BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNTN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

PHẠM QUANG THUẦN

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG DU
LỊCH ĐẾN MÔI TRƯỜNG Ở KHU DU LỊCH HỒ
TUYỀN LÂM THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT
TỈNH LÂM ĐỒNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

Hà Nội, 2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNTN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

PHẠM QUANG THUẦN

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG DU
LỊCH ĐẾN MÔI TRƯỜNG Ở KHU DU LỊCH HỒ
TUYỀN LÂM THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT
TỈNH LÂM ĐỒNG
CHUYÊN NGÀNH: LÂM HỌC

Hồ Tuyền Lâm đã giúp đỡ tác giả trong thời gian học tập và thực hiện đề tài.
Xin trân thành cảm ơn T.S Trần Quang Bảo, người đã hết lòng giúp đỡ
và tận tình hướng dẫn để tác giả hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Cảm ơn sự động viên, giúp đỡ của các bạn đồng nghiệp, các học viên
lớp cao học lâm học khóa 18 trong thời gian học tập và nghiên cứu.
Mặc dù rất cố gắng trong quá trình thực hiện, song luận văn không
tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được sự góp ý của quý
Thầy, Cô và các bạn đồng nghiệp.

Phạm Quang Thuần


iii

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ....................................................................................................... 1
Chương 1 ............................................................................................................... 3
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ........................................................... 3
1.1 Trên thế giới.................................................................................................. 3
1.2 Ở Việt Nam ................................................................................................... 5
Chương 2 ............................................................................................................... 8
ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI KHU DU LỊCH HỒ
TUYỀN LÂM........................................................................................................ 8
2.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu................................................................. 8
2.2 Các tiềm năng tự nhiên để phát triển du lịch .......................................... 9
2.2.1 Tiềm năng văn hóa của đồng bào dân tộc K’Ho .................................... 9
2.2.2 Tài nguyên di chỉ, di tích khảo cổ .......................................................... 9
2.2.3 Tài nguyên về lịch sử ........................................................................... 10
2.2.4 Tài nguyên về du lịch tôn giáo. ............................................................ 11
2.2.5 Tiềm năng về mặt nước Hồ Tuyền Lâm .............................................. 11

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ................................................ 22
4.1 Điều tra, đánh giá các hoạt động du lịch tại Khu du lịch Hồ Tuyền
Lâm................................................................................................................... 22
4.1.1 Quy hoạch phát triển du lịch trong rừng phòng hộ Hồ Tuyền Lâm .... 22
4.1.2 Các hoạt động du lịch trong Hồ Tuyền Lâm........................................ 27
4.1.2.1 Công ty TNHH Maico Đà Lạt ....................................................... 28
4.1.2.2. Công ty du lich
̣ cáp treo Đà La ̣t .................................................... 29
4.1.2.3. Khu du lich
̣ thác Đatanla .............................................................. 30
4.1.2.4. Hợp tác xã du thuyền .................................................................... 32
4.1.2.5. Thiền Viện Trúc Lâm ................................................................... 33
4.1.2.6. Điể m du lich
̣ dã ngoa ̣i Suố i Tía, Đá Tiên, Nam Qua ................... 34
4.1.2.7. Các kiốt khu vực bến du thuyền ................................................... 34
4.2 Đặc điểm tài nguyên rừng khu vực Hồ Tuyền Lâm .............................. 35
4.2.1 Đa dạng thực vật và thảm thực vật rừng. ............................................. 36
4.2.1.1 Đa dạng loài thực vật ..................................................................... 36
4.2.1.2 Đa dạng về loài thực vật quý hiếm ................................................ 36
4.2.1.3 Đa dạng về nguồn tài nguyên ........................................................ 37
4.2.1.4 Đa dạng thảm thực vật ................................................................... 38
4.2.2 Đa dạng hệ động vật rừng. ................................................................... 38
4.2.2.1 Lớp thú ........................................................................................... 39
4.2.2.2 Lớp chim ........................................................................................ 40
4.2.2.3 Lớp Bò sát, ếch nhái ...................................................................... 40
4.2.2.4 Lớp côn trùng ................................................................................. 41
4.2.2.5 Lớp cá ............................................................................................ 41
4.3 Ảnh hưởng các hoạt động du lịch đến môi trường ở Khu du lịch Hồ
Tuyền Lâm....................................................................................................... 43
4.3.1 Tác động của các hoạt động du lịch đến kinh tế - xã hội địa phương . 43

