Trơng Ngọc Tờng
đình miễu ở tiền giang
Trơng Ngọc T ờng
Theo truyền thống, dân ta khi thành lập làng thì phải xây dựng một ngôi
đình. Đình, chùa, miếu, võ là những thiết chế văn hóa của một đơn vị hành chính
địa phơng. So với Nam Bộ thì việc khai hoang lập làng ở Tiền Giang khá sớm. Do
vậy, ngôi đình ở Tiền Giang đợc thành lập theo nề nếp vốn có của ngôi đình
truyền thống mà những lu dân đã đem từ vùng Thuận Quảng vào. Tuy nhiên, do
tính tự phát của buổi đầu khai hoang cùng với ảnh hởng của quan niệm của ngời
Hoa - Minh Hơng tác động, nên ở Tiền Giang có thói quen gọi là miễu (miếu).
Thậm chí có một trờng hợp mà đã có hai tên gọi: Biển hiệu treo bên trong ghi là
đình, mà biển hiệu treo bên ngoài và dân gian gọi là miễu (chú ý miễu tức
là đình khác với miễu hoặc dinh).
Đặc điểm chung của ngôi đình ở Tiền Giang cũng nh những nơi khác ở
Nam Bộ, là tính đa chức năng. Đình là nơi thờ thần thành hoàng bổn cảnh, nơi thờ
các vị phúc thần, các vị thần linh. Đặc biệt đình còn là nơi thờ các vị tiền hiền và
hậu hiền, là những nhân vật sinh tiền có công khai hoang lập làng hoặc xây dựng
các công trình công cộng đầu tiên. Điều này khác với tập tục của nớc ta là thần
hoàng làng đợc thờ ở miếu. Còn đình là thờ vọng. Mỗi khi có lễ hội thì phải rớc
thần thành hoàng làng từ miếu ra đình. Cũng giống nh một ngôi đình truyền
thống, ban đầu ngôi đình ở Tiền Giang cũng là trụ sở hành chính xã thôn, cũng là
nơi tổ chức lễ hội Kỳ yên; là nơi dân làng hội họp, yến ẩm, vui chơi. Đúng ra vào
thời nhà Nguyễn hơng chức hội tề làm việc ở nhà vuông (còn gọi là nhà võ) ở
cạnh đình. Nhng việc này tồn tại không lâu vì lúc thực dân Pháp đô hộ, chúng rút
kinh nghiệm từ cuộc khởi nghĩa Thủ Khoa Huân, phải cắt bớt quyền lực của đám
hội tề địa phơng bằng cách đa thần lực ra khỏi quyền lực. Từ đó ngôi đình ở Tiền
Giang chỉ còn chức năng tín ngỡng và không còn do hội tề trực tiếp quản lý nữa.
1
Đình miễu ở Tiền Giang
Do tính đa chức năng nên tất cả đình miễu ở Tiền Giang đều đợc xây dựng
ở những nơi rộng rãi, cao ráo, có vị trí trung tâm, thuận giao thông, để dân làng

(do ảnh hởng quan niệm chính thống) mà Tự Đức tặng mỹ tự Quảng hậu (có
nghĩa là dày rộng).
2
Trơng Ngọc Tờng
Khác với hệ thống thần linh mang tính hành chánh vừa kể nhà Nguyễn
cũng phong tặng các vị phúc thần. Phúc thần cũng đợc nhà Nguyễn xếp ba bậc th-
ợng, trung và hạ đẳng. Thần thợng đẳng phải đợc các triều đại trớc phong tặng,
nếu nhân thần thì sinh tiền phải có tiểu sử công trạng, nếu là nhân thần phải là
biểu tợng sông núi lớn hoặc các vị thần linh có sự tích đợc mọi ngời tôn thờ. Thần
trung đẳng, nếu là nhân thần thì có thể tiểu sử công trạng cha đầy đủ. Hoặc còn
sắc phong của các triều đại trớc, chỉ có quan tớc họ tên mà không có sự tích, nh-
ng xét thấy là chính thần. Cũng có khi không còn sắc phong nhng còn quan tớc sự
tợng. Còn nếu là nhiên thần thì phải có sự tích, đợc đời trớc phong tặng, đợc
nhiều ngời hoặc một địa phơng tôn thờ. Thần hạ đẳng nếu là nhiên thần hay nhiên
thần có sự tích nhng đã bị mai một, nhng xét không phải là tà thần (theo Khâm
định Đại Nam hội điển sự lệ). Năm 1808 nhà Nguyễn lập miếu hội đồng Định T-
ờng thờ 32 thần hiệu phúc thần (Ngôi miễu này ở địa điểm bến bắc đi Bến Tre
ngày nay. Nó đã bị thực dân phá bỏ theo chủ trơng huỷ diệt văn hóa các nớc
thuộc địa). Đây là những thần hiệu đợc nhà Nguyễn nhìn nhận bằng sắc phong đ-
ợc tuyển chọn trong hệ thống thần linh dân dã tại địa phơng. Ngoài miếu hội
đồng, các vị phúc thần này có thể đợc thờ tại cơ sở. Có vị đợc thờ chung tại đình,
tùy tự thần thành hoàng bổn cảnh. Có vị đợc lập miếu thờ riêng. Theo Khâm định
Đại Nam hội điển sự lệ, tại Định Tờng có 14 vị đợc thờ riêng, nh miếu Từ Linh ở
cửa Tiểu thờ Nam Hải Long Vơng, miếu Hà Dơng ở Hòa Khánh (Cái Bè) thờ bổn
cảnh thủy thần, miếu Công Thần ở Cẩm Sơn (Cai Lậy) thờ Điều Khiển Tân Minh
Hầu tức Nguyễn C Trinh và nhiều miếu thờ Thiên Y A Na Ngọc Diễn Phi, Bạch
Mã thái giám, Nam Hải tớng quân.
