TÍNH ĐA CHỨC NĂNG CỦA TRƯỜNG LŨY
QUA MỘT NHÓM DI TÍCH KHẢO CỔ HỌC
TẠI ĐÈO CHIM HÚT
Andrew Hardy - Nguyễn Tiến Đông

K h u di tíc h n à y n ằ m ở T â y N a m Q u ả n g N g ã i , c á c h t h à n h p h ố k h o ả n e 4 0 đi
b ằ n e ô tỏ, th u ộ c x ã H à n h D ũ n ơ h u y ệ n N s ;h ĩa H à n h . Đ â y là m ộ t n h ó m c á c di tíc h
khảo cố học x u n a q u an h k h u v ự c Đ èo C h im H ú t tro n g hệ th ố n a T rư ờ n g L ũy ở
Q u ả n g N e ã i . B ài t h a m lu ận n à y c h ú n g tôi k h ả o tả v ề k h u di c h ỉ v à n h ữ n g k ế t q u ả
n g h iê n c ứ u k h ả o c ố h ọ c d o V i ệ n V i ễ n đ ô n g b á c c ổ P h á p v à V i ệ n K h ả o c ố h ọ c th u ộ c
V iệ n H à n lâ m K h o a h ọ c x ã h ộ i V i ệ t N a m p h ố i h ợ p n g h i ê n c ứ u v ề c ấ u trúc k ỹ th u ậ t
và c h ứ c n ă n g c ủ a T r ư ờ n e L ũ y .

Nhóm di tích
Di tích Đ è o Chim Hút là m ộ t đ ồ n b ả o n h ỏ đ ư ợ c xây b ằ n g đá, h ìn h v u ô n g ( 2 0 m
X 2 0 m ) , trê n g ầ n đ ỉn h núi có 1 đ è o c h ạ y cắt q u a đ ư ợ c gọi tê n là Đ è o C h im H ú t, từ
đ ư ờ n g đ è o leo k h o ả n g 50 m é t th e o s ư ờ n núi b ê n p h ả i, n ế u t ín h t ừ Đ ô n g s a n g T â y , từ
x ã H à n h D ũ n g ( h u y ệ n N e h ĩ a H à n h ) đ ế n x ã N g h ĩ a T h ọ ( h u y ệ n T ư N g h ĩa ) sẽ g ặ p
đ ồ n /b ả o Đ è o C h im H ú t. K e t ừ k h i T r ư ờ n g L ũ y đ ư ợ c c ô n g n h ậ n là di tích đ ặ c b iệ t c ấ p
Q u ố c g ia ( n ă m 2 0 1 1 ) m ộ t b iế n b á o đ ã đ ư ợ c đ ặ t ở g ầ n đ ư ờ n g đ ế g iớ i th iệ u di tích.

D i tích R ù m Đ ồ n là m ộ t đ ồ n / b ả o g i ố n g n h ư Đ è o C h i m H ú t ( 2 0 m X 2 0 m ) ,
n ằ m ở s ư ờ n th o ả i c ủ a 1 n g ọ n n ú i c a o k h o ả n g 1 0 0 m p h í a b ê n p h ả i c o n đ ư ờ n g từ
t h à n h p h ố Q u ả n g N g ã i , di tíc h n à y c á c h k h o ả n g 2 k m t r ư ớ c k h i đ ế n Đ è o C h i m H ú t.
G iố n g n h ư Đ è o C h im H ú t, đồn bảo R u m Đ ồ n chỉ đ ư ợ c xây d ự n g cách T rư ờ n g L ũ y
v à i m é t v à n ằ m t r o n g k h u v ự c c ủ a n o ư ờ i V i ệ t. D i tíc h n à y c ũ n g c ó m ộ t b i ế n b á o ở
bổn lề đ ư ờ n g .
T r ư ờ n g L ũ y Q u ả n g N g ã i - B ì n h Đ ị n h dài 1 2 7 ,4 k m t ừ B ắ c tới N a m , đ ư ợ c x â y
d ự n g n ă m 1819 d ư ớ i th ờ i v u a G i a L o n g . T ạ i k h u v ự c Đ è o C h i m H ú t n à y lũy c ó hai
đ ồ n , n ó v ư ợ t q u a s ô n g T r à K h ú c đ ế n p h í a B ắ c v à s ô n g V ệ ở p h í a N a m . T ừ đ ó , lũy
lư ợ n n h ư c o n r ắ n d ọ c t h e o s ư ờ n núi.

