ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐH KHXH & NV TPHCM
KHOA VĂN HỌC

Chuyên đề:
PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN VÀ DIỄN NGÔN NGHỆ THUẬT
Đề tài:

PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN BÀI PHÁT BIỂU NHẬN THẤT BẠI
CỦA CÁC ỨNG VIÊN TỔNG THỐNG MỸ
(KHẢO SÁT TỪ 2000-2016)
GVHD: TS HUỲNH THỊ HỒNG HẠNH
HVTH: Nguyễn Thị Nhân
Lớp: CH Lí luận Văn học 2016-1

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, THÁNG 1/2017
1


MỤC LỤC

MỞ
ĐẦU…………………………………………………………………………………
……
CHƯƠNG 1: VỀ KHÁI NIỆM DIỄN NGÔN VÀ PHÂN TÍCH DIỄN
NGÔN……………….2
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN LOẠT BÀI PHÁT BIỂU NHẬN THẤT
BẠI CỦA CÁC ỨNG CỬ VIÊN TỔNG THỐNG MỸ (KHẢO SÁT TỪ 20002016)…………………..4
2.1

VÀI NÉT VỀ BẦU CỬ MĨ VÀ CÁC ỨNG CỬ VIÊN THẤT BẠI TỪ

trong hầu hết các lĩnh vực. Chính vì lẽ đó, tình hình chính trị mà đặc biệt là các
cuộc bầu cử tổng thống của xứ cờ hoa luôn là tâm điểm chú ý của không chỉ cư dân
ở đây mà còn của dư luận quốc tế. Phải nói rằng, hoạt động tranh cử của các ứng cử
viên không chỉ gói gọn trong việc trở thành người quyền lực nhất nước Mĩ mà qua
đó còn thể hiện rõ đặc điểm tính cách cá nhân riêng biệt của các ứng viên trên cái
nền truyền thống ứng xử của xã hội phương Tây.
Sau cuộc đua quyết liệt giành chiếc vé vào Nhà Trắng, các ứng cử viên thất
bại sẽ phát biểu nhận thất bại, chúc mừng tân tổng thống, kêu gọi những người ủng
hộ mình cùng ủng hộ người chiến thắng để xây dựng một nước Mĩ phồn thịnh hơn.
Phát biểu nhận thất bại của các ứng cử viên là một đặc điểm riêng của bầu cử Mĩ.
Bài tiểu luận “PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN LOẠT BÀI PHÁT BIỂU NHẬN
THẤT BẠI CỦA CÁC ỨNG CỬ VIÊN TỔNG THỐNG MỸ”đi vào phân tích
chi tiết các bài phát biểu để từ đó khái quát những điểm chung nhất của những diễn
ngôn này, qua đó làm rõ mối quan hệ của diễn ngôn chính trị và hệ tư tưởng.

4


CHƯƠNG 1: VỀ KHÁI NIỆM “DIỄN NGÔN” VÀ“PHÂN TÍCH DIỄN
NGÔN”
Cho đến hôm nay, có nhiều cách hiểu chưa thống nhất về diễn ngôn. Cách
hiểu thiên về nhấn mạnh hình thức cho rằng diễn ngôn là “Một lớp phân chia được
thành những khúc đoạn” [Hjelmslev, 1953]; “Phát ngôn bất kỳ có kết thúc và có
liên kết, có tính chất độc lập và đúng về ngữ pháp” [W. Koch, 1966]; “Bất kì cái
nào ghi bằng chữ viết của một sự kiện giao tiếp [Nunan, 1993].
Cách hiểu thiên về nhấn mạnh nội dung xem diễn ngôn là “Điều thông
báo viết có đặc trưng là tính hoàn chỉnh về ý, cấu trúc và thái độ nhất định của các
tác giả đối với điều được thông báo (…). Một hợp thể gồm nhiều câu (có khi là một
câu) liên kết với nhau bởi ý và bằng các phương tiện từ vựng – ngữ pháp [Loseva,
1980] hoặc “Một đơn vị nghĩa: một đơn vị không phải của hình thức mà là của ý

“Phân tích diễn ngôn là một cách tiếp cận phương pháp luận đối với việc phân tích
ngôn ngữ bên trên bậc câu, gồm các tiêu chuẩn như tính kết nối, hiện tượng hồi
chiếu.” Trong phạm vi bài viết, chúng tôi tán thành với quan niệm cho rằng “phân
tích diễn ngôn là đường hướng tiếp cận tài liệu ngôn ngữ nói và viết bậc trên câu
(diễn ngôn/ văn bản) từ tính đa diện hiện thực của nó, bao gồm các mặt ngôn từ và
ngữ cảnh tình huống, với các mặt hữu quan thể hiện trong khái niệm ngôn vực
(register) mà nội dung hết sức phong phú và đa dạng (gồm các hiện tượng thuộc thể
loại và phong cách chức năng, phong cách cá nhân, cho đến các hiện tượng xã hội,
văn hóa, dân tộc)”.

