VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN HOÀNG CHIẾN

NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN
CỦA TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN TÂN BÌNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
Mã số

: 60.38.01.05

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Phạm Văn Tỉnh

Phản biện 1: PGS.TS. NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA
Phản biện 2: TS. NGUYỄN THANH DƯƠNG

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ luật
học, họp tại: Học viện Khoa học xã hội. vào lúc 17 giờ 00 ngày 10
tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội



a. Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận cơ bản về nguyên
nhân và điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản
Các công trình nghiên cứu nêu trên đã tập chung làm rõ
những vấn đề lý luận cơ bản về nguyên nhân và điều kiện của tình
hình tội phạm. Đây là những cơ sở lý luận rất quan trọng mà luận
văn sẽ kế thừa làm nền tảng lý luận.
b. Nhóm các công trình nghiên cứu về các khía cạnh nguyên
nhân và điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản
Các công trình nghiên cứu nêu trên với góc độ tiếp cận và
mục tiêu khác nhau đều đã có những đóng góp làm hoàn thiện lý
luận và đề ra các giải pháp thực tiễn. Tuy nhiên, các công trình khoa
học đều được tiến hành theo hướng tổng quát tất cả hệ thống các vấn
đề cơ bản của tội phạm học. Vì vậy, việc nghiên cứu tập trung vào
một vấn đề “nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội cướp giật tài
sản” trên một địa bàn nhất định (quận Tân Bình) thể hiện một hướng
nghiên cứu chuyên sâu hơn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Làm sáng tỏ các yếu tố tác động làm phát sinh tình hình tội
cướp giật tài sản trên địa bàn quận như một chỉnh thể, một hiện
tượng xã hội tiêu cực. Từ đó, đưa ra các giải pháp khắc phục các
nguyên nhân và điều kiện của hiện tượng tiêu cực này.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về nguyên nhân và
điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản.
- Nghiên cứu, phân tích làm rõ các yếu tố giữ vai trò là nguyên
nhân và điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản
2



Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu có thể sử dụng vào việc
tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của nhân dân về nguyên
nhân và điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản, đồng thời có thể
vận dụng trong công tác điều tra, truy tố, xét xử, là tài liệu tham khảo
cho việc hoạch định chính sách nhằm góp phần nâng cao hiệu quả
của công tác phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn
7. Cơ cấu
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham
khảo, phần nội dung của luận văn gồm có 3 chương. Cụ thể là:
Chương 1. Những vấn đề lý luận chung về nguyên nhân và
điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản
Chương 2. Thực trạng nguyên nhân và điều kiện của tình
hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình.
Chương 3. Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội cướp
giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình và những vấn đề đặt ra đối
với phòng ngừa hiện tượng tiêu cực này.

4


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUYÊN NHÂN VÀ
ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN
1.1. Khái niệm, ý nghĩa của việc nghiên cứu nguyên nhân
và điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản
1.1.1.

Khái niệm nguyên nhân và điều kiện của tình hình

Hai là, giúp ta có cơ sở áp dụng biện pháp phòng ngừa thích
hợp đối với từng lĩnh vực, từng địa bàn, đối với từng loại người nhất
định được tiến hành trên cơ sở nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện
của tình hình tội cướp giật tài sản.
Ba là, cung cấp những thông tin hữu ích cho khoa học quản
lý, giáo dục người phạm tội trở thành người hữu ích cho xã hội.
1.2. Phân loại nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội
cướp giật tài sản
1.2.1. Căn cứ vào phạm vi và mức độ tác động, chia thành
- Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm nói chung
- Nguyên nhân và điều kiện của loại tội phạm
- Nguyên nhân và điều kiện của tội phạm cụ thể
1.2.2. Căn cứ vào nội dung của sự tác động, chia thành
- Nguyên nhân và điều kiện về kinh tế, văn hóa - xã hội
- Nguyên nhân và điều kiện xuất phát từ môi trường giáo dục
- Nguyện nhân và điều kiện xuất phát từ môi trường gia đình
- Nguyên nhân và điều kiện thuộc về tâm sinh lý của cá nhân
1.2.3. Theo bản chất, các nguyên nhân và điều kiện của
tình hình tội phạm có thể chia thành
- Nguyên nhân và điều kiện chủ quan
- Nguyên nhân và điều kiện khách quan
6


