TRẦN THỊ THU HƯƠNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TRẦN THỊ THU HƯƠNG

***
CHUYÊN NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC
CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI
ĐÓNG KỊCH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

***
KHÓA K19

HÀ NỘI - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
======

TRẦN THỊ THU HƯƠNG

PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC
CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI
ĐÓNG KỊCH


Xuân Hòa, ngày

tháng năm 2017

Tác giả

Trần Thị Thu Hương


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, dưới sự hướng dẫn của TS. Đỗ Thị Thu Hương và
TS. Nguyễn Thu Hương, luận văn tốt nghiệp: “Phát triển ngôn ngữ mạch lạc
cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua trò chơi đóng kịch” là công trình nghiên cứu của
riêng tôi, được hoàn thành theo sự nhận thức vấn đề của riêng tác giả, không
trùng với bất kì luận văn nào khác.
Xuân Hòa, ngày

tháng

Tác giả

Trần Thị Thu Hương

năm 2017


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1

1.4.3. Đặc điểm ngôn ngữ mạch lạc của trẻ 5 - 6 tuổi .................................... 23
Tiểu kết chương 1............................................................................................ 26
Chương 2. THỰC TRẠNG VIỆC PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH
LẠC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH Ở
TRƯỜNG MẦM NON.................................................................................. 27
2.1. Mục đích khảo sát .................................................................................... 27
2.2. Đối tượng và địa bàn khảo sát.................................................................. 27
2.2.1. Đối tượng khảo sát ................................................................................ 27
2.2.2. Địa bàn khảo sát .................................................................................... 27
2.3. Nội dung khảo sát..................................................................................... 29
2.4. Phương pháp khảo sát .............................................................................. 29
2.4.1. Phương pháp quan sát ........................................................................... 29
2.4.2. Phương pháp đàm thoại......................................................................... 29
2.4.3. Phương pháp điều tra bằng phiếu anket ................................................ 29
2.5. Kết quả khảo sát ....................................................................................... 30
2.5.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên về việc rèn khả năng diễn đạt mạch
lạc cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua TCĐK ............................................................ 30
2.5.2. Thực trạng giáo án hướng dẫn trẻ 5 - 6 tuổi chơi đóng kịch ................ 36
2.5.3. Thực trạng mức độ diễn đạt mạch lạc của trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm
non ................................................................................................................... 36
2.6. Nguyên nhân của thực trạng .................................................................... 38
Tiểu kết chương 2............................................................................................ 39


Chương 3. MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH
LẠC CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH Ở
TRƯỜNG MẦM NON VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ........................ 41
3.1. Một số yêu cầu về biện pháp rèn khả năng diễn đạt mạch lạc cho trẻ..... 41
3.1.1. Đảm bảo nguyên tắc lấy trẻ làm trung tâm ........................................... 41
3.1.2. Đảm bảo phù hợp với đặc điểm nhận thức và phát triển của trẻ .......... 41

DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
Ký hiệu

Chữ viết tắt

ĐC

Đối chứng

GDMN

Giáo dục mầm non

GV

Giáo viên

GVMN

Giáo viên mầm non

MG

Mẫu giáo

MGL

Mẫu giáo lớn

TC

mạch lạc cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi đóng kịch ............. 31
Bảng 2.2. Nhận thức của giáo viên về những biểu hiện ngôn ngữ mạch lạc của
trẻ .................................................................................................. 32
Bảng 2.3. Những khó khăn giáo viên thường gặp khi rèn ngôn ngữ mạch lạc
cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi đóng kịch ở trường mầm non
....................................................................................................... 33
Bảng 2.4. Thực trạng mức độ diễn đạt mạch lạc của trẻ 5 - 6 tuổi ở trường
mầm non........................................................................................ 37
Bảng 3.1. Thực trạng mức độ diễn đạt mạch lạc của trẻ 5 6 tuổi ở trường
mầm non........................................................................................ 56
Bảng 3.2. Mức độ diễn đạt mạch lạc của nhóm TN và ĐC sau thực nghiệm
lần 1 ............................................................................................... 57
Bảng 3.3. Mức độ diễn đạt mạch lạc của nhóm TN và ĐC sau thực nghiệm
lần 2 ............................................................................................... 62


