VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

BÙI THỊ MAI LAN

SÌNH CA CỦA NGƯỜI CAO LAN Ở PHÚ THỌ

Chuyên ngành: Văn hóa học
Mã số: 62.31.06.40

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC

HÀ NỘI - 2017


CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. BÙI HUYỀN NGA

Phản biện 1: PGS.TS. Trịnh Minh Đức
Phản biện 2: PGS.TS. Phạm Trọng Toàn
Phản biện 3: TS. Hoàng Cầm
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học
viện, tại Học viện Khoa học xã hội, 477 Nguyễn Trãi, quận Thanh
Xuân, Hà Nội, phòng … vào hồi … ngày … tháng … năm 2017


cứu của luận án hướng tới mục đích là nhận diện và làm sáng tỏ những giá
trị văn hóa của Sình ca ở tỉnh Phú Thọ gắn với tư duy và quan niệm văn hóa
của người Cao Lan và vị trí của Sình ca trong đời sống của người cao Lan
hiện nay. Từ đó bàn luận về các vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn Sình ca
hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Khảo sát, nhận diện, thống kê, phân loại Sình ca ở Phú Thọ.
- Chỉ rõ những giá trị văn hóa, nghệ thuật cũng như vai trò của Sình
ca trong đời sống tinh thần của người dân Cao Lan.
- Bàn luận về một số vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn Sình ca

1


hiện nay như: cơ chế chính sách, nghệ nhân, sân khấu hóa hay vấn đề bản
sắc, sự gắn kết sình ca với du lịch,...
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Sình ca của người Cao Lan ở tỉnh Phú Thọ.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi không gian: Địa bàn nghiên cứu chính của luận án được
xác định là tỉnh Phú Thọ, trong đó tập trung vào huyện Đoan Hùng.
Phạm vi thời gian: từ khi tỉnh được tái lập năm 1997 đến nay.
4. Nguồn tư liệu
Thứ nhất, là các tài liệu điền dã, điều tra khảo sát, phỏng vấn và
quan sát tham dự do tác giả thực hiện tại địa bàn.
Thứ hai, là tài liệu về Sình ca Cao Lan tập hợp trong những công
trình đã được công bố trên các bài báo khoa học, tạp chí chuyên ngành...
Thứ ba, là hệ thống văn bản của Đảng và Nhà nước, của Bộ Văn
hóa, Thể thao và Du lịch, của tỉnh Phú Thọ…

hóa… ở các trường đại học, cao đẳng.
7. Bố cục của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, Luận
án bao gồm bốn chương:
Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lí luận và địa
bàn nghiên cứu
Chương 2. Nhận diện Sình ca trong xã hội truyền thống của người
Cao Lan
Chương 3. Sình ca trong xã hội đương đại của người Cao Lan ở
tỉnh Phú Thọ
Chương 4. Bàn về việc bảo tồn Sình ca Cao Lan ở tỉnh Phú Thọ
trong bối cảnh đương đại

3


CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU,
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.1.1. Các nghiên cứu của giới học giả nước ngoài
Với tộc người Cao Lan, từ những năm đầu thế kỷ XX, lần đầu tiên,
các học giả người Pháp đã điều tra, khảo sát về nguồn gốc tộc người, các
đặc điểm đất đai, canh tác và một số nét văn hóa truyền thống của Cao Lan.
Các tác giả tiêu biểu như: Bonifacy, D.Rozarie …
Có thể nói, số lượng nghiên cứu về Cao Lan của các học giả nước
ngoài còn hạn chế và phần lớn tập trung vào những mô tả địa lí, kinh tế và
một số phong tục, tín ngưỡng. Mặt khác, một số quan điểm đưa ra, nhất là
việc gộp nhiều tộc người vào nhóm Mán đến nay đã không còn phù hợp,
bởi thực tế, nhiều tộc người đã khẳng định vị trí độc lập của mình trong