đồ n . N g à y n a y

k h u v ự c n à y đ ã b i ế n t h à n h n h ữ n g r ừ n g k e o ( m ộ t loại c â y cóng

n g h iệ p là m n ẹ u y ê n liệ u g iấ y ) .
T ừ gốc của từ Đ è o C h im H ú t đ ến nay còn n h iều vấn đề cần ng h iên cứu. Từ
“ Đ è o ” c ó n e h ĩ a r ấ t r õ rà n g . N h ư n g t ừ “ C h i m H ú t ” thì rất k h ó , đ ế n n a y ở đ â y vẫn
c ò n n g h e đ ư ợ c n h i ề u t i ế n g c h i m h ó í líu lo, tu y n h i ê n rấ t k h ó tìm đ ư ợ c lời g iả i thích
rõ n g h ĩa c h o t ừ n à y ( n g h ĩ a là h ú t h o ặ c th u h ú t c h i m c h ó c ). C h ỉ đ ế n n ă m 2 0 1 2 , một
n h à n g h iê n c ứ u đ ị a p h ư ơ n g n h ắ c c h ú n g tô i v ề p h ư ơ n g n g ữ c ủ a n g ư ờ i Q u ả n e Ngãi,
tứ c là â m "ê" k h ô n g đ ư ợ c p h á t â m . ơ đ â y t ừ “ C h i ê m ” h ọ c sẽ p h á t â m là “ C h i m ” . T ừ
“ C h i ê m ” c ó n g h ĩ a là C h i ê m T h à n h , t u y n h i ê n k h ô n g đ ư ợ c s ử d ụ n e p h ổ b iế n . M ột
c á c h giải th íc h c ó v ẻ h ợ p lý h ơ n là “ Đ è o C h i m H ú t ’’ c ó t h ể n g u y ê n g ố c là “ Đèo
C h iê m H ú t ” , c ó n g h ĩ a là V ư ợ t q u a n h ữ n g n ơ i tậ p t r u n g đ ô n e đ ú c c ủ a n g ư ờ i C h iê m .
T ấ t c ả c á c di t í c h là đ ề u đ ư ợ c k ế t n ổ i v ớ i n h a u b à n g m ộ t n g u ồ n n ư ớ c , một
tro n g số đ ó n ằ m g ầ n k h u v ự c Đ è o C h i m H ú t, t ạ o t h à n h m ộ t c o n s u ố i n h ỏ c h ạ y qua
R u m Đ ồ n ở đ ư ờ n g v à o t h u n g lũ n g , t iế p đ ế n c ó m ộ t c o n suối lớn h ơ n là s ô n g G ia n g
k ế t nối đ ồ n b ả o K i m T h à n h v ớ i C h ợ P h i ê n v à C h ợ C h ù a . Đ â y c ũ n g c h ín h ]à n ộ t
đ ư ờ n g g i a o thông; t h ủ y q u a n t r ọ n g c ủ a k h u v ự c .
C á c di tíc h n à y

ở c h â n n ú i. K h i đ ế n g ầ n k h u v ự c C h ợ C h ù a d ọ c t h e o con

đ ư ờ n g n h ỏ s a u đ ó k ế t t h ú c ở k h u v ự c C h ợ P h iê n . Đ ị a h ì n h núi v à d o n e b ằ n g ản h
h ư ở n g , chi p h ố i rấ t n h i ề u đ ế n di tích.

368


TÍN H Đ A C H Ứ C N ĂN G C Ủ A T R Ư Ờ N G LŨ Y...