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Lenin đã từng viết “Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất
của con người”. Trong cuộc sống của con người, trong sự phát triển của xã
hội loài người, ngôn ngữ là phương tiện để phát triển tư duy, là phương tiện
giữ gìn, bảo tồn, truyền đạt và phát triển kinh nghiệm xã hội loài người. Ngôn
ngữ còn là công cụ biểu đạt tư tưởng, tình cảm, công cụ giao tiếp giữa các
thành viên trong xã hội.
Thật vậy, Tiếng Việt với tư cách là tiếng mẹ đẻ là chìa khóa để đón
nhận sự phong phú rộng lớn của kho tàng kiến thức, là phương tiện để trẻ
khám phá thể giới với các sự vật, hiện tượng xung quanh mình và tự khẳng
định mình trong môi trường đó. Việc phát triển ngôn ngữ làm phong phú đời
sống tinh thần của trẻ, đáp ứng nhu cầu giao tiếp của trẻ với mọi người xung

giọng nói diễn cảm rõ ràng và trẻ hoàn thiện mình hơn về đạo đức… Đặc biệt
TCĐK góp phần phát triển trí tuệ, tính độc lập sáng tạo và tính tích cực cá
nhân. Thông qua TCĐK sẽ tạo cho trẻ có một khoảng không gian rất rộng lớn
về mặt sáng tạo, nhờ đó ngôn ngữ cũng trở nên mạch lạc, biểu cảm, tư duy,
tưởng tượng và trí nhớ cũng được phát triển.
Hiện nay, TCĐK tuy đã được đưa vào hoạt động văn học, hoạt động
chiều và hoạt động góc ở trường mầm non nhưng việc tổ chức TCĐK vẫn còn
tẻ nhạt, chưa sáng tạo… do đó việc rèn khả năng diễn đạt mạch lạc cho trẻ
còn hạn chế. Từ đó chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Phát triển ngôn ngữ
mạch lạc cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi đóng kịch” để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Đưa ra các biện pháp thích hợp để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ
5 - 6 tuổi thông qua trò chơi đóng kịch ở trường mầm non.


3
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc phát triển ngôn ngữ mạch lạch
cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi đóng kịch.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Quá trình phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi thông qua trò
chơi đóng kịch.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được những biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho
trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi đóng kịch hợp lý, hiệu quả thì sẽ giúp trẻ diễn
đạt rõ ràng, mạch lạc, biểu cảm, tự tin hơn trong giao tiếp, phát triển khả năng
tư duy sáng tạo và biết dùng ngôn ngữ cơ thể.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
Xây dựng cơ sở lý luận của việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5

Trao đổi với giáo viên mầm non nhằm tìm hiểu nhận thức của giáo viên
về sự cần thiết phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo lớn và ý nghĩa của trò
chơi đóng kịch đối với việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ
7.2.3 Phương pháp điều tra bằng phiếu
Phát phiếu cho giáo viên đang dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi.
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Phân tích, tổng hợp các bài viết,
sách, báo, … có liên quan đến đề tài.
7.2.4 Phương pháp thực nghiệm
- Thực nghiệm thăm dò: Tìm hiểu thực trạng của việc diễn đạt ngôn
ngữ cho trẻ mẫu giáo lớn qua việc sử dụng một số trò chơi đóng kịch
- Thực trạng tác động: Tiến hành thực nghiệm các biện pháp đã xây
dựng đối với nhóm trẻ thực nghiệm.


5
7.2.5 Phương pháp xử lí số liệu
- Dùng các công thức của toán thống kê để phân tích số liệu thu được.
- Dùng các phương tiện kĩ thuật để nghiên cứu (lấy thông tin, lưu giữ
thông tin, xử lý thông tin, trình bày kết quả nghiên cứu…)
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đấu, cấu trúc luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ
5 – 6 tuổi thông qua trò chơi đóng kịch.
Chương 2: Thực trạng việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5 - 6
tuổi thông qua trò chơi đóng kịch ở trường mầm non.
Chương 3: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5 - 6
tuổi thông qua trò chơi đóng kịch ở trường mầm non và thực nghiệm.


