy định hiện đại về hiếp
dâm đang có sự thay đổi từ tầm quan trọng của các yếu tố bạo lực về thân thể nhằm
thỏa mãn yếu tố vũ lực trong mặt khách quan của tội phạm hiếp dâm sang việc
không chấp nhận các hành vi quấy rối tình dục trái ý muốn.
Công trình nghiên cứu “Child sexual abuse in Victorian England” (Lạm dụng
tình dục trẻ em dưới thời Victoria ở Anh) của tác giả Louise A.Jackson, NXB
Routledge, năm 2000 [169]. Công trình này, nghiên cứu lý giải dưới góc độ pháp lý
hình sự về lạm dụng tình dục. Công trình cũng nghiên cứu sự ảnh hưởng của vấn đề
này đến hoạt động lập pháp và sự ra đời của định nghĩa pháp lý về lạm dụng tình
dục, lạm dụng tình dục trẻ em dưới thời Victoria. Ưu điểm lớn nhất của công trình
là không chỉ đưa ra các phương pháp để phát hiện các hành vi lạm dụng tình dục trẻ
em mà còn đưa ra các phương pháp để dự báo nguy cơ bị XHTD, từ đó giúp gia
đình và xã hội xây dựng các giải pháp nhằm giảm tối đa nguy cơ trở thành nạn nhân
của lạm dụng tình dục.
Công trình nghiên cứu “Preventing child sexual abuse, evidence policy and
practice” (Phòng ngừa lạm dụng tình dục trẻ em chứng cứ, chính sách và thực tiễn)
của tác giả Stenphen Smallbone, Bill Markshall, Richard Wortley, NXB. Willan
Publishing (UK), năm 2008 (272 trang) [175]. Công trình làm rõ các yếu tố gây ra
tình trạng lạm dụng tình dục trẻ em dưới ba góc độ: y học, tâm thần học, đặc biệt là
chính sách, pháp luật của nhà nước. Đồng thời trên cơ sở các nghiên cứu, phân tích
lý luận và thực tiễn liên quan đến việc lạm dụng tình dục trẻ em, các tác giả đã chỉ
ra những hạn chế của các chính sách đấu tranh phòng, chống lạm dụng tình dục hiện
nay ở nước Anh và đề xuất hệ thống các giải pháp, các cảnh báo nhằm phòng ngừa
có hiệu quả tình trạng lạm dụng tình dục trẻ em ở quốc gia này.

cứu về hành vi quấy rối tình dục ở Mỹ [155]. Theo đó, tác giả công trình này cho
rằng, hành vi quấy rối tình dục là hành vi XPTD cần phải bị trừng trị nghiêm khắc.
Hành vi này có thể ảnh hưởng tới tất cả các đối tượng ở các lĩnh vực khác nhau
trong đời sống, từ bác sĩ, luật sư, nhà báo cho đến nhân viên đánh máy, công nhân,
thủ thư, thậm chí thành viên của Quốc hội cũng không phải ngoại lệ. Ở rất nhiều
nơi, kể cả công sở, quấy rối tình dục đã trở thành hiện tượng phổ biến ám ảnh người
dân Mỹ. Tờ News week đã chỉ ra rằng 21% phụ nữ đã thừa nhận bị quấy rối tình
dục ở nơi làm việc, 42% những người được hỏi đã thú nhận họ biết về những hành