6


CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN LOẠT BÀI PHÁT BIỂU
NHẬN THẤT BẠI CỦA CÁC ỨNG CỬ VIÊN TỔNG THỐNG MỸ (TỪ
2000-2016)
2.1. VÀI NÉT VỀ BẦU CỬ MĨ VÀ CÁC ỨNG CỬ VIÊN THẤT BẠI TỪ
2000-2016
Bốn năm một lần, nước Mĩ lại bắt đầu cuộc chạy đua vào Nhà Trắng của các
ứng cử viên. Mặc dù Mĩ là nước đa đảng nhưng chung qui lại, bao giờ cuộc đấu
cũng đi vào chung kết với đại diện của hai đảng lớn nhất: Cộng hòa và Dân chủ.
Các cuộc vận động tranh cử thường bắt đầu vào giữa tháng 5 năm trước đó
của mỗi ứng viên để trở thành người đại diện cho đảng mình tham gia tranh cử. Bầu
cử tổng thống là một quá trình gián tiếp. Theo hiến pháp, chỉ có Đại cử tri đoàn
Hoa Kỳ mới có quyền bầu chọn tổng thống trực tiếp. Các thành viên trong đại cử tri
đoàn cho mỗi tiểu bang được tiểu bang đó chọn, và họ có quyền bầu cho bất cứ cá
nhân nào, nhưng họ rất hiếm khi bầu cho những nhân vật khác người được chỉ định.
Cuộc bầu cử sẽ diễn ra vào Ngày Bầu cử, ngày thứ 3 của tuần đầu tiên trong tháng
11. Chính quyền mỗi tiểu bang sẽ tổ chức các cuộc bầu cử này. Số phiếu được đếm
và chứng nhận vào đầu tháng 1. Người nào giành được trên nửa số phiếu sẽ là

- Trường:
Các diễn ngôn này thuộc trường chính trị. Chủ đề của các diễn ngôn là chấp
nhận thất bại trước đối thủ, bày tỏ sự cảm ơn với những người đã ủng hộ mình suốt
chiến dịch. Vì thế bên cạnh lớp từ vựng chính trị lặp lại với tần suất cao, các lớp từ
ngữ thuộc lĩnh vực khác (kinh tế, văn hóa, xã hội ) cũng được sử dụng khá linh
hoạt.
- Thức:
Các diễn ngôn này đều được chuẩn bị trước, không phải ứng khẩu. Do đó, về
nội dung, diễn ngôn đều thể hiện trọn vẹn, rõ ràng ý định của chủ thể phát ngôn.
Các bài diễn thuyết đều được chăm chút kĩ về nội dung, hướng đến từng đối tượng
cần đề cập.
8


Tình huống phát ngôn là kết quả cuộc đua vào Nhà Trắng vừa công bố không
như mong đợi. Để nói được sự thất vọng của mình về kết quả này, các chính trị giachủ thể diễn ngôn này hoàn toàn không hạn chế việc sử dụng các phép tu từ từ
vựng như ẩn dụ, hoán dụ .Dù được soạn trước đó nhưng các diễn ngôn này được
diễn thuyết trước đám đông, vì thế các yếu tố phi ngôn ngữ cũng góp phần không
nhỏ trong việc thể hiện trọn vẹn nội dung.
- Không khí chung:
Đây là cuộc đối thoại giữa những người đồng quan điểm chính trị: người đại diện
tranh cử và những người ủng hộ mình suốt chiến dịch. Mối quan hệ giữa họ là cả
quá trình kéo dài. Họ cùng chia sẻ kết quả không được như mong đợi trong thái độ
chung là thân mật, thông cảm. Các vai xã hội được thực hiện ở đây là giữa người
nghe- đám đông người ủng hộ với người nói- người đại diện cho đám đông. Vị trí
giữa họ là đồng quan điểm chính trị nhưng không bình đẳng về vị thế. Người nói
không chỉ trình bày quan điểm của mình về kết quả cuộc bầu cử mà thường còn
đóng thêm vai trò là người dẫn dắt, truyền cảm hứng cho đám đông.
2.2.2 PHÂN TÍCH TÍNH LIÊN KẾT VÀ MẠCH LẠC CÁC DIỄN NGÔN
2.2.2.1 VỀ MẶT NỘI DUNG:


Mitt Romey

48

5’19

Hillary Clinton

68

12’24

TRUNG BÌNH

67.2

9’54

Bảng 1. Thống kê số câu và thời lượng phát biểu
Các bài phát biểu chia thành nhiều đoạn, nhưng đều bố cục thành ba phần:
(1)chào hỏi,(2) Chấp nhận thất bại và chúc mừng đối thủ; chia sẻ cảm giác thất
vọng của mình; cảm ơn người thân, phụ tá và người ủng hộ; kêu gọi mọi người
cùng ủng hộ tân tổng thống vì một nước Mĩ hòa hợp (3) lời kết.
Phần chào hỏi ban đầu, trừ Al Gore, thường là những câu Thank you, Thank
you so much để đáp lại những tiếng vỗ tay của người ủng hộ ở phía dưới sâu khấu.
Thay vì một lời chào khuôn sáo, trịnh trọng, các câu cảm ơn của chính khách mang
hàm ý hội thoại là diễn tả một mối quan hệ thân thiết, gần gũi giữa họ với người
nghe (công chúng). Người nghe tuân theo quy tắc cộng tác bằng tiếng vỗ tay hoan
hô mặc dù không có lời chào. Hàm ý là đồng thuận với lời chào của người phát

tranh cử, gia đình và những người ủng hộ. Các ứng viên cảm ơn gia đình, những
người thân đã bên cạnh động viên, cảm ơn đội ngũ vận động tranh cử làm việc
chăm chỉ và những người ủng hộ đã quyên tiền cho cuộc bầu cử. Bày tỏ lòng biết
ơn với gia đình, các ứng cử viên cũng không tiếc lời khen ngợi đội ngũ vận động
tranh cử về tính chuyên nghiệp và tinh thần làm việc của họ. Với người ủng hộ, ứng
viên thể hiện sự tiếc nuối vì không chiến thắng trong cuộc bầu cử, khiến mọi người
thất vọng.
NGƯỜI PHÁT BIỂU

CÂU CẢM ƠN/ CẢ BÀI

Al Gore

2/55

John Kerry

43/100

John McCain

16/65

Mitt Romey

23/48

Hillary Clinton

22/68

mang yếu tố tu từ như : open the doors (cơ hội mới), knock on door (tìm kiếm cơ
hội), highest and hardest glass ceiling (“trần kính” cao và khó khăn nhất- bất bình
đẳng giới trong suy nghĩ truyền thống của không ít người Mỹ), more seasons to
come,..(những “mùa vụ”sẽ đến-những cuộc bầu cử khác, mục tiêu khác đúng đắn,
…), lifted me up(nâng đỡ tinh thần), lost heart (mất hi vọng),..

12


- Về ngữ pháp:
Các bài phát biểu chủ yếu sử dụng những câu đơn giản, trung bình mỗi câu
khoảng 20 từ, rất phù hợp với ngôn ngữ diễn thuyết. Nhờ đó, người tiếp ngôn dễ
lĩnh hội trọn vẹn nội dung. Ở đây, chức năng liên nhân dược đảm bảo thông qua
việc sử dụng những đại từ nhân xưng cũng rất linh hoạt, với người ủng hộ là “Iyou” hoặc gộp chung lại “we”, với đối thủ thì thường là “I - he” một cách trung hòa
hoặc gọi tên, hoặc gọi tên kèm theo chức danh Tổng thống đắc cử, Tổng thống,
Thượng Nghị sĩ trang trọng. Các diễn ngôn này cũng ít sử dụng câu ở thể bị động
(trung bình từ 2-3 câu/ toàn bài).Điều này khiến các diễn ngôn mang tính trung hòa,
không thể hiện sắc thái tiêu cực do chủ đề mang lại.
- Về các yếu tố phi ngôn ngữ:
Các diễn ngôn điều được diễn thuyết trước đám đông, những chính trị gia
này cũng đồng thời là những diễn giả đầy kinh nghiệm, các yếu tố phi ngôn ngữ
được sử dụng hợp lí mang hiệu quả cao. Nét mặt vui vẻ, cười nhẹ, mắt mở to, trìu
mến, hướng về phía người tiếp ngôn. Các diễn giả sẵn sàng dừng lại, tỏ ý tán
thưởng những lúc có người ở đám đông chen ngang hoặc đám đông vỗ tay . Giọng
nói tốc độ vừa phải, linh hoạt thay đổi: sôi nổi khi muốn nhấn mạnh, trầm khi nói
về những điều không mong muốn. Cử động tay cũng rất tự nhiên hỗ trợ tốt cho việc
diễn giải.
Đặc biệt các ứng cử viên Mitt Romey và Hillary Clinton còn chú ý yếu tố
trang phục. Mitt Romey mang cà vạt màu tím sọc còn Hillary Clinton mặc vest tím
(Sắc trung hòa của màu xanh và màu đỏ- Hàm ý hòa giải giữa hai đảng Dân chủ và

