1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
- Hiện nay các kỳ thi học sinh giỏi lới 12, kỳ thi THPT Quốc gia của bộ
môn Địa lý đều có nội dung đòi hỏi học sinh phải biết vận dụng Atlat Địa lí Việt
Nam để khai thác kiến thức về tự nhiên, dân cư, các vấn đề kinh tế…đáp ứng
yêu cầu của đề bài.
- Cùng với sách giáo khoa, Atlat Địa lí Việt Nam là nguồn cung cấp tri
thức, thông tin tổng hợp và hệ thống hóa nội dung, giúp giáo viên đối mới
phương pháp dạy hoc, hỗ trợ học sinh tự học, tự nghiên cứu. Atlat Địa lí Việt
Nam là phương tiên để học tập, rèn luyện các kỹ năng, cũng như hỗ trợ rất lớn
cho các em trong các kì thi môn Địa lí. Do vậy Atlat Địa lí Việt Nam không thể
thiếu trong giảng dạy và học tập Địa lí lớp 12 -THPT.
- Khai thác Atlat Địa lí Việt Nam gồm 27 trang, thể hiện các vấn đề về vị
trí địa lí, điều kiện tự nhiên - tài nguyên thiên nhiên, dân cư - lao động, các
ngành kinh tế, các vùng kinh tế,…Tuy nhiên tôi chỉ đưa ra sáng kiến kinh
nghiệm về một vấn đề nhỏ được rút ra trong quá trình giảng dạy, ôn tập cho học
sinh.
Với những lí do trên, tôi đã chọn đề tài: “Một số kĩ thuật khai thác Atlat
Địa lí Việt Nam - Phần Địa lí thương mại, du lịch” - chương trình Địa lí 12
THPT
1.2. Mục đích nghiên cứu:
Thực hiên đề tài “Một số kĩ thuật khai thác Atlat Địa lí Việt Nam Phần Địa lí thương mại, du lịch” - chương trình Địa lí 12 THPT, tôi hướng tới
mục đích:
- Cần xác định cho học sinh hiểu rằng: nếu chỉ dựa vào kiến thức đã học,
nhiều kiến thức trong Atlat sẽ bị bỏ sót, đặc biệt là kiến thức về sự phân bố cụ
thể, mối quan hệ về mặt không gian lãnh thổ của các sự vật, hiện tượng Địa lí,…
Nhưng nếu chỉ dựa vào Atlat thì các kiến thức như tình hình phát triển, nguyên
nhân phát triển, đường lối chính sách,…sẽ không được đề cập đầy đủ và hợp lí.
- Khi sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam, học sinh cần biết phân tích các biểu
đồ, số liệu,…trong các trang Atlat. Đó là các thành phần bổ trợ làm rõ nội dung
của đối tượng địa lí. Các biểu đồ thể hiện trong Atlat là một kênh thông tin

Nhưng việc sử dụng thường xuyên vào giảng dạy và học tập ở bộ môn Địa lý
lớp 12 nhiều nơi vẫn còn hạn chế.
- Khai thác kiến thức trong Atlat Địa lí Việt Nam đối với học sinh còn khó
khăn, trìu tượng, …Điều đó ảnh hưởng đến chất lượng học tập, bài làm của các
em.
- Khi học sinh có kỹ năng tự nghiên cứu, khai thác kiến thức thì các em có
thể tham khảo nhiều tài liệu, sách giáo khoa và trên mạng Internet,… để phục
cho việc học tập tốt hơn.
Vì thế tôi đã mạnh dạn đưa ra sáng kiến kinh nghiệm về một đề tài nhỏ đó
là “ Một số kĩ thuật khai thác Atlat Địa lí Việt Nam - Phần Địa lí thương mại,
du lịch”, chương trình Địa lí 12 THPT
2.2. Thực trạng của vấn đề:
- Atlat Địa lí Việt Nam là phương tiện để khám phá, tìm hiểu kiến thức,
rèn luyện kĩ năng, nó diễn giải các vấn đề địa lí. Atlat là nguồn cung cấp kiến
thức thông tin tổng hợp, hỗ trợ rất lớn các em trong các kì thi môn Địa lí.
- Tuy nhiên, trong thực tế việc sử dụng Atlat trong thực tế còn nhiều khó
khăn. Đa số học sinh chưa thấy hết được tầm quan trọng của Atlat nên trang bị
chưa đầy đủ, ít khi sử dụng. Mặt khác học sinh có Atlat còn yếu về kĩ năng sử
dụng để khai thác thông tin từ Atlat. Từ đó việc học tập Địa lí chưa có hiệu quả
cao.

