Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
Bài14- Một số vấn đề chung về động cơ điện
(Bài gồm 2 tiết: tiết 40,41)
Ngày soạn: 5/12/2008
C
hơng3.động cơ điện
a/ Mục tiêu bài học:
1. kiến thức:
- Biết đợc cách phân loại động cơ điện
- Hiểu đợc các đại lợng định mức của động cơ điện
- Biết đợc phạm vi ứng dụng động cơ điện
2. Kĩ năng:
- Phân loại đợc thành thạo các loại động cơ
3. Thái độ:
- HS học tập nghiêm túc
B/ Chuẩn bị bài giảng:
- Nghiên cứu bài 14-SGK .
- Đọc tài liệu tham khảo liên quan đến bài giảng.
- Chuẩn bị một số tranh vẽ có liên quan đến bài giảng
c/ Tiến trình bài giảng:
Tiết 40 - kháI niệm và phân loại động cơ điện
1/ổn định lớp:
Kiểm tra sĩ số lớp học
2/Kiểm tra bài cũ: (7 phút)
Câu hỏi: Em hãy trình bày cách lồng lõi thép vào cuộn dây khi quấn máy biến áp ?
3/Đặt vấn đề vào bài mới: (2 phút)
Động cơ điện là loại máy điện gì?Làm việc theo nguyên lý nào?Biến đổi dạng năng
lợng nào?Phân loại và phạm vi sử dụng ra sao?Chúng ta cùng tìm hiểu các nội dung
này trong bài học 14: Một số vấn đề chung về động cơ điện.

2.Phân loại động cơ điện
a) Theo loại dòng điện:
- ĐCĐ làm việc với dòng điện xoay chiều
gọi là ĐCĐ xoay chiều.
- ĐCĐ làm việc với dòng điện một chiều
gọi là ĐCĐ một chiều.
Với ĐCĐ xoay chiều, ngời ta phân ra ba
loại sau:

+ĐCĐ ba pha: Có ba dây quấn làm việc,
trục các dây quấn lệch nhau trong không
gian một góc 120
0
điện.
+ĐCĐ hai pha: Có hai dây quấn làm việc,
trục các dây quấn lệch nhau trong không
gian một góc 90
0
điện.
+ĐCĐ một pha: Chỉ có một dây quấn làm
2
Động cơ điện
ĐCĐ
Một chiều
ĐCĐ
Xoay chiều
ĐCĐ đồng bộ
ĐCĐ không ĐB
ĐCĐ
Một

dây quấn
động cơ
điện một
pha
Mô hình
dây quấn
động cơ
điện hai
pha
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
việc.
b) Theo nguyên lý làm việc:
ĐCĐ xoay chiều đợc chia làm hai loại:
+ ĐCĐKĐB: Là loại ĐCĐXC có tốc độ
quay của rô to(n) nhỏ hơn tốc độ quay của
từ trờng(n
1
).
+ ĐCĐĐB: Là loại ĐCĐXC có tốc độ
quay của rô to(n) bằng tốc độ quay của từ
trờng(n
1
).
5/Củng cố và hớng dẫn về nhà: (3 phút)
- GV tổng hợp bài theo đề mục.
- Yêu cầu HS tìm hiểu về các đại lợng định mức của ĐCĐ và phạm vi ứng dụng của
động cơ điện.
Tiết 41

sau:
P
1
= 3U
1
I
1
cos
3
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
*GV giải thích kỹ về hiệu suất của
ĐCĐ để HS hiểu rõ hơn.
*GV đa ra ví dụ và yêu cầu HS giải
thích các số liệu
- Điện áp Stato U
đm
- Dòng điện Stato I
đm
- Tần số dòng điện stato f
đm
- Tốc độ quay rôto n
đm
- Hệ số công suất cos
đm
- Hiệu suất
đm
*Ta có: =
PP

P
đ1
- Tổn hao trên điện trở dây quấn stato.
P
đ2
- Tổn hao trên điện trở dây quấn rôto
P
cf
- Tổn hao cơ do ma sát ở ổ trục.
*Ví dụ:
Trên nhãn động cơ điện một pha có ghi:
125W ; 220V ; 50HZ ; 2845 vòng/phút.
Hãy giải thích các số liệu trên?
Hoạt động 2: (10phút) Tìm hiểu về phạm vi ứng dụng của động cơ điện
Hoạt động của GV và HS Nội dung
*GV đa ra câu hỏi:
Em hãy giải thích vai trò của ĐCĐ
trong máy bơm nớc, máy sấy tóc, máy
xay sát?
*HS suy nghĩ trả lời theo sự hiểu biết
của bản thân.
2. Phạm vi ứng dụng của động cơ điện
ĐCĐ đợc sử dụng ỷong sản xuất và sinh
hoạt,dùng làm nguồn động lực cho các máy
công tác làm việc.
Ví dụ: ĐC của quạt điện lúc làm việc tạo
ra cơ năng làm quay cánh quạt.
4/Tổng hợp-Đánh giá-Giao nhiệm vụ cho HS.
- GV tóm tắt bố cục bài học và yêu cầu học sinh xem kỹ lại bài học.
- Giao bài tập về nhà: Trả lời câu hỏi trang 73-SGK và đọc trớc bài 15-SGK

