TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

======

NGUYỄN THỊ QUỲNH

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC NỘI DUNG ĐẠI LƢỢNG

VÀ ĐO ĐẠI LƢỢNG CHO HỌC SINH LỚP 5
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

ThS. LÊ THU PHƢƠNG

HÀ NỘI - 2017


LỜI CẢM ƠN
Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo của Trƣờng Đại học Sƣ
phạm Hà nội 2, các thầy cô trong khoa Giáo dục Tiểu học và các thầy cô giáo
trong tổ bộ môn phƣơng pháp dạy học Toán ở Tiểu học đã giúp đỡ em trong
quá trình học tập tại trƣờng và thực hiện khóa luận tốt nghiệp này.
Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ths Lê Thu Phƣơng ngƣời đã định hƣớng chọn đề tài, tận tình hƣớng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ em
trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành tốt khóa luận. Do điều kiện
thời gian nghiên cứu và năng lực có hạn nên đề tài không tránh khỏi những
hạn chế và thiếu sót. Kính mong nhận đƣợc sự đóng góp ý kiến của các thầy
cô giáo và các bạn để khóa luận đƣợc hoàn thiện hơn.

8. Cấu trúc nội dung ..............................................................................................4
NỘI DUNG............................................................................................................5
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TỔ CHỨC HOẠT
ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC NỘI DUNG ĐẠI LƢỢNG VÀ
ĐO ĐẠI LƢỢNG CHO HỌC SINH LỚP 5 .......................................................5
1.1. Cơ sở lý luận ..................................................................................................5
1.1.1. Đặc điểm của học sinh lớp 5 ......................................................................5
1.1.1.1. Đặc điểm tƣ duy của học sinh lớp 5 .......................................................5
1.1.1.2. Đặc điểm ngôn ngữ của học sinh lớp 5 ..................................................5
1.1.1.3. Đặc điểm trí nhớ của học sinh lớp 5 .......................................................6
1.1.1.4. Đặc điểm chú ý của học sinh lớp 5 .........................................................6
1.1.2. Lý thuyết về hoạt động trải nghiệm ...........................................................7
1.1.2.1. Khái niệm .................................................................................................7
1.1.2.2. Mô hình học qua trải nghiệm của David A. Kolb .................................8


1.1.2.3. Quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm ...............................................9
1.1.3. Dạy học nội dung đại lƣợng và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5 ..........10
1.1.3.1. Mục tiêu dạy học nội dung đại lƣợng và đo đại lƣợng lớp 5 ..............10
1.1.3.2. Nội dung đại lƣợng và đo đại lƣợng trong môn toán lớp 5.................11
1.1.3.3. Đặc điểm nội dung các yếu tố Đại lƣợng và đo đại lƣợng trong
chƣơng trình môn Toán lớp 5 .............................................................................12
1.2. Cơ sở thực tiễn .............................................................................................12
1.2.1. Thực trạng của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội
dung đại lƣợng và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5 ..........................................12
1.2.1.1. Về tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn Toán lớp 5 ...................13
1.2.1.2. Về tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung Đại lƣợng
và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5 ....................................................................13
1.2.2. Nguyên nhân của thực trạng ....................................................................14
Kết luận chƣơng 1 ...............................................................................................15

với thực tế đời sống. Thông qua việc giải các bài tập toán, học sinh không chỉ
rèn luyện kĩ năng của môn Toán mà còn đƣợc cung cấp thêm nhiều tri thức
thực tế bổ ích.
Có thể nói thành tựu của tâm lý học hoạt động thế kỷ XX là cơ sở khoa
học cho việc dạy học/giáo dục trong nhà trƣờng đạt hiệu quả. Một trong
những luận điểm cơ bản, có tính nguyên tắc, đó là: “Tâm lý hình thành thông
qua hoạt động”. Điều này có nghĩa là, chỉ thông qua hoạt động của chính bản
thân học sinh thì bản chất, nhân cách của học sinh mới đƣợc hình thành và
phát triển. Con ngƣời cũng học đƣợc nhiều kinh nghiệm từ chính những trải
nghiệm của bản thân. Dù học theo cách nào đi chăng nữa thì con ngƣời cũng
phải học bằng hoạt động, học thông qua hoạt động của chính mình. Học qua
trải nghiệm do GS. Kolb ngƣời Mỹ (1939) đƣa ra năm 1984. Theo ông, “Học
thông qua trải nghiệm là quá trình học theo đó kiến thức, năng lực đƣợc tạo ra