369


VIỆT NAM HỌC - KỶ YẾU HỘI THẢO QUỐC TÉ LẦN THỦ TƯ

( 2 0 0 5 - 2 0 0 7 ) đ ã n ê u lê n đ ư ợ c m ố i q u a n h ệ k i n h tế v à q u â n s ự c ủ a T r ư ờ n g L ũ y vào
th ế k ỷ X I X , m ộ t h ệ t h ố n g p h ò n g t h ủ q u â n s ự t h e o c ấ u trú c B ắ c - N a m đ ã đ ư ợ c xàỵ
c ắ t q u a c o n đ ư ờ n g t h ư ơ n g m ạ i t h e o trụ c Đ ô n g - T â y c ủ a n g ư ờ i C h a m p a trư ớ c dó.
T r ê n th â n lũy ở c á đ ồ n / b ả o R u m Đ ồ n v à Đ è o C h i m H ú t c ò n đ ể lại d ấ u t íc h c ủ a rr.ột
cái c ử a th ô n g q u a lũy. C h ú n a đ ư ợ c m ở ra h a y đ ó n g lại b ằ n g c á c h d ỡ b ỏ h a y x â v đắp
đ á ( k h o ả n ? 2 m é t ) N h ữ n g n g h i ê n c ứ u k h ả o c ổ h ọ c n à y đ ã đ ư a đ ế n n h ữ n g n h ậ n thức
v ề s ự k iện , n h â n v ậ t v à c h ứ c n ă n e c ủ a T r ư ờ n g L ũ y g ầ n v ớ i n h ữ n g n h ậ n đ ịn h t a n
đ ầ u c ủ a c h ú n g tôi.
N h ữ n g n g h i ê n c ứ u g ầ n đ â y (tiế n h à n h t r o n g n ă m 2 0 1 2 ) d ự a v à o c ấ u trú c địa lý
c ủ a c á c di tích, c h ú n g tôi đ ã c ó m ộ t s ố th a y đ ô i đ á n g k ể v ề h iể u b i ế t c ủ a m ìn h v ề
T r ư ờ n g L ũy so

với n h ữ n g n h ậ n đ ịn h b a n đ ầ u . N g h i ê n c ứ u n à y c h ú n g tôi d ự a rất

n h iề u v à o vị trí đ ị a lý c ủ a n ú i Đ á V á c h v à m ố i q u a n h ệ c ủ a n ó vớ i c á c di t íc h q i â n
s ự v à k in h tế. C h ú n g tô i k ế t lu ậ n vị trí đ ị a lý m a n g m ộ t ý n g h ĩ a q u a n t r ọ n g v à c h í n g
tôi c ầ n ph ả i đ á n h g i á lại

n h ữ n g k ế t q u ả n g h i ê n c ứ u v ề g iá trị lịch s ử c ủ a T r ư c n g

L ũy. H ư ớ n g n g h i ê n c ứ u m ớ i đ ã đ ư ợ c m ở ra, đ ó là n h ữ n g h iể u b iế t v ề c h ứ c n ă n g v à
v a i trò lịch s ử c ủ a T r ư ờ n g L ũ y m à c h ú n g tô i sẽ tr ìn h b à y ở p h ầ n k ế t lu ậ n d ư ớ i đâv.
V ị trí c ủ a đ ồ n b ả o Đ è o C h i m H ú t v à R ù m Đ ồ n t r o n g h ệ t h ố n g p h ò n g n g ự quân
sự của T rư ờ n g L ũ y Q u ả n g N g ài.