3/Đặt vấn đề vào bài mới: (2 phút)
Động cơ điệnkhhông đồng bộ một pha là loại máy điện nh thế nào,cấu tạo và
nguyên lý hoạt động ra sao?Chúng ta cùng tìm hiểu các nội dung này trong bài học
15: Động cơ điện xoay chiều một pha.
4/Nội dung giảng bài mới:
Hoạt động 1: (25phút) Chuẩn bị nội dung thí nghiệm
Hoạt động của GV và HS Nội dung
*GV dùng bản vẽ mô hình thí nghiệm
và hỏi HS về thiết bị trong mô hình thí
nghiệm.
I/Thí nghiệm về nguyên lý động cơ điện
không đồng bộ.
1.Nội dung thí nghiệm
5
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
*HS quan sát trả lời
*GV giải thích hiện tợng từ trờng quay
để HS hiểu rõ.
*Thiết bị thí nghiệm gồm:
- Một nam chânm vĩnh cửu NS hình chữ U
gắn liền với tay quay, một khung dây khép
kín đặt giữa hai cực của nam châm vòng
dây có thể quay quanh trục của nó.
*Dùng tay quay nam châm với tốc độ n
1
ta
thấy vòng dây quay với tốc độ n cùng chiều
với n

n
1
= 60f/p ( vòng /phút)
- Vòng dây khép kín đặt trên lõi thép
rôto.
2.Nguyên lý làm việc của ĐCĐKĐB
- Khi cho dòng điện vào dây quấn stato sẽ
tạo ra từ trờng quay
- Lực điện từ do từ trờng quay tác dụng
lên dòng điện cảm ứng ở dây quấn rôto
kéo rôto quay theo chiều quay của từ tr-
ờng với tốc độ n<n
1
.
5/Củng cố và hớng dẫn về nhà: (3 phút)
- GV tổng hợp bài theo đề mục.
- Yêu cầu HS tìm hiểu về cấu tạo và nguyên lý làm việc của các ĐCĐ xoay chiều một
pha trong thực tế.
6
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
Tiết 43
động cơ điện một pha vòng chập và Động cơ điện một
pha có dây quấn phụ nối tiếp với tụ điện
1/ổn định lớp:
2/Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
Câu hỏi: Em hãy cho biết nguyên lý làm việc của động cơ điện không đồng bộ?
3/Nội dung bài giảng:
Hoạt động 1: (25phút) Tìm hiểu về cấu tạo và nguyên lý làm việc của

rãnh.
- Dây quấn rôto kiểu lồng sóc, gồm các
thanh dẫn nhôm hoặc đồng đặt trong các
rãnh của lõi thép, nối với nhau bằng vòng
ngắn mạch ở hai đầu.
2. Nguyên lí làm việc
Khi cho dòng điện xoay chiều vào trong
dây quấn Stato sẽ xuất hiện dòng điện cảm
ứng trong vòng chập. Dòng điện trong vòng
chập và dòng điện trong dây quấn stato sẽ
tạo từ trờng quay. Từ trờng quay tác dụng
lên dòng điện cảm ứng ở thanh dẫn rôto lực
7
4
1
2
3
5
Sơ đồ động cơ điện một pha vòng chập
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
điện từ F, động cơ sẽ khởi động và quay
làm việc với tốc độ n.
Vòng chập dùng để khởi động động cơ.
*Động cơ điện dùng vòng chập có u, nhợc
điểm sau:
+u điểm có cấu tạo đơn giản làm việc bền,
vận hành và bảo dỡng dễ dàng.
+Nhợc điểm: hiệu suất thấp, mômen mở