6

7
trọng nhất chính là bản thân của đứa trẻ. Lời nói luôn đi kèm với hành động.
Trẻ có được và sử dụng các ngôn ngữ khi phát triển các khái niệm. Sự trải
nghệm là quan trọng nhất, Ngôn ngữ được hình thành và phát triển trong bối
cảnh xã hội sau khi những khái niệm đã được hình thành. Teo Vygotky, trẻ
em là những chủ thể tìm tòi tri thức tích cực. Trẻ học ngôn ngữ như là một sự
tác động qua lại giữa sự chính muồi bẩm sinh và sự kích thích của những trải
nghiệm xã hội. Trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua mối quan hệ với những
người có ngôn ngữ thành thạo hơn. Gười lớn cần hướng trẻ vào “ vùng phát
triển gần nhất”
Tác giả M.K.Bogoliupxkaia, V.Septsenko với cuốn “Đọc và kể chuyện
văn học ở vườn trẻ” đã khẳng định ý nghĩa của TCĐK như là một phương
tiện giáo dục nhiều mặt. Từ đó tác giả đã đưa ra các bước tổ chức, hướng dẫn
trẻ chơi đóng kịch nhằm giúp trẻ đến với TCĐK một cách hứng thú, tự nhiên,
thúc đẩy ở trẻ niềm đam mê, yêu thích văn học, phát triển lời nói.[19]
E.I. Chikhêva [3] với tác phẩm “Phát triển ngôn ngữ cho trẻ em trước
tuổi đi học” của bà đã đề ra các biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ, trong
đó bà nhấn mạnh đến việc cho trẻ tìm hiểu thế giới xung quanh, thông qua các
hành động dạo chơi, xem tranh ảnh, kể chuyện cho trẻ nghe.
Ph.A.Sookin cho rằng, phát triển lời nói mạch lạc của trẻ mẫu giáo bao
gồm việc giải quyết các nhiệm vụ đặc biệt của giáo dục tiếng mẹ đẻ, đó là:
Phát triển vốn từ và đặc biệt là kĩ năng sử dụng từ ngữ để diễn đạt ý nghĩ một
cách ró ràng, ngắn gọn và chính xác; Hình thành cấu trúc ngữ pháp; Giáo dục
ngữ âm. Từ đó, tác giả đưa ra các biện pháp khác nhau để thực hiện nhiệm vụ
như: “Kể lại chuyện theo TPVH”, “kể chuyện theo tranh”, “kể chuyện theo đồ
chơi”, “kể chuyện theo kinh nghiệm”, “dựng chuyện”.[17]


