CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số : ………………………………………………………
1. Tên sáng kiến: Vài kinh nghiệm giúp giáo viên chủ nhiệm nâng cao chất
lượng giờ dạy phân môn Tập đọc lớp 4
2. Lĩnh vực áp dụng: Giáo dục tiểu học
3. Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1. Tình trạng giải pháp đã biết
Qua nghiên cứu thực tế tôi thấy rằng chất lượng dạy tập đọc ở tiểu học
chưa cao học sinh ít có khả năng đọc hay, diễn cảm và hiểu nội dung bài một
cách đầy đủ. Học sinh không quan tâm tới phương pháp đọc của mình. Do đó,
các em đọc rất yếu. Chính vì vậy tôi chọn nghiên cứu đề tài này. Trong quá trình
thực hiện tôi thấy có những ưu điểm và hạn chế sau:
a) Ưu điểm
- Đa số học sinh đọc trôi chảy, ngắt nhịp đúng lúc, nhấn giọng đúng
chỗ, lên xuống, nhanh chậm tuỳ lúc với bài văn;
- Một số em không chỉ đọc trôi chảy, đọc lưu loát mà còn diễn đạt
tình ý cơ bản của bài văn bằng giọng đọc có xúc cảm;
- Nhiều em đọc đúng các từ ngữ có âm, vần, thanh dễ phát âm sai;
- Nhiều em đã biết đọc phân biệt lời người kể với lời các nhân vật.
b) Hạn chế

- Một số học sinh đọc còn ngắc ngứ, lý nhí, thậm chí các em còn phát âm
sai (đớt), đọc chưa tốt;
- Bên cạnh đó có một số em tốc độ đọc còn chậm, đôi lúc còn phát
âm sai các từ ngữ có âm, vần, thanh khó đọc;
- Các em đọc sai các từ ngữ có âm, vần, thanh dễ phát âm sai;
- Đa số học sinh chưa biết đọc phân biệt lời người kể và lời các nhân vật.
Khảo sát bài Tập đọc: “Người ăn xin”

các em đọc to dần.
b) Luyện đọc đúng
Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không
2


có lỗi. Đọc đúng là không đọc thừa, không sót từng âm, vần và tiếng. Đọc đúng
bao gồm đọc đúng các âm thanh, nghỉ ngắt hơi đúng chỗ. Nhưng thực tế cho
thấy đến lớp 4 rồi các em vẫn còn mắc lỗi đọc thừa, sót tiếng thậm chí có em bỏ
qua cả một dòng, có em còn phát âm chưa đúng, ngắt nghỉ chưa đúng chỗ kể cả
những chỗ có dấu câu.
Đầu năm tôi đã phân loại để nắm được trình độ đọc của học sinh, từ đó có kế
hoạch luyện đọc cho từng em. Trước khi lên lớp, tôi dự tính các lỗi học sinh lớp tôi
dễ mắc, những từ, những câu khó lần trước chưa đọc tốt để luyện.
Ví dụ: Khi dạy bài: “Người ăn xin”
Học sinh A đọc đoạn 1. Học sinh B nhận xét: bạn đọc chưa chính xác
“gặp nát”, sửa lại là: “gặm nát”, “sưng hút” sửa lại là: “sưng húp”... Tôi cho học
sinh A đọc lại cho đúng. Sau đó gọi 2 đến 3 học sinh khác nhắc lại.
Đọc đúng bao gồm đúng cả tiết tấu, ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu câu: khi
nghe người khác đọc, nhờ có chỗ ngắt nghỉ của người đọc thì người nghe mới có
thể phân cắt dòng ngữ lưu ra từng ý mà tiếp nhận. Chỗ ngắt, nghỉ quan trọng
như vậy nhưng thực tế học sinh không ý thức được tầm quan trọng này nên đã
đọc không tách ý, tách câu khiến người nghe rất khó theo dõi và có khi còn phản
ánh một cách hiểu sai nghĩa của nội dung mà văn bản sẵn có. Thực tế cho thấy
khi đọc các bài văn xuôi học sinh thường mắc lỗi ngắt giọng ở những câu dài có
cấu trúc ngữ pháp phức tạp, còn khi đọc thơ học sinh mắc lỗi ngắt nhịp do đọc
theo áp lực của thơ một cách tự nhiên chứ không tính đến nghĩa.
Việc ngắt nghỉ hơi phải phù hợp với các dấu câu: nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu
hơn ở dấu chấm, lên giọng ở câu hỏi, hạ giọng ở cuối câu kể, thay đổi giọng cho
phù hợp với tình cảm cần diễn đạt trong câu cảm. Với câu cầu khiến cần nhấn

