MỤC LỤC

TT

Nội dung

Trang

1

MỞ ĐẦU

2

2

Lí do chọn đề tài

2

3

Mục đích nghiên cứu

2

4

Đối tượng nghiên cứu

3


10

Kết quả đạt được

18

11

KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

18

12

Kết luận

18

13

Kiến nghị

19

1


A. MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài.

Là một giáo viên dạy môn hoá học, tôi đã áp dụng một số
bài tập liên quan đến thực tiễn vào lớp tôi trực tiếp giảng dạy và
đã gây được nhiều hứng thú học tập cho học sinh
Trong phạm vi đề tài này, tôi xin trình bày một số kinh
nghiệm trong việc xây dựng hệ thống bài tập hóa học thực tiễn
ở trường THCS Xuân Bình. Mong các đồng nghiệp tham khảo và
bổ sung để lần sau tôi hoàn thiện tốt hơn.
II. Mục đích nghiên cứu
2


- Giúp cho bài học sinh động hơn, gây hứng thú và sức thu
hút đối với học sinh.
- Giúp học sinh vận dụng tốt các kiến thức lí thuyết vào
giải thích các hiện tượng thức tế.
- Kích thích trí tò mò và lòng ham mê môn hoá học đối với
học sinh.
- Giúp gắn kết các hiện tượng trên lí thuyết với thực tế
thông qua các bài tập hoá học mang tính thực tiễn.
III. Đối tượng nghiên cứu
- Chương trình hoá học 8, 9 (khối lớp 8, 9 tôi trực tiếp
giảng dạy) ở trường THCS Xuân Bình, huyện Như Xuân, tỉnh
Thanh Hóa
IV. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu và quan sát các hiện
tượng thực tiễn.
- Phương pháp thực nghiệm qua giảng dạy, bồi dưỡng học
sinh giỏi.
- Phương pháp thống kê, tổng hợp.
B. NỘI DUNG

học sinh khó có thể giải thích được bằng những kiến thức lý
thuyết trừu tượng nếu như không được tiếp cận nhiều các bài
tập hóa học thực tiễn. Vì vậy để học sinh dễ hiểu bài đòi hỏi cần
thực tế hoá những kiến thức trừu tượng để tạo hứng thú và
không khí học tập sôi nổi cho học sinh.
Chất lượng cụ thể của học sinh khối 8, 9 môn hóa học ở
trường THCS Xuân Bình trước khi áp dụng SKKN được thống kê ở
bảng sau:
Khố
i lớp

Tổng
số
HS

Xếp loại học lực
Giỏi
SL

%

Khá
SL

%

TB
SL

Yếu


71

1

1,4 4

5,6 48

67, 16
7

22, 2
5

2,8

Tất cả những lí do trên cần thiết phải có hệ thống những
bài tập hoá học thực tiễn để giúp cho việc dạy và học môn hoá
có hiệu quả hơn, đồng thời giúp phát trển năng lực tư duy hóa
học của học sinh được tốt hơn.
III. Giải pháp giải quyết thực trạng
Xây dựng một số bài tập liên quan đến thực tiễn nhằm
nâng cao chất lượng học tập và phát triển năng lực thực tiễn
cho học sinh.
Câu 1: Tại sao khi đánh rơi nhiệt kế thuỷ ngân (Hg) bị vỡ
không được dùng chổi quét mà lại rắc bột lưu huỳnh (S) lên?

4



(Hình ảnh lọ đựng dung dịch Natriclorit 0,9% – Nguồn
internet)
Đáp án: Dung dịch muối có nồng độ muối lớn hơn nồng độ
muối trong các tế bào của vi khuẩn, do hiện tượng thẩm thấu,
muối đi vào các tế bào, làm cho nồng độ muối trong vi khuẩn
tăng cao và có quá trình chuyển ngược lại từ tế
bào vi khuẩn ra ngoài. Vi khuẩn mất nước nên bị tiêu diệt.
Câu 4: Tại sao các đồ vật cổ bằng đồng thường có màu
xanh?

(Hình ảnh đồ vật bằng đồng cổ - Nguồn internet)
Đáp án: Cu(OH)2 có màu xanh lam. Phản ứng do H 2O và
O2 hoặc O3 trong không khí oxi hoá Cu. Thường thì phản ứng này
xảy ra khó hơn phản ứng oxi hoá Cu thành CuO (màu đen) hoặc
từ CuO sau mới trở thành Cu(OH) 2 cho nên ban đầu đồ đồng
thường bị đen đi, chỉ có đồ đồng cổ có màu xanh.
Câu 5: Khi nhóm bếp than ta có thể nhúng than vào nước
vôi trong rồi phơi trước khi đun, làm như vậy được lợi gì khi
nhóm bếp?