1


thông qua việc chuyển hóa kinh nghiệm”. Nhƣ vậy, học qua trải nghiệm là
quá trình học sinh xây dựng ý nghĩa trực tiếp (tức kiến thức) từ kiến thức và
kinh nghiệm đã có.
Trong các kiến thức của môn Toán thì phần “Đại lƣợng và đo đại lƣợng”
là kiến thức khó dạy vì tri thức khoa học về đại lƣợng và đo đại lƣợng và tri
thức môn học đƣợc trình bày có khoảng cách.... Thông qua hoạt động trải
nghiệm học sinh sẽ trực tiếp hoạt động, quan sát, đo đạc đối tƣợng kết hợp
với những kinh nghiệm đã có của bản thân để hình thành tri thức khoa học.
Chính vì vậy, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung Đại
lƣợng và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5 sẽ giúp các em có cơ hội hình thành
và phát triển các năng lực tƣ duy, trí tƣởng tƣợng không gian, gắn liền việc
học tập với cuộc sống xung quanh và hỗ trợ học sinh học tập tốt các môn học
khác. Tuy nhiên, việc vận dụng hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn

 Phƣơng pháp điều tra: Tìm hiểu thực trạng việc dạy học về nội dung đại
lƣợng và đo đại lƣợng trong chƣơng trình môn Toán lớp 5
6. Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế đƣợc hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung đại
lƣợng và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5 sẽ giúp các em có cơ hội hình thành
và phát triển các năng lực tƣ duy, trí tƣởng tƣợng không gian, gắn liền việc
học tập với cuộc sống xung quanh và hỗ trợ học sinh học tập tốt các môn học
khác.
7. Nhiệm vụ nghiên cứu
6.1. Tìm hiểu cơ sở lí luận của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy
học đại lƣợng và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5
6.2. Tìm hiểu thực trạng của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học
đại lƣợng và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5

3


6.3. Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung đại lƣợng và đo
đại lƣợng cho học sinh lớp 5
8. Cấu trúc nội dung
Ngoài phần mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo khóa luận tốt nghiệp
gồm 2 chƣơng
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của tổ chức hoạt động trải nghiệm
trong dạy học nội dung Đại lƣợng và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5
Chƣơng 2: Dạy học một số nội dung Đại lƣợng và đo đại lƣợng cho học
sinh lớp 5 qua hoạt động trải nghiệm

4




qua khả năng ngôn ngữ ta có thể đánh giá đƣợc sự phát triển trí tuệ của trẻ.
Nhờ có ngôn ngữ phát triển mà trẻ có khả năng tự đọc, tự học, tự nhận thức
thế giới xung quanh và tự khám phá bản thân thông qua nhiều kênh thông tin
khác nhau. Bởi vậy mà thông qua hoạt động trải nghiệm, trẻ đƣợc thảo luận,
đƣa ra các ý kiến cá nhân, tự nhận xét, đánh giá và học hỏi lẫn nhau…. Từ đó,
vốn ngôn ngữ của trẻ đƣợc trau dồi và trở nên phong phú, đa dạng hơn.
1.1.1.3. Đặc điểm trí nhớ của học sinh lớp 5
Trí nhớ có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống và hoạt động của
con ngƣời, nhờ có trí nhớ mà con ngƣời tích lũy vốn kinh nghiệm đó vận
dụng vào cuộc sống. Ở giai đoạn này, ghi nhớ có ý nghĩa và ghi nhớ từ ngữ
đƣợc tăng cƣờng. Ghi nhớ chủ định phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả của việc
ghi nhớ có chủ định còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhƣ mức độ tích cực tập
trung trí tuệ của các em, sức hấp dẫn của nội dung tài liệu, yếu tố tâm lý tình
cảm hay hứng thú của các em. Trong quá trình dạy học và giáo dục, giáo viên
cần nắm chắc đặc điểm này.
Từ những nghiên cứu về giáo dục cho thấy: Dựa vào phƣơng pháp dạy
học truyền thống, khả năng ghi nhớ kiến thức của học sinh là khoảng 20%,
còn học tập bằng phƣơng pháp thực hành sẽ đem lại kết quả giáo dục rất cao,
khả năng ghi nhớ của học sinh lên tới 75%. Giáo dục trải nghiệm là một quá
trình học tập, trong đó học sinh đƣợc thực hành chủ động tự tạo kiến thức, thu
thập kiến thức, hình thành kĩ năng và thái độ cho bản thân. Thông qua giáo
dục trải nghiệm, các kĩ năng cần thiết của học sinh nhƣ: quan sát, thu thập
thông tin, đo đếm, phân tích thông tin… đƣợc rèn luyện.
1.1.1.4. Đặc điểm chú ý của học sinh lớp 5
Học sinh cuối tiểu học đã dần hình thành kĩ năng tổ chức, điều chỉnh chú
ý của mình. Chú ý có chủ định phát triển dần và chiếm ƣu thế, ở trẻ có sự nỗ
lực về ý chí trong hoạt động học tập nhƣ học thuộc lòng một công thức

