MỤC LỤC
Trang
I. Mở đầu...........................................................................................................
I.1. Lí do chọn đề tài.........................................................................................
I.2. Mục đích nghiên cứu..................................................................................
I.3. Đối tượng nghiên cứu.................................................................................
I.4 .Phương pháp nghiên cứu............................................................................
II. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm...............................................................
II.1. Cơ sở lí luận ..............................................................................................
II.1.1. Khái niệm................................................................................................
II.1.2. Ý nghĩa của việc sử tư liệu trong quá trình dạy học bộ môn hóa
học......................................................................................................................
II.2. Thực trạng việc sử dụng tư liệu ở địa phương trong quá trình
giảng dạy bộ môn hóa học ở trường THPT Tĩnh Gia 3 ....................................
II.3. Giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề ....................................................
II.3.1. Tổng quan tư liệu ở địa phương trên địa bàn khu kinh tế Nghi
Sơn – huyện Tĩnh Gia – tỉnh Thanh Hóa...........................................................
II.3.2. Sử dụng tư liệu giờ nội khóa ..................................................................
II.3.2.1 Khai thác, sử dụng tư liệu địa phương để dạy nội khóa lớp 11
............................................................................................................................
II.3.2.2 Tiến hành bài học nội khóa tại Nhà máy nước sạch Bình Minh
..........................................................................................................................
II.3.3 Sử dụng tư liệu ở địa phương trong hoạt động tham quan ngoại
khóa..................................................................................................................
II.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm ......................................................
III. Kết luận, kiến nghị .................................................................................
III.1. Kết luận...................................................................................................
III.2. Kiến nghị.................................................................................................
Tài liệu tham khảo.........................................................................................
Danh mục các đề tài SKKN đã được hội đồng đánh giá xếp loại
cấp Sở GD & ĐT ...........................................................................................

yêu nước và lòng tự hào dân tộc, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường đồng
thời có tính hướng nghiệp cho các em học tập và công tác ở quê hương.
Xuất phát từ thực tế giảng dạy và phạm vi một sáng kiến kinh nghiệm tôi
lựa chọn đề tài “ Sử dụng một số tư liệu ở khu kinh tế Nghi Sơn trong quá
trình dạy học chương trình hóa học 11, nhằm thúc đẩy hứng thú học tập
cho học sinh, nâng cao hiệu quả dạy và học ở trường THPT Tĩnh Gia 3”.
I.2. Mục đích nghiên cứu
Để nâng cao chất lượng bộ môn, phát huy tính tích cực, chủ động của học
sinh cần phải đổi mới phương pháp dạy học thường xuyên, đồng bộ, trong đó
việc tăng cường sử dụng các phương tiện trực quan, hoạt động trải nghiệm có
vai trò quan trọng. Vận dụng tư liệu ở địa phương trong quá trình dạy học sẽ
2


thúc đẩy hứng thú trong học tập vận dụng những kiến thức đã được học vào thực
tiễn từ đó hình thành phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân.
I. 3. Đối tượng nghiên cứu
Trong quá trình dạy học ở chương trình hóa học 11, việc sử dụng các tư
liệu thực tiễn sẽ tạo sự hứng thú trong học tập của học sinh, nâng cao hiệu quả
dạy và học. Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được tham gia trực tiếp
chủ động, tích cực trong các hoạt động. Tạo điều kiện để học sinh nhận thức
năng lực và phát huy tiềm năng của bản thân, hình thành các phẩm chất và năng
lực cốt lõi, tính cực hóa bản thân, tình yêu quê hương, đất nước, bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên và định hướng nghề nghiệp.
I. 4. Phương pháp nghiên cứu
Xây dựng cơ sở lý thuyết theo phương pháp diễn dịch, so sánh.
Phương pháp điều tra khảo sát thực tế thu thập thông tin về thực trạng dạy
học bộ môn hóa học có sử dụng tư liệu địa phương ở trường trung học phổ thông
Tĩnh Gia 3, từ đó thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học.
Phương pháp thống kê, sử lý số liệu để có những thông tin cần thiết đánh

gia. Người tổ chức hoạt động tham gia tổ chức các hoạt động
học tập thường là giáo viên. với các mức độ khác nhau.
Tương tác, - Thầy chỉ đạo, hướng dẫn, - Đa chiều. Học sinh tự hoạt
3


