TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

PHẠM THỊ HẰNG

SO SÁNH HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG
TRONG THẦN THOẠI HY LẠP VÀ HÌNH
TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG
TRUYỆN KỂ DÂN GIAN VIỆT NAM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học:

Th.S ĐỖ THỊ THẠCH

HÀ NỘI, 2017


LỜI CẢM ƠN
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành sâu sắc đến giảng viên Thạc sỹ Đỗ Thị
Thạch - người đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ em trong suốt quá trình
thực hiện khóa luận.
Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn Quý thầy cô khoa Ngữ Văn, Quý thầy cô
Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 2 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để em học tập,
bồi dưỡng tri thức và hoàn thành khóa học.
Thiết tha bày tỏ lời tri ân sâu sắc đến cha mẹ và những người thân trong gia
đình đã luôn quan tâm, yêu thương và tạo mọi điều kiện cho em học tập. Cảm ơn
những người bạn đã góp ý, trao đổi và động viên em trong quá trình nghiên cứu.
Chân thành cảm ơn!

HÙNG TRONG THẦN THOẠI HY LẠP VÀ HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH
HÙNG TRONG TRUYỆN KỂ DÂN GIAN VIỆT NAM
1.1. Vài nét về người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt
Nam ............................................................................................................................. 7
1.2. Sự giống nhau giữa hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và
hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam ................................ 8
1.2.1. Người anh hùng với vẻ đẹp năng lực, phẩm chất ............................................. 8
1.2.2. Người anh hùng với chiến công phi thường ................................................... 15
1.2.3. Nghệ thuật xây dựng hình tượng anh hùng ..................................................... 20
Tiểu kết ...................................................................................................................... 27
Chương 2. NÉT ĐỘC ĐÁO CỦA HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG
TRONG THẦN THOẠI HY LẠP SO VỚI HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH
HÙNG TRONG TRUYỆN KỂ DÂN GIAN VIỆT NAM
2.1. Hình tượng người anh hùng ............................................................................... 28
2.1.1. Truyện kể dân gian Việt Nam “thần thánh hóa” người anh hùng................... 28
2.1.2. Người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp mang đậm yếu tố hiện thực .......... 37
2.2. Chiến công của người anh hùng mang tính khác biệt ........................................ 48
2.3. Không gian hoạt động của người anh hùng ...................................................... .51
2.4. Thời gian hoạt động của người anh hùng........................................................... 53
Tiểu kết ...................................................................................................................... 56
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 57
TÀI LIỆU THAM KHẢO


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thần thoại được xem là một thể loại độc đáo và đặc sắc trong kho tàng văn
học dân gian thế giới. Một trong những kho thần thoại nổi tiếng và hấp dẫn được
nhiều người biết đến chính là thần thoại Hy Lạp. Từ lâu thần thoại Hy Lạp đã trở
thành di sản văn hóa quý báu mang nhiều giá trị không chỉ với nhân dân Hy Lạp nói