6

7


và phát triển tiềm năng bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và
xã hội.”
Học tập qua trải nghiệm là một phƣơng pháp học trong đó ngƣời học
đƣợc coi là trung tâm, tự mình khám phá vấn đề sau khi trí tò mò muốn tìm
hiểu về điều mới đƣợc khơi gợi.
Học tập qua trải nghiệm (experiential learning) là một cách học thông
qua làm, với quan niệm việc học là quá trình tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải
nghiệm thực tế, dựa trên những đánh giá, phân tích trên những kinh nghiệm,
kiến thức sẵn có. Học thuyết này gắn liền với David Kolb (1939). Nhƣ vậy,
việc học tập qua trải nghiệm xảy ra khi một ngƣời sau khi tham gia trải
nghiệm nhìn lại và đánh giá, xác định cái gì là hữu ích hoặc quan trọng cần
nhớ, và sử dụng những điều này để thực hiện các hoạt động khác trong tƣơng
lai. Với môn Toán lớp 5 nói chung và nội dung Đại lƣợng và đo đại lƣợng nói
riêng thì việc dạy học để hình thành kiến thức mới thông qua các hoạt động
trải nghiệm là rất cần thiết. Nó giúp ngƣời học không chỉ huy động đƣợc vốn
kiến thức mà các em có đƣợc để giải quyết các tình huống học tập đặt ra mà
nó còn khơi gợi niềm đam mê, thích thú với môn học giúp các em có cơ hội
khẳng định chính mình với mọi ngƣời và làm chủ kiến thức lĩnh hội đƣợc.
1.1.2.2. Mô hình học qua trải nghiệm của David A. Kolb
Theo Kolb, tất cả những gì con ngƣời đã trải nghiệm đều tham gia vào
quá trình học tập và con ngƣời đạt đến tri thức mới bằng trải nghiệm. Chu
trình này không có một điểm duy nhất để bắt đầu và cũng không phải theo
một trật tự cứng nhắc mà ngƣời học hoàn toàn có thể chủ động từ bất cứ điểm
nào và bƣớc tiếp theo là gì, miễn là nó (chu trình) phù hợp với trình độ cá
nhân, phù hợp với kinh nghiệm của ngƣời học về lĩnh vực học tập nào đó và
phù hợp với nội dung, điều kiện, môi trƣờng học tập.
Dƣới đây là sơ đồ mô tả cấu trúc của học tập trải nghiệm:

theo tôi, quy trình tổ chức học sinh học tập nội dung Đại lƣợng và đo đại
lƣợng thông qua hoạt động trải nghiệm gồm 5 bƣớc nhƣ sau:
Bước 1: Gợi động cơ, tạo hứng thú cho học sinh
- Kích thích sự tò mò, khơi dậy hứng thú của học sinh về chủ đề sẽ học, học
sinh cảm thấy vấn đề nêu lên rất gần gũi với mình.
- Tạo cho lớp học không khí vui vẻ.
Bước 2: Tổ chức cho học sinh trải nghiệm
- Huy động vốn hiểu biết, kinh nghiệm có sẵn của học sinh để chuẩn bị học
bài mới.

