SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG
VÀ ĐÀO
TRIỆU
SỞ GIÁOGIÁO
DỤC DỤC
VÀ ĐÀO
TẠO TẠO
THANH
HÓASƠN
PHÒNG GD VÀ ĐT TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT VÀI KINH NGHIỆM SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG
MỘTDẠY
VÀIHỌC
KINHMÔN
NGHIỆM
BÀIHỌC
TẬP TRONG
LỊCHSỬ
SỬ DỤNG
Ở TRUNG
CƠ SỞ
ĐỂ NÂNG
CAO
HIỆU QUẢ
DẠY HỌC MÔN

THANH HÓA NĂM 2016
1


MỤC LỤC:

ĐỀ MỤC

TRANG

A. MỞ ĐẦU.
1. Lý do chọn đề tài.
2. Mục đích nghiên cứu.
3. Đối tượng nghiên cứu.
4. Phương pháp nghiên cứu.
B. NỘI DUNG.
I. Cơ sở lí luận.
1. Nguyên tắc và quy trình xây dựng hệ thống bài tập lịch sử.
2. Các bước tiến hành.
II. Thực trạng của vấn đề.
1. Đối với giáo viên.
2. Đối với học sinh.
III. Giải pháp và tổ chức thực hiện.
1. Sử dụng câu hỏi có những yếu tố của bài học nhận thức để
học sinh tiếp nhận kiến thức mới.
2. Sử dụng bài tập để tổ chức hoạt động nhận thức của học
sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức mới.
3. Tổ chức hướng dẫn học sinh làm bài tập trong sách giáo
khoa,tự học ở nhà.
4. Sử dụng bài tập lịch sử trong kiểm tra đánh giá kết quả


2


A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ, trong mỗi chúng ta, ai cũng cần
phải biết về lịch sử bởi lịch sử là cuội nguồn dân tộc mình, biết được tổ tiên, ông
cha đã sống và lao động như thế nào để tạo nên đất nước. Hơn 70 năm qua trước
khi về nước lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc đã khẳng định trong
cuốn sách “ lịch sử nước ta”:
“ Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Trong hơn nữa thế kỉ qua, kể từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945, việc
giáo dục lịch sử ở trường trung học nói chung, trung học cơ sở nói riêng đã thực
hiện đúng đắn sáng tạo. Do đó đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ trẻ làm nên những
chiến công lừng lẫy trong lao động và trong chiến đấu.
Không những thế, học lịch sử còn để biết được những gì mà loài người làm
nên trong quá khứ để xây dựng được xã hội văn minh ngày nay.
Tuy nhiên trong những năm gần đây, những yếu kém của dạy học lịch sử đã
được bộc lộ rõ. Biểu hiện rõ nhất là tình trạng coi thường, nhớ nhầm sự kiện lịch
sử.Học sinh không chú tâm vào môn học vì cho rằng môn lịch sử là một môn học
nhiều sự kiện, khó nhớ. Nhiều học sinh không mạnh dạn thi môn lịch sử hoặc thi
thì điểm rất thấp, trong khi đó lại say mê các loại hình phim ảnh bạo lực hay những
trò game trên mạng. Do đó học sinh của chúng ta không biết cuội nguồn tổ tiên cha
ông ta đã làm gì để có được đất nước cho nên các em không biết vận dụng bài học
kinh nghiệm của quá khứ vào rèn luyện đạo đức phẩm chất cho bản thân.
Đặc biệt hiện nay môn học lịch sử trong trường THCS bị coi là môn phụ, là
môn học thuộc lòng, môn xã hội, không có tương lai phát triển. Do đó nhiều học
sinh học tập mang tính đối phó, thậm chí phụ huynh cũng không khuyến khích con

cùng với học sinh tìm hiểu và khám phá ra những điều mới lạ, các em luôn là người
chủ động khám phá kiến thức,thầy chỉ là người định hướng để các em thực hiện.
Người dạy khi xây dựng các loại bài tập lịch sử cần tuân thủ các nguyên tắc chủ
yếu sau :
Thứ nhất: Nội dung bài tập lịch sử phải gắn liền với chương trình sách giáo
khoa, phản ánh yêu cầu, trình độ học tập của học sinh.
Thứ hai: Đảm bảo tính hệ thống của các loại bài tập thể hiện mối liên hệ lô
gic giữa các sự kiện.
Thứ ba: Đảm bảo tính đa dạng, toàn diện của nội dung bài tập.
Thứ tư: Nội dung bài tập phải phù hợp với trình độ của học sinh, phát huy trí
thông minh sáng tạo có tính chất giáo dục tư tưởng phẩm chất đạo đức của học
sinh.
Thứ năm: Bài tập cần chính xác về nội dung.
2. Các bước tiến hành:
Căn cứ vào các yêu cầu trên, chúng ta có thể xây dựng hệ thống bài tập gồm
các loại sau:
Thứ nhất: Các câu hỏi trong sách giáo khoa cần giải quyết.
Thứ hai: Các loại bài tập nhỏ liên quan đến kênh hình.
4


