THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ UNESCO VÀ QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
TỔ CHỨC GIÁO DỤC, KHOA HỌC VÀ VĂN HÓA CỦA LIÊN HỢP QUỐC (UNESCO)
1. SỰ RA ĐỜI, MỤC ĐÍCH, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ
Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên Hợp Quốc (UNESCO) được thành
lập ngày 16/11/1945 với mục đích “Góp phần duy trì hoà bình và an ninh quốc tế bằng
cách thắt chặt sự hợp tác giữa các quốc gia về giáo dục, khoa học và văn hoá để đảm
bảo sự tôn trọng của tất cả các nước về công lý, pháp luật, quyền con người và tự do
cơ bản cho tất cả mọi người không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ, tôn giáo mà
Hiến chương Liên Hợp Quốc đã công nhận đối với tất cả các dân tộc”.
UNESCO có các chức năng sau:
-Là cơ sở thí nghiệm các ý tưởng mà nhiệm vụ trí tuệ là dự đoán và xác định những vấn
đề quan trọng nhất đang phát sinh trong các lĩnh vực thuộc thẩm quyền của mình, tiếp
đó nhận dạng những chiến lược và chính sách thích hợp nhằm giải quyết chúng.
-Là tổ chức soạn thảo quy chuẩn nơi xây dựng những hiệp định chung về đạo đức,
chuẩn mực và tri thức mang tính sống còn trong các lĩnh vực thuộc thẩm quyền. Vấn đề
này đã đưa UNESCO vào những tiến trình trao đổi tri thức liên ngành phức tạp và vào
quá trình đàm phán với các chuyên gia và các quốc gia thành viên.
-Là trung tâm chỉ dẫn, giao dịch nơi đóng vai trò quan trọng trong việc tập hợp, chuyển
giao, truyền bá và chia sẻ các thông tin, tri thức và những kinh nghiệm thực tiễn tốt nhất.
-Là tổ chức tạo dựng năng lực cho các quốc gia thành viên, UNESCO giúp các nước
thành viên xây dựng năng lực về thể chế và nhân lực trong các lĩnh vực giáo dục, khoa
học, văn hoá, truyền thông và thông tin.
-Là nhân tố xúc tác cho hợp tác quốc tế. Chức năng này được thực hiện thông qua tất
cả bốn chức năng nêu trên.
Năm chức năng cơ bản này là những phương cách chủ yếu để UNESCO thực hiện
nhiệm vụ của mình. Thông qua các chiến lược và hoạt động cụ thể của mình, UNESCO
đang đóng góp tích cực vào việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ
(MDGs), đặc biệt là những mục tiêu nhằm:
-Giảm một nửa tỉ lệ người dân sống trong tình trạng nghèo cùng cực ở các nước đang
phát triển vào năm 2015;
-Đạt phổ cập giáo dục tiểu học ở tất cả các nước vào năm 2015;

người có năng lực và hiệu suất công tác cao. Các nước thành viên có quyền đề cử
người để được tuyển lựa làm viên chức trong Ban thư ký theo số lượng nhất định quy
định theo tỉ lệ đóng góp niên liễm của mỗi nước. Ban thư ký do Tổng giám đốc lãnh đạo,
tổ chức và tuyển dụng. Cho đến tháng 1/2007, Ban thư ký gồm 2.100 nhân viên từ 170
nước. Theo chính sách phi tập trung hoá hiện nay, hơn 700 nhân viên làm việc tại 58
văn phòng UNESCO khu vực trên thế giới, trong đó có Văn phòng UNESCO tại Hà Nội
được thành lập tháng 9 năm 1999.
Tổng giám đốc là viên chức cao nhất của UNESCO do Đại hội đồng bầu ra với nhiệm kỳ
6 năm (có thể được tái cử). Tổng giám đốc có nhiệm vụ đảm bảo hoạt động thường
xuyên của UNESCO, dự thảo chương trình và ngân sách, thực hiện chương trình, quản
lý ngân sách, chịu trách nhiệm về mọi sáng kiến và quyết định trong phạm vi quyền hạn
của mình.
Từ khi thành lập đến nay, UNESCO đã lần lượt có 9 Tổng giám đốc: Julian Huxley,
người Anh (1946-1948); Jaime Torres Bodet, người Mê-hi-cô (1948-1952); John
W.Taylor, người Mỹ (1952-1953); Luther Van, người Mỹ (1953-1958); Vittorino
Veronese, người Ý (1958-1961); René Maheu, người Pháp (1961-1974); Amadou-
Mahtar M’Bow, người Xê-nê-gan (1974-1987); Federico Mayor, người Tây Ban Nha
(1987-1999) và hiện nay là ông Koichiro Matsuura, người Nhật, được bầu Tổng giám
đốc nhiệm kỳ 1 từ 1999-2005 và nhiệm kỳ 2 từ 2005 đến nay.