23

vi quấy rối tình dục nơi họ làm việc. Một điều tra khác cũng chỉ ra rằng 50% phụ nữ
Mỹ đã bị quấy rối tình dục ít nhất một lần nơi làm việc.
Công trình nghiên cứu “Indentifying child molesters: Preventing child sexual
abuse by recognizing the patterns of the offenders” (Xác định tình trạng quấy rối tình
dục trẻ em: Ngăn chặn lạm dụng tình dục trẻ em thông qua việc nhận dạng chân dung
người phạm tội) của tác giả Carla Van Dam, NXB. Routledge, 2001 (242 trang)
[152]. Công trình nghiên cứu đã chỉ rõ các nguy cơ lạm dụng tình dục trẻ em nhằm
phòng tránh có hiệu quả tình trạng này. Cụ thể, công trình đã phân tích các trường
hợp về lạm dụng tình dục trẻ em, các yếu tố liên quan đến nạn nhân như gia đình, mối
quan hệ của nạn nhân và người phạm tội. Thông qua đó, tác giả nêu ra các nguy cơ,
các mối nguy hiểm dẫn đến tình trạng lạm dụng tình dục trẻ em (ví dụ như các nguy
cơ từ sự cố gắng tiếp cận trẻ em của những người lạ, sự gần gũi thân quen với trẻ em
của người lạ, của hàng xóm, họ hàng xa, đặc biệt là của những người có nhân thân
không tốt). Đồng thời Carla Van Dam khuyến cáo việc nhận thức và ngăn chặn sớm
các nguy cơ trên chính là xóa bỏ các nguyên nhân và điều kiện thuận lợi cho việc thực
hiện hành vi XPTD đối với trẻ; nên trang bị cho trẻ em nhiều kỹ năng bảo vệ để chủ
động có các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn khi bị xâm hại.
Công trình nghiên cứu “Seeking justice in child sexual abuse: Shifting

ngăn chặn và kiểm soát tình trạng hiếp dâm trẻ em, các nạn nhân không nên giữ im
lặng. 3) Cần phải có những biện pháp trừng phạt những kẻ phạm tội hiếp dâm trẻ em.
Công trình nghiên cứu “Death penalty and child Rape: An eighth amendment
analysis” (Hình phạt tử hình và hiếp dâm trẻ em: Phân tích về việc sửa đổi, bổ sung lần
thứ 8 của hiến pháp) của tác giả Elizabeth Gray, đăng trên tạp chí luật học của Trường
Luật thuộc Trường Đại học Tổng hợp Saint Louis bang Missouri Hoa Kỳ, năm 1998
[156]. Công trình nghiên cứu đã làm rõ vấn đề: liệu hình phạt tử hình có được nhìn
nhận như một hình phạt hợp hiến cho hành vi hiếp dâm trẻ em mặc dù Tòa án tối cao
Hoa Kỳ chưa bao giờ quy định về điều này. Sở dĩ cần xem xét điều này vì cái chết là sự
kết thúc và không bao giờ có thể khắc phục được hậu quả. Rõ ràng một hình phạt
chung thân là hoàn toàn khác so với hình phạt tù có thời hạn và một hình phạt tử hình
thì lại hoàn toàn khác hình phạt chung thân. Cái chết luôn là sự khắc nghiệt kể cả đối
với người phạm tội gây phẫn nộ cho dư luận xã hội. Quyền được sống và án tử hình vì
vậy luôn có mâu thuẫn với nhau và cần giải quyết mâu thuẫn này thế nào để đảm bảo


25

tốt nhất cho lợi ích của xã hội. Thông qua đó, công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mặc
dù hành vi hiếp dâm trẻ em là hành động đáng lên án và gây phẫn nộ trong dư luận xã
hội, nhưng việc áp dụng hình phạt tử hình đối với loại hành vi này phải chăng là quá
nghiêm khắc thì hiện đang có nhiều tranh luận trái chiều về vấn đề này.
Ngoài ra còn có một số những bài viết nghiên cứu, đề cập, liên quan đến
các tội XPTD. Cụ thể, một số công trình tiêu biểu như: Rape, sexual assault
&(and) Evidentiary matters, Georgetown Journal of Gender and the Law, Vol. 8,
Issue 2 (2007), pp.371-394 (Cưỡng hiếp, tấn công tình dục & (và) Các vấn đề
chứng cứ); Sexual assault: Four commonly held beliefs, Reporter, Vol. 40, Issue
2 (2013), pp.24-31 (Tấn công tình dục: Bốn Niềm tin thường mang tính tổ chức,
Phóng viên, Vol 40, Số 2 (2013), pp.24-31); Sexual offenses and consent ,
Canadian Journal of Law and Jurisprudence, Vol. 11, Issue 1 (January 1998),