I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN THU AN

TƯ TƯởNG Hồ CHí MINH Về NHà NƯớC PHáP QUYềN NHữNG QUAN ĐIểM CƠ BảN Và GIá TRị Kế THừA
TRONG XÂY DựNG NHà NƯớC PHáP QUYềN VIệT NAM HIệN NAY

LUN N TIN S LUT HC

H NI - 2017


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN THU AN

TƯ TƯởNG Hồ CHí MINH Về NHà NƯớC PHáP QUYềN NHữNG QUAN ĐIểM CƠ BảN Và GIá TRị Kế THừA
TRONG XÂY DựNG NHà NƯớC PHáP QUYềN VIệT NAM HIệN NAY
Chuyờn ngnh: Lớ lun v lch s nh nc v phỏp lut
Mó s: 62 38 01 01

LUN N TIN S LUT HC

Ngi hng dn khoa hc: GS.TS HONG TH KIM QU

H NI - 2017


LỜI CAM ĐOAN


Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu ................................................40

Kết luận chương 1 ...................................................................................................41
Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP
QUYỀN, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ
TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN .................43
2.1.

Những vấn đề lí luận cơ bản về nhà nước pháp quyền..........................43

2.1.1.

Khái niệm nhà nước pháp quyền .................................................................43

2.1.2.

Khái quát về lịch sử phát triển ....................................................................44

2.1.3.

Các đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền .........................................50

2.2.

Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà
nước pháp quyền .......................................................................................54

2.2.1.


Cơ chế kiểm soát quyền lực trong Hiến pháp .............................................85

3.3.

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ thể quyền lực nhà
nước nhà nước và trách nhiệm của nhà nước trong Nhà nước
pháp quyền .................................................................................................89

3.3.1.

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ thể quyền lực nhà nước ........89

3.3.2.

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về trách nhiệm của nhà nước ...........95

3.4.

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về pháp luật trong nhà nước
pháp quyền ...............................................................................................107

3.4.1.

Pháp luật phải được thượng tôn, pháp luật là sự phản ánh tính dân chủ
của nhà nước và là công cụ để giới hạn quyền lực nhà nước....................107

3.4.2.

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa pháp luật và
đạo đức ......................................................................................................113

Kế thừa các giá trị trong tư tưởng Hồ Chí về Hiến pháp và pháp luật....140

4.3.1.

Hiến pháp phải xác lập nguyên tắc chủ quyền Nhân dân .........................140

4.3.2.

Hiến pháp phải xác lập cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước có sự phân
công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước khi thực hiện
các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp ................................................147


4.3.3.

Hiến pháp phải xác lập cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước có sự phân định
thẩm quyền giữa cơ quan nhà nước ở trung ương với chính quyền địa phương .156

4.3.4.

Bảo đảm cơ chế bảo vệ Hiến pháp ............................................................160

4.4.

Kế thừa các giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước ...........165

4.4.1.

Xây dựng nhà nước thực sự của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân .........165


NNPQ:

Nhà nước pháp quyền

NXB:

Nhà xuất bản

QPXHCN:

Pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

UBHC:

Ủy ban hành chính

UBND:

Ủy ban nhân dân


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Tác giả chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền Những quan điểm cơ bản và giá trị kế thừa trong xây dựng Nhà nước pháp quyền
Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu vì 5 lí do cơ bản sau:
Thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập Nhà nước Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa. Mặc dù trong quá trình xây dựng nhà nước và pháp luật, Chủ tịch Hồ
Chí Minh chưa đề cập trực diện tới khái niệm nhà nước pháp quyền song những tư
tưởng của Người về nhà nước pháp quyền đã được thể hiện từ rất sớm thể hiện
thông qua các tư tưởng của Người về nhà nước, pháp luật, Hiến pháp, quyền con người.

tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền nói
riêng là yêu cầu bắt buộc để xây dựng và phát triển đất nước.
Tư tưởng nhà nước pháp quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được thể hiện
trong nhiều tác phẩm của Người. Sự ra đời của Tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945
và Hiến pháp năm 1946 đã đặt nền móng quan trọng trong lịch sử xây dựng nhà
nước pháp quyền Việt Nam. Từ sự phát triển của Nhà nước Việt Nam Dân chủ
Cộng hòa năm 1945 đến sự phát triển của nhà nước CHXHCN Việt Nam hiện nay
là minh chứng cho thấy quá trình xây dựng và phát triển của Nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa Việt Nam xét về bản chất không phải hoàn toàn mới. Sự phát triển
này gắn với lịch sử cách mạng đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam với
các giai đoạn lịch sử cụ thể: Từ năm 1945 đến năm 1975 đó là giai đoạn đấu tranh
giành độc lập, giang sơn thu về một mối; từ năm 1975 đến năm 1986 giai đoạn kiện
toàn đất nước sau chiến tranh; từ năm 1986 tới nay là giai đoạn xây dựng và phát
triển đất nước… Những yếu tố trên cùng với những đặc điểm về văn hóa, xã hội,
con người đã ảnh hưởng nhất định tới việc nghiên cứu các vấn đề khoa học có tính
lý luận về nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.
Thứ tư, với chặng đường gần 30 năm đổi mới, cùng với quá trình hội nhập
quốc tế và xây dựng nhà nước pháp quyền, nhà nước Việt Nam đã đạt được nhiều
thành tựu song sự phát triển của nền kinh tế thị trường cùng những thay đổi mạnh
mẽ về quan hệ kinh tế, trình độ của lực lượng sản xuất... tự thân nó đang đặt ra
những đòi hỏi khách quan buộc nhà nước phải có sự thay đổi phù hợp để phát triển.
Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu về nhà nước pháp quyền, tư tưởng Hồ Chí
Minh về nhà nước pháp quyền và đặt nó trong điều kiện xây dựng Nhà nước
PQXHCN Việt Nam hiện nay sẽ góp phần xác lập sự thống nhất về nhận thức, sự
2


nhất quán về tư tưởng cho quá trình phát triển của Nhà nước pháp quyền Việt Nam
hiện đại; góp phần nhận thức rõ hơn cả về lí luận và thực tiễn mô hình Nhà nước
pháp quyền Việt Nam.



+ Đề xuất, luận giải và nêu các kiến nghị cụ thể trong việc kế thừa tư tưởng
Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền để hoàn thiện hệ thống pháp luật trong một
số lĩnh vực: Bảo vệ quyền con người; xây dựng hiến pháp và pháp luật; tổ chức và
kiểm soát quyền lực nhà nước; giải quyết mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức đặt
trong bối cảnh triển khai, thực hiện Hiến pháp năm 2013.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
+ Đối tượng nghiên cứu của Luận án:
Luận án không nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung mà tập trung
nghiên cứu 2 vấn đề cơ bản: 1/Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí
Minh về nhà nước pháp quyền; 2/Các giá trị kế thừa trong tư tưởng nhà nước pháp
quyền được thể hiện thông qua lời nói, bản văn và hoạt động thực tiễn của Chủ
tịch Hồ Chí Minh.
Luận án tập trung phân tích tư tưởng Nhà nước pháp quyền Hồ Chí Minh ở
những vấn đề trọng tâm như: Bảo vệ quyền con người; xây dựng Hiến pháp và pháp
luật; tổ chức và kiểm soát quyền lực nhà nước; giải quyết mối quan hệ giữa pháp
luật và đạo đức.
+ Phạm vi nghiên cứu của luận án:
Do thuộc chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật nên Luận
án tập trung nghiên cứu những vấn đề lí luận cơ bản liên quan đến quá trình hình
thành, phát triển và những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà
nước pháp quyền. Trong việc kế thừa các quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh để
xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay, Luận án chỉ đặt vấn đề nghiên
cứu gắn với bối cảnh triển khai và thực hiện Hiến pháp năm 2013;
Về thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu những biểu hiện cơ bản trong tư
tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền ở hai giai đoạn: giai đoạn trước khi
giành được chính quyền năm 1945 và giai đoạn sau năm 1945;
Về nội dung: Do tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền có nội dung
nghiên cứu rộng, liên quan đến nhiều vấn đề nên tác giả luận án giới hạn phạm vi