0
điện trong không
gian dây quấn phụ mắc nối tiếp với tụ để
dòng điện lệch pha với dòng điện trong dây
quấn chính.
- Trên sơ đồ ta thấy : Một đầu dây của dây
quấn làm việc và một đầu dây của dây quấn
khởi động đợc đấu với nhau tạo thành dây
chung T.Đầu S của dây quấn khởi động
mắc nối tiếp với tụ C, sau đó nối với dây
quấn làm việc tạo thành dây chung R.Hai
8
C
S
KĐ
LV
T
R T
Sơ đồ động cơ điện một pha chạy tụ
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
*GV giải thích nguyên lý làm việc của
ĐCĐ một pha chạy tụ.Sau đó đặt câu
hỏi: Tại sao ngời ta gọi dây quấn phụ là
dây quấn khởi động?
cực R và T đợc mắc với nguồn.
- Rôto kiểu lồng sóc
2/ Nguyên lí làm việc
Khi cho dòng điện xoay chiều 1 pha vào 2

- Đọc tài liệu tham khảo liên quan đến bài giảng.
- Chuẩn bị một sơ đồ hình 16-1;16-2;16-3;16-4;16-5 phóng to.
- Vật mẫu nếu có: Quạt bàn
c/ Tiến trình bài giảng:
Tiết 44
đổi chiều quay động cơ điện một pha - điều chỉnh
tốc độ quay của động cơ một pha quạt điện (Mục a)
1/ổn định lớp:
Kiểm tra sĩ số lớp học
2/Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
Câu hỏi: Nêu nguyên lý làm việc của động cơ vòng chập và động coe chạy tụ?
3/Đặt vấn đề vào bài mới: (2 phút)
Trong quá trình sử dụng động cơ,ngời ta thờng yêu cầu đổi chiều quay và điều chỉnh
tốc độ quay của động cơ.Vậy muốn đổi chiều quay ngời ta phải làm gì?Muốn điều
chỉnh tốc độ quay của ĐC,chúng ta phải sử dụng những phơng pháp nào?Ta hãy tìm
hiểu trong bài học 16: Một số mạch điều khiển Động cơ điện xoay chiều một pha.
4/Nội dung giảng bài mới:
10
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
Hoạt động 1: (15phút) Tìm hiểu về việc đổi chiều quay ĐCĐ một pha
Hoạt động của GV và HS Nội dung
*GV đặt câu hỏi :
+ Muốn đổi chiều quay ĐCĐ,ta phải
đổi chiều quay của đại lợng nào ?
(Từ trờng quay)
+ Muốn đổi chiều quay từ trờng, ta phải
đổi chiều quay của đại lợng nào ?
(Mô men quay)

- D
1
;D
2
là các đầu dây quấn chính
- D
3
;D
4
là các đầu dây quấn phụ
U
đm
D
1
D
3
D
4
D
2
b) Sơ đồ nối dây khi chiều quay thuận
U
đm
D
1
D
3
D
4
D

điện kháng(ĐK) để điều chỉnh tốc độ đặt
dới chân quạt.Cuộn điện kháng có 4 đầu
1,2,3,4 ứng với 4 số tốc độ.
- Khi ấn phím số 1, điện áp định mức của
nguồn (220V) trực tiếp đa vào dây quấn
làm việc,quạt quay với tốc độ nhanh nhất.
- Muốn quạt quay chậm thì ấn vào các
phím 2,3,4 ; có sụt áp ở từng nấc của
cuộn điện kháng, nên điện áp đa vào dây
quấn stato giảm,tốc độ động cơ giảm
xuống. ở số 4 có sụt áp trên cả 3 nấc của
cuộn điện kháng, điện áp đa vào động cơ
bị giảm nhiều,nên tốc độ chậm nhất.
Khi quạt làm việc,đèn tín hiệu (Đ) sáng
do điện áp cảm ứng ở cuộn dây K quấn
cùng lõi với cuộn điện kháng.
5/Củng cố và hớng dẫn về nhà:
- GV tổng hợp bài theo đề mục.
- Yêu cầu HS vẽ lại sơ đồ đổi chiều quay động cơ một pha có dây quấn phụ.
- Yêu cầu HS về nhà liên hệ kiến thức bài học với thực tế.
Tiết 45-46
12
1 2 3 4
c
KĐ
LV