Thứ ba: Các loại bài tập sử dụng tài liệu tham khảo và đồ dùng trực quan.
Thứ tư: Bài tập trách nhiệm khách quan và chủ quan.
Thứ năm: Bài tập tự luận.
Thứ sáu: Bài tập liên hệ kiến thức quá khứ đang học với thực tiễn cuộc sống
hiện nay.
II. Thực trạng của vấn đề.
1. Đối với giáo viên:
Lịch sử cũng giống như các bộ môn khoa học khác, trong mỗi tiết dạy, giáo
viên cũng phải tiến hành cho các em làm bài tập nhằm tổ chức việc hình thành,


1. Sử dụng câu hỏi có những yếu tố của bài học nhận thức để học sinh
tiếp nhận kiến thức mới.
Trong một giờ học lịch sử, trước khi truyền thụ kiến thức mới, giáo viên
phải xác định nhiệm vụ nhận thức cho học sinh. Công việc này có hai tác dụng: một
là nêu rõ mục đích nhận thức của học sinh, hai là hướng học sinh chú ý tới những
kiến thức trọng tâm của bài học. Biện pháp này thực hiện bằng cách:
Một là, nêu rõ vấn đề nhận thức bằng một câu hỏi thể hiện nội dung vấn đề
cần nghiên cứu.
Ví dụ: Chương trình lịch sử 8, khi dạy bài 15: Cách mạng tháng Mười Nga
năm 1917 và cuộc đấu tranh bảo vệ cách mạng(1917-1921), giáo viên nêu câu hỏi
nhận thức ngay từ đầu giờ: Các em hãy theo dõi bài dạy của thầy hôm nay để cuối
giờ trả lời cho thầy những câu hỏi sau: Tại sao nước Nga năm 1917 lại xuất hiện 2
cuộc cách mạng? Cách mạng tháng Mười Nga có ý nghĩa như thế nào đối với tình
hình nước Nga và thế giới?
Hay trong chương trình lịch sử lớp 9, khi dạy bài 5: Các nước Đông Nam Á
giáo viên nêu câu hỏi nhận thức ngay từ đầu giờ: Các em hãy theo dõi bài dạy của
thầy hôm nay để cuối giờ trả lời cho thầy những câu hỏi sau: Tại sao có thể nói: Từ
đầu những năm 90 của thế kỉ XX,” một chương mới đã mở ra trong lịch sử khu vực
Đông Nam Á”?
Hai là, Có thể định hướng nhiệm vụ nhận thức cho học sinh bằng cách đưa
ra một số ý kiến, nhận định, đánh giá trái ngược nhau về một sự kiện lịch sử để tạo
ra xung đột mâu thuẫn về mặt nhận thức nhằm tạo ra hứng thú kích thích suy nghĩ
của học sinh.
Ví dụ: Khi dạy chương trình lịch sử 9, bài 23 “ Tổng khởi ngĩa Tháng Tám
1945 và sự thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa” giáo viên có thể đưa ra
định hướng : Có ý kiến cho rằng Thắng lợi của cách mạng tháng Tám 1945 ở nước
ta là sự ăn may, nó diễn ra trong sự “Trống vắng quyền lực” các em có đồng ý với
nhận định đó không? Vì sao?
Ba là, một cách khác để định hướng nhiệm vụ nhận thức cho học sinh là xác

Nguyên
nhân thắng
lợi của cuộc
kháng chiến
chống xâm
lược Tống
(1075
1076)

1- Vua tôi nhà Lý kiên quyết chống quân xâm lược.
Những
nét độc
2- Quân đội ngày đêm luyện tập sẵn sàng chiến đấu
3- Lý Thường Kiệt có tài thao lược- Tháng 4-1075 chủ đáo
trong
động tiến công vào Ung Châu, Khâm Châu để tự vệ.
cách
5- Xây dựng phàng tuyến sông Như Nguyệt.
đánh
6- Đoàn kết toàn dân.
7- Năm 1077 bất ngờ vượt sông Như Nguyệt tấn công giặc của
Lý
vào các doanh trại quân Tống.
Thường
8- Chủ động thương lượng, giảng hòa.
Kiệt
9- Quân xâm lược Tống phải rút về nước.
Quan sát câu hỏi và hệ thống kiến thức trong bảng nêu trên học sinh tự tìm
ra câu trả lời. Trong học sinh sẽ có cuộc tranh luận đâu là nguyên nhân thắng lợi,
đâu là nét độc đáo trong cách đánh giặc. Khi học sinh trả lời đúng và đầy đủ ta sẽ

lược kết thúc(1953-1954)” ở lớp 9, giáo viên yêu cầu học sinh lập bảng thống kê
những sự kiện tiêu biểu theo mẫu sau:
Thời gian