nối trự c tiế p vớ i t ư ờ n g p h í a n a m c ủ a đ ồ n / b ả o s á t n g a y t h á p c a n h . Đ ú n g vị trí n à y có
c ử a t h ô n g q u a ( k h o ả n g 1,5 m é t) , n a y đ ã lấp lại b ằ n g đá.
T ạ i n h i ề u di t íc h k h á c d ọ c t h e o T r ư ờ n g L ũ y , c h ú n g tô i đ ã x á c đ ị n h đ ư ợ c dấ u
v ế t c ủ a c o n đ ư ờ n g n à y , đ â y là c o n đ ư ờ n g đ ấ t, v à n h ữ n g n g h i ê n c ứ u b ư ớ c đ ầ u c ủ a
c h ú n g tôi c ó th ể đ ã k h ô n g c h ín h x á c . T h ờ i đ i ể m đ ó ( n ă m 2 0 0 6 ) , n h ữ n g n g h i ê n c ứ u
v ề địa đ a n h h ọ c ở Đ ứ c P h ổ đ ã g ợ i lên n h ữ n g sa i lầ m c ủ a c h ú n g tôi.
Ở n h ữ n g h u y ệ n k h á c củ a Q u ả n g N g ãi, T rư ờ n g L ũ y đ ư ợ c gọi th eo ngôn ngữ
c ủ a n g ư ờ i V i ệ t là B ờ L ũ y . Ở Đ ứ c P h ổ đ ư ợ c g ọ i là Đ ư ờ n g c á i Q u a n T h ư ợ n g .
D ự a v à o n h ữ n g d ữ liệ u n à y c ù n g vớ i c á c n g u ồ n s ử liệ u k h á c , c h ú n g tôi n h ậ n
th ấ y T r ư ờ n g L ũ y đ ư ợ c x â y d ự n g th e o m ộ t c o n đ ư ờ n g đ ã c ó tr ư ớ c đ ấ y , c ó vai trò làm

371


VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỐC TÉ LẦN THỨ TU

Cầu nối g i ữ a k h u v ự c t r u n g t â m v à c á c tỉnh p h ía N a m . T ại h u y ệ n Đ ứ c P h ổ c h ú n g tôi
c ó đ ư ợ c m ộ t t h ô n g tin q u a n t rọ n g là c o n đ ư ờ n e cổ đó v ẫ n tiếp tục đ ư ợ c sử d ụ n g đé
c h ở tra n g th iế t bị p h ụ c v ụ c h o c h iế n tra n h V iệ t N a m n h ữ n e n ă m thế kv X X .

Chức năng thương mại
C á c c ổ n g B ắ c N a m k h ô n g p h ả i là nhữna; c ổ n e d u y n h ấ t m à chúne; tôi q u a n sát
t r o n g q u á trìn h đ iề u tra h a i đ ồ n b ả o Đ è o C h i m H ú t v à R ù m Đ ồ n . T r o n e s u ố t lợt
k h a i q u ậ t lầ n t h ứ hai, c h ú n g tôi đ ã c h ú ý đ ế n c á c h t h ứ c x ế p đá c ủ a T r ư ờ n s L ù y ngav
v ị trí c ạ n h c ổ n g ra v à o c ủ a đ ồ n b ả o . C h ú n g tôi đ ã c ẩ n th ậ n k iể m tra n h ữ n g vièn đa
đ ó v à n h ậ n th ấ y t r ư ớ c đ â y k h i x â y d ự n g p h á o đ à i đ ã c ó c ổ n g n à y s a u đó bị c h ặ n ại.
H a y nói c á c h k h á c là đ ồ n b ả o c ủ a di tíc h n à y c ó hai c ử a v ớ i c h ứ c n ă n g là đ ư ờ n g đi
liền vớ i T r ư ờ n g L ũ y v à là c o n đ ư ờ n g B ắ c N a m , đ â y là c o n đ ư ờ n e p h â n c h ia ranỉi
g iớ i g i ữ a h a i v ù n g . H a i là c o n đ ư ờ n a đ ể c h o d â n đi lại th e o trụ c Đ ô n g T â y . đ â ' l ì
c o n đ ư ờ n g nối h a i v ù n g n ú i v ớ i đ ồ n g b ằ n g , K in h v à T h ư ợ n g .

t ro n e n g h i lễ tín n g ư ỡ n ạ . Đ iề u n à y p h ầ n n à o giải th íc h s ự tồn tại c ủ a co n đ ư ờ n g
th ư ơ n g m ạ i Đ ô n e T â y c ủ a T r ư ờ n ? L ũ y q u a n h ữ n g đ ồ g ố m s ứ c a o cấp.