2.3. Giải pháp và tổ chức thực hiện:
2.3.1. Giải pháp:
2


Bước 1: Hướng dẫn cho học sinh cách xác định phương hướng trên bản đồ,
phương hướng của một số đối tượng địa lí thể hiện trong AtlatĐịa lí Việt Nam
trang 24 và trang 25 ( thương mại và du lịch)
Bước 2: Cách thể hiện tỉ lệ của bản đồ, kí hiệu, chú giải, các biểu đồ,…

-Bản đồ ngoại thương:

5


+ Bản đồ Ngoại thương thể hiện kim ngạch buôn bán giữa Việt Nam và
các nước bằng phương pháp bản đồ – biểu đồ với biểu đồ hình tròn theo bậc
thang quy ước bao gồm giá trị dưới 1 tỉ USD đến trên 6 tỉ USD.
Ngoài ra, còn có Biểu đồ Cột ghép thể hiện tình hình xuất, nhập khẩu
hàng hóa của Việt Nam giai đoạn 2000 – 2007.
+ Bản đồ này có thể khai thác nhiều kiến thức địa lí như tình hình phát
triển thương mại trong nước; kết hợp với vốn kiến thức đã học ta có thể giải
thích một số hiện tượng : tình hình phát triển ngoại thương, tốc độ tăng trưởng
xuất, nhập khẩu; cán cân xuất, nhập khẩu; cơ cấu hàng xuất, nhập khẩu; thị
trường…
Bước 3: Đưa ra câu hỏi , vấn đề tìm hiểu và có gợi ý, hướng dẫn làm bài:
Câu 1:Dựa vào Atlat địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, hãy nhận xét về
tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa của nước ta trong giai đoạn 2000 - 2007
và giải thích tại sao trong những năm qua nước ta luôn nhập siêu?
* GV gợi ý : Khai thác biểu đồ cột ghép thể hiện tình hình xuất - khẩu hàng hóa
nước ta qua các năm từ 2000 đến 2007 ( trang 24 Atlat).
* Gọi 1 hoặc 2 học sinh trình bày qua Atlat, trong khi đó giáo viên trình chiếu.
* Giáo viên củng cố:
- Quan sát biểu đồ cột ghép trang 24 ta thấy tình hình xuất - khẩu hàng hóa Việt
Nam qua các năm từ 2000 đến 2007 như sau:
+Kim ngạch xuất nhập khẩu của nước ta trong giai đoạn 2000 -2007 liên
tục tăng ( từ 30,1 tỉ USD năm 2000 lên 111,4 tỉ USD năm 2007).
+ Tăng cả kim ngạch xuất khẩu lẫn kim ngạch nhập khẩu.
. Xuất khẩu tăng từ 14,5 tỉ USD năm 2000 lên 48,6 tỉ USD năm 2007
( tăng 3,4 lần)