7


Đáp án: Một kinh nghiệm nhóm bếp là hãy nhúng than
vào nước vôi trong rồi phơi khô trước khi đun, làm như vậy
Ca(OH)2 sẽ hấp thụ CO2 sinh ra, khi nhóm sẽ bớt khói hơn.
Câu 6: Vì sao có sự tạo thành thạch nhũ trong các hang
động của những núi đá vôi?


chất hữu cơ giàu photpho mà lại không có không khí. Photphin
(PH3) theo đất thoát ra. bản thân nó không có khả năng tự bốc
cháy nhưng do có lẫn điphotphin (P 2H4) là một chất có khả năng
tự bốc cháy khi tiếp xúc với không khí trên mặt đất nên
photphin cũng cháy theo tạo thành những ngọn lửa là là mặt
đất gọi là “ma trơi”. Do đó “ma trơi” là một hiện tượng tự nhiên
có nguồn gốc hoá học do photphin không nguyên chất gây ra.
Câu 8: Giải thích câu ca dao:
“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”
Đáp án: Do khi có sấm sét thì:
N 2 + O2

→ 2NO

2NO + O2 → 2NO2
4NO2 + 2H2O + O2 → 4HNO3
Vì HNO3 tan trong nước mưa có nồng độ rất loãng lại bị
trung hoà bởi một số muối có trong đất trở thành phân đạm làm
cho cây xanh tươi sau cơn mưa.
Câu 9: Giải thích vì sao nước Javel và clorua vôi có tính tẩy
màu?

9


(Hình ảnh lọ đựng nước tẩy Javen – Nguồn internet)
Đáp án: Nước Javel và clorua vôi có tính tẩy màu vì trong
không khí có CO2, do đó xảy ra phản ứng:
NaClO + CO2 + H2O → NaHCO3 + HClO2

Câu 12: Mưa axit là gì? Hãy giải thích nguyên nhân của
hiện tượng này? Nêu hậu quả do mưa axit gây ra?

11


(Một cánh rừng thông ở Czech bị "thiêu trụi" bởi mưa axit –
Nguồn internet)
Đáp án: Mưa axit là hiện tượng nước mưa có pH thấp hơn
7. Có nhiều nguyên nhân gây nên hiện tượng này, nhưng chủ
yếu là do các khí thải của ngành công nghiệp, đó là SO 2, H2S,
NO, NO2, HCl,… Ngoài ra, các khí này còn sinh ra do các quá
trình tự nhiên, ví dụ như SO 2, H2S sinh ra do quá trình hoạt động
của núi lửa, do quá trình phân huỷ xác động thực vật… Một
lượng lớn CO2 cũng gây nên mưa axit nhưng CO 2 gây ra ảnh
hưởng không lớn lắm.
Mưa axit có tác hại rất lớn cho con người cũng như môi
trường sống, chúng phá huỷ các công trình xây dựng, cũng như
di tích lịch sử,… Mưa axit lại thay đổi đột ngột độ pH của môi
trường làm ảnh hưởng đến sự sống của nhiều sinh vật trong
nước cũng như trong đất. Cây trồng không thích nghi được đối
với sự thay đổi PH cũng có thể cho sản lượng thấp hoặc có thể
chết. Mưa axit cần làm hoà tan các trầm tích trong đất, làm hoà
tan các kim loại nặng (Asen, sắt,..) gây ô nhiễm nguồn nước.
Câu 13: Các nguyên tắc vận tải axit sunfuric đậm đặc
đựng trong các toa thùng yêu cầu một cách nghiêm ngặt phải
đóng kín ngay tức khắc vòi thoát sau khi tháo axit ra khỏi toa
12