8
E.I.Tikheeva đã nghiên cứu và đưa ra các biện pháp phát triển ngôn ngữ nói

về trò chơi vừa chơi xong.
Tác giả Nguyễn Xuân Khoa với công trình nghiên cứu: “Phương pháp phát
triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo” đã nêu lên những nhiệm vụ cơ bản của việc
phát triển ngôn ngữ cho trẻ, đồng thời tác giả cũng đã đưa ra một số biện pháp,
phương pháp hướng dẫn cụ thể: dạy trẻ nghe và phát âm đúng, phương pháp
phát triển từ, dạy trẻ đặt câu, phương pháp phát triển lời nói mạch lạc, chuẩn bị
cho trẻ học đọc, viết… đồng thời tác giả còn đưa ra các giáo án về phương pháp
phát triển tiếng và các hướng nghiên cứu cụ thể cho cả giáo viên.[9]
Trong cuốn “Giáo trình phương pháp phát triển lời nói cho trẻ em” của
tác giả Đinh Hồng Thái thì tác giả đã xác định những nhiệm vụ cơ bản cần
phải giải quyết như: Giáo dục chuẩn mực ngữ âm tiếng Việt, phát triển vốn
từ, dạy trẻ nói đúng ngữ pháp, phát triển lời nói mạch lạc, phát triển lời nói
nghệ thuật… và các biện pháp, phương pháp giáo dục cụ thể hữu hiệu góp
phần phát triển một cách tốt nhất tiếng mẹ đẻ cho trẻ mẫu giáo.[20]
Kê thừa phát huy những công trình nghiên cứu trong nước và ngoài nước
của các tác giả: Hoàng Thị Trà Mi với “Một số biện pháp hướng dẫn trẻ mẫu
giáo 5 - 6 tuổi nhập vai sáng tạo trong TCĐK”, Nguyễn Thị Thu Huyền với
“Một số biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua tổ chức
luyện tập nhập vai chơi đóng kịch dựa theo TPVH”, Hoàng Thị Phương với
“Một số biện pháp hướng dẫn trò chơi đóng kịch nhằm phát triển lời nói
mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi”, đã góp phần làm phong phú thêm cơ sở
lí luận và thực tiễn để nâng cao chất lượng giáo dục trẻ thông qua TCĐK ở
các trường mầm non hiện nay.
Như vậy vấn đề ngôn ngữ của trẻ em được các nhà hoa học quan tâm
nghiên cứu ở nhiều mặt, nhiều lứa tuổi khác nhau. Có nghiên cứu về cấu trúc
đặc biệt của ngôn ngữ, có nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình


10


tự nhất định để làm sao người khác có thể hình dung những điều mà mình
định mô tả, điều đó làm nảy sinh những yếu tố của tư duy lôgic, nhờ vậy mà
toàn bộ sự phát triển của trẻ được nâng lên một trình độ mới, cao hơn. Cũng
theo tác giả thì ngôn ngữ mạch lạc của trẻ MG xuất hiện do nhu cầu trẻ muốn
mô tả lại cho người khác nghe những gì trẻ nhìn thấy mà không thể dựa vào
các tình huống cụ thể trước mắt từ đó trẻ phải nắm được kĩ năng diễn đạt
mạch lạc ý nghĩ của mình”.[9]
Theo Đinh Hồng Thái: “Rèn khả năng nói mạch lạc cho trẻ tức là
giúp trẻ sử dụng đơn vị giao tiếp ngôn ngữ ở cấp độ hoàn chỉnh nhất. Ngôn
ngữ mạch lạc không phải được tạo nên bởi phép cộng đơn thuần của các phát
ngôn mà nó tồn tại bởi sợi dây liên kết được biểu hiện bởi tư duy lôgic về một
chủ đề nhất định và phương thức lời nói liên kết với nhau nhằm thực hiện
chức năng giao tiếp”.
Như vậy, có thể hiểu ngôn ngữ mạch lạc là sự diễn đạt ngôn ngữ rõ
ràng, lưu loát, có trình tự, lôgic, giàu biểu cảm về một nội dung nhất định để
đạt được sự thông hiểu của người nghe cũng như hiểu người khác nói trong
giao tiếp.
1.2.2. Vai trò của việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc đối với sự phát triển
của trẻ 5 - 6 tuổi
Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ chính là phát triển khả năng nghe,
hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có logic, trình tự, chính xác, đúng ngữ
pháp và có hình ảnh một nội dung nhất định. Như vậy phát triển ngôn ngữ
mạch lạc nói chung và việc rèn khả năng diễn đạt mạch lạc nói riêng giúp trẻ
có thể mở rộng mối quan hệ trong giao tiếp đồng thời các chức năng tâm lý
của trẻ sẽ được phát triển về mọi phương diện, qua đó góp phần xây dựng cơ
sở nhân cách ban đầu ở trẻ.