phương pháp trò hoạt động là chính.
động, trải nghiệm là chính.
Kiểm
tra, - Năng lực tư duy. Theo - Kinh nghiệm, năng lực thực
đánh giá
chuẩn chung. Thường đánh hiện. Theo những yêu cầu
giá kết quả đạt được bằng mang tính cá biệt, phân hóa.
điểm số.
Thường đánh giá kết quả đạt
được bằng nhận xét.
II.1.2. Ý nghĩa của việc sử tư liệu trong quá trình dạy học bộ môn hóa học
Hóa học lại là một ngành khoa học thực nghiệm, có vai trò quan trọng
trong cuộc sống và cần thiết đối với các ngành khoa học công nghệ khác. Một số
học sinh vẫn chưa nhận thức được bản chất và tầm quan trọng của hóa học trong
cuộc sống. Đối với các em, hóa học là môn học trừu tượng. Trong xu thế toàn
cầu hóa hiện nay, nền giáo dục đã được đầu tư nhiều hơn. Nâng cao chất lượng
đào tạo là vấn đề được các nhà giáo dục quan tâm, nghiên cứu. Muốn nâng cao
hiệu quả dạy học, Giáo viên cần nắm vững kiến thức, linh hoạt về phương pháp,
đặc điểm tâm lý của học sinh nhằm kích thích hoạt động sáng tạo độc lập, phát
huy được trí thông minh, khả năng học hỏi, mặt khác phải gây hứng thú học tập .
Từ đó, các em có thể tự tìm hiểu những điều mới lạ về cuộc sống và thế giới
xung quanh cho mình. Khi xây dựng được hứng thú học tập nơi học sinh thì
mỗi kiến thức hóa học là một thế giới vui nhộn, bổ ích; mỗi tiết học là một trải
nghiệm thoải mái.

Hình 01. Nhà máy nước sạch Bình Minh ( xã Hải Thượng – Khu kinh tế
Nghi Sơn) – Sử dụng trong chương sự điện li.

5


Hình 02. Nhà máy nước sạch Quế Sơn ( liên doanh Anh Phát – Sông
Chu ) tại xã Mai Lâm – khu kinh tế Nghi Sơn đang dần hoàn thành – Sự
dụng trong chương sự điện li.

Hình 03. Khí Nito của công ty TNHH Sing Industrial gas Việt Nam có chi
nhánh ở cảng PTSC ( Cảng nước sâu) Xã Nghi Sơn – Khu kinh tế Nghi Sơn – Sử
dụng trong bài Nitơ.

6


Hình 04. Nhà máy Nhiệt điện Nghi Sơn 1 – Xã Hải Hà – Khu kinh tế Nghi Sơn
- Sử dụng trong bài hợp chất của cacbon.

Hình 05. Động trường lâm – xã Trường Lâm – Khu kinh tế Nghi Sơn – Sử dụng
trong bài hợp chất của cacbon.

7


Hình 06. Công ty CP ống sợi thủy tinh Nghi Sơn – xã Mai Lâm – Khu kinh tế
Nghi Sơn – Sử dụng trong bài Công nghiệp silicat.

Hình 07. Công ty CP gạch Tuynel Trường Lâm – xã Trường Lâm – Khu kinh tế

sạch Bình Minh và nhà máy nước sạch Quế Sơn.
- Mục tiêu cần đạt:
+ Kiến thức: Quy trình hoạt động của các nhà máy nước sạch có vận dụng lí
thuyết sự điện li, pH, Phản ứng trao đổi ion trong dung dịch chất điện li.
+ Tư tưởng: Bảo vệ tài nguyên nước.
+ Kỹ năng: Quan sát, đánh giá, nhận xét, phân tích.
10