Luận án sử dụng một số khái niệm cơ bản như: Dân ca, văn hóa tộc
người, văn hóa truyền thống, bảo tồn – phát huy.
1.2.2. Cơ sở lý luận
Luận án vận dụng một số lí thuyết cơ bản, bao gồm: lý thuyết về
phân tích dân ca, lý thuyết về bản sắc văn hóa tộc người, lý thuyết về giao
lưu, tiếp biến văn hóa.
1.3. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
1.3.1. Điều kiện tự nhiên
Phú Thọ là một tỉnh thuộc khu vực trung du miền núi phía Bắc,
nằm trong khu vực giao lưu giữa các vùng Đông Bắc, đồng bằng sông
Hồng và Tây Bắc. Đoan Hùng là huyện miền núi nằm ở phía Bắc của tỉnh
Phú Thọ, địa bàn có thể kết nối với các vùng phụ cận qua cả đường bộ lẫn
đường sông...
Phú Thọ nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, 4 mùa rõ rệt,
trong đó có một mùa đông lạnh. Nhiệt độ trung bình năm khoảng 230C,
lượng mưa trung bình trong năm khoảng 1.600 đến 1.800 mm. Độ ẩm trung
bình trong năm tương đối lớn, khoảng 85 - 87%.
1.3.2. Cư dân - dân tộc
Người Cao Lan (dân tộc Sán Chay) ở tỉnh Phú Thọ có 3.942 người,

5


chiếm 0,27% dân số toàn tỉnh, cư trú tập trung ở vùng đồi núi thấp huyện
Đoan Hùng. Do đặc điểm địa hình đa dạng nên các ngành nghề sản xuất của
nhân dân cũng rất phong phú, hun đúc nên những nét phong tục tập quán
độc đáo, đặc sắc khác, phản ánh sinh động nếp cảm, nếp nghĩ của tộc người.
1.3.3. Lịch sử - văn hóa
Người Cao Lan ở Phú Thọ chủ yếu tập trung ở huyện Đoan Hùng.
Thời Hùng Vương dựng nước, Đoan Hùng nằm trong nhà nước Văn Lang –

chỉ một thực thể, một đối tượng liên quan đến dân ca của người Cao Lan.
Tuy Sình ca chủ yếu chỉ được tiếp cận dưới góc độ văn học nhưng
đã tồn tại 2 cách hiểu khác nhau: Thứ nhất: Sình ca là một thể loại dân ca
giao duyên tiêu biểu của người Cao Lan; Thứ hai: Sình ca bao gồm một số
thể loại như trường ca, hát giao duyên (ví), nghi lễ (cúng tế).
Trong quá trình điền dã, chúng tôi được biết tất cả các thể loại ca
hát của người Cao Lan đều được gọi là Sình ca.
Từ đó, có thể hiểu: Sình ca là dân ca của người Cao Lan, bao gồm
nhiều thể loại như hát đối đáp giao duyên, hát chúc tụng, hát ru… trong đó
nổi bật hơn cả là Hát giao duyên nam nữ, lời ca được lấy ra từ thơ dân
gian của người Cao Lan và được ghi lại bằng văn tự Hán cổ.
2.2. Các dạng thức Sình ca của người Cao Lan
Xuất phát từ mục đích sử dụng và bối cảnh đời sống văn hóa xã
hội, chúng tôi tạm phân chia Sình ca thành 2 loại chính, gồm: Sình ca ban
ngày và Sình ca ban đêm.
2.3. Giá trị văn hóa của Sình ca Cao Lan
2.3.1. Giá trị lịch sử
2.3.1.1. Tâm thức hướng về cội nguồn
* Quê hương, bản quán trong hành trình hồi cố của người Cao Lan
Quê hương của người Cao Lan là những vùng núi rậm rạp, hoang
sơ, khắc nghiệt nhưng lại đầy thơ mộng, trữ tình. Trong nỗi nhớ quê hương
da diết của những người con xa xứ là những phong tục tập quán được hun
đúc ngàn đời trải dài từ Bạch Vân Đông đến tận Bạch Vân Nam.