thành xong, đề tài sẽ có chút đóng góp nho nhỏ cho các bạn đam mê thần thoại Hy
Lạp và truyện kể dân gian Việt Nam, đặc biệt là những câu chuyện về người anh
hùng.
2. Lịch sử vấn đề
Thần thoại Hy Lạp từ lâu đã đi sâu vào tiềm thức của nhân dân với một vị trí
quan trọng và có sức sống mạnh mẽ. Nó đã trở thành nền tảng cho sự phát triển của
các nghành điêu khắc, hội họa, triết học,…như Mác khẳng định “Không có thần
thoại Hy Lạp thì không có nghệ thuật Hy Lạp, thần thoại Hy Lạp không những là
kho vũ khí mà còn là mảnh đất bồi dưỡng nghệ thuật Hy Lạp”. Thần thoại Hy Lạp
cũng giống như các thể loại văn học dân gian khác đều được lưu truyền bằng miệng
qua các thế hệ, cho đến khi văn học viết xuất hiện, những thi sĩ dân gian đã dựa vào
đó mà sáng tác nên những bài ca bất tử về các nam thần, nữ thần, các anh hùng,…
Đặc biệt, hình ảnh những người anh hùng thành bang trong thần thoại Hy Lạp đã trở
thành chất liệu, nguồn cảm hứng tuyệt vời cho những loại hình nghệ thuật như điêu
khắc, hội họa, sân khấu,…là cơ sở để Hôme sáng tác hai thiên anh hùng ca nổi tiếng
Iliat và Ôđixê, hai thiên anh hùng ca được xếp vào hàng hay nhất thế giới. Thần
thoại Hy Lạp đã trở thành đề tài hấp dẫn cho nhiều công trình nghiên cứu từ xưa
đến nay. Vấn đề hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp cũng được
nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến. Sau đây là những công trình nghiên cứu liên
quan đến thần thoại, đồng thời hỗ trợ chúng tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài
“So sánh hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp với hình tượng người
anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam”.
Giáo trình Văn Học Châu Âu của nhiều tác giả, Nhà Xuất bản Đại học Quốc
gia Hà Nội - 2002 khi đề cập đến huyền thoại về các anh hùng, các tác giả chỉ giới
thiệu sơ lược về người anh hùng với những chiến công hiển hách nhưng lại chưa đi
sâu vào phân tích những nét nổi bật của mỗi nhân vật anh hùng: “Hêraclex, người

2



3


cạnh, nhưng ít có công trình nào chú ý đến một khía cạnh cụ thể. Nhìn chung, một
số công trình ít nhiều đã điểm qua về hình tượng người anh hùng. Tuy nhiên, trong
nghiên cứu của các tác giả, họ chỉ dừng lại ở những nhận xét khái quát nhất chứ
chưa đi sâu vào phân tích, tìm hiểu, so sánh hình tượng người anh hùng trong thần
thoại Hy Lạp so với hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam.
Hình tượng người anh hùng dũng sĩ trong truyện kể dân gian Việt Nam
cũng được nhiều người quan tâm nghiên cứu và tìm hiểu. Sau đây chúng tôi xin
điểm qua một số tư liệu liên quan trực tiếp đến đề tài trong phạm vi tư liệu bao quát
được:
Cao Huy Đỉnh với công trình “Người anh hùng làng Gióng” (1969). Trong
cuốn sách này, tác giả hướng tới ba mục tiêu:
- Tác giả đã phân tích nguồn gốc và quá trình phát triển của chủ đề đánh giặc,

giữ nước thắng lợi trong truyện “Ông Gióng” theo sự lớn mạnh của ý thức dân tộc
trên đà đấu tranh để dựng nước và giữ nước của nhân dân ta.
- Theo Cao Huy Đỉnh, về mặt thể loại, truyện “Ông Gióng” tổng hợp cả ba

yếu tố thần thoại, truyền thuyết và anh hùng ca. Nhà nghiên cứu cố gắng miêu tả
quá trình chuyển hóa và tổng hợp của ba yếu tố đó thành thể anh hùng ca dân gian ở
trong truyện kể và thành nghệ thuật diễn xướng trong hội Gióng, theo lí tưởng đạo
đức và thẩm mỹ của nhân dân trong điều kiện xã hội và văn hóa nhất định ở mỗi
thời kỳ lịch sử nhất định.
- Tác giả cũng đã tự đặt cho mình nhiệm vụ tìm hiểu cốt truyện “Ông Gióng”

trên cơ sở dựa vào tài liệu thành văn và tài liệu truyền miệng ghi được ở các làng xã
còn vết tích văn hóa, văn học, nghệ thuật và tín ngưỡng có liên quan đến truyện
“Ông Gióng” nói riêng, đến văn học dân gian nói chung.

5. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hình tượng người anh hùng trong thần
thoại Hy Lạp và hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là tập trung vào tìm hiểu sự thể hiện hình
tượng người anh hùng trong một số tập truyện thần thoại Hy Lạp và truyện kể Việt
Nam. Cụ thể:

5


- Với thần thoại Hy Lạp: Khảo sát ở sách Thần thoại Hy Lạp do Việt Thanh,
Văn Trọng, Vương Đăng biên soạn với 28 câu chuyện liên quan đến người anh
hùng.
- Với truyện kể dân gian Việt Nam: Khảo sát ở tập sách Tuyển tập văn học
dân gian Việt Nam, cuốn tập 1, Thần thoại - Truyền thuyết của Trung tâm khoa học
xã hội và nhân văn quốc gia – Viện văn học với 136 câu chuyện về người anh hùng.
Trong đó có 2 câu chuyện thuộc thể loại thần thoại, còn lại là những câu chuyện
truyền thuyết.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, người viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ
yếu sau:
Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích các nhân vật anh hùng trong
truyện thần thoại Hy Lạp và truyện thần thoại, truyền thuyết Việt Nam để thấy được
các đặc điểm, kiểu nhân vật cũng như nghệ thuật xây dựng nhân vật từ đó tổng hợp,
khái quát lại và đưa ra kết luận chung.
Phương pháp thống kê, phân loại: Trong quá trình nghiên cứu người viết sử
dụng phương pháp này để thống kê những ý kiến nhận xét, đánh giá của các nhà
nhiên cứu về vấn đề có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của khóa luận và các dẫn
chứng một cách hệ thống cho khóa luận. Đồng thời sử dụng phương pháp này trong
việc khảo cứu tư liệu, thống kê các nhân vật anh hùng để sắp xếp vào đặc điểm

chung về người anh hùng mà cắt nghĩa từng từ. Anh: Hoa của các loài cây cỏ, vì thế
vật gì đẹp khác thường đều gọi là “anh”. Hùng: Các loài thú có lông thuộc về giống
thú đực, vua của các loài thú thì gọi là “hùng”.
Còn theo Lê Dân và Thái Xuân Đệ định nghĩa: “anh hùng là bậc tài giỏi xuất
chúng”. [8; 6]
Còn ở phương Tây, khi chỉ người anh hùng người ta thường dùng thuật ngữ
“Hero” nghĩa là người được thần thánh hóa, người xuất chúng.
Theo những định nghĩa trên ta nhận thấy điểm chung khi đề cập đến người
anh hùng là nói đến những người có tài năng, khí phách lớn lao, phi thường, đồng
thời phải có những kỳ tích, công trạng kì vĩ.
Trong thần thoại Hy Lạp, người anh hùng hiện lên là những người có tài
năng xuất chúng, phẩm chất tuyệt vời, lập được nhiều chiến công to lớn. Họ là

7


những người chiến đấu vì cộng đồng, vì bộ tộc, bảo vệ danh dự và đem lại cuộc
sống bình yên cho nhân dân. Vì vậy, người anh hùng trở thành những đại diện ưu tú
của công dân thành bang. Sức mạnh, trí tuệ, tài năng và những chiến công phi
thường của họ là ước mơ, khát vọng của quần chúng. Cuộc đời vất vả, gian khổ của
họ cũng chính là bản thân của quần chúng. Hình tượng người anh hùng do đó là
mẫu người lí tưởng được xây dựng trên cơ sở con người thực nhưng lại được yếu tố
lãng mạn nâng lên ở tầm cao hơn hiện thực. Vượt qua khỏi cuộc sống hư ảo của
thần thoại, những người anh hùng đã trở thành bất tử vì họ không chỉ hiện diện
trong cuộc sống hàng ngày của sinh hoạt xã hội, văn hóa, chính trị, lễ nghi, tôn
giáo… của người Hy Lạp thời cổ đại mà còn sống mãi trong tâm hồn, tình cảm của
người dân phương Tây thời bấy giờ và cho mãi tới ngày nay.
Giống như thần thoại Hy Lạp, người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt
Nam cũng là người có tài năng và phẩm chất, lập được kì tích to lớn đối với đất
nước, dân tộc. Tuy nhiên, người anh hùng lại được phân chia ra thành các kiểu nhân