4.4.1.2 Những giải pháp xã hội.................................................................. 70
4.4.1.3 Những giải pháp khoa học công nghệ ........................................... 71
4.4.2 Đề xuất một số giải pháp quy hoạch phát triển du lịch bền vững ở
Khu du lịch Hồ Tuyền Lâm........................................................................... 72
4.4.2.1 Mục tiêu quy hoạch........................................................................ 73
4.4.2.1.1 Mục tiêu chung ........................................................................ 73
4.4.2.1.2 Mục tiêu cụ thể ........................................................................ 73
Chương 5 ............................................................................................................. 79
KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KHUYẾN NGHỊ .................................................... 79
5.1 Kết luận...................................................................................................... 79
5.2 Tồn tại ........................................................................................................ 80
5.3 Khuyến nghị .............................................................................................. 80


vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á.
GDP: Tổng sản phẩm nội địa
HTL: Hồ Tuyền Lâm
KHĐT: Kế hoạch đầu tư
TCDL: Tổng cục du lịch
TNHH: Trách nhiệm hữu hạn
UBND: Ủy ban nhân dân
UNWTO: Tổ chức du lịch thế giới
UNESCO: Tổ chức Giáo dục, Khoa học, Văn hóa của Liên hiệp quốc
USD: Đồng đô la Mỹ
WTTC: Hội đồng du lịch và Lữ hành thế giới



4.4

Hiện trạng tài nguyên rừng trong Khu du lịch

35

4.5

Bảng tổng hợp số lượng Bộ, Họ các loài động vật

39

4.6

Vị trí lấy mẫu nước mặt

50

4.7

Kết quả phân tích mẫu nước mặt năm 2005

50

4.8

Kết quả phân tích mẫu nước mặt năm 2011

51



4.14

Ảnh hưởng của hoạt động du lịch đến môi trường

62


viii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Số hiệu hình
2.1

Tên hình
Hồ Tuyền Lâm

Trang
8

Bản đồ phân khu chức năng Khu du lịch Hồ
4.1

Tuyền Lâm

23

4.2

Du lịch sinh thái Suối Tía


34

4.8

Vị trí quan sát chim Hồ Tuyền Lâm trên bản đồ

42

4.9

Rác thải khách du lịch giáp mép nước hồ

57

4.10

Phân Voi tại điểm du lịch Suối tía

58

4.11

Chất thải rắn tại điểm du lịch Suối tía

59

4.12

Một bãi rác thải của nhà hàng trong Khu du lịch


54

Ảnh hưởng của hoạt động du lịch đến kinh tế
4.3

- xã hội

61

Ảnh hưởng của hoạt động du lịch đến môi
4.4

trường

62

Quan điểm các đối tượng phỏng vấn về xử lý
4.5

rác

64


1

ĐẶT VẤN ĐỀ
Thành phố Đà Lạt nằm ở phía Bắc tỉnh Lâm Đồng với diện tích rừng
26.182 ha chiếm 67% diện tích thành phố. Với lợi thế về tài nguyên rừng, tính

triển du lịch, môi trường là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thu hút khách du
lịch. Những lợi ích thu được trong hoạt động du lịch không chỉ có ý nghĩa về
kinh tế, văn hoá mà còn phải tính đến lợi ích về môi trường. Điều này có ý
nghĩa đặc biệt trong công tác phát triển du lịch gắn với việc bảo vệ môi
trường.
Các dự án du lịch nói chung, dự án Khu du lịch Hồ Tuyền Lâm nói
riêng mang lại nhiều lợi ích to lớn về kinh tế, xã hội cho địa phương song
cũng tiềm ẩn nhiều vấn đề tác động tiêu cực đến môi trường như suy giảm đa
dạng sinh học, ô nhiễm môi trường đất, môi trường nước, môi trường không
khí … làm giảm chất lượng các sản phẩm du lịch, dẫn đến suy thoái môi
trường nếu không được quan tâm đúng mức. Phát triển du lịch và bảo vệ môi
trường có mối quan hệ hữu cơ với nhau, việc bảo vệ, tôn tạo, giữ gìn tài
nguyên thiên nhiên có vai trò quyết định đến sự thành công hay thất bại trong
việc phát triển du lịch bền vững tại Khu du lịch Hồ Tuyền Lâm.
Để góp phần giảm tác động tiêu cực từ các hoạt động du lịch đến môi
trường, đề xuất giải pháp phát triển du lịch bền vững. Tác giả chọn đề tài
“Nghiên cứu ảnh hưởng của các hoạt động du lịch đến môi trường ở Khu
du lịch Hồ Tuyền Lâm, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng” làm luận văn
thạc sĩ.