các tỉnh, thành phố; cán cân xuất siêu)
. Đồng bằng sông Hồng và vùng phụ cận ( kim ngạch tương đối cao; chủ
yếu tập trung ở Hà Nội và Hải Phòng; nhập siêu)
. Đồng bằng sông Cửu Long ( kim ngạch thấp hơn nhiều so với hai vùng
trên; xuất siêu)
+ Các vùng còn lại, ngành ngoại thương chậm phát triển, nhất là vùng Tây
Bắc
- Phân hóa theo tỉnh:
+ Dẫn đầu là Thành phố Hồ Chí Minh ( xuất gần 19 tỉ USD, nhập 17,5 tỉ
USD năm 2007) và Hà Nội ( xuất gần 4,5 tỉ USD, nhập gần 15 tỉ USD )
+ Các tỉnh thành còn lại có sự phân hóa: Ngành ngoại thương chậm phát
triển nhất là một số tỉnh thuộc vùng Tây Bắc: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Hòa
Bình
Câu 3: Căn cứ vào Atlat địa lí Việt Nam hãy trình bày về cơ cấu giá trị hàng
xuất, nhập khẩu và thị trường buôn bán chủ yếu củanước ta?
* GV gợi ý : Ở câu này cần khai thác kiến thức tổng hợp từ biểu đồ hình bán
nguyệt để thấy được cơ cấu trị giá hàng xuất, nhập khẩu năm 2007 và bản đồ
ngoại thương ( năm 2007) để thấy được xuất, nhập khẩu hàng hóa giữa Việt nam
với các nước và vùng lãnh thổ. Đặc biệt lưu ý tới chú giải của cả bản đồ và biểu
đồ.
* Gọi 1 hoặc 2 học sinh trình bày qua Atlat, trong khi đó giáo viên trình chiếu.
* Giáo viên củng cố:
Qua biểu đồ cơ cấu trị giá hàng xuất, nhập khẩu năm 2007 và bản đồ ngoại
thương ở trang 24
- Cơ cấu trị giá hàng xuất, nhập khẩu năm 2007:
+ Xuất khẩu ( 48,6 tỉ USD) bao gồm 4 nhóm hàng: công nghiệp nặng và
khoáng sản( 43,3%); Công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp ( 42,6%); nông,
lâm sản (15,4%) và thủy sản (7,7%)

7

2.3.2.2. Hướng dẫn khai thácAtlat Địa lí Việt Nam trang 25 ( Du lịch)
Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh mở Atlat Địa lí Việt Nam trang 25 kết hợp
trình chiếu lên màn hình powerpoint, gọi một học sinh xác định phương hướng
trên bản đồ của các đối tượng địa lí. Sau đó giáo viên củng cố kiến thức.
Bước 2: Giáo viên cho học sinh tìm hiểu và giải thích
Cụ thể:

8


9


GV hướng dẫn cho học sinh :
Nội dung của bản đồ thể hiện các tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn của
nước ta trên nền của bản đồ địa hình.
- Các trung tâm du lịch được thể hiện bằng phương pháp kí hiệu với các vòng
tròn có kích thước lớn thể hiện trung tâm du lịch quốc gia (Hà Nội, Huế, Đà
Nẵng, TP Hồ Chí Minh); còn các trung tâm du lịch vùng được biểu hiện bằng
các vòng tròn có bán kính nhỏ hơn (Hải Phòng, Hạ Long, Vinh, Nha Trang, Đà
Lạt, Cần Thơ…)
- Các tài nguyên du lịch (tự nhiên và nhân văn) với tư cách là điểm du lịch được
biểu hiện bằng phương pháp kí hiệu tượng hình. Ngoài ra trên bản đồ còn có các
biểu đồ thể hiện số lượng khác và doanh thu từ du lịch, cơ cấu khách du lịch
quốc tế nhằm làm rõ hơn thực trạng hoạt động của ngành du lịch nước ta trong
giai đoạn 1995 - 2007.
- Khai thác Atlat để thấy tài nguyên du lịch nước ta rất phong phú và đa dạng
bao gồm cả tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn phân bố
khắp nước, từ đồng bằng, ven biển đến miền núi, cao nguyên.
- Khai thác biểu đồ cho thấy tình hình phát triển du lịch qua cơ cấu và sự tăng

