VAI TRÒ CÙA CÀC TÓ CHlTC XÀ HÒI
TRONG QUA TRÌNH XAY DT/NG NHÀ NU'ÓC
PHÀP QUYÈN XÀ HÒI CHÙ NGHÌA VIÈT NAM
Nguyèn Vàn Quyét, Nguyén Minh Phuffng

Khu vye xà bòi (dàn sy) là noi dièn ra nhùng nò lye tàp thè, phong trào xà bòi,
boat dòng eùa càc tó ehùe xà bòi, eàe mang luói xà hói. Khu vye này là mot thè tàp
hgp eàe nò lye tàp thè, lo ehùe, phong trào, nhóm, mang luói. Nò là mot bò phàn
hgp thành he thóng xà bòi nói chung. Trong nhùng nàm gàn day, nghién cùu ve eàe
tó ehùe xà bòi dàn sy lai Viél Nam dà duge càc nhà khoa hgc nghién cùu khà ky
ludng, loàn dien va ey thè. Ké lù nhùng nàm 1990, sau khi Dàng Gòng san Viét
Nam Ihye hién ehinh sàch dói mói vói trgng tàm là dàn ehù hoà mgi mal cùa ddi
sdng kinh tè, xà boi va xà hdi hoà boat dòng cung eàp dich vy edng thì càc tó ehùe
xa boi dàn sy dà phàt trién khà nianh me. Hoat ddng eùa càc td ehùe xà boi dàn sy
duge dành già là ed nhiéu ddng gdp lieh cyc trong vièc co két va ddng ^'ién càc
thành vièn trong xà boi cùng vdi Nhà nude thyc hién ed hièu qua nidi so dinh
hudng Idn eùa dal nude. Tuy nhièn, nhìn chung, càc td ehùe xà hdi dàn sy lai Viét
Nam edn ed nhiéu han che. Trong bdi cành day manh xày dyng Nhà nude phàp
quyèn xà hdi ehù nghta, ddi hdi càn phài thay dói càn bàn nhàn Ihùc vi càc tó ehùe
xà hdi dàn sy. Vièc quàn ly càc td ehùe xà bòi dàn sy càn phài duge thi che hoà
bang phàp luàt. Phàp luat phài là trgng lai giùa nhà nude va xà bòi dàn sy, phài tao
dimg khuón khó phàp ly dn dinh eho càc boat ddng ty quàn cùa càc tó ehùe xà hdi
dàn sy, ddng thdi cùng phài là edng ey quan trgng de bieu dal thài dd, dinh hudng
cùa Nhà nude ddi vdi nhu càu cùa xà hdi ddi vdi càc td ehùe xà boi dàn sy.
1. Nhàn thùc ve càc tò chuc xà hòi va xà hòi dàn su
Sy nghiép xày dyng, hoàn Ihién Nhà nude phàp quyèn xà hdi ehù nghTa d
nude la dat ra yéu càu ddi mdi nhàn thùc ve càc td ehùe xà hdi dàn sy va xà hói
dàn sy nhu là ban ddng hành, ddi tàe thyc sy trong quan he vdi Nhà nude, tu dò,
tùng bude ddi mdi quan he va phuong thùc tàe ddng eùa he thdng ehinh tri ddi vói
càc td ehùe xà hdi dàn su.
ThS., Hoc vién Thanh thiéu nién Viét Nam, Trung uang Doàn TNCS Ho Chi Minh.

nhàn, tó ehùe ehinh thùc hoàc tó ehùe khòng ehinh thùc...Theo pham vi boat dòng
eó tó ehùe hình thành mng luói ó nhilu quóe già, mang finh ehit quóc il, eó tó ehùe
eó he thóng va boat dòng trong cà nuóe, ó til cà eàe dia phuong, hoàc tó ehùe ehi
boat dòng ó mot khu vye, dia phuong hoàc co so...
"Càe tó ehùe xà bòi duge coi là thành phàn ehù ylu cùa xà bòi dàn sy. Dành
già ve xà bòi dàn sy ó mot qude già ehù ylu dya vào nhùng nghién cùu vi eàe tó
ehùe xà boi lai qude già dd"^. Tuy nhièn trong gidi nghién cùu a nude la hién nay
edn chua thdng nhàt noi hàm khài niém va vai Ird xà hdi dàn sy.
1.2. Xà hòi dàn su
Xà boi dàn sy (Civil society) duge hilu là mot co ehi bao góm càc loai tó
ehùe trung gian giùa nhà nude va cà nhàn, giùp eho eàe cà nhàn ed Ibi cùng tham
già vào eàe boat ddng, hành ddng tàp Ibi. Nhu vày, xà hdi dàn sy ed hai ylu tó co