3. CÁC MỐI QUAN HỆ CỦA UNESCO
3.1. Với Liên Hợp Quốc và các tổ chức thuộc hệ thống Liên Hợp Quốc
Theo thỏa ước được Đại hội đồng UNESCO lần thứ nhất thông qua ngày 6/12/1946 và
được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chấp thuận ngày 14/12/1946, UNESCO là cố vấn kỹ
thuật của Liên Hợp Quốc về các lĩnh vực thuộc thẩm quyền của UNESCO: giáo dục,
khoa học, văn hoá, thông tin. Đồng thời UNESCO cũng là cơ quan thực hiện các nghị
quyết của Liên Hợp Quốc về những lĩnh vực đó.
Khác với các cơ quan trực thuộc của Liên Hợp Quốc khác như UNDP, UNCTAD,
UNICEF ...có quyền quan hệ trực tiếp với Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, UNESCO cũng
như các cơ quan chuyên môn khác quan hệ với Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua
Hội đồng Kinh tế và Xã hội (ECOSOC) và hàng năm gửi báo cáo lên Hội đồng này.

thành lập để thực hiện những nhiệm vụ cụ thể của UNESCO;
-4.000 các Hiệp hội, Trung tâm, các Câu lạc bộ UNESCO ở 100 nước truyền bá ý
tưởng UNESCO và thực hiện các hoạt động UNESCO ở cấp cơ sở;
-7.900 các Trường liên kết ở 176 nước giúp thế hệ trẻ hình thành thái độ khoan dung và
hiểu biết quốc tế;
-Hơn 335 tổ chức phi chính phủ (NGO) duy trì quan hệ chính thức với UNESCO;
-Một nhóm gồm hơn 40 nhân vật nổi tiếng - Đại sứ thiện chí UNESCO- dùng tài năng và
địa vị của mình để giúp mọi người trên thế giới chú ý đến công việc và nhiệm vụ mà
UNESCO đang thực hiện;
-Hơn 580 Giáo sư đại học và 65 các trường đại học kết nghĩa bao gồm mạng lưới
UNITWIN/UNESCO khuyến khích việc nghiên cứu, đào tạo và phát triển giáo dục đại
học;
-179 nước thành viên có Phái đoàn thường trực bên cạnh UNESCO;
-Các nghị sĩ có vai trò quan trọng đối với UNESCO trong quan hệ với các tổ chức khu
vực và quốc tế nhằm thúc đẩy hoà bình và phát triển thông qua giáo dục và dân chủ.
4. CÁC NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG LỚN CỦA UNESCO HIỆN NAY: (Chiến lược trung
hạn 2002-2007 và Chương trình và Ngân sách 2007-2008)
UNESCO là một tổ chức chuyên môn có nội dung hoạt động đa dạng, có tính chất liên
ngành nhiều nhất trong hệ thống Liên Hợp Quốc. Các lĩnh vực thuộc thẩm quyền của
UNESCO là văn hoá, giáo dục, khoa học kỹ thuật, khoa học xã hội và thông tin truyền
thông. Các hoạt động của UNESCO đều nhằm mục tiêu cơ bản là thông qua các hoạt
động của mình để tăng cường sự hiểu biết và hợp tác quốc tế vì mục tiêu phát triển và
bảo vệ hoà bình.
Hiện nay UNESCO đang trong quá trình thực hiện Chiến lược Trung hạn 2002-2007,
được thông qua tại Đại hội đồng 31(2001), với chủ đề thống nhất là “UNESCO đóng góp
cho hoà bình và phát triển con người trong kỷ nguyên toàn cầu hoá thông qua giáo dục,
khoa học, văn hoá và thông tin truyền thông” với khẩu hiệu “Toàn cầu hoá với bộ mặt
nhân văn”. Ngoài hai chủ đề xuyên suốt các lĩnh vực hoạt động là xóa nghèo, đặc biệt là
cực nghèo và đóng góp của thông tin và truyền thông cho sự phát triển giáo dục, khoa
học và văn hóa và xây dựng một xã hội tri thức, Chiến lược này đã xác định 12 mục tiêu

- Phấn đấu hoàn thành Chương trình Giáo dục cho mọi người (EFA) vào năm 2015 (đề
ra tại Diễn đàn Giáo dục thế giới- Dakar, Senegal, năm 2000) thông qua các hoạt động:
Hỗ trợ các quốc gia thành viên thực hiện chương trình EFA quốc gia; đi đầu trong việc
thực hiện Thập kỷ Xoá mù chữ (2003-2012) và Thập kỷ Giáo dục vì Phát triển bền vững
(2005-2014);
- Nâng cao chất lượng giáo dục và chất lượng giáo viên ở các cấp học, áp dụng một số
nội dung mới phục vụ phát triển như: Giáo dục phòng chống HIV/AIDS, giáo dục bảo vệ
di sản, giáo dục hiểu biết quốc tế, áp dụng công nghệ thông tin trong dạy nghề;
- Đẩy mạnh các mô hình hỗ trợ: Trung tâm học tập cộng đồng (CLC), mạng lưới các
trường liên kết của UNESCO (UNESCO/ASPnet).