3

Chương 1
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Trên thế giới
Du lịch trên thế giới đã xuất hiện từ lâu, theo liên hiệp quốc tế các tổ
chức lữ hành chính thức (IUOTO): Du lịch được hiểu là hành động du hành
đến một nơi khác với địa điểm cư trú thường xuyên của mình nhằm mục đích
không phải để làm ăn, không phải để làm một nghề hay một việc kiếm tiền

khẳng định du lịch sinh thái là loại hình du lịch đáp ứng nhu cầu hiện tại của
du khách cùng người dân ở vùng có du khách đến tham quan, nghỉ dưỡng . . .
nhưng đồng thời chú trọng việc tôn tạo nhằm bảo tồn các nguồn tài nguyên du
lịch để có điều kiện phát triển hoạt động của du lịch trong tương lai.
Tại hội nghị môi trường và phát triển của Liên Hợp Quốc tổ chức tại
Rio de Janiero (Brazil) năm 1992, đưa ra định nghĩa về du lịch bền vững: Là
việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của
khách du lịch và người dân bản địa nhưng vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và
tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương
lai. Du lịch bền vững có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa
mãn nhu cầu về kinh tế, xã hội, môi trường nhưng vẫn duy trì được sự toàn
vẹn văn hóa, đa dạng sinh học, phát triển của hệ sinh thái và các hệ thống
khác hỗ trợ cho con người.
Tại hội nghị thượng đỉnh của Liên Hợp Quốc về phát triển du lịch bền
vững Rio+20 diễn ra trong tháng 6/2012 được đồng tổ chức bởi UNWTO, Bộ
du lịch Brazil và Ủy ban Liên hiệp quốc về phát triển du lịch đã nhấn mạnh
vai trò của du lịch trên hành tinh hướng tới phát triển bền vững toàn cầu. Hội
nghị khẳng định cam kết về phát triển bền vững và giải quyết những thách
thức mới nảy sinh, hội nghị thảo luận hai vấn đề chính: một nền kinh tế xanh
trong bối cảnh phát triển bền vững và xóa đói giảm nghèo, khung thể chế cho
phát triển bền vững.


5

Ngày nay, du lịch đóng góp trực tiếp 5% GDP và hơn 1,1 nghìn tỷ
USD trong kim ngạch xuất khẩu toàn cầu, du lịch tạo ra nhiều việc làm cho
phụ nữ và thanh thiếu niên, cứ 12 lao động trên thế giới thì có 01 người hoạt
động trong lĩnh vực du lịch. Du lịch đã trở thành một công cụ quan trọng để
xóa đói, giảm nghèo, ứng phó với biến đổi khí hậu, xây dựng môi trường bền

(Thừa Thiên Huế), Động Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Bình) là điểm đến lý
tưởng của bạn bè du khách quốc tế. Để thu hút khách du lịch, Việt Nam đã và
đang đẩy mạnh đầu tư và nâng cấp hạ tầng cơ sở du lịch ngày càng tốt, hoàn
thiện hơn.
Một trong những biện pháp cơ bản để thu hút khách du lịch là tạo ra
các sản phẩm dịch vụ hấp dẫn đáp ứng nhu cầu và sở thích của du khách. Để
phát triển du lịch, điều kiện không thể thiếu là nguồn tài nguyên thiên nhiên,
trong đó môi trường tự nhiên như môi trường nước, không khí, đất đai, đồi
núi là yếu tố chính đem đến sự thoả mãn cho du khách du lịch, môi trường tự
nhiên là yếu tố quyết định trong việc thu hút khách du lịch. Du lịch đến với
thiên nhiên đồng thời cũng là con đường cứu thiên nhiên bằng cách thị trường
hóa nó, tìm được sự cân bằng giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế.
Bên cạnh việc khai thác thế mạnh tài nguyên du lịch, việc bảo vệ các di
sản văn hoá, các công trình lịch sử, các cảnh quan thiên nhiên có ý nghĩa đặc
biệt quan trọng trong sự phát triển kinh tế, xã hội. Đây vừa là tài sản quốc gia,
vừa là những điều kiện cần thiết để duy trì và phát triển bản sắc văn hoá, cuộc
sống tinh thần, duy trì môi trường ổn định cho phát triển kinh tế trước những
biến động không ngừng của đời sống xã hội trong nước và quốc tế [20]
Hiện nay, tại các Vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, loại hình du
lịch sinh thái rất phát triển, nhờ du lịch mà các Vườn quốc gia giải quyết được
vấn đề kinh tế, tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương đồng thời


7

nâng cao nhận thức, kiến thức của mọi người về bảo vệ thiên nhiên và định
hướng những hành động của họ theo chiều hướng có lợi cho thiên nhiên.