triển, hiện thực hóa tư tưởng nhà nước pháp quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn
với tiến trình lịch sử Việt Nam, được thể hiện thông qua các bài viết, bài nói
chuyện, các sự kiện lịch sử cụ thể. Do đó phải trên cơ sở nghiên cứu, phân tích,
đánh giá các tư liệu, sự kiện lịch sử để chứng minh cho các luận điểm, tư tưởng của
Người. Đây là phương pháp nghiên cứu cơ bản được tác giả luận án sử dụng ở
chương 2, 3, 4. Trên cơ sở phân tích các bài viết, bài nói chuyện, các sự kiện lịch sử
cụ thể gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Luận án làm rõ quan điểm, nội dung tư tưởng
nhà nước pháp quyền Hồ Chí Minh. Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng
5


trong chương 1, 2, 3, 4 để làm rõ cơ sở lí luận, nội dung và đề xuất các vấn đề trong
việc kế thừa quan điểm Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền.
Thứ hai, phương pháp sử liệu
Một yêu cầu khi nghiên cứu tư tưởng nhà nước pháp quyền Hồ Chí Minh
đó là phải đặt tư tưởng của Người trong hoàn cảnh lịch sử gắn với những đặc điểm
về văn hóa, kinh tế, xã hội gắn với những mục tiêu cụ thể cần giải quyết. Nói cách
khác đó là phải chú ý đến giá trị sử liệu của tài liệu và yếu tố thời đại của nguồn
sử liệu đó để định hướng cho việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây
dựng nhà nước, xây dựng pháp luật. Đây là phương pháp được áp dụng chủ yếu
trong chương 2, 3.
Thứ ba, phương pháp hệ thống, so sánh
Phương pháp này được sử dụng trong chương 1, 2, 3, 4 nhằm đảm bảo tính
thống nhất và logic trong quá trình nghiên cứu. Trên cơ sở so sánh tư tưởng nhà
nước pháp quyền Hồ Chí Minh với các tư tưởng chính trị pháp lí khác, Luận án đi
đến chứng minh tính độc đáo và sự kế thừa trong tư tưởng nhà nước pháp quyền của
Người. Hồ Chí Minh đã xây dựng và phát triển tư tưởng nhà nước pháp quyền trên
nền tảng của nền văn hóa Việt Nam, gắn với lịch sử và con người Việt Nam. Việc so
sánh này góp phần tìm ra những giá trị chung, sự khác biệt trong tư tưởng Nhà nước
pháp quyền Hồ Chí Minh. Lí giải sự khác biệt này sẽ góp phần tìm ra những bài học

luật; mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức; vai trò, bản chất của Hiến pháp để từ
đó đưa ra các kiến nghị trong việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh. Điều này thể
hiện ở một số nội dung sau:
- Luận án tiếp tục kế thừa, phát triển và hoàn thiện một bước cơ sở lí luận
cho việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền với tư cách là
một tư tưởng chính trị pháp lí. Luận án tiếp tục làm rõ khái niệm nhà nước pháp
quyền, quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền. Xác định các
yếu tố cấu thành trong tư tưởng Nhà nước pháp quyền Hồ Chí Minh, mối quan hệ
giữa các yếu tố cấu thành và vị trí của tư tưởng Nhà nước pháp quyền Hồ Chí Minh
đối với lịch sử phát triển của dân tộc và của nhà nước;
- Phân tích quá phát triển tư tưởng Nhà nước pháp quyền của Chủ tịch Hồ
Chí Minh mà khởi đầu là tư tưởng yêu nước, thương dân đến khát vọng giải phóng
dân tộc, giải phóng con người; Tư tưởng Nhà nước pháp quyền Hồ Chí Minh đó là
sự phản ánh đòi hỏi, yêu cầu về một xã hội của công lí, công bằng, một nhà nước đủ
mạnh và đủ năng lực để bảo vệ quyền tự nhiên của con người;
- Phân tích sự kế thừa tư tưởng Nhà nước pháp quyền của Chủ tịch Hồ Chí
7


