4
Lời cam đoan MỤC LỤC Danh mục các bảng MỞ ĐẦU
1
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI ĐUA XE TRÁI PHÉP
TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
9
1.1.
Sự cần thiết của việc bảo vệ an toàn công cộng, trật tự công
cộng trong luật hình sự Việt Nam và khái niệm các tội xâm
phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng
9
1.1.1.
Sự cần thiết của việc bảo vệ an toàn công cộng, trật tự công
cộng trong luật hình sự Việt Nam
9
1.1.2.
Khái niệm các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng
13
Nam năm 1999
32 5
2.1.1.
Các dấu hiệu pháp lý hình sự
32
2.1.2.
Hình phạt
39
2.2.
Phân biệt tội đua xe trái phép với một số tội phạm khác có
liên quan trong luật hình sự Việt Nam
46
2.2.1.
Phân biệt tội đua xe trái phép với tội vi phạm quy định về
điều khiển giao thông đường bộ
46
2.2.2.
Phân biệt tội đua xe trái phép với tội tổ chức đua xe trái phép
48
2.2.3.
Phân biệt tội đua xe trái phép với tội gây rối trật tự công cộng
49
2.2.4.
Phân biệt tội đua xe trái phép với tội chống người thi hành
công vụ
50
2.2.5.
thời gian tới
78
3.1.2.
Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình
sự Việt Nam về tội đua xe trái phép
93
3.2.
Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm
95 6
1999 về tội đua xe trái phép
3.2.1.
Nhận xét chung
95
3.2.2.
Nội dung sửa đổi, bổ sung cụ thể
98
3.3.
Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của
Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 về tội đua xe trái phép
103
3.1.1.
Tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật trong lĩnh vực giao
thông đường bộ, an toàn công cộng
103
3.2.2.
Hoàn thiện các quy định của pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi
phạm trong lĩnh vực giao thông đường bộ, an toàn công cộng
2.1
Sự khác nhau giữa tội vi phạm quy định về điều khiển
phương tiện giao thông đường bộ và tội đua xe trái phép
47 7
2.2
Sự khác nhau giữa tội đua xe trái phép và tội tổ chức đua
xe trái phép
48
2.3
Sự khác nhau giữa tội gây rối trật tự công cộng và tội đua
xe trái phép
50
2.4
Sự khác nhau giữa tội đua xe trái phép và tội chống người
thi hành công vụ
52
2.5
Sự khác nhau giữa tội đua xe trái phép với tội đánh bạc
54
2.6
Tổng số vụ, số bị cáo bị Tòa án xét xử về tội đua xe trái
phép trong 10 năm (2001-2010)
60
2.7
Tổng số vụ án, số bị cáo do Tòa án xét xử về tộ đua xe
trái phép trong tương quan với các tội xâm phạm an toàn
công cộng, trật tự công cộng trong 10 năm (2001-2010)
toàn xã hội, góp phần quan trọng vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của
đất nước, để tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 09/NQ-CP và Chương
trình quốc gia phòng, chống tội phạm từ nay đến năm 2010, Thủ tướng Chính
phủ đã ra Chỉ thị số 37/2004/Ct-TTg "Về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số
09/1998/NQ-CP và Chương trình Quốc gia phòng, chống tội phạm của Chính
phủ đến năm 2010" ngày 08/11/2004, trong đó nhấn mạnh: về mục tiêu, yêu
cầu:
1. Giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trong
mọi tình huống, tạo ra môi trường xã hội ổn định phục vụ công
cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, nâng cao đời sống vật
chất và tinh thần của nhân dân. Giữ vững kỷ cương pháp luật, sự
nghiêm minh của pháp chế xã hội chủ nghĩa [13].
Cùng với các văn bản của Đảng và Nhà nước, pháp luật hình sự chính
là một trong những công cụ sắc bén và hữu hiệu của Nhà nước ta trong công
tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nhằm bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa,
bảo vệ độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, quyền làm chủ của nhân dân,
quyền bình đẳng giữa các dân tộc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công
dân, duy trì trật tự, an toàn xã hội, đồng thời pháp luật hình sự còn góp phần 9
chống lại mọi hành vi phạm tội, giáo dục người ý thức chấp hành và tuân theo
pháp luật.