8



9

lịch, các giá trị văn hóa, nhân văn: văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số
K’Ho; tài nguyên di chỉ, khảo cổ học; tài nguyên lịch sử; du lịch tôn giáo ... là
những tài nguyên lợi thế cho phát triển du lịch.
Nhằm khai thác thế mạnh du lịch, tạo điểm nhấn thành phố Đà Lạt.
UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành Quyết định số 147/QĐ-UBND ngày
5/11/2003 thành lập Ban quản lý Khu du lịch Hồ Tuyền Lâm trực thuộc
UBND tỉnh với nhiệm vụ quản lý, phát triển Khu du lịch theo hướng bền
vững, phát triển du lịch nhằm khai thác thế mạnh tài nguyên thiên nhiên đồng
thời vẫn bảo tồn các giá trị văn hóa, môi trường. Khu du lịch Hồ Tuyền Lâm
được Thủ Tướng Chính Phủ cho phép chuyển 292 ha từ đất lâm nghiệp sang
đất chuyên dùng phục vụ xây dựng Khu du lịch.
Bên cạnh đó, việc phát triển du lịch vẫn còn những mặt tiêu cực: diện
tích rừng bị suy giảm do xây dựng các công trình, chất thải trong quá trình
xây dựng, khách du lịch làm ô nhiễm môi trường Khu du lịch, sự gia tăng dân
số cơ học, tiếng ồn tác động tiêu cực đến tài nguyên thiên nhiên.
2.2 Các tiềm năng tự nhiên để phát triển du lịch
2.2.1 Tiềm năng văn hóa của đồng bào dân tộc K’Ho
Phía Đông Nam của khu vực Hồ Tuyền Lâm là nơi sinh sống của làng
dân tộc Đarahoa, đây là khu định cư của 42 hộ dân tộc K’Ho. Nhóm dân cư
này bảo tồn được truyền thống văn hóa của dân tộc mình với những lễ hội
truyền thống như lễ hội cồng chiêng, lễ hội đâm trâu ... và các phong tục tập
quán của dân tộc mình có giá trị phục vụ du lịch.
2.2.2 Tài nguyên di chỉ, di tích khảo cổ
Khu vực chân Núi Voi, ven các con suối đầu núi Voi (suối Đạ Bộ Way,
Đạ B’Năm Ruôi) thuộc địa phận thôn Phú Thạnh, xã Hiệp An, huyện Đức
Trọng, từ năm 2002 đã phát hiện được một số di chỉ khảo cổ, từ đó đến nay đã

200C ... hiện nay, các di tích lịch sử vẫn còn.


11

Khu vực trung tâm của căn cứ Núi Voi: đồi Ngo, đồi Sân bay, đồi Công
sự, Yên ngựa 1, Yên ngựa 2, đồi Bà cả, đồi C1, đồi Tân binh, đồi Ông Danh,
đồi Hòm thơ, đồi cây đa, dốc Quế ... với tổng số 46 điểm di tích, hầm hào, nơi
đóng quân.
Khu vực Núi đá là nơi đóng quân của Đội công tác an ninh, đơn vị biệt
động Thị 820, đội công tác quân báo Quân khu 6 ... tại đây vẫn còn 3 di tích.
Khu căn cứ địa Núi Voi đang được tôn tạo, tu bổ để hình thành một khu
bảo tồn di tích lịch sử để phục vụ du lịch.
2.2.4 Tài nguyên về du lịch tôn giáo
Trong khu vực Hồ Tuyền Lâm có Thiền Viện Trúc Lâm, là công trình
văn hóa tôn giáo quan trọng và nổi tiếng của Phật giáo được xây dựng từ năm
1993 và khánh thành ngày 19/3/1994, tọa lạc trên đồi Phượng Hoàng với độ
cao 1.450 m so với mực nước biển với các công trình: Chánh điện, Lầu
Chuông, nhà tăng, thư viện, vườn thiền ... được xây dựng theo lối kiến trúc cổ
truyền kết hợp với hiện đại trang nghiêm và thanh thoát. Đây là địa điểm hàng
năm thu hút rất nhiều du khách thập phương các nơi đến tham quan, vãn cảnh,
chiêm bái.
2.2.5 Tiềm năng về mặt nước Hồ Tuyền Lâm
Hồ Tuyền Lâm có diện tích lưu vực 32,8 km2, địa hình dạng hình lòng
chảo nên diện tích của mặt hồ khá lớn, rộng 296,70 ha với nhiều nhánh ăn sâu
vào đất liền theo dạng hình lông chim, địa hình chia cắt thành nhiều bán đảo
có diện tích khá rộng rất thích hợp cho sự phát triển các loại hình du lịch. Hệ
thông thủy văn của hồ gồm những thác nước đẹp đã và đang đưa vào khai
thác phục vụ phát triển du lịch: Thác Đatanla, Thác Bảo Đại.
Nguồn cung cấp nước cho Hồ Tuyền Lâm là hệ thống suối từ các dãy