Minh trong tổ chức bộ máy nhà nước, xây dựng pháp luật thể hiện trong các bản
Hiến pháp Việt Nam. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, Luận án chỉ ra những kết quả
tích cực đã đạt được và những điểm cần tiếp tục hoàn thiện. Luận án góp phần cung
cấp cơ sở thực tiễn cho việc tiến hành các hoạt động kế thừa tư tưởng nhà nước
pháp quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt
Nam sau Hiến pháp năm 2013;
- Đề xuất và luận chứng các quan điểm, giải pháp, yêu cầu trong việc vận
dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam
sau Hiến pháp năm 2013 để giải quyết một số vấn đề cụ thể trong hoàn thiện pháp
luật liên quan trực tiếp tới nội dung nghiên cứu của Luận án như việc thực hiện các
qui định của Hiến pháp năm 2013 về quyền con người; tổ chức và kiểm soát quyền

tượng nghiên cứu.
Thứ năm, Luận án là công trình nghiên cứu độc lập có thể tham khảo, sử
dụng trong nghiên cứu, giảng dạy đối với các vấn đề liên quan đến vận dụng và kế
thừa tư tưởng nhà nước pháp quyền Hồ Chí Minh.
- Ý nghĩa thực tiễn của Luận án.
Luận án có 3 ý nghĩa cơ bản:
Thứ nhất, trên cơ sở phân tích các giá trị cơ bản của nhà nước pháp quyền,
Luận án chứng minh sự hiện hữu của tư tưởng nhà nước pháp quyền Hồ Chí Minh.
Cái pháp quyền tự nhiên trong tưởng Hồ Chí Minh được thể hiện thông qua quan
điểm của Người về sự phải có của một nhà nước đủ năng lực để hiện thực hóa các
quyền tự nhiên của con người, về Hiến pháp và pháp luật với tư cách là công cụ để
hiện thực hóa các qui tắc của tự nhiên, được xây dựng để bảo vệ con người;
Thứ hai, Luận án chứng minh việc kế thừa tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí
Minh về nhà nước pháp quyền là yêu cầu tất yếu để phát triển đất nước;
Thứ ba, kết quả nghiên cứu, phân tích, so sánh, tổng hợp và những đề xuất
kiến nghị của Luận án có thể được dùng để tham khảo, bổ sung, sửa đổi đối với các
quy định pháp lý liên quan đến việc hoàn thiện hệ thống pháp luật để triển khai hiệu
quả Hiến pháp năm 2013 ở một số lĩnh vực như: quyền con người; tổ chức và kiểm
soát quyền lực nhà nước; chủ quyền Nhân dân; cơ chế bảo vệ Hiến pháp; thực hiện
pháp luật; mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức.
7. Cơ sở lí thuyết của đề tài
* Câu hỏi nghiên cứu
Trên cơ sở các mục tiêu nghiên cứu, tác giả luận án xác định một số câu hỏi
nghiên cứu cơ bản làm nền tảng cho quá trình nghiên cứu Luận án như:
9


- Học thuyết nhà nước pháp quyền có những giá trị và những thuộc tính cơ
bản nào? Tư tưởng nhà nước pháp quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh có quan hệ như
thế nào với học thuyết nhà nước pháp quyền?


quyền là yêu cầu bắt buộc để xây dựng thành công nhà nước pháp quyền XHCN
Việt Nam song đây không phải là sự sao chép máy móc mà là quá trình học tập
quan điểm, nguyên tắc, phong cách, nhân cách Hồ Chí Minh.
8. Cấu trúc luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận án được
kết cấu thành 4 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu.
Chương 2: Những vấn đề lí luận cơ bản về nhà nước pháp quyền, quá trình
hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền.
Chương 3: Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước
pháp quyền.
Chương 4: Kế thừa tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước pháp
quyền trong xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay.

11


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Nhà nước pháp quyền với tư cách là một học thuyết chính trị pháp lý bắt đầu
xuất hiện ở Tâu Âu thế kỷ 17-18. Cùng với khẩu hiệu về dân chủ, nhà nước pháp
quyền trở thành mô hình lý tưởng trong việc tập hợp lực lượng của giai cấp tư sản
nhằm lật đổ chế độ phong kiến với những giá trị nhân văn đích thực của một nhà
nước mà ở đó:
Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, dân là gốc của
quyền lực; các quan hệ xã hội căn bản phải được điều chỉnh bằng pháp
luật với tư cách là những qui tắc xử sự chung, buộc mọi người phải
tuân theo, không có ngoại lệ; pháp luật phải giữ vị trí điều chỉnh chủ
đạo trong toàn xã hội trong đó tính tối cao thuộc về luật mà trước hết