Trong những năm vừa qua, nền kinh tế của cả nước đã có những khởi
sắc đáng mừng, từ đó có những tác động tích cực đến đời sống của toàn bộ
nhân dân cả nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được,
chúng ta không thể không thấy những khó khăn và thách thức to lớn đặt ra với
toàn Đảng và toàn dân, đặc biệt là các thành phố lớn như Hà Nội (nhất từ sau
khi Hà Nội được mở rộng ra bao trùm lên toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê
Linh và bốn xã thuộc huyện Lương Sơn tỉnh Hòa Bình), Thành phố Hồ Chí
hơn, trẻ hơn và trong độ tuổi học sinh, sinh viên chiếm tỷ lệ cao. Theo số liệu
thống kê chưa đầy đủ, mặc dù xử lý hình sự còn chưa nhiều, ví dụ: trong 10
năm (2001-2010), tội đua xe trái phép mà Tòa án phải đưa ra xét xử hàng năm
cũng không nhiều, cao nhất là năm 2001 có 07 vụ án và 20 bị cáo, còn năm
2007 có 07 vụ án và 13 bị cáo; đến năm 2008 có 05 vụ án với 18 bị cáo, năm
2009 có 05 vụ án với 07 bị cáo, nhưng dưới góc độ hành chính lại rất cao, đặc
biệt quy mô và tính chất ngày càng phức tạp như đua ôtô, đua xe máy kèm
theo đánh bạc, tổ chức đánh bạc; hay thực tiễn còn nhiều trường hợp nhầm
lẫn giữa tội phạm này với một số tội phạm khác như: tội gây rối trật tự công
cộng, tội chống người thi hành công vụ, tội vi phạm các quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ; v.v
Hiện nay, trong công cuộc cải cách tư pháp, Nhà nước ta không ngừng
xây dựng và hoàn thiện các văn bản pháp luật nói chung, các văn bản về pháp
luật hình sự nói riêng. Đó là một xu thế tất yếu khách quan để xây dựng Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân và vì dân, đồng
thời thực hiện tốt các nhiệm vụ mà các Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
của Đảng lần thứ VIII, IX, X và XI đề ra, cũng như các yêu cầu cấp bách mà
ba nghị quyết của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đó là Nghị
quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 "Về một số nhiệm vụ trọng tâm công
tác tư pháp trong thời gian tới", Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005
"Về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm
2010, định hướng đến năm 2020" và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 11
"Về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020" đòi hỏi phải giải quyết. Một
trong những nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn hiện nay của nước ta là bảo vệ sự
phát triển ổn định kinh tế, đảm bảo an ninh trật tự và an toàn xã hội. Bên cạnh
những thành tựu về sự phát triển kinh tế, văn hóa-xã hội và khoa học - công
nghệ đạt được, chúng ta cũng phải đương đầu với những thách thức gay gắt như
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và những văn bản hướng dẫn thi hành, Nxb
Lao động, Hà Nội, 2010; 6) TS. Nguyễn Đức Mai, Chương XIX - Các tội xâm
phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, Trong sách: Bình luận khoa học
Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999, Tập thể tác giả, Nxb Công an nhân dân,
Hà Nội, 2001; 7) ThS. Đinh Văn Quế, Bình luận khoa học chuyên sâu Bộ luật
hình sự - Phần các tội phạm, Tập VI - Các tội xâm phạm an toàn công cộng,
trật tự công cộng, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2005; 8) ThS. Hoàng Đình
Ban, Hoạt động phòng ngừa tai nạn giao thông đường bộ ở Việt Nam hiện nay,
Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2008; 9) Tài liệu tập huấn chuyên sâu Bộ luật
hình sự 1999, Tài liệu dành cho Báo cáo viên, Nhà in Bộ Công an, Hà Nội,
tháng 6/2000.