Đáp án: Các con số ghi đây chính là chỉ số octan của các
loại xăng bán. Xăng có thành phần chính là các ankan lỏng, do
ankan lỏng dễ bay hơi nên các điểm bán xăng luôn có hơi xăng,
khi sử dụng điện thoại di động thì khi điện thoại reo sẽ phát ra
tia lửa điện có thể kích thích hơi xăng trong không khí cháy,
cũng như vậy đối với việc sử dụng bật lửa. Vì vậy những điều
này đều bị cấm.
Câu 16: Giải thích tại sao vào mùa hè, vào những hôm trời
nắng nóng, mặt hồ ao thường sủi bọt?
Đáp án: Vào mùa hè, những đêm trời nắng nóng nhiệt độ
của hồ ao cao hơn bình thường. Vì vậy độ tan của các khí trong
nước hồ ao sẽ giảm xuống và thấp hơn nồng độ của chúng
trong nước, một số khí thoát ra (ngoài CH4 còn có oxi, nitơ,…) do
mặt hồ ao thường lắm chất bẩn nên các khí không thoát được ra
ngoài không khí mà bị các “vấy bẩn” này chặn lại tạo thành các
bọt khí.
Câu 17: Trước đây axetilen sản xuất từ đất đèn. Đất đèn
lại được điều chế từ than đá (C) và đá vôi (CaCO 3). Phương pháp
sản xuất này có đặc điểm gì? Tại sao không nên xây dựng các lò
sản xuất đất đèn các khu vực đông dân cư?

14


Đáp án: Muốn điều chế đất đèn từ C và CaO, người ta phải
tốn rất nhiều năng lượng điện, vì phản ứng xảy ra ở nhiệt độ rất
cao trong lò điện với các điện cực bằng than chì:
CaO + 3C → CaC2 + CO
Chính vì hiện nay trên quy mô công nghiệp người ta ít sản
xuất axetilen từ đất đèn nữa, mà từ khí metan, còn trong thực



(Hình ảnh gói đường glucose – Nguồn internet)
Đáp án: Nếu bạn cho một thìa đường glucozơ vào lưỡi
trong cảm giác ngọt ngào mà bạn cảm nhận được còn có cảm
giác mát lạnh. Ví sao vậy? Glucozơ tạo ra một dung dịch đường
trên lưỡi, sự phân bố các phân tử đường trong quá trình hoà tan
là quá trình thu nhiệt, do đó ta cảm thấy đầu lưỡi mát lạnh.
Câu 21: Dưa chuột là một loại cây thường được trồng ở
các nơi có khí hậu nhiệt đới (như Việt Nam). Nếu đem dưa chuột
sang trồng ở Nga, thì ta thấy rằng nằng suất thấp, khi thu
hoạch quả dưa chuột không được to. Hãy giải thích tại sao? Có
thể khắc phục tình hình trên bằng cách trồng dưa chuột trong
nhà kính và thường xuyên cung cấp lượng CO 2 thích hợp vào
trong nhà kính. Giải thích?

17


(Hình ảnh cây dưa chuột – Nguồn internet)
Đáp án: Cây xanh tổng hợp chất hữu cơ nhờ các quá trình
quang hợp:
6CO2 + 6H2O → C6H12O6 + 6O2
Để thực hiện quá trình này cần cung cấp đầy đủ năng
lượng ánh sáng mặt trời. Những cây trồng ở vùng nhiệt đới, quá
trình quang hợp càng xảy ra mạnh và do đó cây cần nhiều ánh
sáng mặt trời. Vì vậy khi mang sang trồng ở một nước có khí
hậu lạnh như ở Nga, lượng ánh sáng mặt trới là không đủ cung
cấp, nên quá trình quang hợp diễn ra kém, thu hoạch nông sản
thấp, quả không to. Khi trồng dưa chuột trong nhà kính sẽ giữ

hidroxit:
CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2
Axetillen có thể tác dụng với nước tạo ra andehit axetic
(C2H2 + H2O → CH3CHO). Các chất này làm tổn thương đến các
hoạt động hô hấp của cá. Vì vậy có thể làm cá chết.
Câu 25: Vì sao người ta dùng tro bếp để bón cây?
Đáp án: Trong tro bếp có chứa K2CO3 nên cung cấp kali
cho cây.
Câu 26: Vì sao NaHCO3 được dùng để chế thuốc đau dạ
dày (bao tử)?
Đáp án: NaHCO3 làm giảm lượng HCl trong dạ dày nhờ
phản ứng:
NaHCO3 + HCl → NaCl + CO2 + H2O
Câu 27: Khi cơm bị khê người ta thường cho nồi cơm một
mẩu than củi lại làm mất mùi khê?