Trong khi ở các tỉnh của Nam Bộ, mỗi xã hoặc thôn đều chỉ nhận đợc một
đạo sắc bổn cảnh thành hoàng, còn vùng Mỹ Tho và Gò Công lại đợc từ hai đến
tám đạo sắc, vừa có sắc thần thành hoàng, vừa có sắc phúc thần. Số lợng sắc ấy

Làng Tân Lý Tây (Châu Thành) đầu tiên đợc cấp 3 đạo sắc Đại Càn Tứ Vị
thánh nơng vơng. Mãi đến năm Tự Đức thứ V, triều đình mới cấp thêm một đạo
sắc bổn cảnh thành hoàng chi thần. Phức tạp nhất là làng Điều Hòa (nay thuộc
thành phố Mỹ Tho) do ông Nguyễn Văn Tớc thành lập khoảng những năm sau
1679. Đây là một làng lập rất sớm, c dân đông lại có trung tâm thơng mại của ng-
ời Hoa - Minh Hơng. Trong ba đợt gia phong, làng Điều Hoà đợc Thiệu Trị và Tự
Đức cấp cho ba đạo sắc phong bổn cảnh thành hoàng chi thần. Làng này chật hẹp,
thành quách dinh thự của triều đình chiếm khá nhiều, nên diện tích canh tác
không rộng. Do vậy, c dân Điều Hòa phải làm nghề đánh cá biển, đánh cá sông,
hoặc đa đò, đi trạm. Sách Gia Định thành thông chí gọi là giang trạm Điều Hòa
thôn. Năm Tự Đức thứ V, tức sau khi làng Điều Hòa đã nhận ba đạo sắc phong
thành hoàng, Tự Đức đã cấp thêm cho làng này ba đạo sắc: Đại Càn Tứ Vị thánh
nơng vơng, Đông Nam sát hải long thát nhị đại tớng quân và Nam Hải cự tộc
ngọc lân tôn thần (thần Cá Ông Voi của nghề đánh cá biển). Theo truyền thống vị
4
Trơng Ngọc Tờng
thần chính trong ngôi đình là thần thành hoàng bổn cảnh. Thế nhng ở đây yếu tố
văn hóa Minh Hơng rất mạnh, có ngời lấy danh nghĩa Đại Càn thánh nơng vơng
là thần thợng đẳng nên đợc làm thần chính tự. Còn tất cả các vị thần khác, kể cả
thần thành hoàng bổn cảnh đều là thần hạ đẳng hoặc là thần cha nhận sắc phong
đều phải làm thần phối tự. Do vậy, tại làng Điều Hòa yếu tố miếu đã lấn yếu tố
đình.
Nh thế, thực chất của đạo sắc phong là một tờ giấy phép chứng nhận việc
thờ cúng để dân làng đợc tổ chức lễ hội. Tất cả những ngôi đình ở Tiền Giang đều
xây dựng từ thế kỷ XVIII và khoảng một thế kỷ sau nhà Nguyễn mới cấp sắc
phong. Vào thời Pháp thuộc, tờ sắc phong trở thành niềm tự hào của dân địa ph-
ơng. Làng nào có sắc phong là làng cố cựu. Làng nào không có sắc phong là làng
mới thành lập. Do vậy, những ngời dân ở đây cũng có mặc cảm: Họ có thể có tiền
xây đình to, nhng không thể có đợc những đạo sắc thần để làm niềm tin. Họ đành
bỏ tiền ra mua và thế là cũng có kẻ đánh cắp (do vậy hiện nay có nhiều sắc thần