Là giáo viên, không thể hình thành ở học sinh kĩ năng gì mà bản thân
mình không có, không thể gặt hái những gì mà chính chúng ta không có khả
năng gieo trồng. Muốn học sinh đọc tốt, trước hết giáo viên phải đọc tốt. Chính
vì vậy, tôi rất quan tâm đến việc tự rèn đọc của bản thân để từ đó có thể hướng
dẫn các em đọc tốt hơn.
* Tổ chức các trò chơi rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 4
Trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng”: được tiến hành khi luyện đọc đoạn
Mục tiêu: Giúp học sinh phát hiện và phát âm đúng tiếng, từ, cụm từ
trong bài khó đọc, đồng thời phát hiện những chỗ ngắt nghỉ sai, những chỗ đọc
4


ngữ điệu chưa đúng.
Cách tiến hành: Trò chơi này được thực hiện ở bước luyện đọc đoạn nối tiếp.
- Giáo viên nêu yêu cầu:
+ Phát hiện nhanh những chỗ bạn đọc sai;
+ Em hãy đọc lại cho đúng.
- Học sinh lắng nghe bạn đọc, sau khi kết thúc lượt đọc giáo viên yêu cầu
học sinh trình bày kết quả phát hiện của mình và thực hiện đọc lại trước lớp;
- Học sinh khác nêu nhận xét, bổ sung;
- Giáo viên kết luận và phát âm lại cho chính xác.
* Trò chơi: “Đố vui”: mang tên “Đố em bạn dừng đọc chỗ nào”.
Mục tiêu: Giúp học sinh phát hiện bạn dừng đọc chỗ nào và đọc tiếp bài.
Cách tiến hành: Trò chơi này được tiến hành khi học sinh luyện đọc cả
bài, trong quá trình một học sinh đọc trước lớp giáo viên tổ chức cho học sinh
thi phát hiện bạn “dừng đọc chỗ nào”:
- Học sinh đọc văn bản rồi đột nhiên dừng lại;
- Học sinh cả lớp thi phát hiện bạn dừng đọc ở chỗ nào. Em hãy đọc lại
câu đó và đọc tiếp phần còn lại của bài. Trò chơi này là biện pháp giúp học sinh
tập trung chú ý khi bạn đọc bài, hứng thú chăm chú hơn vào việc luyện đọc,

mới có cách đọc đúng, đọc hay và diễn cảm được.
Việc luyện đọc hiểu thường được thực hiện trong bước đọc thầm. Sự thực
thì đọc thầm có ưu thế hơn hẳn đọc thành tiếng ở chỗ nhanh hơn đọc thành tiếng
từ 1,5 đến 2 lần. Nó có ưu thế hơn hẳn để tiếp nhận, thông hiểu nội dung văn
bản vì người ta không phải chú ý đến việc phát âm mà chỉ tập trung để hiểu nội
dung điều mình đọc. Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năng thông hiểu
nội dung văn bản đọc.
Do đó, dạy đọc thầm chính là dạy đọc có ý thức, đọc hiểu. Kết quả đọc
thầm phải giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ, câu, đoạn, bài tức là toàn bộ
những gì đọc được.
Xây dựng hệ thống câu hỏi để rèn kĩ năng đọc hiểu

.