1.2.4. Phân loại nguyên nhân và điều kiện của tình hình
tội cướp giật tài sản trên cơ sở của cơ chế tác động
Cơ chế hành vi có hai quá trình: quá trình một là quá trình
tương tác nhập tâm, quá trình hai là quá trình tương tác xuất tâm. Hai
quá trình này phụ thuộc lẫn nhau, phản ánh lẫn nhau;
1.2.4.1. Nguyên nhân và điều kiện thuộc quá trình tương tác

nhân để hình thành nên các đặc điểm nhân thân của con người.
1.4. Mối quan hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tình
hình tội cướp giật tài sản với tình hình tội cướp giật tài sản, với
nhân thân người phạm tội cướp giật tài sản và phòng ngừa tình
hình tội cướp giật tài sản
1.4.1. Mối quan hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tình
hình tội cướp giật tài sản với tình hình tội cướp giật tài sản
- Tình hình tội cướp giật tài sản là sơ sở để nhận thức nguyên
nhân và điều kiện của tội cướp giật tài sản.
- Ngược lại, nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tội
cướp giật tài sản sẽ giúp cho việc nhận thức một cách đúng đắn và
toàn diện về tình hình tội cướp giật tài sản.
1.4.2. Mối quan hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tội
cướp giật tài sản với nhân thân người phạm tội
Nhân thân người phạm tội, với tư cách là những đặc điểm
thuộc về chủ quan người phạm tội, đóng vai trò quan trọng trong cơ
chế hành vi phạm tội. Vì vậy, nghiên cứu nhân thân người phạm tội
sẽ cho phép nhận thức một cách đầy đù, rõ ràng nhất về nguyên nhân
phát sinh tội phạm. Nhân thân người phạm tội là tất cả các đặc điểm
vốn có của một con người, như vậy con người càng có nhiều đặc
điểm nhân thân xấu thì khả năng phạm tội càng cao.
8


1.4.3. Mối quan hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của tội
cướp giật tài sản với phòng ngừa tội phạm
Chỉ trên cơ sở làm rõ nguyên nhân và điều kiện của tình hình
tội cướp giật tài sản mới có thể xây dựng và tổ chức thực hiện các
biện pháp phòng ngừa hữu hiệu tình hình tội cướp giật tài sản.
Ngược lại, trên cơ sở xây dựng và tổ chức thực hiện các biện

Ba là, yếu tố tiêu cực từ phía nạn nhân của tội cướp giật tài
sản trên địa bàn quận đã tạo ra điều kiện để xảy ra hành vi phạm tội.

10


Chương 2
THỰC TRẠNG NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN
CỦA TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN TÂN BÌNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
2.1. Thực trạng nhận thức về nguyên nhân và điều kiện
của tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình
giai đoạn 2012-2016
2.1.1. Thực trạng nhận thức thông qua văn bản chỉ đạo
của Đảng bộ quận Tân Bình và văn bản triển khai thực hiện của
Ủy ban nhân dân quận Tân Bình
Có thể khẳng định, các biện pháp nhằm nâng cao nhận thức
về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản chưa
được tiến hành một cách có hệ thống, khoa học và hiệu quả. Vì vậy,
nhận thức nguyên nhân và điều kiện tội cướp giật tài sản của mỗi cá
nhân, mỗi cấp chính quyền, các cơ quan tiến hành tố tụng và các tổ
chức chính trị-xã hội cũng khác nhau.
Ngoài ra, nhận thức về nguyên nhân và điều kiện tình hình
tội cướp giật tài sản của các chủ thể chưa thực sự có chiều sâu, phần
lớn cho rằng nguyên nhân và điều kiện tội cướp giật tài sản chủ yếu
bắt nguồn từ phía người phạm tội hoặc do nạn nhân sơ hở, chủ quan
trong việc quản lý tài sản của mình. Vi vậy, khi xây dựng kế hoạch,
giải pháp phòng ngừa tội phạm nói chung và tình hình cướp giật nói
riêng còn chung chung, chưa cụ thể, chưa sát điều kiện kinh tế-xã hội
của địa phương.