1. Tir dièn Bach khoa Viét Nam, tàp 4, trang. 467.
2. TS. Hoàng Ngoe Ciao, 2006, "Bàn ve xà bòi dàn su", Tap ehi Nhà nude va Phàp luàt, so

363


VIÉT NAM HOC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ TU

bàn: Thù nhàt là vai Ird edng ddng: Dd ehinh là sy ed két, lién két ben vùng ve mài
doàn thè. Thù hai là vai trd cùa càc cà nhàn: Dd là sy bào dàm eho ty do cà nhàn.
Tai tal cà eàe qude già trén thè gidi, sy phàt trién eùa eàe td ehùe xà hdi dàn sy déu
phy Ihude phàn Idn vào thài do va mdi quan he giùa nhà nude va xà hdi dàn sy. Cd
thè ndi, trong khi nhà nude là dia hai eùa sue manh cudng che, cùa ménh lénh va sy
luàn phue Ibi xà hdi dàn sy lai Ihude ITnh vye cùa nhìmg hiép hdi ly quàn, ly lye, ly
nguyén, ddng thuàn va ed két ben vùng. Ve mài fich su, "eude ly hdn" giùa nhà
nude va xà hdi dàn sy khdi ngudn lù ude vgng tàch baeh giùa quyèn lye nhà nirde
va quyèn lye xà hdi lù ky nguyén Khai sàng. Tu dd eho dèn nay, mdi quan he giùa



VAI TRÒ CÙA CÀC TÓ CHÙ'C XÀ HÒI...

xà hòi dàn sy dò là su firn kiém va ddi hdi phài nàng eao tràch nhiém giài trình eùa
nhà nuóe. Xà hdi dàn sy ve co bàn là dia hat eùa nhùng Iranh luàn ma trong dd eàe
phong trào xà boi eó Ibi làn dyng, Igi dyng nhùng Iranh luàn vi eàe quyln dh
ehdng lai nhà nude. Màc dù mye tiéu cùa xà hdi dàn sy khdng phài là fim kilm
quyèn lye cùa nhà nude nhung nhùng bài hgc fich su vi sy eó ging eùa eàe tó
ehùe xà hdi dàn sy trong kiém soàt nhà nude, kiém soàt quyln lye nhà nude dà
làm eho càc nhà nude ludn ed thài dd cành giàc, eoi xà hdi dàn sy nhu mdt mói
nguy hiém tièm àn.
Trong thè gidi hién dai ngày nay, vàn tón lai hién tugng mdt so lye lugng khai
thàc mal ddi làp ehinh quyèn cùa xà hdi dàn sy di tao ra nhùng xu Ibi mit ón dinh.
Rd ràng, nlu trong mot xà hdi ma Nhà nude qua manh thì se dan din mot xà boi
ddc doàn, thiéu tinh nàng ddng sàng tao. Nguge lai, nlu xà hdi dàn sy qua manh thì
se dàn dèn tinh trang hdn loan, vd ehinh phù. Chinh vi vày, trong càc xà bòi hién
dai, viée quàn ly xà hdi dàn sy càn phài duge Ibi ehi hoà bang phàp luàt. Xà hdi
dàn sy khdng thè tdn lai dàu dd ngoài phàp luàt. Luàt phàp eùa nhà nude ed hai
ehùe nàng chinh là quàn ly xà hdi va ty chi ude. Bang phàp luàt, nhà nude ed Ibi
quyél dinh sd lugng, hình thùc cùa eàe tó ehùe xà hdi dàn sy ma mot xà hdi ey Ibi
càn ed, mùc dd ty quàn va nhGng hoat ddng, bién phàp cùa chinh phù di kilm soàt
cùng nhu thùc day sy phàt triln eùa càc tó ehùe xà boi dàn sy. Bing phàp luàt, nhà
nude khdng Ibi ean thiép mdt càch tuy lién vào nhùng ITnh vye boat ddng doàn Ihl
mang tinh chat tir nguyén, ty quàn cùa xà hdi dàn sy. Phàp luàt se chinh là trgng tài
giùa nhà nude va xà hdi dàn sy. Trong thyc ti, chinh sàch phàp luàt ed mot vai trd
vd cùng quan trgng trong vièc kiém soàt, quàn ly, tham ehi là dàn àp, ùng ho, bay
khuyén khich va thùc day sy phàt triln cùa eàe tó ehùe xà hdi dàn sy. Càc nude trén
thè gidi thudng tàp trung chinh sàch phàp luàt vào càc dilm miu chót nhu: Thù tue
dàng ky va dia vi phàp ly; càc vàn de ve mye dich tdn tai cùa tó ehùe xà hdi dàn sy;