* Nhóm thứ hai gồm các luận văn, luận án, bài viết và đề tài khoa học
như: 1) TS. Trương Quang Vinh (chủ trì), Đề tài nghiên cứu khoa học cấp
Trường (Đại học Luật Hà Nội), Tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái
phép và đấu tranh phòng, chống các tội này trên địa bàn thành phố Hà Nội,
Hà Nội, 2004; 2) TS. Đỗ Đức Hồng Hà, Thực tiễn xử phạt vi phạm hành
chính đối với hành vi đua xe và tổ chức đua xe trái phép trên địa bàn thành
phố Hà Nội, Bài viết trong đề tài đã nêu; 3) ThS. Phạm Văn Báu, Tội tổ chức
đua xe trái phép, tội đua xe trái phép và đấu tranh phòng, chống các tội này
trên địa bàn thành phố Hà Nội, Bài viết trong đề tài đã nêu; v.v
Tuy nhiên, qua nghiên cứu các công trình trên cho thấy một số công
trình có phạm vi nghiên cứu rộng, trong đó vấn đề về tội đua xe trái phép chỉ
là một phần nhỏ trong nội dung nghiên cứu của các tác giả nên chưa được
phân tích sâu về mặt lý luận và thực tiễn; có công trình chỉ xem xét tội đua xe
trái phép với ý nghĩa là một tội phạm để bình luận các dấu hiệu pháp lý hình 13
sự và hình phạt hoặc chỉ xem xét dưới góc độ tội phạm học - phòng ngừa cả
nhóm tội phạm xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng trong Bộ luật
4.1. Cơ sở lý luận
Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những chủ trương, đường lối của
Đảng, Nhà nước ta về đấu tranh phòng, chống tội phạm.
4.2. Các phương pháp nghiên cứu
Quá trình nghiên cứu trong đề tài còn sử dụng các phương pháp
nghiên cứu cụ thể như: phân tích, tổng hợp và thống kê xã hội học; phương
pháp so sánh, đối chiếu; phân tích thuần túy quy phạm pháp luật, khảo sát
thực tiễn; nghiên cứu, điều tra án điển hình để phân tích và luận chứng các
vấn đề khoa học cần nghiên cứu trong luận văn này.
Ngoài ra, trong quá trình thực hiện đề tài luận văn, tác giả đã tiếp thu
có chọn lọc kết quả của các công trình đã công bố; các đánh giá, tổng kết của
các cơ quan chuyên môn và các chuyên gia về những vấn đề có liên quan đến
các vấn đề nghiên cứu trong luận văn.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
5.1. Ý nghĩa lý luận
Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần hoàn thiện lý luận về tội
đua xe trái phép trong khoa học luật hình sự Việt Nam. Cụ thể, đã làm rõ các
vấn đề chung về tội này trong luật hình sự Việt Nam, phân tích khái quát lịch
sử hình thành và phát triển của các quy định pháp luật hình sự nước ta về tội
phạm này từ năm 1985 cho đến nay, phân biệt tội đua xe trái phép và một số
tội khác hay có sự nhầm lẫn trong thực tiễn; làm sáng tỏ các quy định của Bộ
luật hình sự năm 1999 về tội đua xe trái phép; phân tích thông qua nghiên cứu 15
thực tiễn xét xử trên địa bàn toàn quốc từ năm 2001-2010 để đánh giá, qua đó
chỉ ra những mâu thuẫn, bất cập của các quy định hiện hành; chỉ ra các sai sót
trong quá trình áp dụng các quy định đó, cũng như đưa ra nguyên nhân để tìm
giải pháp khắc phục, từ đó đưa ra vài nét dự báo về tội phạm này trong thời
cộng trong luật hình sự Việt Nam
Bộ luật hình sự đầu tiên của Việt Nam năm 1985 đã xếp nhóm tội xâm
phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng cùng nhóm tội xâm phạm trật tự
quản lý hành chính tại Chương VIII - "Các tội xâm phạm an toàn công cộng
trật tự công cộng và trật tự quản lý hành chính". Tuy nhiên, trong quá trình
áp dụng pháp luật hình sự đã nhận thấy rằng có sự khác nhau về khách thể
loại của các nhóm tội phạm về xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công
cộng so với nhóm tội phạm xâm phạm về trật tự quản lý hành chính. Cụ thể
là: các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng xâm phạm vào
những quy định, quy tắc bảo đảm an toàn, trật tự trong cuộc sống của mọi
công dân. Còn các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính xâm phạm vào
hoạt động bình thường của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội. Mặt khác, nhóm
các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng chiếm số lượng lớn
nhất so với các loại tội phạm ở các chương khác Bộ luật hình sự, do đó, cần
phải tách riêng nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng với
nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính cho phù hợp với yêu cầu của
thực tiễn áp dụng pháp luật.
