Gia sư Thành Được

www.daythem.edu.vn

Chi tiết cách làm bài Nghị luận văn học (phần 2)
Câu nghị luận văn học quan trọng nhất không chỉ vì nó chiếm một nửa tổng số điểm, mà
còn vì đây là câu có dung lượng lớn nhất trong đề để thí sinh bộc lộ khả năng viết một bài
văn nghị luận văn học của mình.
Với câu hỏi này, trước khi làm bài, thí sinh phải dành thời gian phân tích, suy xét thật rõ
ràng yêu cầu cụ thể của đề ra là gì? Đề ra yêu cầu phân tích, bình giảng, bình luận, chứng
minh hay giải thích?
Kinh nghiệm nhiều năm qua của chúng tôi khi tiếp xúc với học sinh cho biết rằng, không
ít học sinh đã bỏ quá nhiều thời gian cho khâu này. Theo chúng tôi, không nên quá băn
khoăn về các thao tác trên đây, vì suy cho cùng, trước bất cứ một đề văn nào, người viết
cũng phải huy động hết các khả năng có thể trong khi làm bài. Một bài văn hay là bài làm
có sự nhuần nhuyễn, hài hoà của tất cả các thao tác đó.
Về cách nhận dạng đề thi, thông thường, chúng ta sẽ không khó khăn gì với loại câu hỏi
đã được xác định rõ ràng trên câu chữ, chẳng hạn:
-

“Phân tích vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao trong truyện ngắn Chữ người tử tù”,

-

“Bình giảng khổ thơ sau đây trong bài Đây thôn Vĩ Dạ…”, hay

-

“Tại sao, trong Một người Hà Nội, Nguyễn Khải lại gọi nhân vật bà Hiền là “hạt
bụi vàng”của Hà Nội?”,



-

“Cảm nhận về hai đoạn thơ sau đây trong bài Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử và
Tràng giang của Huy Cận…”;

-

“Nêu cảm nhận về hai đoạn thơ của Nguyễn Bính trong bài Tương tư và Tố Hữu
trong bài Việt Bắc”…

Với dạng câu hỏi này, thí sinh phải tìm được điểm giống và khác nhau của hai tác phẩm,
phải lựa chọn cách xử lí đề sao cho hợp lí nhất: làm bài theo hướng khái quát chung và so
sánh trên từng vấn đề, hay tách riêng phân tích theo từng bài rồi sau đó mới đi đến khái
quát để tìm ra đặc điểm chung?
Cũng có những dạng đề, do câu chữ được rút gọn tối đa, nên thí sinh khi đặt bút làm bài
phải suy xét cẩn thận. Chẳng hạn, gần đây trong các kì thi đại học xuất hiện kiểu đề
không ghi rõ yêu cầu cụ thể của thể văn như phân tích, bình giảng, hay chứng minh mà
chỉ nêu ngắn gọn: cảm nhận (anh/ chị cảm nhận như thế nào…).
Cảm nhận thuộc thể văn nào, giải thích, chứng minh, bình luận hay phân tích? Đây là
câu hỏi không dễ trả lời một cách rạch ròi. Trong phần thảo luận đáp án trước khi chấm
thi, theo tôi biết, một số Hội đồng chấm thi đã từng tranh cãi gay gắt về dạng câu hỏi này.
Có người cho rằng, vì đề chỉ yêu cầu học sinh nêu cảm nhận nên họ có quyền làm bài
một cách tự do, không cần phải theo một thể thức, khuôn khổ nào. Lập luận hoàn toàn có
lí. Nhưng chúng tôi nghĩ rằng, dù thế nào, để đạt yêu cầu của một bài văn, thí sinh vẫn cứ
phải đáp ứng được những nguyên tắc tối thiểu. Nghĩa là vẫn cứ phải làm rõ được các yêu
cầu chính của đề thi.
Với dạng câu hỏi đó, thực chất bài làm của học sinh là sự tổng hợp của tất cả các phương
pháp, chỗ nào cần giải thích thì giải thích, chỗ nào cần phân tích, chứng minh thì phân
tích chứng minh. Cũng không nên quá băn khoăn về câu chữ của đề. Với học sinh, yêu