nude phàp quyèn. Khdng ed xà hdi dàn sy thì khdng ed nhà nude phàp quyèn vùng
chàc. Nguge lai, khdng ed thè che nhà nude phàp quyèn thì cùng khdng thè hình
thành xà boi dàn sy, lue thè che xà hdi dàn ehù phàp quyèn dùng nghTa va hién dai.
Mdi ben déu ed gidi han eùa nd. Cài gì xà boi ly giài quyét duge thì nhà nude
khdng nén làm. Va cài gì là nhiém vu cùa nhà nude Ibi xà boi dàn sy cùng phài bièl
gidi han eùa minh.
Ngoài ra sy trudng thành va trình dd phàt trién xà hdi eùa eàe edng dàn, càc td
ehùe xà boi ve dàn tri, ve dàn ehù, dàn quyèn va nhàn quyèn. NghTa là nhu càu xà
hdi, Igi ich va nang lye thyc hién nd eùa eàe td ehùe xà hdi dù sue làm vao trd va
ehùe nàng xa hdi dàn sy, dai dièn, thyc hién va bào v^ quyén va Igi ich chinh dàng
va hgp phàp cùa edng dàn, eàe td ehi'rc xà hdi. Viée thi et làp va ty td ehùe eùa eàe
tó ehùe da dang va phong phù theo nhu càu va Igi ich xà hdi là thè hién sy trudng
thành eùa xà hdi, quyén ly do va dàn ehù, trong xà boi va cùng là sy trudng thành,
hiéu qua cùa nhà nude phàp quyén, mot nhà nude thyc sy dàn ehù va dàn ehù gàn
vdi ky cuong vdi vai trd Idi thugng cùa Hién phàp va phàp luàt, ma thyc chat dd là
y ehi cùa nhàn dàn dà thành vàn thành luàt.
Trong ly luàn ve xày dyng va hoàn thién nén dàn ehù xà hdi ehù nghTa, Nhà
nude phàp quyèn xà hdi ehù nghTa duge dành già là phuong thùc td ehùe quyèn lye
hgp ly, ed dilu kién phàt huy day dù finh uu viét cùa che dd xà hdi ehù nghTa ma
nhàn dàn ta dang xày dyng, ed khà nàng tao mdi trudng va dièu kién càn Ihièl de
ngudi dàn thyc sy làm ehù dit nude, làm ehù xà hdi. Nhà nude phàp quyèn xà hdi

366


VAI TRÒ CÙA CÀC TÓ CHÙ'C XÀ HÒI.

ehù ngliTa là phuong thùc td ehùe va vàn hành quyln lye cùa nhàn dàn dudi hai
hình thùc ehù yéu là nhà nude va phàp luàt theo nguyèn tic dàn ehù nhim bào dàm
càc quyén va ly do eùa edng dàn. Mdt trong nhùng ndi dung dàc trung eùa Nhà

làp chua rd nel. Nàng lye va tinh khàeh quan trong phàn bién xà hdi dói vdi ehù
truang, ehinh sàch va giàm sài boat ddng cùa càc co quan nhà nude va ddi ngù edng
ehire hành ehinh chua eao. Dinh huóng day manh xày dyng Nhà nuóe phàp quyln
xà hòi ehù nghTa dói hòi viée xày dyng va phàt trién càc tó ehùe xa bòi dàn sy Viét