* Văn hoá:
- Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hoá (vật thể và phi vật thể), thiên nhiên thế
giới (UNESCO đã công nhận 830 Khu di sản thế giới ( trong đó có 644 di sản văn hóa,
162 di sản thiên nhiên và 24 di sản hỗn hợp văn hóa-thiên nhiên của 184 quốc gia) và
90 Kiệt tác di sản phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại): Hỗ trợ các quốc gia thực
hiện tốt công tác này theo Công ước quốc tế về Bảo vệ Di sản Văn hoá và Thiên nhiên
(thông qua năm 1972) và Công ước Bảo vệ Di sản Văn hoá Phi vật thể (thông qua năm
2003);
- Thúc đẩy đa dạng văn hoá và đối thoại giữa các nền văn hoá, văn minh như một nội
dung ưu tiên góp phần duy trì hoà bình, an ninh thế giới: Nỗ lực thực hiện các nội dung
của “Tuyên bố toàn cầu về Đa dạng văn hoá” năm 2001 và “Công ước Bảo vệ và Phát
huy sự đa dạng của các biểu đạt văn hoá” được thông qua tại Đại hội đồng UNESCO
lần thứ 33 năm 2005 (và có hiệu lực từ ngày 18/3/2007).
* Khoa học tự nhiên:
UNESCO tập trung ưu tiên vào việc bảo vệ, khôi phục và quản lý tốt hơn nguồn tài
nguyên thiên nhiên của trái đất (nguồn nước và hệ sinh thái) đang có nguy cơ cạn kiệt
nhằm phục vụ phát triển bền vững. Để thực hiện mục tiêu này, UNESCO đã và đang
đẩy mạnh việc thực hiện các chương trình sau:
- Chương trình Thuỷ văn Quốc tế (IHP): Bảo vệ, khôi phục nguồn nước, gắn liền với các
chiến lược phát triển nhằm ngăn chặn xung đột về nước giữa các quốc gia;

văn phòng khu vực. Các khoản chi để giúp các nước thành viên trong khuôn khổ
“chương trình thường xuyên” và “chương trình tham gia” cũng nằm trong ngân sách
này.
5.2. Nguồn ngoài ngân sách UNESCO: do sự tài trợ hoặc phối hợp hoạt động của các
tổ chức quốc tế và cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc, chủ yếu là các tổ chức
UNDP, UNICEF, Ngân hàng Thế giới... và tiền đóng góp tự nguyện của các nước.
Nguồn ngoài ngân sách được dùng vào việc thực hiện các dự án phát triển của các
nước thành viên dưới các hình thức viện trợ kỹ thuật, thiết bị, đào tạo bồi dưỡng cán
bộ.
UNESCO không toàn quyền quyết địnnh việc sử dụng các nguồn ngoài ngân sách mà
thường đóng vai trò người xây dựng hoặc thực hiện dự án, vận động, giới thiệu, trung
gian môi giới để tranh thủ sự thoả thuận của các tổ chức quốc tế hoặc các nước chi
tiền.
Nguồn ngoài ngân sách còn bao gồm quỹ ký gửi của các nước tại UNESCO. Tuy
nhiên, UNESCO cũng không thể toàn quyền quyết định việc sử dụng các quỹ đó.
5.3. Quỹ đặc biệt: do vận động sự đóng góp tự nguyện của quốc tế. Đây là nguồn ngân
sách được đặc biệt sử dụng trong việc viện trợ khẩn cấp do thiên tai, chiến tranh gây ra
đối với các công trình văn hoá, trường học ...
6. QUÁ TRÌNH CẢI TỔ UNESCO
UNESCO tiếp tục quá trình cải tổ được bắt đầu từ năm 1999 và đã đạt được những
thành tựu đáng khích lệ. UNESCO ngày càng tỏ rõ tính thích ứng của mình trong việc
giải quyết các vấn đề toàn cầu như thúc đẩy hòa bình thông qua đối thoại giữa các nền
văn hóa và văn minh, ngăn ngừa thiên tai thông qua giáo dục và chia xẻ kiến thức khoa
học, và là tổ chức điều phối hiệu quả của các chương trình lớn của hệ thống Liên Hợp
Quốc ở cấp quốc gia và quốc tế. Các nước lớn như Mỹ, Pháp, EU, Nhật, Trung quốc ...
đang cố gắng gây ảnh hưởng đối với các hoạt động của UNESCO và trong một số vấn
đề cụ thể đã xuất hiện những mâu thuẫn giữa một số nước, như giữa Mỹ và EU trong
việc thông qua Dự thảo “Công ước về bảo vệ và thúc đẩy sự đa dạng các biểu đạt văn
hoá”.
Hai nội dung thàn hcông nhất của quá trình cải tổ là sắp xếp lại tổ chức trong Ban thư ký