220V
Đ
K

thêm cuộn dây số rất đơn giản:
Ví dụ: Quạt bàn 30W-220V-2cực từ.Trên
mỗi cực từ quấn cuộn 1160 vòng và cuộn
300 vòng(Hình 16-3).
- Muốn quạt nhiều gió (tốc độ cao) ta ấn công
tắc về số 1, điện áp định mức nguồn (220V)
đa vào điểm A và điểm B,trực tiếp đa vào 2
cuộn dây1160 vòng mắc nối tiếp, dòng điện
định mức, quạt sẽ quay nhanh.
- Khi cần giảm gió (tốc độ chậm) thì bật công
tắc về số 2,điện áp nguồn đa vào 2 điểm C và
D, 2 cuộn dây 1160 vòng và 2 cuộn dây 300
vòng mắc nối tiếp nên dòng điện giảm
xuống,quạt sẽ quay chậm.
b) Quạt bàn chạy tụ có cuộn dây số trong
stato
13
C A B D
300 1160 1160 300
220V
Hình 16-3. Sơ đồ quạt bàn vòng chập
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
HS thấy rõ : Ngoài dây quấn làm việc và
dây quấn khởi động nối tiếp với tụ C,
còn có cuộn dây tốc độ (cuộn dây số)
đấu qua công tắc chuyển mạch 1,2,3 nh
sơ đồ hình 16-4.Cách đấu day này thờng
gặp ở quạt bàn 3 số.

này.
*GV cần giải thích chức năng của các
linh kiện trong sơ đồ:
T- Điều khiển điện áp trên quạt.
R
1
- Biến trở để điều chỉnh khoảng thời
3.Dùng mạch điều khiển bán dẫn và
tiristo để điều chỉnh tốc độ của động cơ
quạt điện.
Những năm gần đây, công nghệ điện tử
phát triển mạnh, ngời ta đã sử dụng các
phần tử bán dẫn nh tranzito,tiristo, vi mạch
IC để thực hiện việc điều chỉnh tốc độ của
quạt điện.
14
K
R
1
R
2
C
D
T
220V
Q
Hình 16-5.
Mạch điện tử điều khiển tốc độ quạt điện
C
2

làm tiristo T dẫn
nhiều hơn, điện áp đa vào động cơ lớn hơn
làm cho động cơ quay với tốc độ cao hơn
và ngợc lại.
(Trong mạch này, dòng điện điều khiển
của T do ngỡng điện áp mở thông D quyết
định, do đó độ ổn định của mạch này tốt
hơn).
4/Tổng hợp-Đánh giá-Giao nhiệm vụ cho HS.
- GV tóm tắt bố cục bài học và yêu cầu học sinh xem kỹ lại bài học.
- Giao bài tập về nhà: Trả lời câu hỏi trang 83-SGK và đọc trớc bài 17-SGK
Bài17
15
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
( Bài gồm 3 tiết: Tiết 47-48-49 )
Ngày soạn: 05/01/2009
a/ Mục tiêu bài học:
1. Kiến thức:
- Nêu đợc tên một số loại quạt điện thông dụng.
- Sử dụng và bảo dỡng đợc quạt điện.
- Biết đợc một số h hỏng thờng gặp và biện pháp khắc phục.
2. Kĩ năng:
Biết đợc một số h hỏng thờng gặp và biện pháp khắc phục.
3. Thái độ:
Học tập nghiêm túc
B/ Chuẩn bị bài giảng:
- Nghiên cứu bài 17-SGK .
- Đọc tài liệu tham khảo liên quan đến bài giảng.

16
Giáo án Nghề Điện dân dụng 11
- GV: Thu Huyền
Trờng THPT Cẩm Thủy 1 Huyện Cẩm Thủy Thanh hóa
*GV: giới thiệu một số quạt điện và
thông số kỹ thuật của nó.
*GV nhấn mạnh: Hiện nay quạt điện
rất đa dạng: quạt có đèn màu; quạt có
gắn rađiô,đồng hồ điện tử, máy tăng
âm, hẹn giờ; quạt gắn thêm một bộ
máy nén làm lạnh nhỏ để thổi ra luồng
gió lạnh...
Là loại qạt thông dụng có kích thớc gọn
nhẹ, thuận tiện đặt trên bàn, trên tủ.Quy
cách sải cánh cỡ 200mm; 230mm; 250mm;
300mm;350mm; 400mm.
2.Quạt cây
Đặt trên mặt nền nhà có thể điều chỉnh
đợc độ cao - thấp.Quy cách sải cánh
300mm; 350mm; 400mm; 500mm;
600mm.
3.Quạt tờng
Giống nh quạt bàn, song có bộ phận để
gắn vào tờng, đồng thời có dây giật tốc độ
và chuyển hớng gió.
4.Quạt trần
Sải cánh lớn, lợng gió lớn, đợc lắp vào
trần,không chiếm diện tích sàn nhà.Cánh
quạt có loại bằng nhựa hoặc kim loại.Có
loại 2 cánh, 3cánh, 4cánh, 5cánh.Quy cách