7


* Hành trình thiên di đầy gian khổ của tổ tiên người Cao Lan
Trước sự biến động của lịch sử, để trốn tránh sự truy quét của triều
đình nhà Thanh, tổ tiên người Cao Lan buộc phải rời bỏ quê hương thiên di


quán, tín ngưỡng độc đáo của dân tộc được thể hiện một cách đầy đủ. Vì
thế, dù là phản ánh tình yêu, dù là hát giao duyên, đối đáp nhưng qua các
câu hát Sình ca, các đôi trái gái vẫn tìm hiểu, thậm chí là kiểm tra vốn văn
hóa, gốc gác của nhau, từ đó mới hướng tới sự đồng cảm và xa hơn.
2.3.2.2. Triết lý nhân sinh và giá trị hướng thiện
* Triết lý nhân sinh sâu sắc của Sình ca Cao Lan
Trước đây, Sình ca chỉ được biết đến như dây tơ hồng nối tình yêu
đôi lứa thì nay Sình ca được hiểu thêm như cây cầu nối đến tâm tình của
người Cao Lan với những triết lí đạo đức sâu sắc. Nội dung triết lí của Sình
ca dạy con người phải sống có đạo, có trước có sau. Sình ca về các khía
cạnh của thiên nhiên, làng bản, sinh hoạt, tình yêu đôi lứa được diễn đạt
bằng ngôn ngữ giản dị, gợi hình mang chất trữ tình đằm thắm thì sình ca nói
về đạo đức, ngôn ngữ mang đậm triết lí, cô đọng, sâu sắc.
* Giá trị hướng thiện
Giá trị giáo dục, hướng thiện của Sình ca Cao Lan ở tỉnh Phú Thọ
vừa là sản phẩm vừa chuyên chở, duy trì các giá trị khác. Giáo dục, hướng
thiện trong Sình ca thể hiện một cách tự nhiên, không mang tính chất gò bó,
ép buộc bởi vậy nó có sức lan tỏa mạnh trong đời sống cộng đồng.
2.4. Giá trị nghệ thuật của Sình ca Cao Lan
2.4.1. Nghệ thuật phổ thơ
Lời ca trong Sình ca được chắt lọc từ thơ ca dân gian của người
Cao Lan. Tuy nhiên, từ thơ chuyển thành lời của các bài dân ca là một quá
trình biến đổi thông qua các phủ pháp khác nhau như: thêm từ phụ, đảo từ,
nhắc lại từ u,ơ… sao cho phù hợp với sự chuyển động của nhạc.
2.4.2. Nghệ thuật âm nhạc
Sình ca là thể loại dân ca được diễn xướng tương đối tự do. Với lối
hát ngâm nga trên cơ sở của một thang âm cụ thể, nhịp điệu tự do đã làm
nổi bật tính tự sự của lời ca, cũng như những cảm xúc bay bổng, trữ tình mà
người dân Cao Lan muốn bộc lộ, giãi bày.

cứu này, chúng tôi đã phân tích, làm rõ những giá trị văn hóa – nghệ thuật
của Sình ca Cao Lan. Đây có thể coi là những giá trị cơ bản của Sình ca
Cao Lan qua nghiên cứu tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.

10


CHƯƠNG 3
SÌNH CA TRONG XÃ HỘI ĐƯƠNG ĐẠI
CỦA NGƯỜI CAO LAN Ở TỈNH PHÚ THỌ
3.1. Sự tồn tại của các dạng thức Sình ca ở Phú Thọ
3.1.1. Sình ca giao duyên
Cũng như các lối hát giao duyên của các dân tộc khác, Sình ca giao
duyên của người Cao Lan ở Phú Thọ là lối hát của nam nữ thanh niên dùng
để trao đổi tình cảm hoặc thể hiện những suy nghĩ của họ về cuộc sống
thông qua hình thức ca hát là đối đáp.
Qua khảo sát tại huyện Đoan Hùng từ năm 2014 đến năm 2017,
chúng tôi thống kê được những bài giao duyên mà người dân hay hát, biểu
diễn hiện nay còn khoảng 70 bài. Trong đó, Ngọc Quan và Minh Phú là các
xã có số người hát đông nhất (khoảng trên 100 người, thuộc nhiều lứa tuổi
khác nhau, tập trung vào độ tuổi từ 50 đến 65).
3.1.2. Sình ca trong đám cưới
Sình ca trong đám cưới ở Phú Thọ hiện nay đã có nhiều biến đổi.
Khi trực tiếp tham dự lễ cưới của người Cao Lan, chúng tôi nhận thấy, số
lượng bài hát không hạn chế, bởi bên cạnh một số bài bắt buộc thì chủ đề có
thể linh động gắn với đối tượng hát cũng như bối cảnh.
3.1.3. Sình ca trong đám ma
Sình ca trong đám ma hạn chế về đối tượng hát nên số lượng không
nhiều. Hiện nay, ở Đoan Hùng còn tồn tại khoảng hơn 10 bài gắn với nghi
lễ. Lời hát vừa như lời kể lể, tâm sự, trò chuyện, khuyên bảo linh hồn.

