Giáo án sinh học 11 cơ bản

Bài 31: TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT
I.mục tiêu :
1.kiến thức :
- Định nghĩa tập tính
- Phân biệt tập tính bẩm sinh và tập tính học được
- Cơ sở thần kinh của tập tính
2.Kỹ năng:
- Rèn luyện tư duy phân tích ,so sánh và nghiên cứu sách giáo khoa
- Rèn luyện khả năng khái quát hóa kiến thức ,vận dụng kiến thức vào thực
tế
3.Thái độ
- Phân biêt được tập tính bẩm sinh và tập tính học được trong thực tiễn
- Biết được ý nghĩa của các tập tính đối với đời sống của động vật và con
người
II.Chuẩn bị cơ sở vật chất:
1.Chuẩn bị của giáo viên.
- Soạn giáo án
- Tranh phóng to : “Sơ đồ thần kinh của tập tính”
- Phiếu học tập “tìm hiểu cơ sở thần kinh của tập tính”

Cơ sở thần kinh

Đặc điểm

Tập tính bẩm sinh
Tập tính học được
Chuỗi phản xạ không điều kiện Chuỗi phản xạ có điều kiện
Trình tự của các phản xạ trong Quá trình hình thành tập tính
hệ thần kinh được gen quy định học được là quá trình hình

1


Giáo án sinh học 11 cơ bản
- Học bài cũ
- Xem bài mới trước khi đến lớp
III Hoạt động dạy học :
1. Ổn định lớp
2. Giảng bài mới
Để thích ứng với điều kiện sống luôn biến đổi , ở động vật đã xuất hiện
nhiều tập tính .Vậy tập tính là gì? Để hiểu điều này chúng ta sẽ nghiên cứu
bài hôm nay
Bài 31:TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT
TL

Hoạt động của thầy

Hoạt động của HS

Nội dung (bài ghi của học sinh)
I.Tập tính là gì ?

-Các em quan sát các ví dụ và cho
biết mục đích của các hành động
đó là gì?
-Những hành động đó đã giúp cho
động vật thích nghi và tồn tại với
môi trường sống.
-Bây giờ chùng ta sẽ cùng nhau
phân tích một ví dụ cụ thể ,khi

của động vật trả lời kích thích từ
môi trường (bên trong hay bên
ngoài cơ thể )nhờ đó mà động
vật thích nghi với môi trường
sống và tồn tại

-Theo các em ở thực vật có tập
-có hoặc không .Nếu có :cây
tính hay không?
trinh nữ và cây nắp ấm
-Cũng có một số tài liệu cho rằng
đó là tập tính .Nhưng các em lưu ý
:ở thực vật đó là cảm ứng vì tập
tính là một chuỗi phản ứng và liên
quan đến hệ thần kinh.
-Em nào có thể phân biệt giữa tập -trả lời

Lớp sp.Sinh.K30.A1

2


Giáo án sinh học 11 cơ bản
tính và cảm ứng?
-Vậy tập tính là cảm ứng nhưng
cảm ứng không phải là tập tính
.Vì tập tính là phản xạ liên quan
đến hệ thần kinh chỉ
Xuất hiện ở động vật có hệ thần
kinh dù đơn giản hay phức tạp

-Thế nào là tập tính bẩm sinh ?
Đặc điểm ?

II. Phân loại tập tính
-Trả lời

Tập tính của động vật được
chia làm 2 loại là : tập tính bẩm
sinh và tập tính học được

1.Tập tính bẩm sinh
-Dựa vào sách giáo khoa và
trả lời

-Cho ví dụ minh họa

Lớp sp.Sinh.K30.A1

Khái niệm : tập tính bẩm sinh
là loại tập tính sinh ra đã có
,được di truyền từ bố mẹ và đặc
trưng cho loài
Ví dụ : - Nhện giăng tơ
- Chim di cư
Cá ng
- Cá ngựa đực ấp trứng
và nuôi con
- Ong hút mật

3

sau này
+ Sau đó nhện chăng đường kính
thứ nhất từ đường kính này nhện
chăng các bán kính
+ Sau đó nhện chăng những sợi tơ
vòng từ tâm bán kính ra ngoài làm
thành vòng xoắn ốc .Đó là những
vòng xoắn ốc tạm thời rất thưa mà
sau đó nhện sẽ hủy đi
+ Cuối cùng nó bắt đầu dệt những
sợi tơ vòng chính thức và kết quả
là một tấm lưới hoàn thiện để tự
vệ và bắt mồi
Hay ví dụ về tập hợp các phản
ứng thể hiện hành vi sinh dục của
con châu chấu
+Trước tiên vì mắt châu chấu chỉ