Sự kiêin soát thông thương
C á c c h ứ n g c ứ k h o a h ọ c trê n c h o th ấ y c ả h a i di tíc h Đ è o C h i m H ú t v à R ù m
Đ ồ n đ ề u c ó 3 c h ứ c n ă n g ch ín h :
- Đ ó là m ộ t đ ồ n b ả o q u â n s ự c ó c h ứ c n ă n g p h ò n e thủ.
- L à c o n đ ư ờ n g B ắ c N a m k ế t nối t r u n g tâ m v ớ i c á c tỉn h lân c ậ n
- L à c o n đ ư ờ n g thươna; m ạ i g iữ a đ ồ n g b ằ n g v à c a o n g u y ê n
C á c c h ứ c n ă n g c ủ a hai di tíc h đ ồ n b ả o đ ó đ ư ợ c c h ứ n g m in h rõ r à n g q u a c á c kết
q u ả k h a i q u ậ t k h ả o c ổ h ọ c . T r ư ờ n g L ũ y đ ư ợ c xâ y d ự n g vớ i n h iề u m ụ c đ íc h v à c h ứ c
n ă n g k h á c n h a u . V à c h ú n g c ó m ố i q u a n h ệ đ ộ c lập v ớ i n h a u . V í d ụ n h ư khi s o s á n h
T r ư ờ n g L ũ y đ ế n c o n đ ư ờ n e T h i ê n L í là m ộ t s ự t r ù n g h ợ p n g ẫ u n h iê n : L ũ y đ ư ợ c x â y
d ự n g d ự a tê n m ộ t c o n đ ư ờ n g c ó trư ớ c tro n g lịc h sử , vì n h ờ c o n đ ư ờ n g c ó s ẵ n đó thì
sẽ k h ô n g g ặ p n h iề u k h ó k h ă n k h i x â y đ ắ p lũy q u a n h ữ n g v ù n g địa h ìn h k h ô n g t h u ậ n
lợi n h ư đồi n úi, r ừ n g r ậ m ... S ự k ế t h ọ p g iữ a b a c h ứ c n ă n g trê n trở t h à n h m ộ t b ộ m á y
k iể m so á t. C ả hai di tíc h Đ è o C h i m H ú t v à R ù m Đ ồ n đ ề u là p h á o đ à i c a n h g á c , là
trạ m k i ể m s o á t lư u t h ô n g t h ư ơ n g g iữ a h a i d â n tộ c ở h a i b ê n c ủ a lũy.

Phân định lãnh thỗ
K iể m tra s ự k ế t h ợ p c ủ a c á c c h ứ c n ă n g c h ú n g tôi n h ậ n th ấ y c ó s ự th ê m v à bớt.
C ó n g h ĩ a là c h ứ c n ă n g A c ù n g tồ n tại v ớ i c h ứ c n ă n g B thì sẽ là m g i ả m b ớ t q u y ề n
h ạ n c ủ a c h ứ c n ă n g A v à n g ư ợ c lại. Đ iề u n à y th ế h iệ n rõ r à n g khi c h ú n g tôi k i ể m tra
c á c k íc h t h ư ớ c c ủ a c á c t r ạ m g á c q u â n sự. M ộ t k h u v ự c c h ứ c n ă n g q u â n s ự n h ư Đ è o
C h im H ú t v à R ù m Đ ồ n thì sẽ c ó n h i ề u k iế n t r ú c k ế t h ợ p n h ư t ư ò n g , h à o , v ọ n g
gác.... T u y n h i ê n c h ứ c n ă n g p h ò n g th ủ c ủ a cá c di tíc h n à y rấ t rõ rà n g .
Ví d ụ v ề m ố i q u a n h ệ c ủ a T r ư ờ n g L ũ y tr o n g đ iề u k iệ n đ ịa lý, c ả n h q u a n m ô i
trư ờ n g . T ạ i di chỉ Đ è o C h i m H ú t, trạ m q u a n sá t đ ư ợ c đ ặ t ở vị trí c a o n h ấ t trê n đ ỉn h
đ è o rấ t t h u ậ n tiệ n c h o v i ệ c q u a n sá t x u ố n g t h u n g lũ n g v à lên đ ỉn h đ è o . Ở đ â y lũy v à
đ ư ờ n g đ ã bị p h á h ủ y n h i ề u khi n g ư ờ i ta làm c o n đ ư ờ n g liê n h u y ệ n h iệ n đại q u a đèo.

