SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TRẦN KHÁT CHÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP
CHO HỌC SINH 12 PHẦN ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN BẰNG VIỆC
SỬ DỤNG BÀI HÁT TRONG DẠY HỌC

Người thực hiện: Trịnh Thị Lệ Thu
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực ( môn): Địa lý

THANH HOÁ NĂM 2017


1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài:
Tiền thân của trường nơi tôi đang công tác là trường bán công, được thành
lập năm 2001. Chất lượng đầu vào thấp, cơ sở vật chất lại hạn chế…những khó
khăn đó ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả dạy và học. Trong nhiều năm qua
mặc dù đội ngũ giáo viên, công nhân viên trong nhà trường đã cố gắng, chuyên
tâm nhưng chất lượng giáo dục nhìn chung còn thấp.
Để đáp ứng yêu cầu của giáo dục, đào tạo ra đội ngũ thế hệ trẻ nhằm đáp
ứng với yêu cầu của thời đại, giáo viên phải biết vận dụng linh hoạt các phương
pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học
sinh, “lấy học sinh làm trung tâm”. Đặc biệt nâng cao chất lượng và hiệu quả
giảng dạy tại trường. Bản thân tôi luôn tìm tòi, học hỏi, trau dồi kiến thức, tìm
hiểu và nắm bắt nguyện vọng và vướng mắc của học sinh khi học môn địa lí.
Trong nhiều năm qua môn địa lí ở trường tôi là sự lựa chọn để thi, xét tốt



- Chỉ nghiên cứu phương tiện duy nhất “bài hát” để nâng cao hiệu quả học
tập cho học sinh. Ngoài ra không đề cập đến các phương tiện học tập khác.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thử nghiệm thông qua kinh nghiệm thực hiện giảng dạy đối
với chương trình địa lí tự nhiên lớp 12
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin, sử dụng phiếu
thu thập ý kiến học sinh
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: nhập và xử lí số liệu bằng phần mềm
SPSS 11.5
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận:
- Để viết được đề tài này tôi đã đúc rút kinh nghiệm qua 13 năm công tác,
tôi nghĩ không phải ngẫu nhiên mà trong 4 năm qua trường tôi có tới hơn 90%
học sinh chọn môn địa lí làm môn thi để xét tốt nghiệp (2 năm nay là thi
THPTQG). Việc lựa chọn và sử dụng một số bài hát liên quan đến nội dung kiến
thức của bài học mang lại cho học sinh trước hết là sự hứng thú, yêu thích trong
học tập, giờ học không gò bó căng thẳng. Từ đó các em thích học, mong chờ
được học, được hát những bài hát có liên quan, học sinh dễ hiểu bài, nhớ bài.
- Luật giáo dục, điều 28.2 đã ghi ‘‘Phương pháo giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ
năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,
kết quả cao trong học tập cho học sinh’’
+ Yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học nên giáo viên cần vận
dụng các phương pháp soạn giảng cho phù hợp để đem lại niềm vui, hứng thú
nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh, từ đó có thể phát huy tính tự giác tích
cực của học sinh.
+ Việc dạy học Địa lí nói chung cần đảm bảo các nguyên tắc giáo dục, đây

rõ rệt.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
- Đề tài “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh 12
phần địa lí tự nhiên bằng việc sử dụng bài hát trong dạy học” mà tôi trình
bày ngoài việc đề cập đến vấn đề nghiên cứu các bài hát liên quan đến địa lí, ý
nghĩa của nó để giảng dạy phần kiến thức liên quan cụ thể đề cập đến việc áp
dụng những bài hát này góp phần nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh.
- Đo lường bằng hai cách: kết quả kiểm tra đánh giá về điểm số và tìm hiểu
nhận thức - thái độ - hành vi của học sinh đối với việc giáo viên sử dụng bài hát
trong dạy học (từ đó đánh giá được mức độ hiểu bài của học sinh)
- Hiệu quả học tập biểu hiện trước hết ở sự tập trung chú ý cao độ, sự say
mê của người học. Trong giờ học có hứng thú học tập học sinh sẽ có cảm giác
dễ chịu với hoạt động học của mình, làm nảy sinh sự mong muốn hoạt động một
cách sáng tạo, hoạt động học tập khi không có hứng thú kết quả sẽ không có gì
cả, thậm chí xuất hiện cảm xúc tiêu cực (chán học, không muốn học, sợ học…)
- Khi hỏi các em nhân tố quan trọng chủ yếu tạo nên hiệu quả học tập cho
học sinh phụ thuộc vào người dạy hay người học, đa số các em cho rằng do
người dạy (chiếm 69,7% ý kiến). Khi các em có nhận thức đúng thì các em có
những mong đợi đối với giáo viên thật hợp lí để bài học được phong phú, lôi
cuốn.
Bảng phân bố phần trăm ý kiến nghiên cứu về nhân tố quan trọng tạo nên hiệu
quả học tập cho học sinh (%)
Ý kiến
Số lượng
%
Người học
25
30,5
Người dạy
57