dùng bàn tay nhỏ xíu bóp cổ hai con rắn khiến chúng quằn quại giãy chết. Chỉ là
cậu bé nhưng Hêraclex đã thể hiện sức mạnh thần kỳ của mình, đây chính là điềm
báo sau này cậu sẽ làm nên những chiến công hiển hách.
Người anh hùng Ơđip của xứ Thebơ có trí thông minh và lòng dũng cảm tuyệt
vời. Thành Thebơ có một con quái vật, hàng ngày một người dân trong thành phải
đến gặp nó để trả lời một câu đố bí ẩn. Nếu như không giải được, nó sẽ quăng người
đó xuống vực. Và thật đáng sợ bởi chưa có ai trả lời đúng. Chàng trai trẻ tuổi Ơđip
biết chuyện đã xin đi tìm quái vật và trả lời câu đố bí ẩn của nó. Nó nheo mắt nhìn
Ơđip một cách ranh mãnh, tàn nhẫn dằn giọng: “Chú ý nghe đây! Con gì buổi sáng
đi bốn chân, buổi trưa đi hai chân, và buổi chiều đi ba chân”. [18; 453] Nhờ trí
thông minh của mình Ơđip nhanh chóng trả lời: “Đấy là con người”. Câu trả lời của
Ơđip đã khiến con quái vật phải rống lên: “Ngươi đã giải đáp được bí ẩn”, và nó
đâm đầu xuống vực kết liễu cuộc đời. Với sự nhanh nhẹn và mưu trí của mình, Ơđip
trở thành vua xứ Thebơ, trị vì trong hạnh phúc và công bằng một thời gian lâu.
Nói về sự mưu trí, sẽ là một thiếu sót nếu như chúng ta không nhắc đến
Uylitxơ. Chàng đã phải trải qua mười năm lưu lạc với biết bao thử thách phải đương
đầu mới trở về được quê hương Itac. Mỗi thử thách lại càng chứng minh trí tuệ hơn

9


người của chàng, trong đó có thử thách thoát khỏi hang tên khổng lồ Pôliphem ăn
thịt người. Khi tên khổng lồ dò hỏi những chiếc thuyền vững chắc của Uylitxơ và
đồng đội, chàng đã nhanh trí biết ngay ý đồ thâm độc của Pôliphem, trả lời bằng
những lời bịa đặt đầy khôn khéo: “Ôi thật bất hạnh cho chúng tôi! Con thuyền của
chúng tôi bị thần Pôxeiđôn - người lay chuyển mặt đất quật vỡ tan tành. Từ ngoài
khơi khi con thuyền đã gần cập bến nơi mũi đất hòn đảo của ngài thì gió nổi lên,
quăng quật thuyền vào những tảng đá. Thuyền vỡ nhưng may sao tôi và anh em
thoát nạn”. [18; 644] Uylitxơ biết chuốc rượu cho tên khổng lồ say rồi nói với hắn
tên của mình là “Không có ai” để khi hắn bị chiếc cọc bốc cháy đỏ rực lao thẳng