* Gọi 1 hoặc 2 học sinh trình bày qua Atlat trang 25 trong khi đó giáo viên trình
chiếu.
* Giáo viên củng cố:
Qua Atlat địa lí Việt nam trang 25 (du lịch) ta thấy thể hiện rất rõ sự đa dạng về
tài nguyên du lịch nước ta. Cụ thể:
- Nước ta có các di sản thiên nhiên và di sản văn hóa thế giới với sức hấp dẫn
đặc biệt đối với du khác.
+ Di sản thiên nhiên thế giới: Vịnh Hạ Long, Phong Nha - Kẻ Bàng.
+ Di sản văn hóa thế giới: Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Di tích Mỹ Sơn.
- Nước ta có nhiều loại tài nguyên du lịch tự nhiên.
+ Vườn quốc gia: Hoàng Liên, Ba Bể, Tam Đảo, Xuân sơn, Cát Bà, Cúc
Phương…
+ Khu dự trữ sinh quyển thế giới: Cù Lao Chàm, Cát Tiên, Cần Giờ…
+ Hang động: Tam Thanh, Tam Cốc - Bích Động, Hang Chui…
+ Nước khoáng: Mỹ Lâm, Kim Bôi, Suối Bang…
+ Bãi biển: Trà Cổ, Đồ Sơn, Sầm Sơn, Cửa Ló, Thiên Cầm, Đá Nhảy,
Lăng Cô…
+ Các thắng cảnh: Sa Pa, Ninh Bình, Huế, Đà Nẵng, Nha Trang, Cần
Thơ…
- Nước ta có nhiều loại tài nguyên du lịch nhân văn.
+ Di tích các loại: Pắc Bó, Tân Trào, Nhà tù Sơn La, Hoa Lư, Quê Bác,
Ba Tơ, Nhà tù Phú Quốc, Nhà tù Côn Đảo…
+ Lễ hội truyền thống: Đền Hùng, Chùa Hương, Yên Tử, Hội Vân, Katê,
Núi Bà Đen, Bà Chúa Xứ, Thần Thắng Tam…
+ Làng nghề cổ truyền: Vạn Phúc Đồng Kỵ, Bát Tràng, Làng Đá Non
Nước ( Đà Nẵng)…
Tất cả các loại tài nguyên ( tự nhiên và nhân văn) đó tạo nên sự đa dạng
về tài nguyên du lịch, một trong những tiền đề quan trọng hàng đầu để phát triển
du lịch.
Câu 3: Dựa vào Atlat địa lí Việt Nam và kiến thức đã học hãy nêu khái niệm

- Khách du lịch quốc tế đến Việt Nam rất đa dạng: Khách đến từ rất nhiều khu
vực, quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau: Đông Nam Á, Trung Quốc, Đài Loan,
Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, Pháp, Hoa Kỳ, Ôxtrâylia và các quốc gia khác.
- Về cơ cấu khách du lịch đến nước ta trong hai năm 2000 và 2007 có sự biến
động:
+ Nhóm khách du lịch đến Việt nam ở một số khu vực, quốc gia và vùng
lãnh thổ có xu hướng tăng về tỉ trọng:
. Khách du lịch đến từ Hàn Quốc tăng nhanh nhất: Năm 2000 là 2,4%, đến
năm 2007 đã lên tới 11,2% ( tăng 8,8%)
. Khách du lịch đến từ các nước Đông Nam Á có xu hướng tăng nhanh
thứ hai về tỉ trọng: Năm 2000 là 7,9%, đến năm 2007 đã lên tới 16,5% ( tăng
8,6%)
. Khách du lịch đến từ Hoa Kỳ tăng khá nhanh về tỉ trọng: Năm 2000 là
4,5%, đến năm 2007 đã lên tới 9,7% ( tăng 5,2%)
. Khách du lịch đến từ Nhật Bảncũng tăng: Năm 2000 là 6,7%, đến năm
2007 lên 9,9% ( tăng 3,2%)
. Khách du lịch đến từ Ôxtrâylia tăng: Năm 2000 là 2,9%, đến năm 2007
đã lên tới 5,3% ( tăng 2,4%)
. Khách du lịch đến từ Pháp tăng chậm về tỉ trọng: Năm 2000 là 4,1%,
đến năm 2007 lên 4,3% ( tăng 0,2%)
12