12
Việc diễn đạt mạch lạc giúp trẻ mạnh dạn tự tin, hoạt bát hơn trong

lạc. Vì vậy cơ quan thính giác cũng là một bộ phận quan trọng trong quá trình
phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ. Để trẻ có thể nói năng mạch lạc, lưu
loát thì người lớn cần chú ý bảo vệ và rèn luyện thính giác cho trẻ, tạo điều
kiện cho trẻ được nghe nhiều, giao tiếp nhiều, cho trẻ xem và nghe người lớn
phát âm để trẻ phát triển hơn về khả năng diễn đạt mạch lạc.
Sơ đồ truyền đạt và tiếp nhận lời nói:
Bộ máy phát âm → Tiếng nói → Đường dẫn truyền trung ương thính giác
Đường dẫn truyền thần kinh

Tai (cơ quan coócti)

Vỏ não và dưới vỏ (cảm thụ, phân tích, ký hiệu, ghi nhớ)
1.2.3.2. Yếu tố tâm lí
Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với sự
phát triển tâm lí. Việc tiếp thu lời nói còn phụ thuộc vào sự nhanh nhạy của
hệ thần kinh và ý chí của trẻ. Nhưng với những trẻ quá rụt rè, ít chan hòa với
bạn bè và mọi người xung quanh, sống trầm lặng, lười biếng hay trẻ có khiếm
khuyết về ngoại hình, dị tật bẩm sinh hoặc gia đình không hạnh phúc… sẽ
luôn mặc cảm về bản thân, bị bạn bè xa lánh rời bỏ, nên trẻ ngày càng ngại
giao tiếp, không muốn tiếp xúc với môi trường xung quanh, đặc biệt là trẻ 5 –
6 tuổi, khi trẻ đã biết suy nghĩ, phân biệt yêu – ghét, cảm nhận được hành vi
và cách người khác ứng xử với mình thì những ảnh hưởng về tâm lí lại càng
tác động lớn đến quá trình phát triển của trẻ. Bên cạnh những ảnh hưởng đến
quá trình nhận thức thì ảnh hưởng về khả năng diễn đạt mạch lạc lại càng rõ


14
rệt. Trẻ sống khép mình, ngại nói năng, ngại giao tiếp thì ngôn ngữ không
những không phát triển mà còn bị thui chột đi.
Bên cạnh đó, hoạt động là phương thức tồn tại của con người. Bằng

chơi cho trẻ Mầm non” cho rằng: “TCĐK là TC trong đó trẻ đóng vai các
nhân vật trong các TPVH bằng trí tưởng tượng sáng tạo cao, bằng tâm hồn
nghệ sĩ của mình, trẻ tái hiện lại các hình tượng nhân vật yêu quý của mình
qua cử chỉ, điệu bộ, sắc thái, qua nét mặt và lời nói. Để tham gia TC này trước
hết trẻ phải cảm thụ được TPVH, nắm được cốt truyện, tính cách nhân vật.
Trên cơ sở đó tái hiện lại tính cách nhân vật theo kịch bản”.[25]
Như vậy, có thể hiểu TCĐK là TC đóng vai theo TPVH của trẻ MG ở
TMN. TCĐK mang tính nghệ thuật cao nhưng vẫn là TC của trẻ nên nó mang
đầy đủ những tính chất của TC là trẻ được vui vẻ, thoải mái thể hiện cảm xúc
chân thực mà trẻ cảm nhận được trong TPVH, trẻ được thỏa thận vai chơi,
được sáng tạo theo ý thích của mình.
1.3.2. Bản chất của trò chơi đóng kịch
Bản chất của TCĐK của trẻ ở TMN là trẻ tái tạo, mô phỏng lại các nhân
vật theo một TPVH có sẵn.
Nội dung của TPVH sẽ xác định thành phần trẻ tham gia TC, lời nói của
các nhân vật và trình tự diễn ra câu chuyện đó. Điều này một mặt giúp trẻ dễ
dàng hơn khi chơi, nội dung chơi có sẵn, quan hệ giữa các nhân vật trong TC
được định trước và xác định những hành động của nhân vật trong khi chơi.
Mặt khác trong TC này là các nhân vật được miêu tả, phản ánh y hệt như
chúng vốn có trong tác phẩm cùng với tất cả những nét đặc trưng trong cả
hành vi và lời nói.
TCĐK là một hình thức đặc biệt giúp trẻ nhập vai thành nhân vật trong
TPVH. TCĐK rất gần với TCĐVTCĐ nên được trẻ MG đón nhận một cách
thích thú. Ở cả hai TC này trẻ đều đảm nhận một số vai nhất định với hành