Lớp sp.Sinh.K30.A1

- Gà sau khi đẻ xong
thì cục tác
-Bản năng là tập tính bẩm sinh
phức tạp

4


Giáo án sinh học 11 cơ bản
tiếp nhận được cái vật thể di động

,thông qua học tập và rút kinh
nghiệm
Ví dụ :
-Chuột nghe tiếng mèo kêu bỏ
chạy
-Cá heo làm xiếc theo hướng dẫn
-Chim sâu không ăn những con
sâu có có màu sắc sặc sở

-Đặc điểm và ví dụ minh họa.
-Hoàn thiện và cho học sinh ghi.

-Trong một số trường hợp không
nên phân biệt rạch ròi giữa tập
tính bẩm sinh và tập tính học được
Các em chú ý các ví dụ trang 124
-Ví dụ như tập tính bắt chuột ở
mèo vừa là do bẩm sinh ,vừa là do
mèo mẹ dạy cho
Tập tính xây tổ của chim vừa
mang tính bấm sinh vừa là do học
tập được từ đồng loại
Vậy các tập tính ngoài chịu ảnh
hưởng của yếu tố di truyền của cơ

Lớp sp.Sinh.K30.A1

5



-Dựa vào sơ đồ cơ sở thần kinh
-trả lời
của tập tính .Hãy phân tích cho cô
ví dụ sau :
Bạn lỡ chạm tay vào những
chiếc gai nhọn và có phản ứng rụt
tay lại hãy chỉ ra :tác nhân kích
thích,cơ quan thụ cảm,bộ phận
phân tích và tổng hợp thông tin
,cơ quan thực hiện
-hoàn thiện đáp án
+ Tác nhân kích thích : bên
ngoài là tác nhân cơ học (gai
nhọn) ,tác nhân bên trong là
hoocmon và các chất trong cơ thể
+Cơ quan thụ cảm (bộ phận
tiếp nhận kích thích):thụ quan đau
ở tay

III .Cơ sở thần kinh của tập
tính
1.Sơ đồ cơ sở thần kinh

+ Bộ phận phân tích và tổng
hợp thông tin : tủy sống

Lớp sp.Sinh.K30.A1

6


xinap trong cung phản xạ tăng thì
mức độ phức tạp của tập tính cũng
tăng?
-Xinap là diện tiếp xúc giữa các tế
bào thần kinh.thông tin được
truyền qua xinap nhờ chất trung
gian hóa học ,mà mỗi loại xinap
chỉ có một loại chất trung gian
hóa học .Vì vậy mà khi số lượng
xinap trong cung phản xạ tăng thì
mức độ phức tap của tập tính cũng
tăng
-Để hiểu rõ hơn về cơ sở thần
-thảo luận (2 phút ) và trả lời
kinh của từng loại tập tính các em
Nội dung
nghiên cứu sgk ,hoàn thành phiếu
học tập sau
Cơ sở
-vấn đáp và thông báo đáp án
thần kinh
Đặc điểm
-Phản xạ là gì?
-Đọc và trả lời câu hỏi lệnh trang
126.Trướckhi trả lời câu hỏi này
em nào hãy nhắc lại những động
vật nào có hệ thần kinh dạng
lưới ,những động vật nào có hệ
thần kinh dạng chuỗi hạch?


+ Hệ thần kinh có cấu tạo đơn
giản
+ Số lượng tế bào thần kinh
không nhiều
+ Tuổi thọ ngắn không có thời
gian cho việc học tập
Ở động vật có hệ thần kinh phát
triển đặ biệt là con người có hệ
thần kinh phát triển thuận lợi cho
việc học tập và rut kinh nghiệm
+ Tuổi thọ dài cho phép thành
lập nhiều phản xạ có điều kiện
Hoàn thiện các tập tính phức tạp
để thích ứng với điều kiện sống
phức tạp
-Qua câu hỏi lệnh ,cho biết những
yếu tố nào ảnh hưởng đến sự hình
thành các tập tính học được ?

-Trả lời câu hỏi lệnh

-Mức độ tiến hóa của hệ thần
kinh và tuổi thọ

Sự hình thành tập tính học được
ở động vật phụ thuộc vào:
+ Mức độ tiến hóa của hệ thần
kinh(mức độ tổ chức của hệ thần
kinh dù đơn giản hay phức tạp
+Tuổi thọ của chúng

………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
.

Lớp sp.Sinh.K30.A1

9