Bộ luật hình sự năm 1999 quy định Chương XIX - "Các tội xâm phạm
an toàn công cộng, trật tự công cộng" để làm cơ sở pháp lý để truy cứu trách 17
nhiệm hình sự những người có hành vi xâm phạm an toàn công cộng, trật tự
công cộng, qua đó gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, của tổ chức, thiệt
hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản của công dân, xâm phạm đến các hoạt
động bình thường, ổn định của xã hội và nơi công cộng. Do đó, an toàn công
cộng, trật tự công cộng chính là khách thể quan trọng cần được luật hình sự
Việt Nam bảo vệ trước các hành vi xâm hại hoặc đe dọa xâm hại đến. Bởi lẽ,
xâm phạm đến an toàn công cộng, trật tự công cộng chính là xâm phạm đến trật
tự chung của xã hội, vi phạm nếp sống văn minh, quy tắc của cuộc sống xã
tuân theo để bảo vệ lợi ích chung của xã hội, thể hiện toàn bộ yêu cầu
cơ bản của xã hội về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội
[60, tr. 809].
Hay theo nghĩa rộng:
Trật tự công cộng là hệ thống các quan hệ xã hội được hình
thành và điều chỉnh bởi các quy định của pháp luật và các nội quy,
quy tắc về trật tự chung, an toàn chung, mà đòi hỏi mọi thành viên
của xã hội phải tuân theo những quy định chung đó nhằm đảm bảo
cho cuộc sống, lao động, sinh hoạt bình thường của mọi người
trong xã hội [77].
Như vậy, xét riêng trong lĩnh vực chung của xã hội, an toàn công
cộng, trật tự công cộng được coi là điều kiện bảo đảm cho mọi công dân có cơ
hội tồn tại, phát triển và sử dụng tốt năng lực, cống hiến của mình để xây
dựng một xã hội văn minh, dân chủ, giàu đẹp, có cuộc sống ấm no, bình đẳng,
tiến bộ và hạnh phúc. Cho nên, bằng cách này hay cách khác, dưới bất kỳ
hình thức nào, việc giữ gìn và bảo vệ an toàn công cộng, trật tự công cộng
không những là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong sự nghiệp xây
dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của Nhà
nước, mà đến lượt mình, Nhà nước lại đòi hỏi tất cả các cơ quan, tổ chức và
mọi công dân phải tuân thủ một cách nghiêm túc pháp luật và các quy tắc của 19
cuộc sống xã hội xã hội chủ nghĩa. Cho nên, dưới góc độ pháp lý, tất cả các
hành vi xâm phạm "an toàn công cộng, trật tự công cộng" đều gây nên những
thiệt hại nhất định cho cuộc sống bình thường của công dân và ổn định của xã
hội, do đó cần thiết phải bị xử lý, tùy theo tính chất và mức độ nguy hiểm của
hành vi vi phạm mà áp dụng hình thức xử lý khác nhau, từ xử phạt hành chính
đến xử lý hình sự.
Có thể nói, ngay từ khi giành được chính quyền, bên cạnh việc bảo vệ
phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, nâng cao đời sống vật chất và tinh
thần của nhân dân là đòi hỏi có ý nghĩa quan trọng và thiết thực trong mỗi
thời kỳ, mỗi giai đoạn và bằng các biện pháp pháp lý khác nhau, trong đó có
biện pháp pháp luật hình sự. Cụ thể hóa điều này, để bảo vệ "an toàn công
cộng, trật tự công cộng" với tư cách là khách thể quan trọng được luật hình sự
xác lập và bảo vệ, ngay từ Bộ luật hình sự đầu tiên của nước ta năm 1985,
nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng được xếp chung tại
Chương VIII: "Các tội xâm phạm an toàn, trật tự công cộng, trật tự quản lý
hành chính" với ba nhóm quan hệ xã hội được luật hình sự Việt Nam xác lập
và bảo vệ.
1.1.2. Khái niệm các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự
công cộng
Tội đua xe trái phép nằm trong nhóm các tội xâm phạm trật tự công
cộng và rộng ra là thuộc nhóm các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự
công cộng. Do đó, cần thiết phải làm rõ khái niệm các tội xâm phạm an toàn
công cộng, trật tự công cộng dưới góc độ pháp lý hình sự, trước khi đi vào
làm rõ khái niệm tội đua xe trái phép.
Có tác giả đưa ra quan điểm:
Các tội xâm phạm an toàn, trật tự công cộng là những hành
vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định tại Chương XIX của Bộ luật
hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một
cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm đến an toàn công cộng, trật tự công 21
cộng, gây ra những thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe của nhân dân,
gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước và của cá nhân [65].