+ Nhóm khách du lịch đến Việt nam ở một số khu vực, quốc gia và vùng
lãnh thổ có xu hướng giảm về tỉ trọng:
.Khách du lịch đến từ các quốc gia khác chiếm tỉ trọng nhiều nhất nhưng
lại đang có xu hướng giảm: Năm 2000 là 36,2%, đến năm 2007 còn 15,5%
( giảm 15,7%)n năm 2007 còn 15,5% ( giảm 15,7%)
.Khách du lịch đến từ Trung Quốc cũng đang có xu hướng giảm: Năm
2000 là 23,0%, đến năm 2007 còn 13,6% ( giảm 9,4%)

Với ứng dụng một số kỹ thuật nêu trên tôi thấy có sự chuyển biến tích cực về
chất lượng học tập của học sinh trường tôi, nhất là với các em thi học sinh giỏi
13


và những em dự thi THPT Quốc gia tự tin hơn về kỹ năng làm bài, đặc biệt phần
khai thác Atlat địa lí Việt Nam. Học sinh tích cực, chủ động hơn trong học tập và
ôn luyện thi, tự tin và nghiên cứu thêm. Các em cũng đã chịu khó tìm hiểu kiến
thức để hoàn thiện nội dung và phương pháp làm bài, xác định đề và kỹ năng
làm bài ngày càng chuẩn hơn với yêu cầu của đề bài.
Kết quả thực tế đã góp phần tạo nên chất lượng học sinh trong các kì thi tương
đối cao
- Thi tốt nghiệp trong các năm học vừa qua
+ Học sinh đạt điểm 9 - 10trên5%
+ Học sinh đạt điểm khá, giỏi trên 45%
+ Học sinh đạt điểm trung bình trở lên trên 90%
+ Không có học sinh bị điểm kém
- Thi Đại học, Cao đẳng có một số học sinh đạt 8,5 - 9 điểm, góp phần tạo điều
kiện giúp nhiều em thi đậu Đại học khối C.
- Những năm tôi đảm nhiệm dạy đội tuyển tham dự kì thi học sinh giỏi cấp tỉnh
đều có giải bộ môn Địa.
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
- Đề tài “ Một số kĩ thuật khai thác Atlat Địa lí Việt Nam - Phần địa lí
thương mại và du lịch” - CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 12 - THPT có ý nghĩa
thực tiễn, khả năng ứng dụng cao, đáp ứng được nhu cầu học tập, ôn luyện phần
Địa lí thương mại, du lịch của học sinh.
- Tôi sẽ tiếp tục phát triển các kĩ thuật ôn luyện đề tài này ở những vấn đề
khác của Địa lia 12 để hoàn thiện cho học sinh kĩ năng khai thác Atlat Địa lí Việt
Nam được tôt hơn nữa.Hy vọng đề tài này sẽ nhận được sự góp ý của đồng

1. Sách giáo khoa Địa lí 12 (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam)
2. Atlat Địa lí Việt Nam (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam)
15


3. Hướng dẫn học và khai thác Atlat Địa lí Việt Nam (Nhà xuất bản Giáo dục
Việt Nam)
4. Bộ đề môn Địa lí năm 2015 (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam)
5. Hướng dẫn giải các dạng bài tập từ các đề thi Quốc gia môn Địa lí (Nhà xuất
bản Đại học Quốc gia Hà Nội)
6. Chuẩn bị kiến thức ôn thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh Đại học Cao Đẳng
môn Địa lí (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam)

16