- Chương trình khoa học xã hội cấp nhà nước KX 04 (2001 -2005) gồm 9 đề
tài xử lý những vấn đề cơ bản nhất ở những khía cạnh khác nhau về nhà nước pháp
quyền. Trong nhóm đề tài KX.04, kết quả nghiên cứu của đề tài KX.04.01: Cơ sở
lý luận và thực tiễn về Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân do
GS.VS Nguyễn Duy Quý làm chủ nhiệm đề tài đã xác định những luận điểm cơ
bản về nhà nước PQXHCN của dân, do dân, vì dân. Đề tài tập trung vào các nội
dung cơ bản sau: 1/Khái quát lịch sử phát triển của học thuyết nhà nước pháp
quyền; 2/Chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng
Cộng sản Việt Nam về nhà nước và NNPQ; 3/Khái niệm, những đặc trưng cơ bản
và chức năng của nhà nước PQXHCN của dân, do dân, vì dân; 4/Thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội và các yếu tố qui định, chi phối quá trình xây dựng nhà nước
pháp quyền Việt Nam; 5/Phương hướng và các giải pháp chủ yếu xây dựng nhà
nước pháp quyền Việt Nam.
Đề tài KX.04.02 “Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền
XHCN Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân giai đoạn 2001 – 2010”
do GS.TS Đào Trí Úc làm chủ nhiệm đề tài. Trên cơ sở nghiên cứu, tổng kết, làm rõ
các đặc trưng cơ bản của nhà nước PQXHCN đề tài đề xuất thiết kế mô hình tổng
thể tổ chức và hoạt động của nhà nước PQXHCN Việt Nam trong xu hướng cải
cách mạnh mẽ về lập pháp, hành pháp và tư pháp. Đề tài được chia thành 2 phần:
Phần thứ nhất: Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng mô hình tổ chức và hoạt
động của Nhà nước PQXHCN Việt Nam. Phần này gồm các nội dung: 1/Khái niệm
mô hình và mô hình NNPQ; 2/Cơ sở nhận thức của việc xây dựng mô hình tổ chức
13


và hoạt động của Nhà nước PQXHCN Việt Nam.
Trên cơ sở nghiên cứu các lí thuyết về mô hình, mô hình nhà nước pháp
quyền nói chung và lí giải sự khác biệt của các mô hình này dưới góc độ sự lựa
chọn của cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước, sự khác biệt trong tính chất của nền
kinh tế thị trường, sự khác biệt của văn hóa và đạo đức truyền thống và sự khác biệt

hiện đại hóa đất nước” với 10 đề tài nhánh. Trong đó có những đề tài liên quan đến
vấn đề nhà nước pháp quyền như: Mô hình đổi mới, hoàn thiện nhà nước CHXHCN
Việt Nam trong hệ thống chính trị giai đoạn 2006 – 2015; Cơ sở khoa học và thực
tiễn để xác định thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng cầm quyền và bộ máy nhà
nước trong việc thực hiện quyền lực nhân dân;…
Nhóm đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ:
- Đề tài: Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện NNPQ Việt Nam XHCN giai đoạn
2011 - 2020; Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS Nguyễn Như Phát.
Đề tài được chia thành các phần: 1/Một số vấn đề lý luận về tiếp tục xây
dựng và hoàn thiện Nhà nước PQXHCN Việt Nam; 2/Thực trạng xây dựng và hoàn
thiện Nhà nước PQXHCN Việt Nam; 3/Quan điểm và giải pháp tiếp tục hoàn thiện
Nhà nước PQXHCN Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020. Với kết cấu này đề tài tập
trung giải quyết các vấn đề như: Tổng quan về thực trạng xây dựng Nhà nước
PQXHCN ở Việt Nam; Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân, hậu quả của những
hạn chế, bất cập trong thực tiễn xây dựng NNPQ Việt Nam; Mô hình lý luận tổng
thể của Nhà nước PQXHCN Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa
và hội nhập quốc tế; Hệ thống đồng bộ các giải pháp cấp bách nhằm tiếp tục xây
dựng và hoàn thiện Nhà nước PQXHCN Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa,
hiện đại hóa và hội nhập quốc tế;
- Đề tài: Xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất trong NNPQ Việt Nam.
Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS Nguyễn Như Phát.
Trên cơ sở giải quyết các vấn đề cơ bản về giá trị và các thuộc tính cơ bản
của hệ thống pháp luật; thực trạng hệ thống pháp luật trong NNPQ Việt Nam hiện
nay; Các yêu cầu đối với hệ thống pháp luật đề tài xây dựng hệ thống các nhóm giải
pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật (hệ thống các giải pháp chung và hệ thống
các giải pháp cụ thể trong một số lĩnh vực pháp luật cấp bách).
* Giáo trình “Nhà nước pháp quyền” của GS.TSKH Đào Trí Úc, NXB. Đại
học Quốc gia Hà Nội, năm 2015.
Đây là cuốn giáo trình mới nhất tính đến thời điểm hiện nay về nhà nước
pháp quyền. Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về nhà nước pháp quyền song