Quan điểm này nêu tương đối đầy đủ nội dung, nhưng trong dấu hiệu
chủ thể của nhóm tội phạm này còn chưa nêu ra được một dấu hiệu quan
trọng đó là dấu hiệu: "đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự", vì đây là một dấu
phạm an toàn, trật tự công cộng là những hành vi nguy hiểm cho xã hội,
do những người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách
nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm vào các quy
định của Nhà nước về an toàn công cộng, trật tự công cộng, gây ra những
thiệt hại về tài sản của Nhà nước, của tổ chức, thiệt hại về tính mạng, sức
khỏe, tài sản của công dân, đồng thời còn xâm phạm đến hoạt động bình
thường, ổn định xã hội ở những nơi công cộng.
Từ khái niệm này, chúng ta có thể chỉ ra một số đặc điểm cơ bản về
các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng như sau:
Một là, các tội xâm phạm an toàn, trật tự công cộng là những hành vi
nguy hiểm cho xã hội mà biểu hiện cụ thể của nó là: xâm phạm vào các quy
định của Nhà nước về an toàn công cộng, trật tự công cộng, gây ra những
thiệt hại về tài sản của Nhà nước, của tổ chức, thiệt hại về tính mạng, sức
khỏe, tài sản của công dân, đồng thời còn xâm phạm đến hoạt động bình
thường, ổn định xã hội ở những nơi công cộng.
Hai là, các tội phạm này được thể hiện cụ thể qua những hành vi nguy
hiểm cho xã hội do những người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đủ
tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện.
Ba là, dấu hiệu lỗi (các tội xâm phạm an toàn, trật tự công cộng được
những người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm
hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý). Tuy nhiên, đối với các tội phạm
này - không có mục đích chống chính quyền nhân dân.
Như vậy, từ khái niệm các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự 23
công cộng đã nêu và căn cứ vào nhóm quan hệ mà tội phạm xâm hại đến,
cũng như dựa vào những quy định của Bộ luật hình sự, chúng ta có thể chia
những tội phạm này thành hai nhóm cơ bản sau:
* Nhóm thứ nhất - Nhóm các tội xâm phạm an toàn công cộng. Nhóm
Như vậy, từ việc làm sáng tỏ những vấn đề chung về các tội xâm
phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng trong luật hình sự, việc làm rõ khái
niệm và ý nghĩa của tội đua xe trái phép trong luật hình sự Việt Nam có vai
trò xã hội - pháp lý quan trọng, qua đó nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh
phòng, chống loại tội phạm này, cũng như góp phần định tội danh chính xác
đối với các hành vi phạm tội trên thực tế của các cơ quan bảo vệ pháp luật và
Tòa án.
1.2. KHÁI NIỆM TỘI ĐUA XE TRÁI PHÉP VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC
QUY ĐỊNH TỘI PHẠM NÀY TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
1.2.1. Khái niệm tội đua xe trái phép
Nghiên cứu về tội phạm và hình phạt luôn là vấn đề quan trọng và chủ
yếu nhất của luật hình sự của bất kỳ quốc gia nào, trong đó có Việt Nam. Tội
phạm và nội dung của khái niệm tội phạm đều phản ánh rõ nét và đầy đủ bản
chất giai cấp, các đặc điểm chính trị - xã hội, cũng như những đặc điểm pháp
lý của luật hình sự quốc gia, đồng thời, nó còn "được xem như là điều kiện
cần thiết có tính nguyên tắc để giới hạn giữa tội phạm và không phải là tội
phạm, giữa trách nhiệm hình sự và những trách nhiệm pháp lý khác " [27, tr.
9].