gian và một thời gian nhất định.
12


Sự thay đổi này được xác định bằng tỷ lệ tăng hoặc giảm về
thực trạng, cơ cấu tình hình tội phạm so với thời gian được chọn làm
gốc để so sánh, đối chiếu
Nếu lấy năm 2012 làm gốc, tức tỷ lệ về số vụ án và số bị cáo
là 100% thì qua hàng năm, các tỷ lệ này đều tăng dần đều, đến năm
2016, tỷ lệ về vụ án là 159, 21%, tỷ lệ số bị cáo là 154,21%.
Thông qua phương pháp so sánh định gốc giai đoạn 3 năm,
qua bảng 2.3 cho thấy giai đoạn 2012 - 2014 với tỷ lệ số vụ án, số bị
cáo là 100% thì đến giai đoạn 2014 - 2016 tỷ lệ này đã tăng lên
124,43% về số vụ án và 121,64% về số bị cáo
Như vậy, diễn biến của tình hình tội cướp giật tài sản trên địa
bàn quận Tân Bình là rất phức tạp và nghiêm trọng, diễn biến theo
chiều hướng tăng dần đều hằng năm.
2.1.2.3. Cơ cấu của tình hình tội cướp giật tài sản trên địa
bàn quận Tân Bình
a/ Cơ cấu theo đơn vị hành chính cấp phường
Phương pháp tính căn cứ vào số dân trên một bị cáo của từng
đơn vị cấp phường: Nếu số dân trên một bị cáo càng thấp thì mức độ
phạm tội ở đơn vị hành chính ấy càng cao. Theo đó, phường 7 có
mức độ phạm tội cướp giật tài sản cao nhất; cứ 202,17 người dân có
1 người phạm tội cướp giật tài sản, phường 13 có mức độ phạm tội
thấp nhất: cứ 2.815,15 người dân thì có 1 người phạm tội cướp giật
tài sản.
Phương pháp tính căn cứ vào số bị cáo trên diện tích tự
nhiên của từng đơn vị cấp phường. Phường 7 có số bị cáo trên diện
tích tự nhiên cao nhất (162,84 bị cáo/diện tích). Phường 4 có số bị

hại thường mất cảnh giác, thời gian này đường phố tương đối vắng,
14


thuận lợi cho đối tượng tẩu thoát. Thời gian từ 18 giờ đến 22 giờ là
thời gian chập tối và tối, đường phố đông đúc, những người lao động
sau một ngày làm việc thường mệt mỏi, ý thức cảnh giác kém và
không tập trung nên dễ dàng bị cướp giật.
- Địa điểm gây án: Chủ yếu trên đường phố (chiếm 89%), tội
phạm diễn ra tại hẽm, nhà, tỷ lệ rất thấp (chiếm 11%). Việc này là
phù hợp với phương tiện phạm tội.
c/ Cơ cấu theo chế tài được áp dụng
Cơ cấu này là cơ sở để nhận xét về tính chất của tình hình tội
phạm. Chỉ có 3 bị cáo bị phạt tù nhưng cho hưởng án treo chiếm tỷ lệ
rất thấp (2,34%). Hầu hết các bị cáo phạm tội cướp giật tài sản đều bị
áp dụng hình phạt tù (97,66%).
d/ Cơ cấu theo các đặc điểm nhân thân người phạm tội
+ Đặc điểm tự nhiên
- Tuổi: Tỷ lệ người phạm tội cướp giật tài sản có độ tuổi từ
đủ 18 tuổi đến dưới 30 tuổi là cao nhất (chiếm 51,56%). Số bị cáo
phạm tội có độ tuổi từ đủ 30 tuổi đến dưới 45 tuổi (chiếm 22,66%).
Số bị cáo phạm tội có độ tuổi từ đủ 45 tuổi trở lên có tỷ lệ không
đáng kể (chiếm 6,25%).Điều đặc biệt lưu ý là số người thưa thành
niên phạm tội chiếm một vị trí đáng kể (chiếm 19,53%).
- Giới tính: bị cáo là nam giới chiếm tỷ lệ 92,97%, nữ giới
chỉ chiếm tỷ lệ 7,03%.
- Dân tộc: bị cáo là người dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ
3,91%, bị cáo là người dân tộc kinh chiếm tỷ lệ 96,09%.
- Nơi cư trú: Số bị cáo cư trú tại quận Tân Bình 44,53%, số
bị cáo cư trú ở nơi khác hoặc không nơi cư trú nhất định 55,47%.