tưởng của Người về xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay.
* Các sách chuyên khảo, tham khảo
- “Một số vấn đề về hoàn thiện và tổ chức bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt
Nam” do PGS.TS Lê Minh Thông chủ biên, NXB. Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2001;
“Thống nhất, phân công và phối hợp quyền lực nhà nước ở Việt Nam” TS Lê Quốc
Hùng, NXB.Tư pháp, Hà Nội, 2004; “Xây dựng Nhà nước PQXHCN Việt Nam – Lý
16


luận và thực tiễn” của PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh, Nxb.Chính trị Quốc gia, Hà
Nội, 2010; “Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước PQXHCN Việt Nam” của
GS.TSKH Đào Trí Úc, NXB.Tư pháp, Hà Nội, 2007; “Chính phủ trong NNPQ” của
GS.TS Nguyễn Đăng Dung, NXB.Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008; “Quốc Hội
trong NNPQ” của GS.TS Nguyễn Đăng Dung, NXB. Đại học Quốc gia Hà Nội,
2007; “Một số vấn đề về phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực trong xây
dựng Nhà nước PQXHCN Việt Nam” do GS.TS Trần Ngọc Đường chủ biên,
NXB.Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011…
Về cơ bản các công trình nghiên cứu trên đã xác định được những dấu hiệu
đặc trưng của NNPQ Việt Nam. Có thể khái quát như sau:
1. NNPQ là nhà nước được thành lập hợp pháp, bảo đảm tính tối cao của
Hiến pháp, mọi chủ thể phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật;
2. Mục tiêu của NNPQ là bảo đảm quyền con người;
3. Về bản chất, NNPQ Việt Nam là nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì
Nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân;
4. Trong NNPQ Việt Nam, quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự
phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực/phân quyền và chống lạm quyền/giữa
các cơ quan nhà nước khi thực hiện 3 quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp;
5. Pháp luật là công cụ để Nhân dân kiểm soát quyền lực nhà nước.
Bên cạnh các công trình nghiên cứu chung về nhà nước pháp quyền và nhà
nước pháp quyền Việt Nam còn có nhiều công trình nghiên cứu về những biểu hiện

nước là một thiết chế cần cho xã hội thì yêu cầu về sự hạn chế của quyền lực nhà
nước lại là một biểu hiện khách quan của việc tổ chức nhà nước pháp quyền dân
chủ. Cuốn sách có tác động trực tiếp tới cách tiếp cận nghiên cứu của đề tài thông
qua việc trả lời các câu hỏi như: tại sao bảo vệ nhân quyền lại là biện pháp để ngăn
chặn sự tùy tiện từ phía nhà nước?; tại sao trong nhà nước pháp quyền cần có sự
phân quyền?; tại sao trong nhà nước pháp quyền quyền lực nhà nước được/ bị/ kiểm
soát/ giới hạn bởi pháp luật?; tại sao Chính phủ trong nhà nước pháp quyền phải là
một Chính phủ chịu trách nhiệm?. Đồng tình với cách tiếp cận này tác giả luận án
luận giải, phân tích, so sánh, hệ thống các quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí
Minh về nhà nước pháp quyền từ đó đề xuất các kiến nghị cụ thể trong kế thừa, vận
dụng tư tưởng của Người.
- “Một số vấn đề về phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực trong xây dựng
Nhà nước PQXHCN Việt Nam” do GS Trần Ngọc Đường chủ biên, NXB.Chính trị

18