những giờ phút đau khổ và mất mát nhất. Và ở bất cứ nơi đâu, Sình ca
cũng giúp xua tan những khó khăn, vất vả, mệt nhọc để mọi người sống lạc
quan, yêu đời hơn.
Sình ca không chỉ được hát trong đám cưới, đám tang, trong lễ hội
mà trong những ngày lao động bình thường người Cao Lan cũng cất lên lời
hát. Những lời hát trong khi đang trên nương làm rẫy, đang vất vả với công
việc đồng áng tuy lời hát không có sách nhưng nó lại mang ý nghĩa sâu sắc,
nó xua tan đi cái nắng oi bức của mùa hè, nó làm tan đi cái giá lạnh cắt da
cắt thịt của mùa đông miền sơn cước, nó giải toả tinh thần của mọi người
khiến họ vui vẻ hơn trong khi làm việc, và nhờ có tiếng hát ngân vang họ
cảm thấy công việc của mình nhanh hơn, hiệu quả hơn.

12


Sình ca đã trở thành một loại hình không thể thiếu trong sinh hoạt
văn hóa của người Cao Lan, từ nghệ thuật ca hát giao duyên trở thành văn
hóa Sình ca của người Cao Lan.
3.3.2. Sình ca thỏa mãn nhu cầu đời sống tâm linh
Sình ca đáp ứng nhu cầu đời sống tâm linh của người Cao Lan thể
hiện trên nhiều bình diện, trước hết đó là đáp ứng nhu cầu thực hành tín
ngưỡng, sau đó là gắn với các nghi lễ, tập quán của người dân.
Như đã trình bày, đối với người Cao Lan, Sình ca bắt nguồn từ tích
truyện nàng Lưu Tam và chàng Dừn (Kó Làu Slam – Kà Săn Chới). Người
Cao Lan hát những bài Sình ca để tỏ lòng thành kính, biết ơn và một niềm
tin tưởng, ngưỡng vọng tuyệt đối đối với nàng Lưu Tam.
Sình ca còn hiện diện ở nhiều nghi lễ, tập quán của người Cao Lan
vả trong gia đình lẫn các nghi lễ liên quan đến sản xuất nông nghiệp như:
lễ xuống đồng, lễ thượng điền, lễ mừng cơm mới,…
Giai điệu Sình ca không chỉ vang lên trong các nghi lễ tín ngưỡng

Xưa kia khi hát Sình ca trong hội xuân, hay trong các ngày lễ khác
các chàng trai, cô gái đều mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình.
Với nữ thì đó là chiếc áo dài có xẻ tà, may theo kiểu cổ đứng, dùng khăn
đội đầu, chân quấn xà cạp và mang thắt lưng với dây đeo trên vai được
trang trí nhiều họa tiết rất đẹp và nổi bật kèm theo là những đồ trang sức.
Còn nam thì với chiếc áo xẻ tà, chiếc quần màu gụ, cùng một chiếc túi
khoác trên vai, chân đi guốc.
Ngày nay, tầng lớp thanh niên họ không còn mặc trang phục truyền
thống để đi hát ở làng khác nữa mà thay vào đó là những trang phục giống
như người Kinh bây giờ, và chỉ khi nào có lễ hội, có đám cưới thì họ mới
mặc trang phục của dân tộc mình.
3.4.3. Biến đổi trong nghệ thuật diễn xướng
* Về quy trình diễn xướng:
Quy trình diễn xướng Sình ca hiện nay gắn với mỗi dạng thức khác
nhau vẫn phải có các bước nhất định, bao gồm mở đầu, tiếp diễn và kết
thúc, chia tay. Các bên tham gia hát đối phải ứng khẩu nhanh, linh hoạt với
các nội dung cụ thể, rõ ràng... Tuy nhiên, hiện nay lề lối trong quy trình