Ở nước ta, khái niệm tội phạm được các nhà làm luật ghi nhận trong
Điều 8 Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985 và năm 1999 hiện hành (đã được
sửa đổi, bổ sung năm 2009). Định nghĩa lập pháp về khái niệm tội phạm đã
phản ánh bản chất giai cấp, cũng như tính nhân dân sâu sắc, theo đó, tội phạm
là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do
người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, 25
xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm
chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an
toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức
xâm phạm đến cần được pháp luật hình sự bảo vệ, theo đó: "đua xe trái phép
là hành vi của hai hay nhiều người điều khiển xe ô tô, xe máy, hoặc các loại
xe khác có gắn động cơ chạy thi trên đường bộ nhằm đuổi kịp hoặc vượt
người cùng đua" [42, tr. 31]. Trong khi đó, khách thể của tội phạm "là quan
hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị hành vi phạm tội xâm phạm", nếu xét
về mặt hình thức thì hành vi đua xe là trái với quy định của pháp luật hình sự,
xét về nội dung, hành vi đua xe trái phép đã tác động đến đối tượng tác động
cụ thể là an toàn công cộng và rật tự công cộng. Vì thế, xét riêng trong lĩnh
vực chung của xã hội, an toàn công cộng, trật tự công cộng được coi là điều
kiện bảo đảm cho mọi công dân có cơ hội tồn tại, phát triển và sử dụng tốt
năng lực, cống hiến của mình để xây dựng một xã hội văn minh, dân chủ, giàu
đẹp, có cuộc sống ấm no, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc. Cho nên, bằng
cách này hay cách khác, dưới bất kỳ hình thức nào, việc giữ gìn và bảo vệ an
toàn công cộng, trật tự công cộng không những là một trong những nhiệm vụ
quan trọng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt
Nam xã hội chủ nghĩa của Nhà nước, mà đến lượt mình, Nhà nước lại đòi hỏi
tất cả các cơ quan, tổ chức và mọi công dân phải tuân thủ một cách nghiêm
túc pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội xã hội chủ nghĩa. Cho nên,
dưới góc độ pháp lý, tất cả các hành vi xâm phạm "an toàn công cộng, trật tự
công cộng" đều gây nên những thiệt hại nhất định cho cuộc sống bình thường
của công dân và ổn định của xã hội, do đó cần thiết phải bị xử lý, tùy theo
tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm mà áp dụng hình thức xử
lý khác nhau, từ xử phạt hành chính đến xử lý hình sự, khách thể cụ thể của
loại tội phạm này chính là người phạm tội đã gây thiệt hại cho sức khỏe, tài
sản của người khác, hoặc gây mất trật tự, an toàn công cộng.
Còn dưới góc độ lập pháp hình sự, Điều 207 Bộ luật hình sự cũng
chưa đưa ra một định nghĩa cụ thể về khái niệm của tội đua xe trái phép mà 27
bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Như vậy, từ khái niệm đã nêu và căn cứ vào các quy định của Bộ luật
hình sự, theo chúng tôi, các đặc điểm cơ bản của tội đua xe trái phép như sau:
Một là, tội đua xe trái phép xâm phạm trật tự, an toàn công cộng, tính
mạng, sức khỏe, tài sản của người khác tại nơi công cộng. Và an toàn công
cộng và trật tự công cộng gắn bó mật thiết với nhau nên việc xâm phạm vào
nó có nghĩa là đi ngược lại lợi ích được nhà nước bảo vệ.
Hai là, tội đua xe trái phép là hành vi của hai hay nhiều người điều
khiển xe ô tô, xe máy hay các loại phương tiện khác có gắn động cơ chạy thi
trên đường bộ. Nói một cách khác, số lượng người tham gia ít nhất phải là từ
hai người trở lên điều khiển một trong các loại phương tiện trên.
Ba là, hành vi đua xe trái phép đó gây hậu quả là thiệt hại cho tính
mạng, sức khỏe, tài sản của người khác hoặc đó bị xử phạt hành chính về hành
vi này hoặc đó bị kết án về tội này chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Bốn là, đối tương tác động của tội phạm này là phương tiện dùng để
đua bao gồm: xe máy, ô tô, và các loại phương tiện khác có gắn động cơ (ở
đây có thể hiểu là những phương tiện như: xe công nông, xe đạp điện, xe xích
lô máy; v.v ).
Năm là, tội đua xe trái phép được thực hiện do người có đủ năng lực
trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự trên những cơ sở chung.
Sáu là, nghiên cứu tội đua xe trái phép thuộc nhóm "tội phạm có hai
hinh thức lỗi" [28, tr. 102]. Tuy nhiên, "tội phạm có hai hình thức lỗi" là một
trong những vấn đề phức tạp của khoa học luật hình sự. Trong lập pháp hình
sự thì vấn đề "tội phạm có hai hình thức lỗi" vẫn chưa được giải quyết trong
Bộ luật hình sự. Còn trong lý luận và thực tiễn thì tội phạm này đã được đề
cập khá nhiều nhưng cũng vẫn chưa được nhận thức một cách thống nhất và đầy
Copyright: Tài liệu đại học ©