Nội dung 2 : Bài Nitơ : Sản xuất N2 trong công nghiệp từ không khí.
Dẫn chứng: Sản phẩm Ntơ lỏng của Công ty TNHH Sing Industrial gas Việt
Nam có chi nhánh ở cảng PTSC.
Nội dung 3: Bài hợp chất cacbon.
Dẫn chứng : Nhà máy nhiệt điện Nghi Sơn. Động Trường Lâm.
- Mục tiêu cần đạt:
+ Kiến thức:
Ứng dụng quan trong của khí CO và cách sản xuất trong công nghiệp.
Quá trình hình thành thạch nhũ trong hang động núi đá vôi.
+ Tư tưởng: Tiết kiệm điện năng. Bảo vệ thiên nhiên.
+ Kỹ năng: Quan sát, đánh giá, nhận xét, phân tích.
Nội dung 4: Bài Công nghiệp silicat ( có thể là phần đọc thêm)
Dẫn chứng : Công ty CP ống sợi thủy tinh Nghi Sơn, Công ty CP gạch Tuynel
Trường Lâm, Nhà máy xi măng Nghi Sơn, xi măng Công Thanh.
- Mục tiêu cần đạt:
+ Kiến thức: Thành phần hoá học, tính chất, quy trình sản xuất và biện pháp kĩ
thuật trong sản xuất gốm, ống sợi thuỷ tinh, xi măng.
+ Tư tưởng: Bảo quản, sử dụng được hợp lí, an toàn, hiệu quả vật liệu thuỷ
tinh, đồ gốm, xi măng.
+ Kỹ năng: Quan sát, đánh giá, nhận xét, phân tích.
Nội dung 5: Bài Nguồn hidrocacbon thiên nhiên ( có thể là phần đọc thêm)

hơi đặt xung quanh buồng đốt để hóa hơi dòng nước trong ống. Hỗn hợp hơi và
nước ra khỏi ống đi vào bao hơi có đặt các thiết bị phân ly hơi nhằm tách tối đa
các hạt lỏng bị dòng hơi cuốn theo. Hơi bảo hòa tiếp tục đi qua bộ quá nhiệt để
nâng nhiệt độ trước khi đi vào thân cao áp của tuốc bin. Hơi ra khỏi thân cao áp
được đưa trở về lò hơi để tái sấy đến nhiệt độ mới rồi đi vào thân trung áp, hơi
ra khỏi thân trung áp được đưa trở lại lò hơi để tái sấy thêm rồi đi vào thân hạ
áp. Thiết bị tuốc bin biến nhiệt năng của dòng hơi thành cơ năng trên trục rô-to
để dẫn động máy phát điện. Máy phát điện biến cơ năng thành điện năng và
được hòa lên lưới điện quốc gia qua máy biến thế. Hơi thoát từ thân hạ áp của
tuốc bin đi vào bình ngưng nhả nhiệt cho nước làm mát, ngưng tụ thành nước và
được bơm trở lại lò hơi theo một chu trình khép kín. Khói đi ra khỏi buồng đốt
có nhiệt độ cao nên người ta thiết kế các bộ hâm nước, bộ sấy không khí trên
đường khói để nâng cao hiệu suất lò hơi. Tro bay, bụi được tách ra khỏi dòng
khói bằng bộ lọc bụi tĩnh điện trước khi thải ra ngoài môi trường. Xỉ đáy lò và
tro bay từ bộ hâm nước, bộ sấy không khí, bộ lọc bụi,… được đưa về hệ thống
thu gom để tái sử dụng trong lĩnh vực xây dựng như sản xuất gạch không nung,
làm chất phụ gia cho bê tông, v.v..
Sử dụng các tư liệu về khu kinh tế Nghi Sơn trong quá trình giảng dạy hóa
học 11 thông qua việc tìm hiểu trực tiếp là một hoạt động thực tế. Từ đó học
sinh biết được những tìm năng và vị thế ở Tĩnh Gia nói riêng và Thanh Hóa nói
chung mà cố gắng trong học tập để phục vụ, xây dựng quê hương, đất nước
II.3.2.2. Tiến hành bài học nội khóa tại Nhà máy nước sạch Bình Minh
Bài học thực địa có ý nghĩa lớn đối với học sinh trên cả ba mặt: Kiến
thức, tư tưởng - tình cảm, kỹ năng bởi nó giúp học sinh quan sát, bổ sung, cụ thể
hóa các sự kiện mà các em nghiên cứu, giúp đa dạng hóa các hoạt động nhận
thức, gây hứng thú cho hoạt động học tập hóa học. Nó còn có tác dụng nâng cao
hiểu biết về thiên nhiên, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, thẩm mỹ.
Tiến hành bài học nội khóa cụ thể là tiết “Luyện tập: Axit, bazơ và muối.
Phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li” như sau:
Giáo viên tiến hành giờ học bình thường phần củng cố kiến thức cần ghi