tôi c h ú n g tô i tiế n h à n h n g h i ê n c ứ u n h â n h ọ c c ư d â n H r e tro n g c á c h u y ệ n p h ía T ây
tỉnh Q u ả n g N g ã i.
Q u a n g h i ê n c ứ u v à n h ữ n g k ế t q u ả n g h i ê n c ứ u liên n g à n h c h ú n g tôi n h ậ n thấy
rằ n g T r ư ờ n g L ũ y k h ô n g c h ỉ là m ộ t c á i lũ y x â y d ự n g đ ơ n t h u ầ n d ư ớ i triều v u a G ia
L o n g n h ư S ử đã e h i c h é p m à n ó đ ư ợ c k h ở i x ư ớ n g b ở i c á c q u a n lại n g ư ờ i V iệ t, đ ư ơ c
th ỏ a th u ậ n v à triể n k h a i t h ự c h iệ n v ớ i n h ữ n g p h u p h e n v à n g ư ờ i d â n hai b è n bức
tư ờ n g . L ũ y n à y n h ư m ộ t r a n h g iớ i p h â n c h i a h a i k h u v ự c , v ù n s t h u n g lũ n g p h í a Tây
lũy là c ủ a n g ư ờ i H r e v à v ù n g d u y ê n h ả i p h í a Đ ô n g là c ủ a n e ư ờ i V iệ t. T r ư ờ n g L ũy
c ó v a i trò là đ ư ờ n g b i ê n giớ i.

Kết luận
T r o n g n h ữ n g t h á n g đ ầ u n ă m 2 0 1 2 , q u a n h ữ n g k ế t q u ả c ủ a c á c c u ộ c khai q u ậ t
tại di tíc h Đ è o C h i m H ú t v à R u m Đ ồ n c ù n g v ớ i c á c c u ộ c đ iề u t r a k h ả o sát d ọ c theo
c h iề u dài T r ư ờ n g L ũ y , c h ú n g tô i đ ã đ ư a r a n h ữ n e k ế t luận: H a i đ ồ n bảo Đ è o C h im
H ú t v à R ù m Đ ồ n v ừ a ià c ă n c ứ q u â n sự , t r ạ m t u ầ n tra k i ể m s o á t đ ể đ ả m b ả o a n h
n in h q u â n s ự c ũ n g n h ư t h ư ơ n g m ạ i g i ữ a h a i v ù n g v à s â u x a h ơ n n ữ a là r a n h giới
p h â n c h ia lãnh t h ổ . N g ư ờ i H r e đ ã n ó i vớ i c h ú n g tô i, T r ư ờ n g L ũ y đ ư ợ c xâ y d ự n g là
để p h â n c h ia hai d â n t ộ c H r e s o n s ở p h í a trê n c ủ a lũy v à n g ư ờ i V iệ t s ố n g ở dưới.
C h ú n g tôi h iểu r ằ n g Đ è o C h i m H ú t v à R ù m Đ ồ n là h a i t r o n e s ố rất nh iều đ ồ n / bảo
k iể u n h ư tr ạ m k i ể m s o á t c h ạ y d ọ c th e o c h iề u d à i c ủ a T r ư ờ n g L ũ y .

374


TÍN H Đ A C H Ứ C N ĂN G C Ủ A TR Ư Ờ N G LŨY.

Đ e n t h á n g 8 n ă m 2 0 1 2 , s a u c h u y ế n n g h i ê n c ứ u th ự c đ ị a ở là n g c ủ a n e ư ờ i H re
ờ v ù n g núi h u v ệ n S ơ n H à . c h ú n g tôi q u y ế t đ ị n h q u a y trở lại Đ è o C h i m H ú t để tìm
câu trả lời c h o m ộ t s ố n g h i n g ờ t h ắ c m ắ c c ủ a c h ú n e tôi v ề p h á o đ à i n à y m à c h ú n g
tôi c h ư a trả lời đ ư ợ c .

c ư d â n k h á c n h a u t r o n g tỉn h Q u ả n g N g ã i , đ ó là n g ư ờ i V i ệ t ở p h í a Đ ô n g v à n g ư ờ i
H r e ở p h ía T â y . S a u đ ó c ó c u ộ c x u n g đ ộ t g i ữ a h a i c ộ n g d o n e x ả y ra v à o th ế k ỷ
X V I I I , c á c tu y ể n đ ư ờ n g t h ư ơ n g m ạ i Đ ô n g T â y c ũ bị e i á n đ o ạ n . Đ ặ c b iệ t n g ư ờ i H re