Thời gian trôi qua lâu
11
13,4
Ngồi học không tập trung
11
13,4
Hiểu bài mông lung
15
18,3
Buồn ngủ
8
9,8
Lười ghi bài
2
2,4
Lớp học trầm
13
15,9
Tổng số
82
100,0
- Trên thực tế những học sinh không thích học môn nào thường là những
học sinh không học tốt môn học đó. Không thích nhiều môn thì dẫn đến kết quả
học tập cả quá trình sẽ thấp. Chính vì vậy việc nâng cao hiệu quả học tập cho
học sinh là quan trọng của tất cả các giáo viên bộ môn trong đó có môn địa lí.
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để thực hiện :
Phương pháp sử dụng các bài hát trong giảng dạy địa lí nhằm nâng cao chất
lượng học tập cho học sinh có thể áp dụng nhiều cấp, chương trình học, nội
dung của bộ môn địa lí nhưng vì thời gian có hạn tôi chỉ xin đưa ra một số nội
dung và ví dụ cụ thể có thể áp dụng khi dạy phần địa lí tự nhiên 12 sách giáo

+ Phải có hệ thống câu hỏi rõ ràng, rành mạch, nghiên cứu “thẩm thấu”
âm nhạc, trích đoạn bài hát hay bài hát phải đảm bảo tính chính xác của những
nội dung mà mình cần đưa vào bài dạy.
Ví dụ: Khi dạy bài 2: Vị trí địa lí – phạm vi lãnh thổ Việt Nam. Giáo
viên có thể lòng ghép bài hát “ Tổ quốc nhìn từ biển” của nhạc sĩ Nguyễn Việt
Chiến
Nếu Tổ quốc đang bão giông từ biển
Có một phần máu thịt ở Hoàng Sa
Ngàn năm trước con theo cha xuống biển
Mẹ lên rừng thương nhớ mãi Trường Sa
……………………………………….
Nếu Tổ quốc hôm nay nhìn từ biển
Mẹ Âu Cơ hẳn không thể yên lòng
Sóng lớp lớp đè lên thềm lục địa
…………………………………………..
Thương Lý Sơn đảo khuất giữa mây mùa
Thương Cồn Cỏ gối đầu lên sóng dữ
Thương Hòn Mê bão tố phía âm u
………………………………………….
Thương đất nước trên ba ngàn hòn đảo
Suốt ngàn năm bóng giặc vẫn chập chờn
Máu đã đổ ở Trường Sa ngày ấy
Bạn tôi nằm dưới sóng mặn vùi thân
Nếu Tổ quốc neo mình đầu sóng cả
Những chàng trai ra đảo đã quên mình
6


………………………………………..
Sau khi nghe xong bài hát giáo viên có thể đặt câu hỏi: Phạm vi lãnh thổ

Trong ca khúc các em nghe được đặc điểm nào của thiên nhiên nước ta?
“Anh ở trong này chưa thấy mùa đông
Nắng vẫn đỏ mận hồng đào cuối vụ
Trời Sài Gòn xanh cao quyến rũ
Thật diệu kỳ là mùa đông phương Nam
Muốn gửi ra em một chút nắng vàng
Thương cái rét của thợ cày thợ cấy
Nên cứ muốn chia nắng đều ra ngoài ấy
Có tình thương tha thiết của trong này
Anh vẫn hiểu sức vươn của những cánh đào
7


Qua giá rét vẫn đỏ hoa ngày Tết
Như cây thông vững vàng trong giá rét
Em hãy làm cây thông xanh nghe em!”
“Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây
Bên nắng đốt bên mưa quây
Em dang tay, em xòe tay
Chẳng thể nào xua tan mây (mà) chẳng thể nào che anh được….”
Hoặc Bài hát:” Cùng mắc võng trên rừng Trường Sơn” của Hoàng Hiệp
“Cùng mắc võng trên rừng Trường Sơn, hai đứa ở hai đầu xa thẳm
Đường ra trận mùa này đẹp lắm.
Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn Tây.
Trường Sơn Tây anh đi
Thương em, thương em bên ấy mưa nhiều
Con đường mà gánh gạo, muỗi bay rừng già cho dài mà tay áo
Hết rau rồi, em có lấy măng không
Còn em thương bên Tây anh mùa đông. Nước khe cạn bướm bay lèn đá
Biết lòng anh say miền đất lạ, là chắc em lo đường chắn bom thù.