14


diễn xướng cũng bị lược bỏ bớt đi, không còn tuân thủ theo trình tự thứ tự
bắt buộc như trước kia.
* Về làn điệu và lời hát:
Sình ca trong giai đoạn hiện nay không có sự thay đổi nhiều về cấu
trúc làn điệu so với trước kia. Vẫn từ một làn điệu chính, người hát ứng tác
lời ca vận theo từng nội dung, hoàn cảnh cụ thể nhằm ca ngợi cuộc sống,
ca ngợi con người và tình yêu. Sự biến đổi rõ nét chủ yếu ở việc ứng tác,
vận dụng lời ca để hình thành những bài mới. Cách vận dụng rất cụ thể,
thực tế chứ không chỉ là ví von mang tính tượng trưng, ước lệ.

một văn bản chính thức nào về việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Sình
ca của người Cao Lan.
Ở Phú Thọ số người Cao Lan tập trung chủ yếu ở huyện Đoan
Hùng (ở các xã Ngọc Quan, Tây Cốc, Yên Kiện, Vân Đồn, Minh Phú) với
hơn 2000 người. Trong các địa phương này, người Cao Lan lại chỉ tập trung
ở một số thôn nhỏ và sống đan xen với người Kinh. Cuộc sống hiện đại và
quá trình giao lưu văn hóa đã khiến người Cao Lan ở những vùng này
không giữ được những nét văn hóa truyền thống của mình. Đặc biệt, khi
những lo toan cuộc sống ngày càng tăng thì việc dành cho việc sinh hoạt
văn hóa văn nghệ trở nên hạn chế. Có chăng trong những ngày lễ hội, một
số tiết mục Sình ca được biểu diễn tại đình, còn ngày thường hầu như người
ta không còn nghe thấy Sình ca. Thực tế này cho thấy, nhiều khi vì nhiều lý
do khác nhau mà người Cao Lan ở Phú Thọ cũng khó giữ gìn được Sình ca
t đi những giá trị đó. Mặt khác, theo các cụ người Cao Lan chia sẻ, nhiều
khi họ rất muốn giữ gìn, truyền dạy nhưng họ không đủ cơ chế, họ chờ đợi
một văn bản nhất định của các cấp lãnh đạo.
Để lưu giữ và phát huy những giá trị truyền thống thì ý thức tộc
người luôn là điều quyết định. Tuy nhiên, khơi dậy ý thức tộc người thống
nhất với ý thức quốc gia là trách nhiệm của các cấp các ngành, các cán bộ
quản lí. Điều này đặt ra vấn đề thứ hai là cái nhìn tích cực, toàn diện về giá
trị văn hóa của các dân tộc thiểu số trong đó có Cao Lan. Bản thân những
người làm văn hóa, cán bộ văn hóa hay các nhà lãnh đạo cũng cần được
trang bị đầy đủ hơn về những tri thức văn hóa tộc người, thậm chí cần có
những cán bộ chuyên trách về một số tộc người.