9


- Học sinh trải qua tình huống có vấn đề, trong đó chứa đựng những nội dung
kiến thức, những thao tác, kĩ năng để làm nảy sinh kiến thức mới.
Bước 3: Rút ra công thức, áp dụng vào bài học
- Học sinh rút ra đƣợc kiến thức, khái niệm hay quy tắc lí thuyết, thực hành
mới.
- Nếu là một dạng toán mới thì học sinh phải nhận biết đƣợc dấu hiệu, đặc
điểm và nêu đƣợc các bƣớc giải dạng toán này.
Bước 4: Vận dụng vào thực tiễn
- Học sinh nhớ dạng cơ bản một cách vững chắc, làm đƣợc các bài tập áp
dụng dạng cơ bản theo đúng quy trình.
- Học sinh biết chú ý, tránh những sai lầm điển hình thƣờng mắc trong quá
trình giải bài toán dạng cơ bản.
Bước 5: Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm
- Học sinh củng cố, nắm vững các nội dung kiến thức trong bài đã học.
- Học sinh biết vận dụng kiến thức đã học trong hoàn cảnh mới, đặc biệt trong
những tình huống gắn với thực tế đời sống hàng ngày.
- Cảm thấy tự tin khi lĩnh hội và vận dụng kiến thức mới.

- Thực hành chuyển đổi giữa các đơn vị đo thông dụng
c. Thể tích
- Giới thiệu khái niệm ban đầu về thể tích, một số đơn vị đo thể tích: mét khối
(m3), đề-xi-mét khối (dm3), xăng-ti-mét khối (cm3)
- Thực hành đo thể tích
- Thực hành chuyển đổi một số đơn vị đo thông dụng
d. Đo thời gian. Vận tốc, thời gian chuyển động, quãng đƣờng đi đƣợc
- Bảng đơn vị đo thời gian. Thực hành chuyển đổi giữa một số đơn vị đo
thông dụng
- Các phép tính cộng, trừ các số đo thời gian có đến tên hai đơn vị đo, các
phép tính nhân, chia số đo thời gian với một số.

11


- Giới thiệu khái niệm ban đầu về vận tốc và đơn vị đo vận tốc, quãng đƣờng
đi đƣợc, thời gian chuyển động và mối quan hệ giữa chúng.
- Tính vận tốc của một vật chuyển động
e. Ôn tập tổng kết, hệ thống hóa kiến thức về Đại lƣợng và đo đại lƣợng toàn
cấp học
1.1.3.3. Đặc điểm nội dung các yếu tố Đại lượng và đo đại lượng trong
chương trình môn Toán lớp 5
Các kiến thức về đại lƣợng và phép đo đại lƣợng ở bậc Tiểu học trong
chƣơng trình toán đƣợc trình bày dƣới dạng hình thành khái niệm phép đo
trƣớc sau đó hình thành khái niệm đại lƣợng. Cách trình bày nhƣ thế
tuy không tuân theo sự phát triển lôgic của khái niệm nhƣng thuận lợi về mặt
sƣ phạm nó phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học. Các đại
lƣợng không sắp xếp thành từng chƣơng riêng mà sắp xếp xen kẽ với các
vòng số và đƣợc mở rộng cùng với sự mở rộng các vòng số. Điều này thuận
lợi cho việc dạy và củng cố các kiến thức số học. Việc dạy học phép đo đại

- Một số giáo viên chƣa chú ý, sát sao tới học sinh.
- Đồ dùng học tập của học sinh chƣa thực sự đầy đủ.
- Học sinh tiếp thu bài còn chƣa nhanh, hiệu quả học tập còn chƣa cao.
1.2.1.2. Về tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung Đại
lượng và đo đại lượng cho học sinh lớp 5
- Giáo viên chƣa thực sự hứng thú cao khi thiết kế hoạt động trải nghiệm cho
tuyến kiến thức này.
- Giáo viên chƣa đầu tƣ thực sự vào việc nghiên cứu, thiết kế hoạt động trải
nghiệm chi tiết, hiệu quả.
- Qua quan sát, tôi thấy học sinh thƣơng mắc những sai lầm trong giải toán
phép đo đại lƣợng là: Sử dụng thuật ngữ, suy luận, thực hành đo, so sánh,
chuyển đổi đơn vị đo, thực hiện phép tính trên số đo đại lƣợng…

13


1.2.2. Nguyên nhân của thực trạng
* Về giáo viên
- Là tuyến kiến thức khó dạy nên chƣa đƣợc một số giáo viên chú trọng và
quan tâm.
- Một số giáo viên chƣa nắm bắt đƣợc nội dung, các hoạt động trải nghiệm.
- Khi thiết kế hoạt động trải nghiệm chƣa dự kiến những sai lầm học sinh
thƣờng gặp.
* Về học sinh
- Tiếp thu bài thụ động, lƣời suy nghĩ, nắm bắt kiến thức chậm.
- Học sinh còn có những hạn chế trong việc nhận thức, khó nhận biết đƣợc
các hình khi chúng thay đổi vị trí, kích thƣớc, khó phân biệt đƣợc những đối
tƣợng gần giống nhau.
- Một số đại lƣợng khó mô tả bằng trực quan nên học sinh khó nhận thức
đƣợc, nhiều học sinh chƣa thực sự thích học tuyến kiến thức này.

HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
2.1. Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung
đại lƣợng và đo đại lƣợng cho học sinh lớp 5
2.1.1. Tổ chức thảo luận
Đây có lẽ là cách thức tổ chức dạy học trải nghiệm đơn giản và dễ thực
hiện nhất với điều kiện nƣớc ta cũng nhƣ mặt bằng chung của các trƣờng phổ
thông hiện nay.
Thảo luận có thể diễn ra trong phạm vi hẹp trong lớp học dƣới sự
hƣớng dẫn điều khiển của giáo viên học sinh cùng nhau trao đổi tìm ra
nguyên nhân và giải pháp thực hiện chủ đề cùng trao đổi.
Giáo viên chỉ là ngƣời tổ chức còn học sinh là ngƣời chủ trì, dẫn dắt,
thực hiện. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là bƣớc đầu của học tập trải nghiệm. Hình
thức tổ chức này sẽ khó phát huy hết năng lực ngƣời học và đặc biệt là những
em học sinh còn chƣa chú ý tới học tập. Bởi vậy, giáo viên cần có những hình
thức tổ chức hấp dẫn với tất cả đối tƣợng học sinh nhằm phát triển năng lực ở
ngƣời học.
2.1.2. Tổ chức các trò chơi
Trò chơi là một loại hoạt động giải trí, thƣ giãn đồng thời là món ăn
tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của con ngƣời. Việc lựa chọn trò
chơi phù hợp sẽ có tác dụng rất tích cực tới con ngƣời nói chung và đặc biệt
đối với học sinh tiểu học nói riêng.
Muốn để cho trò chơi là một con đƣờng học tập tích cực đòi hỏi phải có
sự chọn lọc, tƣ duy của ngƣời giáo viên trong cách lựa chọn trò chơi để tổ
chức học tập trải nghiệm.

16


Trò chơi mang lại những thuận lợi trong quá trình tổ chức dạy học trải
nghiệm rõ nét nhất là: Việc phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú

Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, hội thi học tập… có nội
dung giáo dục về một chủ đề nào đó.
Mỗi hình thức có thể tổ chức với một chủ đề trong đó mang một hay
nhiều nội dung giáo dục mà ở đó có sự gắn kết với nội dung chƣơng trình
cũng nhƣ giáo dục kĩ năng sống.
2.1.4. Tổ chức tham quan dã ngoại
Đây là hình thức tổ chức học tập trải nghiệm hiệu quả nhất bởi tính hấp
dẫn đối với học sinh. Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em đƣợc đi
tham quan, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các thẳng cảnh, di tích
lịch sử, văn hóa công trình, nhà máy hoặc một địa danh nổi tiếng của đất nƣớc
ở xa nơi các em đang sống, học tập… giúp các em có đƣợc những kinh
nghiệm từ thực tế, từ các mô hình, cách làm hay và hiệu quả trong một lĩnh
vực nào đó, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em.
Mỗi hình thức tham quan dã ngoại lại gắn với một chủ để học tập giáo
dục trong chƣơng trình hay là nguồn bổ sung kiến thức thực tiễn hoặc kĩ năng
sống cần thiết cho học sinh.
Tuy nhiên, việc tổ chức tham quan dã ngoại không phải trƣờng nào
cũng có cơ hội và khả năng thực hiện do yếu tố kinh phí, đảm bảo thời gian
chƣơng trình, sự đồng thuận từ phía phụ huynh, xã hội.
2.1.5. Hoạt động câu lạc bộ
Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh
cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,… dƣới sự định hƣớng của những nhà
giáo dục nhằm đào tạo môi trƣờng giao lƣu thân thiện, tích cực giữa các học
sinh với nhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những ngƣời lớn khác.
Hoạt động của câu lạc bộ toán học tạo cơ hội để học sinh đƣợc chia sẻ những
kiến thức, hiểu biết của mình về môn toán, qua đó phát triển các kĩ năng của

18