Clo
Trộn

Keo tụ tạo
bông cặn

Lắng

Lọc

Tiếp xúc
khử trùng

Xả cặn
Lắng nước,
lọc rửa

Nguồn cấp

Sơ đồ dây chuyền quy trình công nghệ xử lý nước mặt
Do nước mặt có chứa nhiều cặn lắng và cặn hòa tan, nên nước mặt sau
khi đưa vào xử lý được thêm hóa chất keo tụ (như phèn nhôm) và trợ keo tụ, kết
dính các chất bẩn và chất rắn hòa tan trong nước thành các bông cặn có kích
13


thước lớn hơn, dễ dàng lắng xuống và được đưa ra ngoài qua van xả cặn cửa bể
lắng và trên các lớp vật liệu lọc. Nước sau khi qua bể lọc được đưa sang bể tiếp
xúc, tại đây clo được định lượng đưa vào nhằm khử trung nước trước khi cấp
nước đến các nguồn sử dụng.

trong không khí (hoặc cấp khí) để chuyển Fe(II) về dạng Fe(III) kết tủa, sau đó
có thể loại bỏ bằng phương pháp lắng và lọc.
Tùy thành phần các chất có trong nước ngầm mà ta có thể xây dựng thêm
các công trình phụ trợ như bể phản ứng,… đảm bảo chất lượng nước ra tốt nhất.
Nước sạch có pH khoảng bao nhiêu ?
pH từ 6,5 – 8,5 . Thường tạo môi trường trung tính với pH = 7

14


Hình 12: Học tập thực địa tại Nhà máy nước sạch Bình Minh ( xã Hải Thượng
– Khu kinh tế Nghi Sơn) Nước từ ngăn phản ứng sẽ đi vào vùng đệm sau đó đi
vào vùng lắng. Vùng lắng được bố trí Lamella với góc nghiêng từ 45 – 60 o.
Dòng nước đi vào vùng lắng sẽ đi lên theo phương nghiêng. Nước trong được
thu vào máng thu và đưa vào bể lọc. Cặn lắng tụ dần trên Lamella sẽ trượt
xuống đáy bể bằng trọng lực. Bùn cặn từ bể lắng sẽ được dẫn về bể chứa bùn.
Nước sau lắng có độ đục < 5 NTU.
Trong khuôn viên nhà máy nước Bình Minh, cùng với sự giúp đỡ của
nhân viên kĩ thuật nhà máy nước các em chăm chú, học tập nghiêm túc. Sau khi
trả lời câu hỏi của giáo viên đưa ra, bằng những hiểu biết của mình các em cosd
vai trò “ trung tâm” trong quá trình lĩnh hội kiến thức, giáo viên xem mình là
một hướng dẫn viên giúp các em nắm được logic, khái quát về quy trình hoạt
động của nhà máy nước sạch và bổ sung thêm lí thuyết về chương sự điện li
Qua đó các em không chỉ nắm vững kiến thức, mà còn biết thêm về qui
trình xử lí nước sạch, có ý thức sử dụng và bảo vệ tài nước nước.
Như vậy tiến hành bài học nội khóa tại nhà máy nước Bình Minh,sẽ
phong phú hơn về nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động.
II.3.3. Sử dụng tư liệu ở địa phương trong hoạt động tham quan ngoại khóa
Để buổi tham quan ngoại khóa đạt hiệu quả sư phạm mong muốn, giáo
viên cần có kế hoạch cụ thể bao gồm: Nội dung, phương pháp tiến hành, quyết

một bộ sưu tập thạch nhũ và măng đá ấn tượng được hình thành trong với nhiều
hình dạng khác nhau. Một số nhũ đá dài đến 4 mét và trong một số trường hợp,
chúng kết hợp với măng đá phát triển từ dưới đất. Thạch nhũ và măng đá được
hình thành bởi nước chảy từ trần hang xuống sàn đất, làm tan chảy lớp đá vôi
khi nước chảy qua. Qua hàng trăm hàng ngàn năm, mỗi giọt nước chứa đầy
khoáng chất để lại một lớp canxi mỏng trên trần nhà và trên mặt đất. Theo thời
gian, lớp canxi mỏng ngày càng được bồi đắp thêm để tạo thành các cột CaCO 3
được gọi là nhũ đá, măng đá. Các lớp đá vôi, đá đolomit đã bị cuốn trôi và bao
phủ bởi thời gian, tạo thành các vết nứt giúp nước chảy qua. Trong quá trình
thấm qua các vết nứt và chảy qua đất, nước này hấp thụ ngày càng nhiều lượng
khí CO2 từ rễ cây và các sinh vật phân hủy xung quanh. Quá trình này chuyển
đổi nước thành axit và giúp đỡ quá trình mở rộng hang động. Nhiều năm sau,
khi nước biển rút và hạ thấp mực nước ngầm, quá trình phân hủy đá dừng lại và
bị đảo ngược. Những giọt nước bão hòa với đá vôi trên trần hang khiến cho khí
CO2 thoát ra ngoài. Phần đá vôi còn lại được kết tinh lại, tạo ra sự đa dạng các
loại nhũ đá mà chúng ta thấy ngày nay. Trong một số khu vực của các hang
động, nơi duy trì nhiệt độ và độ ẩm liên tục quanh năm, các nhũ đá và măng đá
tiếp tục phát triển.