Muốn học sinh có năng lực, có kỹ năng đọc hiểu tốt giáo viên phải có định
hướng, có kế hoạch sắp xếp thời gian cho việc tìm hiểu bài, phải coi trọng chất
lượng đọc. Không phải nói nhiều, giảng nhiều học sinh sẽ hiểu sâu, cảm thụ tốt
mà cái chính là giáo viên phải biết dừng, biết nhấn ở điểm mấu chốt quan trọng,
6


biết lướt nhanh ở những chỗ không cần thiết. Cần bám vào chủ điểm của bài để
tìm được điểm xoáy, điểm trọng tâm. Giáo viên tập trung hướng dẫn học sinh
thực hiện yêu cầu của các câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa. Để giúp học sinh
định hướng hoạt động đọc hiểu, giáo viên nêu rõ câu hỏi hoặc giao nhiệm vụ cụ
thể cho học sinh trước khi đọc (đọc câu, đoạn hay khổ thơ nào; đọc để biết, hiểu,
nhớ điều gì...).
Sau khi học sinh đọc thầm (hoặc kết hợp theo dõi sách giáo khoa theo một
bạn đọc thành tiếng), giáo viên có thể yêu cầu các em trả lời, trao đổi ngay trước
lớp hoặc nêu ý kiến trong nhóm rồi cử đại diện phát biểu (tuỳ đặc điểm, mức độ

xét gì? (Tre có những phẩm chất cũng giống như con người Việt Nam: cần cù,
chịu khó, đoàn kết, hi sinh, ngay thẳng,…).
Một điều cần chú ý trong khi xây dựng hệ thống tìm hiểu bài là câu hỏi
phải phù hợp với tất cả các đối tượng học sinh. Nhất là với những em yếu cần
phải có hệ thống câu hỏi phụ, câu hỏi dễ có tính chất phát hiện vấn đề cụ thể để
tạo điều kiện cho các em làm việc. Những câu hỏi mang tính tổng hợp, khái quát
thì yêu cầu hoạt động nhóm. Đặc biệt kiêng kị những câu hỏi mà học sinh chỉ trả
lời “có” hoặc “không” hay đọc nguyên văn câu, đoạn trong sách giáo khoa.
Bên cạnh việc giúp học sinh hiểu nội dung bài Tập đọc nói về vấn đề gì
thì hệ thống câu hỏi cần đảm bảo đem lại những hiểu biết gì để mở rộng tầm
nhìn, kiến thức và giáo dục đạo đức cho các em.
Ví dụ: Bài: “Người ăn xin”
Tôi yêu cầu học sinh đọc thầm đoạn 1 và trả lời lần lượt các câu hỏi:
- Khi đi trên đường phố cậu bé gặp ai?
- Hình ảnh ông lão ăn xin đáng thương như thế nào?
- Điều gì khiến ông lão trông thảm thương đến vậy?
- Thấy ông lão đáng thương như vậy thì cậu bé đã làm gì?
- Hành động và lời nói ân cần của cậu bé chứng tỏ tình cảm của cậu bé
đối với ông lão như thế nào?
Cậu bé không có gì ngoài tấm lòng để cho ông lão ăn xin. Ông lão không
nhận được gì, nhưng yêu quý, cảm động trước tấm lòng của cậu. Hai con người,
hai thân phận, hoàn cảnh khác nhau nhưng có sự đồng cảm. Họ cho và nhận từ
nhau sự đồng điệu trong tâm hồn.
Trong phần tìm hiểu bài, sau mỗi ý đã khai thác, tôi gọi các em gối ý, tiểu
8


kết ý để khắc sâu nội dung. Cần chú ý là để các em tự nêu, tự diễn đạt theo ý cá
nhân các em, người dạy chỉ gọt dũa, bổ sung thêm mà thôi. Đây cũng chính là
biện pháp giúp người dạy khắc phục tình trạng nói nhiều giảng nhiều.