các kho quân lương, các trại đóng quân cùng mọi đường đi lối lại của giặc. Bà Triệu
Thị Trinh tinh thông các cách bài binh bố trận và có tài sử dụng kiếm cung, đao
thương. Những ngày đầu tụ nghĩa, bà đã ngầm cho đục núi Quân Yên, bí mật cho
người ngồi trong hốc đá, đọc bài đồng dao giả lời thần nhân mách bảo. Từ đó cả
vùng đã đồn ầm lên rằng núi kia biết nói, báo hiệu cho dân chúng biết bà Triệu là
“thiên tướng giáng trần” giúp dân, cứu nước. Vì vậy hàng ngũ nghĩa quân ngày
càng thêm lớn, thanh thế mỗi ngày thêm to.
Như vậy, qua những anh hùng kể trên, ta thấy ở cả thần thoại Hy Lạp và
truyện kể dân gian Việt Nam, người anh hùng đều có một sức mạnh vượt bậc và sự
mưu trí, nhanh nhẹn hơn người. Những năng lực ấy sẽ là điều kiện cần thiết và hữu
ích giúp người anh hùng lập được những chiến công hiển hách.
1.2.1.2. Vẻ đẹp phẩm chất
Bên cạnh việc coi trọng sức mạnh, tài trí của người anh hùng, người dân Hy
Lạp cổ đại cũng như người dân Việt Nam còn rất coi trọng vẻ đẹp phẩm chất của
người anh hùng. Nó bộc lộ trong sự hoàn thiện của các phẩm chất đạo đức và những
tình cảm cao quý của con người.
Trong buổi đầu bình minh, nhận thức của người Hy Lạp cổ còn nhiều hạn
chế, nhưng dựa vào vốn sống thực tế cùng trí tưởng tượng phong phú của mình, họ
đã sáng tạo nên những mẫu người mang trong mình lý tưởng to lớn đại diện cho
cộng đồng “Nhân vật lý tưởng trong văn học cổ đại Hy Lạp là những con người
anh hùng, chưa có ý thức về đời sống cá nhân, họ tìm lẽ sống trọn vẹn trong việc
phục vụ quyền lợi của một thành bang, một bộ tộc, một quốc gia”. [2; 65] Họ là
những người anh hùng tiêu diệt quái vật, trừng phạt bạo chúa và những kẻ gian ác

11


chà đạp lên cuộc sống của con người, bảo vệ những người yếu đuối, và đã lập nên
những chiến công lừng lẫy nhờ vào lòng nhân ái, công bằng.
Người anh hùng Thêxê, trên đường đi tìm cha đã gặp rất nhiều nguy hiểm.

gì có thể khuất phục được họ, nhưng khi đối diện với tình cảm thì họ bỗng trở nên
mềm yếu. Hector, một vị tướng dũng mãnh đã lập nên nhiều chiến công cho thành
Troa cũng không thoát khỏi điều ấy. Trước nỗi lo lắng, buâng khuâng của
Ăngđrômát trước khi chàng xuất trận, Hector vô cùng xúc động. Mặc dù cố tỏ ra
cứng cỏi nhưng người anh hùng vẫn len lỏi những lo lắng, quyến luyến đối với vợ
dù đó chỉ là trong suy nghĩ. Chàng lo nghĩ đến nỗi khổ nhục của vợ nếu bị quân Hy
Lạp bắt, sợ nàng tủi thân khi không có mình ở bên: “Nhưng nàng ơi! Ta thà chết đi
cho đất đen phủ kín lấy ta còn hơn là phải nghe thấy tiếng nàng kêu khóc và trông
thấy nàng bị một tên Hy Lạp bắt đi, lôi đi”. [18; 526] Chàng còn có tình thương yêu
sâu sắc với các con. Thấy con khóc thét lên vì chiếc mũ mình đội, Hector liền cởi
mũ để xuống đất, ôm con vào lòng hôn, đung đưa nó trên tay và cầu khấn các vị
thần phù hộ, chở che cho con mình.
Bên cạnh tình nghĩa vợ chồng, người anh hùng còn có tình cảm anh em, bạn
bè. Họ giúp đỡ lẫn nhau, cùng chia sẻ khó khăn gian khổ. Đó là tình anh em sâu
đậm của hai người hùng Pônlút và Caxto: Khi Caxto chết, Pônlút cầu xin thần Dớt
cho chàng chết theo anh mình, dù “Pônlút, số con sẽ là vị thần bất tử, sao con lại có
ý nghĩ kỳ quặc như thế”. [18; 92] Đối với chàng, cuộc sống yên vui trên Ôlimpôx
rạng rỡ cũng không bằng cuộc sống ở đất đen cạnh người anh yêu quý của mình.
Điều đó đã chứng tỏ rằng hạnh phúc không phải chỉ có thể tìm thấy ở thiên đình, mà
cả vương quốc của đau buồn và bất hạnh, miễn là sống cạnh con người mình yêu
thương. Không chỉ tình cảm của anh em Pônlút và Caxto khiến nhiều người xúc
động mà tình bạn sâu sắc giữa Akhin và Patơrôclơ cũng khiến chúng ta động lòng.
Khi nhận được tin Patơrôclơ tử trận, Akhin vô cùng đau đớn, khóc than thương tiếc
cho số phận người bạn chiến đấu thân thiết của mình, chàng trả lời mẹ: “Mẹ ơi! Con
chẳng đáng sống để nhìn người đời làm gì nữa. Con đã không chở che, bảo vệ được
bạn con, để bạn con phải chết dưới mũi tên ngọn lao của quân thù thì con cũng nên
chết đi”. [18; 569]
Người dân Việt Nam cũng sáng tạo nên những hình tượng người anh hùng
với phẩm chất cao quý, thể hiện cái nhìn trọn vẹn trong cách xây dựng hình tượng