Mực nước chết

1.363,00 m

Mực nước dâng bình thường

1.377,50 m

Mực nước gia cường

1.380,04 m

Dung tích hồ chứa

10,60 triệu m3

Dung tích hiệu dụng

9,6 triệu m3

Diện tích mặt hồ khi mực nước dâng bình thường 296,70 ha
2.3 Điều kiện tự nhiên - Dân sinh - Kinh tế - Xã hội
2.3.1 Vị trí địa lý
Khu du lịch Hồ Tuyền Lâm nằm trên địa bàn phường 3, phường 4
thành phố Đà Lạt, cách trung tâm thành phố 4,0 km về hướng Nam. Từ trung
tâm thành phố có thể đến Khu du lịch bằng 2 tuyến đường: theo đường Quốc
lộ 20 đến km số 5 từ thành phố Đà Lạt về thành phố Hồ Chí Minh và đường
Triệu Việt Vương, hoặc có thể di chuyển bằng đường cáp treo với chiều dài
2,4 km.

khách thập phương đến tham quan vãn cảnh, chiêm bái.


14

2.3.4 Đất đai
Theo kết quả điều tra lập địa của Phân viện điều tra quy hoạch rừng II,
đất ở đây chủ yếu là đất vàng xám phát triển trên đá mẹ Granit và Dacid, độ
phì của đất tương đối tốt, diện tích đất bị thoái hóa không đáng kể. Thành
phần cơ giới biến động từ thịt nặng đến sét, tầng đất dày và khá sâu. Một số
diện tích có độ dốc lớn nên dễ bị rửa trôi và xói mòn trong mùa mưa, khả
năng giữ nước và dinh dưỡng không cao.
2.3.5 Khí hậu, thủy văn
Khí hậu khu vực Hồ Tuyền Lâm có đặc chưng của khí hậu thành phố
Đà Lạt, khí hậu nhiệt đới vùng núi cao.
* Khí hậu
Theo số liệu quan trắc của trạm khí tượng thủy văn thành phố Đà Lạt,
nhiệt độ trung bình hàng năm là 18,30C, nhiệt độ trung bình cao nhất vào
tháng 5 và tháng 6 là 19,50C, nhiệt độ trung bình thấp nhất vào tháng 12 năm
trước và tháng 1 năm sau là 16,40C. Nền nhiệt này rất thích hợp với sức khỏe
của con người, đặc biệt đối với các loại hình du lịch nghỉ dưỡng và chữa bệnh,
biên độ chênh lệch giữa ngày và đêm khá lớn, cao nhất vào mùa khô khoảng
12 - 130C/ngày.
* Thủy văn
Lượng mưa trung bình cả năm đạt 1.729 mm. Lượng mưa bình quân
thấp nhất vào tháng 01 đạt 7,5 mm, cao nhất vào tháng 9 đạt 290,2 mm. Chế
độ mưa theo mùa đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động du lịch. Độ ẩm bình quân
khá cao đạt 84%, nhờ tác động mặt nước Hồ Tuyền Lâm làm cho thời tiết dễ
chịu hơn vào mùa khô, mùa mưa độ ẩm tương đối cao tạo nên sự ẩm ướt.
2.3.6 Tình hình kinh tế, xã hội