Sỡ dĩ có sự đối lập về mùa mưa và mùa khô giữa hai hai sườn của dãy Trường
Sơn là do khi sườn Đông Trường Sơn đón nhận các luồng gió từ biển thổi vào
tạo nên một mùa mưa vào Thu- Đông, còn Tây Nguyên là mùa khô, nhiều nơi
khô hạn gay gắt, xuất hiện cảnh quan rừng thưa. Khi Tây Nguyên mùa mưa thì
bên sườn đông Trường Sơn nhiều nơi chịu tác động của gió tây khô nóng (gió
phơn).
Giáo viên cũng có thể mời một học sinh hoặc tự hát một trong những ca
khúc trữ tình, quê hương rất hay và đi vào lòng người ở trên.
Khi dạy bài 14: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên
Tài nguyên nước ta rất đa dạng và quan trọng nhất là tài nguyên rừng, tài
nguyên đất, tài nguyên sinh vật, tài nguyên nước …. Khi dạy bài này giáo viên
có thể lòng ghép bài hát “ Yêu quý thiên nhiên”
Rừng cho ta màu xanh cỏ lá
Sông cho ta nước lã ngọt ngào
Trời cho ta không khí sạch trong
Và đất cho ta nguồn sống vô tận.
Hạnh phúc biết bao, thiên nhiên ban tặng cho chúng ta,
Ở đoạn bài hát này học sinh có thể hiểu rõ được vai trò các loại tài
nguyên: rừng cung cấp gỗ, dược phẩm, du lịch sinh thái, chống xói mòn đất, hạn
chế lũ lụt, tăng mực nước ngầm, điều hoà khí hậu, nước cung cấp cho ta sự sống
và trong sản xuất, đất cho ta các hoạt động sản xuất và sinh hoạt, không khí
trong lành để thở ...
“ Cả kho báu vật sướng đuôi suốt đời,
Ta cũng chẳng quý của trời cho chúng ta,
Lòng tham phá hoại môi trường sạch trong...
Chặt rừng, nước cháy ra sông,
Bao khí độc trong không khí lành,
Lật đào, khai thác, quật than,
Tài nguyên cạn kiệt, khô khan rung động,
Thiên nhiên sừng sững ban rộng,

đó là
+ Đối với tài nguyên nước: Mất rừng gây biến động chế độ nước sông
(thuỷ chế sông ngòi), giảm sự điều hoà dòng chảy, dẫn đến lũ lụt, khô hạn.mất
rừng còn làm tăng cường quá trình bốc hơi, hạ thấp mực nước ngầm.
+ Đối với tài nguyên đất: Mất rừng làm cho quá trình xói mòn, rửa trôi, đá
ong hoá mạnh mẽ làm tăng diện tích đất bị suy thoái.
+ Đối với tài nguyên sinh vật: Mất rừng làm suy giảm tính đa dạng sinh
học, số lượng loài động, thứ vật bị tuyệt chủng ngày càng tăng.
- Đối với các hoạt động kinh tế
+ Đối với sản xuất nông, lâm nghiệp: Mất rừng làm tăng diện tích đất
hoang hoá, giảm diện tích đất trồng trọt. Ngành lâm nghiệp gặp khó khăn trong
việc quản lý, bảo vệ rừng.
+ Đối với công nghiệp: gây tình trạng thiếu nguyên liệu cho các nhà máy
chế biến lâm sản.
+ Đối với du lịch sinh thái: Mất rừng làm mất nơi nghỉ ngơi, giải trí
+ Đối với đời sống dân cư: mất rừng, dân cư mất đi một nguồn thu nhập
từ rừng gây thêm tình trạng đói nghèo, khó chấm dứt tình trạng di dân tự do, gây
mất ổn định xã hội.
- Đối với môi trường:
+ Đối với môi trường không khí: Rừng bị mất sẽ làm tăng lượng CO 2,
tăng nhiệt độ không khí, thủng tầng ô dôn, ô nhiễm không khí.
+ Đối với sinh thái: nhiệt độ không khí tăng làm thay đổi vùng phân bố
và cấu trúc quần thể của nhiều hệ sinh thái, ranh giới nhiệt của các hệ sinh thái
có xu hướng chuyển dịch lên cao hơn. Nhiệt độ tăng, làm tăng khả năng cháy
rừng, nhất là những khu rừng trên đất than bùn vừa gây thiệt hại tài nguyên sinh
vật, vừa làm gia tăng lượng phát thải khí nhà kính làm gia tăng biến đổi khí hậu.