Đọc diễn cảm là một yêu cầu đặt ra khi đọc những câu văn bản văn
chương hoặc có các yếu tố của ngôn ngữ nghệ thuật. Đó là việc đọc thể hiện ở
kỹ năng làm chủ ngữ điệu, chỗ ngừng giọng, cường độ giọng, ... để biểu đạt
đúng ý nghĩ và tình cảm mà tác giả đã gửi gắm trong bài đọc, đồng thời biểu
hiện được sự thông hiểu, cảm thụ của người đọc đối với tác phẩm. Đọc diễn cảm
thể hiện năng lực đọc ở trình độ cao và chỉ thực hiện được trên cơ sở đọc đúng
và đọc lưu loát.
Đối với các bài thơ: Mỗi thể thơ có một cách tổ chức ngôn ngữ riêng, một
cách đọc riêng. Tôi đã chú ý khai thác các điểm khác nhau của mỗi thể thơ để
tìm cách đọc đúng và hay nhất. Khi luyện đọc cho học sinh, tôi hướng dẫn cụ
thể cách đọc làm rõ tính cách điệu của thơ mà vẫn giữ nguyên vẻ tự nhiên của
giọng đọc, tránh lên bổng, xuống trầm một cách máy móc, giả tạo, cần thể hiện
tình cảm khi đọc thơ, phù hợp với nội dung bài đọc;
Đối với văn xuôi: Thơ phản ảnh hiện thực bằng phương pháp trữ tình,
còn văn xuôi phản ánh hiện thực bằng phương thức tự sự, miêu tả (ngôn ngữ
của nhân vật, ngôn ngữ của tác giả). Mà ngôn ngữ của tác giả chính là lời
dẫn chuyện, kể, tả,… Khi đọc cần nhấn giọng vào các từ ngữ gợi tả, ngắt
giọng ở các dấu câu, hạ giọng ở cuối câu kể. Còn ngôn ngữ nhân vật thường
là ngôn ngữ đối thoại, nên phải đọc với giọng đối thoại (ngôn ngữ nói). Để
học sinh có cách đọc đúng, đọc hay tôi lưu ý học sinh một số yêu cầu sau:
- Ngắt giọng biểu cảm: Là cách ngắt giọng thiên về tình cảm, về sự
rung động nội tâm mà không phụ thuộc vào dấu câu, cách ngắt giọng này
phụ thuộc vào tâm hồn người đọc;
- Chọn ngữ điệu thích hợp: Tiếng Việt có kho ngữ điệu phong phú và
đa dạng. Tôi đã vận dụng điều đó vào đọc đúng, đọc hay bài văn, bài thơ.
Đó là sắc thái giọng đọc (vui, buồn, trang trọng, dịu dàng, hồn nhiên...). Đó
là tốc độ đọc, cách ngắt giọng, độ mạnh, độ dài của giọng khi đọc.
Nội dung của bài đọc đã qui định ngữ điệu của nó nên tôi không bao giờ
áp đặt sẵn giọng đọc bài mà để học sinh tự nêu cách đọc và đọc trên cơ sở hiểu
từ, hiểu nghĩa. Tôi chỉ là người lắng nghe, sửa cách đọc của từng học sinh. Tôi

nhanh và vui hơn ở đoạn 3.
Đoạn 1: Nhấn mạnh các từ tả vẻ trong sáng, đẹp đẽ của trung thu độc lập
qua các từ: bao la, vằng vặc.
11