]. L ư u ý r ằ n g c h ú n g tôi đ ã t h ấ t b ại t r o n g v i ệ c k ế t n ố i c á c b ằ n g c h ứ n g K h ả o c ổ h ọ c , đ ặ c b i ệ t là
n i ê n đại c ủ a đ ồ g ố m s ứ p h á t h i ệ n đ ư ợ c ở di c h ỉ Đ è o C h i m H ú t . T u y n h i ê n s a u m ộ t vài n ă m
k h a i q u ậ t v à n g h i ê n c ứ u thì s ự k ế t n ố i c ủ a c h ú n g t ôi đ ã t h à n h c ô n g .

375


VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUÓC TÉ LẦN THÚ TƯ

ư a th íc h đi dọ c t h e o c o n đ ư ờ n g m ò n q u a n h c o c ủ a N ú i Đ á v á c h , c o n đ ư ờ n e n à y
k h ô n g t h u â n lợi v ề m ặ t đ ịa h ìn h n h ư n g n ó an to à n v à đ ư ợ c r ừ n g n ú i c h e ch ở . C á c
tu y ế n đ ư ờ n g m ớ i đ ư ợ c k ế t nối vớ i đ ư ờ n g T h i ê n L í c ũ tại n ơ i Đ è o C h i m H ú t v ư ợ t
q u a v à c o n đ ư ờ n g t h ô n g t h ư ơ n g Đ ô n g T â y trư ớ c đ â y đi d ọ c s ô n s T r à K h ú c đã trở
th à n h co n đ ư ờ n g k ế t t h ô n e t h ư ơ n g v ớ i s ô n 2 V ệ d ọ c th e o đ ồ n b ả o K i m T h à n h , C h ợ
P h iê n v à C h ợ C h ù a . Q u a n iê n đại đồ g ố m k h a i q u ậ t ở di c h ỉ Đ è o C h i m H ú t c h o th ấy
tu y ế n đ ư ờ n g n à y đ ư ợ c h o ạ t đ ộ n g c h ủ y ế u v à o th ế kỷ X V I I I v à X I X . Đ e n thế kỷ X X
khi tìn h h ìn h an n in h đ ư ợ c cải th iệ n , c o n đ ư ờ n g t h ô n e t h ư ơ n g h o ạ t đ ộ n a trở lại với
tu y ế n s ô n g V ệ v à s ô n e T r à K h ú c . P h ía d ư ớ i c o n đ ư ờ n e T h iê n L í đ ư ợ c th a y b ằ n g
m ộ t c o n đ ư ờ n g q u ố c e i a ở v ù n g đ ồ n g b ằ n g v à vị trí t h ô n g t h ư ơ n g c ủ a Đ è o C h im
H ú t đ ã bị lã n g q u ê n .
N ế u g iả th iế t c ủ a c h ú n s tôi đ ú n g , tứ c là N ú i Đ á V á c h k h ô n íĩ p h ả i là nơi đ iển
h ình tập h ợ p c ủ a c á c t r ạ m k iể m so á t th ô n g th ư ơ n g , c h o p h é p c h ủ n g tô i đ ư a ra n h ữ n g
nh ận đ ịn h c h u n g c h o tấ t c ả c á c đ ồ n /b ả o trên to à n bộ t u y ế n lũy. N ú i Đ á V á c h là m ộ t
sự p h ả n á n h v ề đ ịa lý v à lịch s ử tro n g h ệ t h ố n g T r ư ờ n g L ũ y . K h u v ự c này m a n g đế n
nh iều tư liệu lịch s ử h ơ n c á c di tích khác. N ó k h ô n g chỉ m a n g lại n h ữ n g t h ô n g tin v ề
c h ứ c n ă n g c ủ a T r ư ờ n g L ũ y m à c ò n b ố s u n g n h ữ n g tư liệu lịch s ử v ề s ự hình th à n h hai