cho nhân dân noi theo, luôn được yêu mến và ngưỡng mộ bởi họ không chỉ có tài trí
vượt trội mà còn có một nhân cách đáng quý trọng.

14


1.2.2. Người anh hùng với chiến công phi thường
1.2.2.1. Đối mặt với kẻ thù “hai chân”
Ngoài tài năng và phẩm chất, chiến công cũng là một tiêu chí quan trọng
đánh giá người anh hùng. Người dân Hy Lạp và người dân Việt Nam qua thực tế
sản xuất, chiến đấu đã xây dựng nên hình tượng người anh hùng với nhiều chiến
công hiển hách. Trước hết đó là những chiến công trong xã hội đời thường, mà điển
hình là cuộc chiến bảo vệ quê hương, đất nước trước kẻ thù xâm lược.
Tiêu biểu cho chiến công chống lại kẻ thù “hai chân” là cuộc chiến tranh
thành Troa của những người anh hùng Hy Lạp. Trong cuộc chiến ấy tề tựu rất nhiều
người anh hùng, trong đó có Akhin, Uylix, Agamemnông, Điômex,… ngay cả vua
Ơđip mù lòa cũng xin theo. Dù biết trước rằng trong cuộc chiến này người anh hùng
sẽ gặp nhiều khó khăn gian khổ, nhưng không vì thế mà họ nản chí, ngược lại từng
bước càng khẳng định sức mạnh, tài năng của mình. “Cả ba lần đánh úp, chiếm lấy
thành Troi nhưng đều thất bại. Họ bèn đánh chiếm tất cả những thành phố liên
minh với Troi…Nổi bật nhất là Akhin, chỉ trong một ngày, chàng đã giết được bảy
người con trai của Priam”. [18; 141] Dù đối diện trước cái chết, những người anh
hùng Hy Lạp vẫn không tỏ ra khiếp sợ. Akhin dù được tiên báo trước rằng mình sẽ
mất mạng trong cuộc chiến này, nhưng khi được Uylix mời tham gia trận chiến,
chàng vui vẻ nhận lời mà không tỏ vẻ đắn đo, suy nghĩ. Chàng bất chấp lời khuyên
của mẹ “Con sẽ thở hơi thở cuối cùng và thây của con sẽ phơi trong cát bụi, nhưng
trước giờ phút bất hạnh đó con phải chiếm được một chiến công hiển hách không
bao giờ phai mờ”. [18; 502] Đoàn quân Hy Lạp bị dồn vào nguy hiểm, bị thương và
tử thương rất nhiều. Nhưng cuộc chiến tranh vẫn tiếp diễn. Nhờ vào tài trí thông
minh, Uylix sai làm một con ngựa gỗ cực lớn, to đến nỗi những vị anh hùng dũng

vội vàng ra lệnh cho bọn quân hầu lui ra xa để hai quan chủ soái “vui vầy cá nước”.
Nhưng cũng lúc ấy, trai tráng làng Đa Mỗi theo kế đã định, lặn ra sông tháo nút
thuyền. Chẳng mấy chốc cả hai thuyền đều chìm nghỉm và tướng giặc chết đuối.
Quân ta được tin cấp báo cũng kéo về ứng chiến, ào ào lướt tới khiến lũ giặc chạy
toán loạn, phải kéo về nước.
Bằng sức mạnh và tài năng của mình, người anh hùng trong thần thoại Hy
Lạp và trong truyện kể dân gian Việt Nam đã hạ gục và đánh đuổi các đối thủ “hai