morning we all wake up as Americans.That is the greatest privilege and the most
remarkable good fortune that can come to us on Earth”(Nhưng trong một cuộc bầu
cử Mĩ, không có người thất bại, bởi vì dù thành công hay không, sáng hôm sau
thức dậy chúng ta đều là người Mĩ. Đó là môt đặc ân và cũng là tài sản lớn nhất
mà ta có trên Trái đất)
14


Nếu thất bại trước Obama năm 2004, Mitt Romey có một bài phát biểu khá
ngắn gọn với nội dung chủ yếu là cảm ơn người ủng hộ thì cuộc bầu cử 2000, John
McCain- người đầu tiên thất bại trước B.Obama, người Mĩ gốc Phi đầu tiên ra tranh
cử tổng thống. Trong hoàn cảnh đó,với bài phát biểu của mình ,John McCain đã tỏ
ra rất công tâm khi ca ngợi tính dân chủ trong xã hội Mĩ và ý nghĩa chến thắng của
Obama với người Mĩ gốc Phi.
Một trong những nhân tố khiến cuộc tranh cử tổng thống Mĩ 2016 trở thành
đề tài nóng hổi của dư luận thế giới nói chung là sự tham gia của bà Clinton- cựu
Đệ nhất phu nhân Mỹ, cựu Ngoại trưởng Mỹ, vào ngày 12/04/2015. Lần đầu tiên,
Mỹ có một ứng cử viên tổng thống là phụ nữ, điều đó thực sự gây cảm hứng lớn
cho phong trào bình đẳng giới. Cuộc đua tranh cử diễn ra với lợi thế nghiêng hẳn về
đảng Dân chủ qua kết quả các cuộc thăm dò trên các tờ báo lớn và cả thái độ của
giới truyền thông. Nhưng kết quả bầu cử ngày 8/11 đã khiến tất cả bất ngờ, Hillary
Clinton dù cách biệt Donal Trump 2 triệu phiếu phổ thông, vẫn không thể đặt chân
vào Nhà Trắng vì chỉ đạt 232 phiếu đại cử tri so với 306 mà Trump giành được. Bài
phát biểu của bà Clinton là bài duy nhất trong 5 bài khảo sát phát biểu sau người
chiến thắng, sáng 9/11 thay vì đêm 8/11 như lệ thường có lẽ cũng bởi tác giả của nó
vẫn chưa hết sốc trước kết quả này. Trong bài phát biểu, bà Clinton cũng là người
thất bại đầu tiên nói lời xin lỗi trực tiếp “I’m sorry”. Báo chí phương Tây cho rằng
sở dĩ có những điều này vì bà là một phụ nữ, bản lĩnh chính trị cũng như những vô
thức của phái tính khiến bà hành xử như vậy. Điều này không phải là không có tính
thuyết phục. Là phụ nữ đầu tiên tranh cử, Bà Clinton dành nhiều thời lượng phát

việc dũng cảm theo đuổi ước mơ của mỗi người. Nỗ lực truyền cảm hứng cho
người ủng hộ- đó cũng là một góc độ rất nhân văn, đáng trân trọng của các diễn
ngôn này.

