T Ạ P CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC T Ò \' ( ì h ợ p h à n ộ i số 1, 1987

LỊCH TA
và

NỀN VĂN HÓA LÚA - N ư ớ c c ò TRUYỀN
THẦN QUỐC VƯỢNG
T h ờ i gi an, gắn i i ề n v ở i k h ô n g gian, tồn tại k h á c h quan tivr.ịỉ t .n g sự vậi
t ừ thế g i ó i vi m ô đ ẽ n ỉ h ế g iở i vĩ m ô . Con i.ĩỊưòi cồ xư a , iàiì . 11 và !t Utt. (rtròng
tr ời, tr ô n g đát tr ô n g m á v ; tr ò n g imra, tr ong gió, tr ỏng n g à y , tr ỏ n g đốm*... Khin
mặt trời « m ọ r » và «lặn», n h i n }ión
h ó a , m õ i khu vực v ă n m i n h , tùy tỉieo trình đ ỏ sóng, eliã! l u ợ n g sỏ:
trinh độ
v ã n h ó a , chất l ư ợ n g vâ n hóa... lẠch (1R, đaiiị! VÌI vần sẽ c òn dirợc ỉ c m xót
lại và cài tiến khòn- tron*! thời sinh học con Iigirời
thi m ỏ i v ù n g t r ờ i , v ù n g đ á t . v ù n g H^i rời c ũ n g đ ã v à c a n c ò m ỗ i l i c h , m ỗ i g i ò ' k h ắ c

t hản^ n ă m r i ổ n g I r o n g n ề n l ị c h c h u n g nhAri l oại , c;âVí cỏi c h i m q ,
cả cái riâng...
m
#

mà ciing căn

*-■

ỉ ừ vai ha ngàn năm t r u ớ c cỏnp n^ir. rn I r n / i l l ) li in'; no van mini] T il in g
Iloa và An Bỏ xuổĩìịị và sa ng miền ;'òn«: \ lì Ả tiV ỉ ỉ ir/
(»iỉ«rìp tới m ie n bốn
đ ả ò B ô n g D ư ơ n g —n h ư n g n r (lỉỉiì 1‘0 /r k i l l v ụ r n^Y i
ianlìihỉg cộng đòng
tộ c n g ìtời T ả v —T hái cĩ>, Mòn — Khơ-íìì(' cù. T ạ m ; - Mil'll lỉì, Mă-Lai cố mả sử
sách ọj ỳ ph iế m x ư n g 1) Ma n ỉn Việt (Bách V ](•!)—- fin X i> (]; lip- ỉ hả nil c ỏ n g một
m i ( ‘ii v u n h ỏ a l ú a n ư ớ c , m ộ l k h u \ \ ? i ' v a n Ỉìì ỉul i ìỉC,ì:' ỉ K i l i r Ị , lí'(i l ì i r ớ c t r o n g đ ỏ c ó

v ă n m i n h cháu ỉ hỉ) sỏỉig H ồ n g )ìt?V vìm .ninh Bỏíìị S ’ - if;;Ị dỉtììì cao 1)101» fưonn « ’ fhăt t h ư ờ n g ( b i ế n »6
J ' V , 4, n f ' rưi e!itl c ủ a n è 'í v ă n ?< Á a - v , l n m i n h n à y đa đ * c a o ( r é n
1
■’ ý ' 1 tr ị l)t1n llóa vịt':c »átn Tửnj» v í u ỉỏ 4 i h h (Itii thời g ia n , t h ờ i Ỳụ)*

K
’

— N h ắ t t h ì , nh ì t hục

I

— liiẽt sự trời, m ư ờ i đ ờ i c hẳng khó (nghèo)
WầJ ì(V , h 6 ' ỵ ư ờ ị ía* đ3 Kầy d ự n g m ồ l ih c h ế Lị ch 12 con v ậ t (Lịch nà y Jà
CIIÍI m iề n Drtng X a m Ả cò, k h ỏ n g p h ỉ i gốc cùa 1'rung Hoa ha v An í -ộ> • f 1]
— Săm

g ò ; u 12 t h á n g ;

/20

Bác B à u (iẵ ba năm Iròn !

u ; l hưĩ)ĩ : U.Ch ẫ y c ũ n g
chiêm nghit i n ;

căn c ứ Vào cả c h u > ền đ ^ g c ỏ a

mặt trời.