16


chân”. Họ không màng đến tính mạng của mình để bảo vệ danh dự bộ lạc, đất nước,
chống các thế lực xâm lược, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân.
1.2.2.2. Đối mặt với kẻ thù “bốn chân”
Người anh hùng Hy Lạp và người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt
Nam không chỉ chiến đấu với kẻ thù “hai chân” mà họ càng khẳng định giá trị bản
thân hơn qua việc chinh phục và tiêu diệt kẻ thù “bốn chân” hay lực lượng siêu
nhiên. Tuy là người thường nhưng họ không ngại khó khăn, thử thách để lập nên
những chiến công phi thường thể hiện bản thân mình.
Khi đề cập đến những chiến công của người anh hùng Hy Lạp trong chiến
đấu với các lực lương siêu nhiên, ta không thể không nhắc đến người anh hùng
Hêraclex. Ở Hy Lạp thời cổ đại, người ta tôn vinh chàng không chỉ là người anh
hùng mà còn như một vị thần linh. Các dân tộc Hy Lạp đều xưng là dòng dõi của
con người này, không chỉ có người Hy Lạp mà ngay cả người La Mã cũng tự nhận
như vậy. Chàng đã lập được nhiều kỳ công hiển hách mà hiếm ai làm được, nổi bật
là các chiến công:
Đầu tiên là giết con sư tử ở Nêmê. Đây là con sư tử rất lợi hại, mình đồng da
sắt, không một ai có thể đối đầu với nó. Ấy vậy mà Hêraclex đã một thân một mình
chỉ với một cái chùy, và một cung tên lên đường tìm nó. Chàng nghĩ ra việc lấp kín
một cửa hang, bắt nó phải đi về bằng một con đường và phục kích sẵn trước cửa

“chàng với đôi tay trần nắm chặt lấy đầu con quái vật ghìm giữ nó lại”. [18; 366]
Cứ thế người và vật tranh chấp nhau, cuối cùng Thêxê là người chiến thắng. Sau
chiến công này Thêxê còn lên đường sang Cret trừng trị con quái vật Minôtor và
khiến con quái vật phải kết thúc số phận của nó.
Hình ảnh con người trong thần thoại Hy Lạp biểu thị một sức chiến đấu bền
bỉ, dẻo dai. Dù cho xã hội Hy Lạp còn sơ khai, nhận thức của con người còn kém,
nhưng không vì thế mà họ khuất phục “Sức mạnh tự nhiên bị hạ thấp xuống và thay
thế vào đó là sức mạnh tinh thần được đề cao”. [1; 12] Họ dám đứng ra chống lại
và thách thức các thế lực tự nhiên.
Ở truyện kể dân gian Việt Nam, nói về việc tiêu diệt quái vật, ta không thể
không nhắc tới Lạc Long Quân với những chiến công lừng lẫy: đánh Mộc Tinh ở
rừng núi, Ngư Tinh ở biển, Hồ Tinh ở đồng bằng. Trên đường phiêu lưu chàng đã
gặp một con Ngư Tinh lợi hại. Với trí thông minh của mình, Lạc Long Quân đóng