16


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Diệp Quang Ban (2009), Giao tiếp, diễn ngôn và cấu tạo của văn bản, Giáo dục,
Hà Nội
2. Huỳnh Thị Hồng Hạnh (2016) Phân tích diễn ngôn và diễn ngôn nghệ thuật,
Tài liệu giảng dạy CH ĐH KHXH&NV TPHCM
3. Trịnh Sâm (2015), Đặc điểm diễn ngôn viết, Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM,
số 7 (73)
4. Nguyễn Ngọc Minh (2012), Ba cách tiếp cận khái niệm diễn ngôn

https://phebinhvanhoc.com.vn/ba-cach-tiep-can-khai-niem-dien-ngon/ truy cập lần
đầu ngày 21-01-2017
5. Trịnh Sâm, Lý thuyết ngữ vực và việc nhận diện các đặc điểm của diễn
ngôn, http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/nghien-cuu/ngon-nguhoc/5438-ly-thuyt-ng-vc-va-vic-nhn-din-cac-c-im-ca-din-ngon.html
truy cập lần đầu ngày 21-01-2017

17


PHỤ LỤC
TOÀN VĂN CÁC BÀI PHÁT BIỂU

1.


Thank you, and good night, and God bless America.

2.

Kerry Concession Speech

Wednesday, November 3, 2004; 2:17 PM
Thank you so much. Thank you, thank you. I love you. I love you, thank
you. Thank you, thank you so much.Thank you so much. You just have no idea
how warming and how generous that welcome is, your love is, your affection. And
I'm gratified by it. I'm sorry that we got here a little bit late and little bit short.
I spoke to President Bush and I offered him and Laura our congratulations on their
victory.We had a good conversation, and we talked about the danger of division in
our country and the need -- the desperate need for unity, for finding the common
ground, coming together. Today I hope that we can begin the healing.
In America, it is vital that every vote count, and that every vote be counted. But the
outcome should be decided by voters, not a protracted legal process. I would not
give up this fight if there was a chance that we would prevail.But is now clear that
even when all the provisional ballots are counted, which they will be, there won't be
21


enough outstanding votes for us to be able to win Ohio.And therefore we cannot
win this election.
My friends, it was here that we began our campaign for the presidency and all we
had was hope and vision for a better America. It was a privilege and a gift to spend
two years traveling this country, coming to know so many of you.
I wish that I could just wrap you up in my arms and embrace each and every one of
you individually all across this nation. I thank you from the bottom of my
heart.Thank you. Thank you. Thank you, man.

folks work to make America better. It is its own unbelievable contribution to our
democracy and it's a gift to everybody, but especially to me, and I'm grateful to
each and every one of you.
And I thank your families and I thank you for the sacrifices you've made. And to all
the volunteers all across this country who gave so much of themselves. You know,
thanks to William Field (ph), a 6-year-old who collected $680 a quarter and a dollar
at a time, selling bracelets during the summer to help change America.
Thanks to Michael Benson (ph) from Florida, who I spied in a rope line holding a
container of money and it turned out he had raided his piggy bank and wanted to
contribute. And thanks to Ilana Wexler, 11 years old, who started Kids for Kerry all
across our country.
I think of the brigades of students and people, young and old, who took time to
travel, time off from work, their own vacation time, to work in states far and
wide. They braved the hot days of summer and the cold days of the fall and the
winter to knock on door because they were determined to open the doors of
opportunity to all Americans.They worked their hearts out. And I wish, you don't
know how much, that I could have brought this race home for you, for them. And I
23


say to them now: Don't lose faith. What you did made a difference.And building on
itself, we go on to make a difference another day.
I promise you, that time will come, the time will come, the election will come,
when your work and your ballots will change the world. And it's worth fighting
for.I want to especially say to the American people: In this journey, you have given
me the honor and the gift of listening and learning from youI have visited your
homes, I visited your churches, I visited your community halls, I've heard your
stories. I know your struggles, I know your hopes. They are part of me now. And I
will never forget you and I'll never stop fighting for you.
You may not understand completely in what ways, but it is true when I say to you

that I've learned and lived with here in Massachusetts. I'm proud of what we stood
for in this campaign and of what we accomplished.
When we began, no one thought it was possible to even make this a close race.But
we stood for real change, change that would make a real difference in the life of our
nation and the lives of our families. And we defined that choice to America.
I'll never forget the wonderful people who came to our rallies, who stood in our
rope lines, who put their hopes in our hands, who invested in each and every one of
us. I saw in them the truth that America is not only great, but it is good.So with a
grateful heart, I leave this campaign with a prayer that has even greater meaning to
me now that I've come to know our vast country so much better thanks to all of you
and what a privilege it has been to do so.
And that prayer is very simple: God bless America.
Thank you.

3.

John McCain concession speech 2008/nov/05/
25