10



việc giải thích một số câu, đoạn của bài hát “Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây.
Bên nắng đốt bên mưa quây”, hoặc chứng minh sự phân hóa của thiên nhiên
theo bắc- nam? Và giải thích nguyên nhân? Qua bài hát của nhạc sĩ Phạm
Tuyên “ Gởi nắng cho em”
“Anh ở trong này chưa thấy mùa đông. Nắng vẫn đỏ mận hồng đào cuối vụ.Trời
Sài Gòn xanh cao quyến rũ. Thật diệu kỳ là mùa đông phương Nam”…
2.4. Hiệu quả của sáng kiến
- Qua thực tế giảng dạy ở lớp 12, với việc sử dụng bài hát trong dạy học
địa lí, bằng việc kiểm tra đánh và thăm dò ý kiến học sinh. Tôi đã thử nghiệm ở
hai lớp 12 học kì I, năm học 2016-2017 với học lực trung bình hoàn toàn như
nhau, với hai phương pháp dạy khác nhau.
+ Lớp 12B2 tôi dạy theo phương pháp của để tài này
11


+ Lớp 12B3 tôi dạy theo phương pháp khác
- Kết quả thu được rất khả quan sau khi khảo sát ở hai lớp này
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
Lớp
Sĩ số
SL
%
SL
%
SL
%
SL

sự liên kết đầy mới lạ làm khơi dậy tính tò mò, kích thích tư duy của học sinh,
hiểu bài nhanh, không khí lớp học nhẹ nhàng, giảm căng thẳng, nhớ bài lâu.
Bảng phân bố phần trăm lí do học sinh được nghiên cứu yêu thích
phương tiện dạy học sử dụng bài hát (%)
Ý kiến
Số lượng
%
Sự liên kết đầy mới lạ làm khơi dậy tính tò mò,
10
25,0
kích thích tư duy học sinh
Cho học sinh thêm hiểu và yêu bài hát
1
2,5
Không khí lớp học nhẹ nhàng, giảm căng thẳng
7
17,5
Hiểu bài nhanh
15
37,5
Nhớ bài lâu
7
17,5
Tổng số
40
10,0
3. KẾT LUẬN- KIẾN NGHỊ
3.1. Kết Luận:
- Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy áp dụng một số biện pháp nâng
cao hiệu quả học tập cho học sinh bằng việc sử dụng bài hát trong dạy học là

sung những bài hát hay và có ý nghĩa với môn địa lí. Tạo thành 1 bộ sưu tập đầy
đủ có tên ‘‘CÁC BÀI HÁT PHỤC VỤ DẠY HỌC ĐỊA LÍ KHỐI 10,11,12’’ và sử
dụng như là một cuốn tài liệu của bộ môn.
Như vậy ngoài phương tiện sử dụng bài hát trong dạy học để tạo hứng thú
học tập cho học sinh, giáo viên cần sử dụng thêm nhiều phương tiện khác (đồ
dùng trực quan, tổ chức thăm quan dã ngoại, kể chuyện vui, tổ chức trò chơi…)
- Đối với học sinh:
Học sinh cần học bài và trả lời bài bằng việc vận dụng các bài hát đã được
giáo viên cung cấp.
Để giảm việc giáo viên cung cấp kiến thức một chiều thì có thể gợi ý cho
học sinh, yêu cầu các em chuẩn bị bài mới bằng việc tìm hiểu các bài hát nào có
liên quan đến bài mới, và thử giải thích.
XÁC NHẬN CỦA
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh hóa, ngày 03 tháng 05 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác
Trịnh Thị Lệ Thu

13


MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU

Trang

1.1 Lý do chọn đề tài.............................................................................................1
1.2. Mục đích nghiên cứu......................................................................................1