16


2.1.2.4. Tính chất của tình hình tội cướp giật tài sản trên địa
bàn quận Tân Bình giai đoạn 2012 - 2016
Tính chất của tình hình tội phạm thể hiện ở số lượng của các
tội phạm nguy hiểm nhất cho xã hội trong cơ cấu của tình hình tội
phạm cũng như ở các đặc điểm nhân thân của những người thực hiện
tội phạm. Tính chất của tình hình tội phạm được làm sáng tỏ thông
qua cơ cấu của nó
Về vấn đề đồng phạm, tính đồng phạm trong các vụ cướp
giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình là không cao, tỷ lệ bình quân
số bị cáo trên 1 vụ án là 1,28.
Về chế tài áp dụng, bị cáo bị phạt tù nhưng cho hưởng án
treo (chiếm tỷ lệ 2,34%). Hầu hết các bị cáo phạm tội cướp giật tài
sản đều bị hình phạt tù (chiếm tỷ lệ 97,66%). Chế tài được áp dụng
như trên cho thấy tính chất nghiêm trọng của tình hình tội cướp giật
tài sản trên địa bàn quận Tân Bình
2.2. Thực trạng các nguyên nhân và điều kiện cụ thể của
tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình giai
đoạn 2012 - 2016
2.2.1. Nguyên nhân và điều kiện thuộc quá trình tương tác
nhập tâm
2.2.1.1. Những nguyên nhân và điều kiện khách quan
a/ Những yếu tố tiêu cực thuộc môi trường gia đình
Qua nghiên cứu nhận thấy đa số những bị cáo phạm tội
cướp giật tài sản đều sinh trưởng trong một gia đình có hoàn cảnh
kinh tế khó khăn, không hạnh phúc, có cấu trúc không hoàn thiện.
b/ Những yếu tố tiêu cực thuộc môi trường nhà trường

- Đối với cơ quan Tòa án.
18


Kết luận chương 2
Tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình
giai đoạn 2012-2016 diễn biến rất phức tạp, nghiêm trọng và có xu
hướng gia tăng với mức độ báo động.
Đối tượng tác động của tội phạm là tài sản có giá trị, gọn
nhẹ, dễ cướp giật và dễ tiêu thụ. Người phạm tội chủ yếu là phạm tội
lần đầu, chưa có tiền án, tiền sự. Nạn nhân đa số là nữ giới. Về độ
tuổi của người phạm tội chủ yếu ở độ tuổi lao động từ 14 đến 30
tuổi, không có nghề nghiệp và thu nhập ổn định. Người phạm tội có
trình độ học vấn thấp và hầu hết là nam giới.
Hành vi tội cướp giật tài sản được hình thành từ nhiều
nguyên nhân, điều kiện khác nhau. Người phạm tội cướp giật tài sản
trước hết từ một số nguyên nhân, điều kiện tác động hình thành ý
định chiếm đoạt tài sản của người khác như sự tác động của các yếu
tố do thiếu việc làm, nghèo đói, tính tham lam, ích kỉ, ăn chơi sa đọa,
những khiếm khuyết trong giáo dục ở gia đình, nhà trường… dẫn đến
phát sinh tâm lý tiêu cực ở người phạm tội. Sự tác động qua lại của
các nguyên nhân, điều kiện đặc thù mà người phạm tội cướp giật tài
là hành vi công khai, nhanh chóng giật lấy tài sản của người khác thì
sự sơ hở trong quản lý tài sản, tâm lý thích phô trương tài sản, sự
lỏng lẻo trong quản lý của các cơ quan chức năng cũng tạo ra những
nguyên nhân, điều kiện của tình hình cướp giật tài sản trên địa bàn.
Cơ chế tác động phát sinh tội cướp giật tài sản là sự tổng hợp của
nhiều yếu tố trong sự tác động qua lại và đan xen lẫn nhau dẫn đến
con người có hành vi phạm tội.