16


4.2. Vấn đề truyền dạy
Thực tế hiện nay thế hệ trẻ người Cao Lan chưa nhận thấy vai trò



đất sống, và còn được tiếp nối. Chính vì vậy, việc tổ chức các lớp học tiếng,
học hát từ trong cộng đồng tộc người là một phương cách, một nhiệm vụ
cấp bách nếu muốn giữ gìn Sình ca của người Cao Lan ở Phú Thọ.
4.3. Vấn đề sân khấu hóa
Khi tiến hành thực địa tại một số lễ hội của người Cao Lan (ở Phú
Thọ, Tuyên Quang, Vĩnh Phúc), chúng tôi nhận thấy, lễ hội nào cũng có tiết
mục Sình ca, nhưng nó chỉ như thứ mì chính trong tổng thể chương trình.
Có chăng thêm được một, hai điệu múa của dân tộc, còn thay vào đó là
những bài hát của người Kinh, thậm chí là cả những bài nhảy sôi động. Vẫn
biết lễ hội là dành cho cộng đồng, cho tất cả mọi người. Nhưng ở đây là lễ
hội của người Cao Lan thì trước hết phải dành cho người Cao Lan và phải
hướng họ nhìn nhận và thưởng thức giá trị văn hóa của chính họ.
Điều quan trọng trong giải pháp sân khấu hóa Sình ca là tư duy, cách
thức tổ chức sân khấu hóa. Như trên đã trình bày, không thể chỉ có vài lời
dẫn rồi ra hát vài câu rồi đi vào. Hát Sình ca cũng như các loại dân ca khác
bao giờ cũng cần bối cảnh nhất định. Vì thế việc đầu tiên là phải tạo dựng
bối cảnh cho Sình ca. Tiếp đó, trong mỗi cuộc hát bao giờ cũng có những
nội dung cụ thể.
Như vậy, sân khấu hóa sẽ phát huy tác dụng rất tích cực trong việc
làm sinh động hóa Sình ca nếu người nghệ nhân biết tư duy thay đổi hoặc
đa dạng hóa các hình thức biểu diễn; biết kết hợp Sình ca với các loại hình
nghệ thuật khác; thậm chí, cũng có thể phổ nhạc (hoặc đêm nhạc) cho một
số bài Sình ca.
4.4. Vấn đề quảng bá
Qua khảo sát, chúng tôi thấy công tác tuyên truyền quảng bá chưa
được tiến hành một cách hệ thống, thiếu những ấn phẩm giới thiệu về Sình
ca để tuyên truyền quảng bá đến khách du lịch. Chưa có nhiều thông tin về
Sình ca trên Website điện tử. Đội ngũ cán bộ văn hóa tham gia nghiên cứu,

thời, một số di tích xuống cấp, hư hỏng hoặc bị xoá bỏ. Hệ thống giao
thông kết nối các điểm du lịch với di sản thiếu đồng bộ...
Hiện nay, việc thành lập câu lạc bộ hát Sình ca chuyên nghiệp là một
cách để vừa phục vụ du lịch văn hóa vừa góp phần nâng cao giá trị của hát
Sình ca. Việc thành lập câu lạc bộ chuyên nghiệp này cũng là một hình thức
để loại hình dân ca này có dịp được trao đổi, giao lưu và phát triển cùng với

19


xu hướng chung của các làn điệu dân ca khác. Để làm được điều đó trước
tiên cần phải có sự chuẩn bị về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho
hoạt động của câu lạc bộ, nguồn kinh phí duy trì hoạt động cho câu lạc bộ
đồng thời có liên hệ với các doanh nghiệp du lịch lữ hành để thiết kế tour
du lịch có các chương trình biểu diễn hát Sình ca.
Như vậy, gắn kết Sình ca với du lịch văn hóa tộc người, về mặt lí
thuyết là khả thi, phù hợp với nhu cầu của kinh tế - du lịch hiện đại. Nhưng
điều quan trọng là thực tế, liệu có bao nhiêu khách du lịch sẽ biết và đến với
người Cao Lan để nghe Sình ca? Vậy muốn giữ gìn, phát huy giá trị của
Sình ca trong việc gắn với du lịch thì trước hết phải tạo dựng không gian
văn hóa mang đặc trưng của người Cao Lan, lấy không gian ấy là không
gian sinh tồn của Sình ca và các nét đẹp văn hóa khác của người Cao Lan.
Để làm được điều này hiển nhiên phải có sự vào cuộc của các cấp, các
ngành, đặc biệt là sự chỉ đạo, quan tâm của sở Văn hóa, của các cấp lãnh
đạo. Liệu ở Phú Thọ có làng Văn hóa Cao Lan như thôn Trại Khách (Kim
Phú – Yên Sơn – Tuyên Quang)? Liệu người Cao Lan, ngay cả khi vào đội
hát Sình ca và múa các điệu múa dân tộc có thể giảm bớt những lo toan
cuộc sống thường nhật? Đó là những vấn đề chiến lược cần phải nhìn nhận
nghiêm túc nếu muốn lưu giữ, phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa
Cao Lan.