16


Hình 13.Tham quan Động trường lâm – xã Trường Lâm – Khu kinh tế Nghi Sơn
- Phần 2: Học sinh tham quan tự do có sự hướng dẫn của giáo viên:
Học sinh có thể chia thành các nhóm tìm hiểu, ghi chép tư liệu có trong
hang động, trong quá trình tìm hiểu giáo viên chú ý theo dõi, đôn đốc nhắc nhở
học sinh làm việc, giải đáp thắc mắc ở các em, hướng dẫn những vấn đề học
sinh chưa rõ. Hết giờ giáo viên tập trung học sinh trước sân nhận xét buổi tham
quan, dặn dò học sinh trả lời câu hỏi sau:
Cho biết quá trình hình thành thạch nhũ, măng đá trong hang động núi đá

Số Tỉ lệ Số
Tỉ lệ
Số Tỉ lệ
lượn lệ lượng (%) lượng (%) lượng (%)
17


11C6(TN)
11C8(ĐC)
11C1(TN)
11C2(ĐC)

40
40
42
42

g
10
6
15
8

(%)
25,0 23 62,5 5
12,5
15,0 18 50,0 15 37,5
35,7 25 54,8 4
9,5
19,1 20 52,4 12 28,5

A. Thích
B. Bình thường
C. Không thích
Câu 3. Việc học tập trải nghiệm thực tế có gì khác so với học trên lớp?
A. Sinh động hơn
B. Dễ nhớ kiến thức, có ý thức, trách nhiệm với quê hương và cộng đồng
C. Không khác gì
Câu 4. Theo em có nên tổ chức các hoạt động ngoại khóa ở trường phổ thông
không?
A. Nên
B. Không nên
Câu 5. Giải thích hiện tượng “ nước chảy đá mòn” bằng kiến thức hóa học
Kết quả thu được phần lớn (95%) các em trả lời theo hướng tích cực. Điều
đó cho thấy việc sử dụng tư liệu ở địa phương trong quá trình giảng dạy và học
tập là cần thiết.
III – KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
Tư liệu ở địa phương là phương tiện trực quan có khả năng phục vụ rất tốt
cho việc dạy học hóa học ở trường phổ thông. Ở Thanh Hóa nói chung, khu kinh
tế Nghi Sơn huyện Tĩnh Gia nói riêng có lượng tư liệu khá phong phú. Nhưng
18


muốn khai thác và sử dụng tốt các tư liệu này, giáo viên phải nắm vững yêu cầu,
hình thức và phương pháp tiến hành, sử dụng tư liệu một cách linh hoạt trong
quá trình dạy học. Song phải tuân thủ những nguyên tắc chung của lý luận dạy
học và yêu cầu của việc sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học hóa học.
Trong quá trình tiếp cận dạy học trải nghiệm sáng tạo, thực tế thì việc sử
dụng tư liệu ở địa phương sẽ làm giờ học sinh động hơn, học sinh nắm kiến thức
vững hơn, rèn luyện cho giáo viên, học sinh kỹ năng sưu tầm và sử dụng tư liệu

2. Sách giáo khoa hóa học 11 (nâng cao) năm 2006, NXB Giáo Dục

19


3. Các công văn, văn bản của Trung ương, tỉnh Thanh Hóa về giáo dục, về khu
kinh tế Nghi Sơn
4. Các hình ảnh, tài liệu tham khảo trên mạng Internet, báo chí,…
[1] Tạp chí Cộng sản, số 885-7/2016
[2] Hội nghị ASEM ở Huế tháng 3/2017
[3] Họp báo công bố chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, ngày 12/4/2017
DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG
ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC
CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: HOÀNG NAM
Chức vụ và đơn vị công tác: Tổ trưởng chuyên môn Trường THPT Tĩnh Gia 3

TT
1.

2.

Tên đề tài SKKN

Cấp đánh
giá xếp loại
(Phòng, Sở,
Tỉnh...)



---------------------------------------------------

20