(Hình ảnh chữa cơm khê bằng than củi – Nguồn internet)
20


Đáp án: Do than củi xốp, có tính hấp phụ nên hấp phụ
mùi khét của cơm khê làm cho cơm đỡ mùi khê.
Câu 28: Vì sao khi đựng nước vôi bằng chậu nhôm thì
chậu sẽ bị thủng?
Đáp án: Vì nhôm là một kim loại lưỡng tính và các hợp
chất của nó cũng là hợp chất lưỡng tính nên khi cho nước vôi
vào chậu nhôm thì xảy ra các phản ứng sau:
Al2O3 + Ca(OH)2 → Ca(AlO2)2 + H2O
2Al(OH)3 + Ca(OH)2 → Ca(AlO2)2 + H2O
Al + Ca(OH)2 + 2H2O → Ca(AlO2)2 + H2↑

%

TB
SL

Yếu
%

SL

%

Kém
SL

8

69

6

8,7 12

17, 48
4

69, 3
6

4,3 0

ở bảng trên.
- Giáo viên giảng dạy có thể lựa chọn các bài tập trong hệ
thống bài tập đã trình bày ở trên vào các tiết dạy cho phù hợp,
cũng không nên quá lạm dụng các bài tập vào các tiết học sẽ
ảnh hưởng đến việc truyền thụ các kiến thức lý thuyết cơ bản
cho học sinh.
- Trong quá trình giảng dạy, giáo viên có thể kết hợp các
phương pháp truyền thụ kiến thức cho học sinh và quan tâm
đến việc sử dụng trình chiếu các hình ảnh, tư liệu liên quan đến
các bài tập mà mình sử dụng, đồng thời lồng ghép việc tích hợp
các kiến thức liên quan nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện
hơn.
Vì thời gian có hạn và vốn kinh nghiệm chưa nhiều nên đề
tài này tôi mới chỉ đưa ra một số bài tập hoá học thực tiễn có
liên quan đến kiến thức hoá học trong chương trình hoá học 8,
9. Có một số bài tập là phần mở rộng nhằm kích thích sự sáng
tạo và ham hiểu biết của học sinh đặc biệt là những học sinh
giỏi. Hy vọng những bài tập nhỏ này không chỉ vận dụng lồng
ghép vào lớp tôi đảm nhiệm mà còn mang tính phổ biến đối với
các em học sinh THCS cũng như THPT.
Mặc dù vậy, là một giáo viên giảng dạy ở một trường thuộc
xã miền núi nghèo (xã thuộc chương trình 135 của Chính phủ)
nên chưa thể tạo ra được những giờ học lồng ghép lý thuyết và
thực tiễn đạt hiệu quả cao như ý muốn. Tuy nhiên bản thân tôi
sẽ cố gắng rèn luyện để những đề tài lần sau có nhiều vấn đề
thực nghiệm giải quyết sáng tạo và thuyết phục hơn. Trong bài
viết này không tránh khỏi những sai sót nhất định. Với tinh thần
cầu thị, tôi mong được sự góp ý, bổ sung của các đồng nghiệp
để lần nghiên cứu sau tôi hoàn thiện tốt hơn.
2. Kiến nghị

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa Hóa học 8, 9 hiện hành;
2. Sách giáo viên Hóa học 8, 9 hiện hành;
3. Chuẩn kiến thức – Kĩ năng môn Hóa học THCS;
4. Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Hóa học
THCS. Tác giả: Cao Thị Thặng – Vũ Anh Tuấn, Nhà xuất bản
Giáo dục;
5. Bồi dưỡng năng lực tự học Hóa học 8. Tác giả: PGS Võ Đinh
Nguyên Trực - Lê Thị Hồng- Đinh Mỹ Vân - Vũ Duy Quang Đoàn Thị Linh Sang, Nhà xuất bản: Đại học Quốc gia TP.Hồ
Chí Minh;
6. Hóa học các câu chuyện lý thú. Tác giả: Thế Trường. Nhà
xuất bản: NXB Giáo dục;
7. Đố vui Hóa học. Tác giả: Huỳnh Văn Út. Nhà xuất bản: NXB Giáo Dục;
8. Hóa học quanh ta. Tác giả: Dương Văn Đảm. Nhà xuất bản: NXB Giáo
dục;
23


9. 385 câu hỏi và đáp về Hóa học với đời sống. Tác giả: Nguyễn Xuân
Trường. Nhà xuất bản: NXB Giáo dục.

24