Sự kiện

Ngày 7/5/1953
Tháng 9/1953
Tháng 12/1953
Tháng 1/1954
Tháng 2/1954
* Một số lưu ý:
- Giáo viên cần đưa ra nhiều loại bài tập, đảm bảo tính đa dạng phong phú
nhằm rèn luyện toàn diện kĩ năng học tập bộ môn.
- Việc gợi ý hướng dẫn học sinh cách thức giải quyết bài tập là cần thiết đặc
biệt đối với học sinh lớp 6, 7.
- Phải kiểm tra, đánh giá kết quả làm bài tập từ nhà của học sinh. Vì vậy giáo
viên phải yêu cầu 100% học sinh có vở bài tập, có vở bài soạn lịch sử, thường
xuyên kiểm tra, cho điểm nhằm động viên, khuyến khích kịp thời.
- Nên tổ chức những tổ nhóm học tập để cùng nhau trao đổi, bàn bạc trong
giải quyết bài tập.
8


4. Sử dụng bài tập lịch sử trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của
học sinh.
Hiệu quả giảng dạy của giáo viên chủ yếu được phản ánh ở kết quả học tập
của học sinh. Vì vậy kiểm tra đánh giá là biện pháp quan trọng để xem xét kết quả
học tập của học sinh, đồng thời tự đánh giá kết quả sư phạm của mình.
Trong thực tế dạy học lịch sử nhiều giáo viên chỉ đặt ra những câu hỏi để

9


Lớp
9A
9B

Sĩ số
30 hs
30 hs

0SL
0
01

Điểm
2,75
3 - 4.75
5- 6.75
7.0 - 8.75
% SL
% SL
% SL
%
0
0
0
11 36.7 12
40.0
3.3 06 20.0 13 43.4 07

sinh sau một năm học:
- Học sinh có hứng thú học tập, ham tìm hiểu về các kiến thức lịch sử, đặc
biệt là lịch sử dân tộc, các anh hùng, danh nhân văn hóa.
- Học sinh đã hình thành cho bản thân một số kĩ năng:
+ Kĩ năng sử dụng sách giáo khoa, tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ, bản đồ.
+ Kĩ năng một số thao tác tư duy cơ bản: Phân tích, so sánh, nhận định, đánh
giá sự kiện, rèn luyện phong cách tự học tập, chủ đông, tích cực.
+ Kĩ năng hoạt động nhóm, kĩ năng sưu tầm tư liệu...
- Học sinh chủ động trong việc tiếp nhận kiến thức mới, phát huy được tư
duy tích cực của mình.
10


- Trên cơ sở hiểu biết lịch sử, học sinh có thể rút ra những bài học kinh
nghiệm trong tư duy rèn luyện đạo đức, nhân phẩm của bản thân.
Trên đây là một trong số các phương pháp dạy học mà bản thân đã rút ra
trong quá trình trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử. Trong phạm vi nhỏ của đề tài
này chắc chắn là chưa thể bao quát hết được kiến thức của môn lịch sử. Song, bước
đầu đã có tác dụng đối với học sinh. Rất mong được sự góp ý chân tình của bạn đọc
để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn, nhằm mục đích cuối cùng là giúp học sinh
thêm yêu thích và nâng cao kết quả học tập bộ môn Lịch sử.
2.Đề xuất:
Để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử, đổi mới về phương pháp,
trau dồi về trình độ chuyên môn nên chăng giáo viên bộ môn ở các trường được tổ
chức những buổi trao đổi kinh nghiệm giảng dạy. Qua đó giáo viên có thể đóng
góp những ý kiến hay cho đồng nghiệp.
Bản thân muốn được nghe nhiều góp ý chân thành từ đồng nghiệp, từ các cấp
lãnh đạo giáo dục để bản thân làm tốt công tác giảng dạy bộ môn, để đề tài hoàn
thiện hơn. Chân thành cảm ơn sự đóng góp đó.
Đề tài này là của chính bản thân tự làm, tự thử nghiệm qua thực tế dạy học


12