18


một chiếc thuyền thật chắc và thật lớn, rèn một khối sắt có nhiều cạnh sắc, nung cho
thật đỏ, rồi đến chỗ Ngư Tinh giơ khối sắt lên giả cách như cầm một người ném vào
miệng cho nó ăn. Ngư Tinh há miệng đón mồi. Lạc Long Quân lao thẳng khối sắt
nóng bỏng vào miệng nó. Ngư Tinh bị cháy họng vùng lên chống cự, quật đuôi vào
thuyền của Lạc Long Quân. Chàng bèn rút gươm chém Ngư Tinh làm ba khúc. Trừ
xong Ngư Tinh, Lạc Long Quân còn vào sâu trong đất liền giết con cáo chin đuôi
thành tinh. Giao chiến liền ba ngày ba đêm, con yêu dần dần yếu sức, tìm đường
tháo chạy, Lạc Long Quân đuổi theo chém đứt đầu nó và vào hang cứu những người
còn sống sót. Chưa dừng lại ở đó, khi đi ngược lên vùng rừng núi, đến đất Phong
Châu chàng bắt gặp một con yêu tinh từ một cây cổ thụ lâu đời, gọi là Mộc Tinh.
Lạc Long Quân phải luồn hết khu rừng này đến khu rừng kia và qua nhiều ngày
gian khổ mới tìm thấy chỗ ở của con yêu. Lạc Long Quân giao chiến với nó trăm
ngày đêm, làm cho cây long đá lở, trời đất mịt mù mà không thắng được nó. Cuối

Athêna, Perxê đã chặt được đầu con ác quỷ và nhờ vào chiếc mũ tàng hình của thần
Hađex chàng đã ra đi ngay trước mắt của hai con ác quỷ còn lại mặc dù chúng đã
tìm kiếm chàng khắp nơi trong các đường hẻm thung lũng.
Akhin được mẹ- nữ thần biển Thêtix khi mới sinh ra đêm tôi vào nước sông
âm phủ Xtich, rồi lại tôi vào lửa. Vì vậy mà chàng hơn người ở chỗ “mình đồng da
sắt, tên bắn chẳng thủng, lao phóng chẳng xuyên, toàn thân chỉ có mỗi một chỗ gót
chân, là nơi điểm yếu”. [18; 511] Không những vậy, chàng còn được thần Xăngtor
Khirôn lấy mắt cá chân của người khổng lồ Đamixôx xưa kia vốn có biệt tài chạy
nhanh, thay cho mắt cá chân bị cháy của mình. Vì thế, Akhin chạy nhanh không ai
sánh kịp.
An Dương Vương xây dựng được thành Cổ Loa là nhờ có công lao đóng góp
rất lớn từ thần Kim Quy. An Dương vương xây thành hai lần nhưng đều bị sập, hỏi
ra mới biết do con gà trắng thành tinh cùng với những u hồn có thù với nhà vua họp
bàn dùng phép ma phá đổ tường thành. Thần Kim Quy mách cho An Dương Vương
cách trừ cho tiệt giống yêu ma và con gà trắng. Yêu ma trừ xong, thần Kim Quy
hiện nguyên hình là con rùa vàng, rút một cái móng và bảo An Dương Vương dùng
làm lẫy nỏ. Nhờ có thần Kim Quy trừ hết yêu ma, nên chẳng bao lâu tòa thành đã
đắp xong, An Dương Vương rất đỗi vui mừng và biết ơn.

20


Tản Viên được một cụ già trao cho chiếc gậy thần kì có một đầu sinh, một
đầu tử. Chỉ cần chỉ đầu sinh vào người chết thì sẽ sống lại, chỉ vào cây héo, cây
xanh lên, còn đầu tử chỉ vào đâu thì thành tan, núi lở, người chết, vật tàn. Nhờ có
cây gậy thần mà Tản Viên cứu sống được rất nhiều người và vật.
Ngoài yếu tố phù trợ, sự thần kì còn thể hiện ở bản thân của người anh hùng.
Mỗi người anh hùng đều mang trong mình một nét đặc biệt mà người bình thường
không có được. Dũng tướng Điômeđ có sức mạnh sánh tựa thần linh, có thể bê tảng
đá to lớn nặng đến hàng trăm cân, tung hoành ngang dọc trong cuộc hỗn chiến bạo