thường nữa. Chỉ khi hát Sình ca hoặc múa các điệu múa của dân tộc thì các
“diễn viên” mới mặc trang phục của dân tộc mình. Như thế, trong chiều sâu
tâm thức của người Cao Lan, trang phục vẫn luôn gắn liền với Sình ca và
các điệu múa. Điều này sẽ là cơ sở khoa học của việc bảo tồn Sình ca trong
sự gắn bó với bảo tồn trang phục của tộc người. Khi Sình ca ngày càng phổ
biển, thì đó cũng là lúc trang phục truyền thống được hiển hiện. Và, cái
không gian văn hóa đã nói ở trên sẽ dần được định hình.
4.6.3. Giữ gìn các điệu múa dân gian
Vũ điệu phản ánh bản sắc và tư duy của tộc người. Đến nay, người
Cao Lan còn giữ được nhiều điệu múa độc đáo của dân tộc mình, như: múa
xúc tép, múa Chim gâu, múa Khai tăng, múa trống (tang sành), múa chày,
múa “Păng Loòng” (cơm mới)… Tên gọi của các điệu múa của dân tộc Cao
Lan đều bắt nguồn từ nghề trồng lúa và bẫy chim thú, các động tác trong
các điệu múa rất đơn giản, nhịp nhàng, uyển chuyển cùng với tiếng trống,

21


tiếng khèn đã phản ánh cuộc sống lao động sản xuất cần cù của người Cao
Lan.
Các điệu múa này đã góp phần làm đa dạng hóa, đồng thời cũng thể
hiện bản sắc của văn hóa Cao Lan. Việc giữ gìn các điệu múa dân gian, về
khách quan đã góp phần tạo động lực và phát triển Sình ca, bởi hai loại hình
này nhiều khi đi song song với nhau. Mặt khác, khi múa, hiển nhiên các
diễn viên phải mặc trang phục truyền thống, như thế mới phát lộ hết các
tinh thần của điệu múa, cái khát vọng của con người. Và, như thế sẽ rất
logic khi gắn cụm ba đối tượng: ngôn ngữ - trang phục - các điệu múa với
việc bảo tồn, phát huy giá trị của Sình ca.
Tiểu kết chương 4
Có thể nói, nhiều giải phải đã được áp dụng hoặc mới chỉ là những

nên quan trọng hơn bao giờ hết, thì Sình ca không chỉ là nơi bảo tồn và phát
huy bản sắc văn hoá dân tộc mà còn thêm phần trọng trách là nguồn lực phục
vụ công cuộc phát triển kinh tế - xã hội. Với ý nghĩa như vậy, Sình ca Cao
Lan cần được tiếp cận, nghiên cứu một cách toàn diện. Vì vậy, sau khi tổng
quan kĩ lưỡng các nghiên cứu trong và ngoài nước, đặc biệt là bao quát và
tham khảo các phương pháp nghiên cứu mới, hiện đại về di sản nói chung,
chúng tôi tiếp cận Sình ca ở tỉnh Phú Thọ một cách đa chiều, toàn diện.
2. Luận án Sình ca của người Cao Lan ở Phú Thọ với mục tiêu là
tiếp cận tổng thể di sản Sình ca, chúng tôi đã hệ thống hóa thành 2 nhóm
Sình ca tiêu biểu, bao gồm: Sình ca ban ngày và Sình ca ban đêm. Việc
nghiên cứu các nhóm Sình ca này đã góp phần nhận diện, định vị những giá
trị văn hóa – nghệ thuật gắn với tộc người, khu biệt với các loại hình dân ca
ở những vùng khác ở Phú Thọ cũng như trên lãnh thổ Việt Nam.
Giá trị văn hóa – nghệ thuật của Sình ca Cao Lan ở tỉnh Phú Thọ
(tập trung ở huyện Đoan Hùng) là sự thể hiện đầy đủ của một không gian
văn hoá mang đặc trưng một vùng đất cổ xưa của dân tộc Việt Nam. Giá trị
hướng về cội nguồn dân tộc là những giá trị căn bản và tiêu biểu nhất của
Sình ca Cao Lan ở tỉnh Phú Thọ, có ý nghĩa trường tồn với sự tồn tại và
phát triển của tộc người. Giá trị này có vị trí vô cùng quan trọng trong đời

23