Đoạn 2: Nhấn mạnh các từ ngữ nói lên lòng tin tưởng của anh chiến sĩ ở
tương lai của đất nước như: Các em có quyền, các em sẽ thấy, cũng dưới ánh
trăng này...
Như vậy, ngữ điệu là sự hoà đồng của chỗ ngừng, tốc độ, chỗ nhấn giọng,
cao độ... tạo nên âm hưởng của bài đọc. Đọc diễn cảm là sự sử dụng ngữ điệu để
diễn tả cảm xúc của bài đọc. Hoà nhập được với bài văn, bài thơ, có cảm xúc
sẽ tìm thấy ngữ điệu thích hợp. Chính văn bản qui định ngữ điệu cho người đọc
chứ không phải người đọc tự đặt ra ngữ điệu.
Để đọc diễn cảm hay, tôi luôn đàm thoại cho học sinh hiểu ý đồ tác giả,
thảo luận vì sao đọc như vậy. Sử dụng hình thức đọc phân vai. Hay khi học sinh
đọc cá nhân, giáo viên đọc mẫu, tôi thường đặt câu hỏi: Vì sao đọc như thế? Chỗ
nào trong cách đọc của cô làm con thích;
Những học sinh đọc còn kém, tôi kiên trì luyện tập thêm, không bỏ qua
mà cũng không đòi hỏi ráo riết. Tôi còn tổ chức theo nhóm để các em khá, giỏi
kèm các em kém.
e) Chú ý đọc mẫu của giáo viên và ghi bảng
Đọc mẫu của giáo viên
GV đọc mẫu tốt cũng đã dạy học sinh đọc rất nhiều. Bởi vậy, trước giờ
Tập đọc, tôi phải nghiên cứu nội dung, cách đọc và tập đọc nhiều lần.
Có nhiều cách đọc mẫu:
- Đọc mẫu toàn bài: để giới thiệu, gây hứng thú cho học sinh;
- Đọc câu, đoạn: Giúp học sinh nhận xét, giải thích, tìm ra cách đọc.
Vậy là, tuỳ theo từng bài mà giáo viên đọc cả bài hoặc một đoạn. Đọc vào
đầu tiết hay cuối tiết hoặc lúc nào cần đọc mẫu cho học sinh.

Dạy đúng đặc trưng bộ môn. Tôi thấy rất say sưa, hứng thú khi rèn đọc cho học
sinh. Các tiết dạy tập đọc của tôi không bị biến thành giờ giảng văn, cô giảng là
chính, trò chỉ ngồi nghe… nặng nề, khô khan nữa.
b) Đối với học sinh
Học sinh lớp tôi không còn ngại ngùng, e dè khi đọc diễn cảm trước cả
lớp (hay lúc có đông người dự), không còn đọc qua loa, nhanh cho xong bài.
Khảo sát bài tập đọc: “Cánh diều tuổi thơ” tôi thu được kết quả như sau:
- Đa số học sinh đọc trôi chảy, ngắt nhịp đúng lúc, nhấn giọng đúng
chỗ, lên xuống, nhanh chậm tuỳ lúc với bài văn;
13


- Một số em không chỉ đọc trôi chảy, đọc lưu loát mà còn diễn đạt tình
ý cơ bản của bài văn bằng giọng đọc có xúc cảm;
- Nhiều em đọc đúng các từ ngữ có âm, vần, thanh dễ phát âm sai;
- Nhiều em đã biết đọc phân biệt lời người kể với lời các nhân vật;
- Không còn học sinh ngắc ngứ, lý nhí;
- Các em đọc chậm, phát âm sai các từ ngữ có âm, vần, thanh khó đọc
đã giảm rõ.
Từ kết quả trên tôi nhận thấy:
- Muốn rèn cho học sinh đọc tốt, trước hết người thầy phải có nghiệp vụ
sư phạm tốt, đặc biệt là đọc mẫu của thầy. Do đó thầy cô phải có sự chuẩn bị chu
đáo;
- Giáo viên phải nắm chắc đối tượng học sinh để có những biện pháp dạy
học đạt kết quả cao nhằm phát huy hết tính tích cực trong học tập, tổ chức điều
khiển khéo léo gây bầu không khí sôi nổi;
- Giáo viên cần tìm hiểu chắc nội dung cơ bản của chương trình, sách giáo
khoa, sách hướng dẫn;
- Giáo viên giàu lòng yêu nghề mến trẻ, nhiệt tình trong soạn giảng, phát
hiện kịp thời đọc sai, đọc ngọng trong học sinh. Giáo viên phải kiên trì uốn nắn,