Thứ tư, về đối tượng gây án chủ yếu là nam giới, là người
dân địa phương, bên cạnh đó người phạm tội từ các địa bàn khác sẽ
gia tăng. Các đối tượng có tiền án, tiền sự, tiếp tục phạm tội một cách
liều lĩnh hơn sau khi được ra tù. Đối tượng gây án ngày càng trẻ hóa,
tập trung ở độ tuổi 18-30 tuổi, độ tuổi từ 14 đến dưới 18 sẽ có chiều
hướng gia tăng.Về thành phần nghề nghiệp, chủ yếu là nhũng người
không có nghề nghiệp hoặc nghề nghiệp không ổn định,không có thu
nhập hoặc thu nhập không ổn định.
3.3. Giải quyết nguyên nhân và điều kiện của tình hình
tội cướp giật tài sản và phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài
sản
3.3.1. Những giải pháp khắc phục nguyên nhân và điều
kiện thuộc quá trình tương tác nhập tâm
3.3.1.1 Những giải pháp về mặt chính trị
3.3.1.2. Những giải pháp về mặt kinh tế
3.3.1.3. Những giải pháp về mặt xã hội
3.3.1.4. Những giải pháp về mặt văn hóa
3.3.1.5. Những giải pháp về mặt dân sự
- Nâng cao hiệu quả điều tra tội phạm cướp giật tài sản của
lực luợng Công an
- Nâng cao vai trò của Viện kiểm sát nhân dân
- Nâng cao chất lượng công tác xét xử của Tòa án nhân dân
- Nâng cao chất lượng hoạt động thi hành án hình sự
3.3.1.6. Những giải pháp về pháp luật
3.3.1.7. Những giải pháp tổ chức-quản lý
3.3.2. Những giải pháp khắc phục nguyên nhân và điều
kiện thuộc quá trình tương tác xuất tâm
21

cướp giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình. Đồng thời, phát triển
kinh tế địa phương gắn với việc nâng cao ý thức của người dân trong
việc tuân thủ pháp luật, có ý thức giữ gìn những giá trị đạo đức
truyền thống, tôn trọng quyền sở hữu tài sản của con người. Lực
lượng thực thi các biện pháp phòng ngừa tội cướp giật tài sản không
thể chỉ là lực lượng chuyên trách như Công an, Viện kiểm sát, Tòa
án, cơ quan Thi hành án hình sự mà nó còn đòi hỏi sự chung tay của
cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội. Gia đình, nhà trường, các
đoàn thể chính trị xã hội và chính bản thân những nạn nhân tiềm tàng
của loại tội cướp giật tài sản cũng phải chủ động phòng ngừa loại tội
phạm này.
KẾT LUẬN
Tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình
thành phố Hồ Chí Minh đã và đang ảnh hưởng rất xấu đến trật tự an
toàn xã hội. Các vụ án xảy ra một cách công khai như thách thức các
cơ quan bảo vệ pháp luật và cả toàn xã hội, gây tâm lí hoang mang lo
sợ cho người dân. Chính vì vậy, đấu tranh phòng, chống tội cướp
giật tài sản trên địa bàn quận Tân Bình là yêu cầu cấp thiết hiện nay.
Hiệu quả của công tác này là góp phần quan trọng bảo vệ quyền sở
hữu, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và góp phần vào thắng lợi của sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Trên cơ sở nghiên cứu nhận thấy: Tình hình tội cướp giật tài
sản trên địa bàn quận Tân Bình giai đoạn 2012-2016 diễn biến rất
phức tạp, nghiêm trọng và có xu hướng gia tăng với mức độ báo
động. Đối tượng tác động của tội phạm là tài sản có giá trị, gọn nhẹ,
dễ cướp giật và dễ tiêu thụ. Người phạm tội chủ yếu là phạm tội lần
23