367


VIÉT NAM HOC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ* TU

Nam càn phài vugt qua nhùng rào càn ve nhàn thùc, càn eó sy phàn biét rach ròi
giùa eàe tó ehùe xà bòi dàn sy hién dai vói càc tò ehùe doàn thè càch mang truyèn
thdng, tu duy eoi càc td ehùe xà boi dàn sy là "cành tay ndi dai" cùa ehinh quyln
càn phài duge loai bd, tièp tyc khàe phye làn du eùa tàm ly bao eàp, hành chinh hoà
edn khà nàng né ddi vdi eàe td ehùe xà bòi dàn sy hién nay.
Trong qua trình xày dyng Nhà nude phàp quyén xà boi ehù nghTa edn ddi hdi
phài phàn biét he thdng chinh tri vdi xa hdi dàn sy, xàc làp quan he dàn ehù giùa he
thdng chinh tri va xà bòi dàn sy. Ddi sdng dàn ehù trong nhà nude phàp quyén xà hdi
ehù nghTa ddi hdi phài da dang hoà eàe hình thùc td ehùe tàp hgp quàn chùng, da dang
hoà eàe hình thùc thyc hành dàn ehù eùa ngudi dàn. Càc làng Idp nhàn dàn khòng chi
thuàn tuy thyc hién quyèn làm ehù cùa minh thóng qua nhà nude va eàe td ehùe cùa he
thdng ehinh tri ma edn ed thè thyc hién càc quyén dàn ehù eùa minh thdng qua càc td
ehùe xa hdi, nghè nghiép, hdi doàn, tdn giào, edng ddng. Do dd, he thdng chinh tri phài
dói mói quan he va phuong thùc tàe dòng cùa minh lén xà bòi dàn sy; tao dièu kién de
xà bòi dàn sy hình thành, phàt trién va phàt huy vai Irò cùa minh.
3. Két luàn
Trong Nhà nuóe phàp quyèn, Hién phàp va phàp luàt phài dóng vai trd là
trgng lai gìGa nhà nude va xà hdi dàn sy, phàp luàt tao dirng khudn khd phàp ly dn
dinh eho càc boat ddng ty quàn cùa eàe td ehùe xà lidi dàn sy, ddng thdi phàp luàt
cùng phài là edng cu quan trgng de biéu dat thài dd, dinh hudng cùa nhà nude ddi

duge. Xà hdi dàn sy là xà hdi ty quàn hdm nay - mdt thè che càu thành dàn ehù xà
hdi ehù nghTa va hudng Idi xà boi ty quàn eao sau này khi là mdt xà boi ehù nghTa
chin mudi eao, nhà nude tiéu vong, trd thành ehù nghTa edng san.
Tài liéu tham khào
1. PGS.TS. Pham Vàn Due (ehù nhiém), 2008, Bào cào di lai Nghién cùu khoa hoc cip
Bò "Ca sa ly luàn va thiec tlén cùa viée xày dung xà hói dàn su", Vién Triét hoc, Vièn
Khoa hoc xà hòi Viét Nam, Uà Noi.
2. GS.TS. Le Hùu NghTa, GS.TS. Hoàng Chi Bào, PGS.TS. Bùi Dinh Bòn (dòng ehù
bién), 2008, Boi mói quan hi giùa Bang, Nhà nude va càc tó chùc chinh tri - xà bòi
trong he thóng chinh tri ò Viét Nam, Nxb. Chinh tri quòc già, Ha Nói.
3. GS.TS. Duang Xuàn Ngoe, 2009, Xày dung xà hói dàn su d Viét Nam - mot so vàn de ly
ludn vd thuc tièn, Nxb. Chinh tri - Hành chinh. Ha Nói.
4. Vù Duy Phù (ehù bién), Dang Ngoe Dinh, Tran Chi Due, Nguyèn Vi Khài, 2008, Xà
hói dàn su - Mot sd vàn di chgn Igc, Nxb. Tri thùc. Ha Nói.
5. TS. Thang Vàn Phùc, TS. Nguyén Minh Phuong (dòng ehù bién), 2007, Bòi mai tè
chùc va hogt dóng cùa Màt tran Tó quóc va càc tó chùc chinh tri - xà hói ò nude ta
hién nay, Nxb. Chinh tri quòc già. Ha Nói.
6. TS. Thang Vàn Phùc, PGS.TS. Nguyèn Minh Phuong (dong ehù bién), 2011, Vai tra
cùa càc té chùc xà hói dói vai phàt trién va quàn ly xà hói, Nxb. Chinh tri quòc già, Ha
Nói.
7. TS. Thang Vàn Phùc, PGS.TS. Nguyèn Minh Phuong (dòng ehù bién), 2011, Phàt huy
vai tra cùa càc tò chùc xà hói ò Viét Nam, Nxb. Chinh tri quòc già. Ha Nói.
8. TS Nguyèn Minh Phuong, 2006, "Vai Irò cùa xà bòi dàn su ò Viét Nam hién nay", Tap
chi Triét hgc, so 2.
9. PGS.TS. Le Minh Quàn, 2011, Vi qua trình dàn ehù hoà XHCN à Viét Nam (Sàch
chuyén khào), Nxb. Chinh tri quóc già. Ha Nói.

369