N g ư ờ i ta
®

- Đé m t hảng n ă m c h ư a n ă m đ ã sáng (t iết hạ chí)
— . Vgày t háng m ư ờ i c h ử a c ười đ a lỗi (liết đ ồ n g chi)
X
[*. _đa bẳl dđu * đ ọ c 8 ? ' rọr° nhịỊ) cíiỉu t hời 9i an qua n h ữ n g nhịp hoa
vă n lặp đi lặp loi trên đồ g ố m P h ù n g X g u y é n tiền D ôn g S a n (dim thiên n i ê n ky
2

Côn« " ẩ » y ê n )
\

ní Ị o à

g

(ỉ’

Ulp

ȣ
trị), c ò n t ầ n g n ề n v ẫ n là c ư d * n In'mg l úa n ư ó c . N
Chu han (ISu ịỉoị s ỡ ìá (iKinh

mièn

ki n!) s ỉr

(Hò- ỉĩấc - Hò N a m ) . JinY'n ván hóa lúa nư ớ c , Lịch ấy d ư ợ c n g ư ờ i Hoa (í c h ư
nghĩ a hóa » (h ành sá ch v ả , t r u i rấi n lũ èu lần cải ii é n tư Há n đố n T h an h , dà tra
t h ủ m lị :h â - n - i h r m i í ĩ cùa Ả D ỏn g hiện n ay , mà ta qu en Ịịọl lả lịch Tà u v à e fluff
Cỏ t h o i , lỉìời ( t ì i i i ộ e P h á p ) g ọi là l ị c h ỉa.
ỉ>úTig r a , p h ả i g ọ i d ó l à l ị c h H o a -

Việt

Vi ệt - S ử ( I r ồ n g l úa n ư ớ c ) ,
đ u ợ !)?$ st nụ p h o n g phú bời nhicu í hơ hệ kin h n g h i ệ m thiên văn lịch ph áp
Tr u n g ỈỈOii. ỉ.Ịch Ky kh òng sát đ ú n g hân \ ở i II.ion ỉ-oồng thò Hoa Bắc. qu ê hứ ui ig
L ị c h ấ y VỐ!] ỉ ả t h à n h t ự u v à n h ó a c ù a

ligưỏri

l ni f!' ’ iu c:ia
HcKi, cù nơ l; lỉ õ n i ím ( 1 Lua Giao chỉ, chin 2 m ù . ’, ( h á n 4' 5 c h ia , thán, 10 lại chin )
( D ị p it chị q u y ề n I cua D r ư n :' Phú đau thế k V I) (ừ Irư ờ c côn {Ị n«>n v è n dề CIO
yếu
'i ì -)ì .» i ò a hang
việc làm ú 1 rnà Ui khù >■„ có iị.-h riẬixu, cua ill rì ỉ. !
N g.ọ

xự.Ị,

m oi tliồnh

CÒ tìin cội nguoiì n ơ i
(-)
:'iy n a y tl i ặ 1 à u . t l i ộn í hi c ố tl:ề phục c h í

đ ư ự c bả n g lịch cồ ngàn xưa

Tran Quoc Vuong
VIETNAMESE C A LE ND AR AND THK 'I R A D IT ì< > \A L \ \ KT RICE CI LTCHK
W h a t is c a l l e d C h i n e s e lun ar c a l e n d a r o f the Asia d y n a s t y g e n e s i s oi m o u e r u n
C h i n e s e c a l e n d a r w a s i n d e e d a k i n d o f C h i n e s e — Viet s o >a 1 — lunar calendar,
cre ate d in K i n g — C b o c e r eg io n an d d ic ta t ed by practical need o f Rice — C i v i l i ­
zation.

MaH KyoK Bbionr

J i y H H b l f i KAtTEHHAPb H T P A f l H U H O H H A H

K yJlbTyPA

n o / i H B H o r o PHCA
T a n Ha3bi Bae MHf t

T H E TR ADITIO NAL VI ETNAMESE LANG
A F E W P R O B L E M S ON TH E CULTIVATKD LAND AND FEN DAL1ZAT10N
A f e n d a l i z a t i o n p r o c e i i had taker, place in Ihe traditional V ie tn an ie »e l o n g
w h o e t a starting point w a s th e i n t e r n a l d i v i s i o n o f land pori, ert y. T h e c h a r a c ­
t e r i s t i c fe a t u r e o f this p r o c e s s w a i a m ix t u r e o f fc n d a l c h a r a c t e r a n d f t t r i a r chal s y s t e m w i t h vestiges of p r i m i l i Y c equality.

Mh o h i ' X w y KyiiHb

T P A j l M U H O H H b l f t / I A H r H E KO T OP h lE B O II P O C H
o

3E M /IE

ỈI : < D E O f l A . n f i 3 A H H M

B TpaanmiOHHMX viaur ỗhina;iO nponcxo;ui.i;i 4je0^ a-'lll3au.ilJi HCXOAHUM
nyHKTOM KOTOPOÌÍ HBii.iocb BHyTpeHHee paaac.iÊHiK lí.MCHinì II .NCMCJib. il e p e K p e meHiic. (])CO;ui.'u»HOft H naTpnapxa.ibHOfl xupaKTepiKTiiKi! II nepeTiiTKOB nepBOỐblTHOrO pilUCHCTBa HB.1UCTCH x apaKTe pHOf t MCpTOfi 3TOI 0 n p o n e c c u

30