TẠP CHl KHOA HỌC No 2 - Ĩ992

BÀN THÊM VỀ MỘT QUAN NIỆM THIỂU CHÍNH XẤC

TRONG LÝ LUẬN, NGHIÊN c ứ u VÀ PHÊ BÌNH VÃN HỌC
PH ẠM O U A N (; LONG

T r v ớ c h í t XÌB đ v g rc a 6 i o g a y rÌB g b i i v ié t n ảy c h i lả m ộ t lờ i b à n Ih é m v ĩ m ộ l q u a o
BÌệM lAu n a y d i k h á 6 a đ io h , đ irự c th ừ a o h ậ n n h tf là m ộ t tro B g n h fra g d i ỉ u ccr b i o (v à

ctog l i sv điag ahỉl), li ogTiyẻD iý (abv troBg cấc sỉcb Từ điền vân học, các bộ giảo
trlak c ia các trvỜBg Đ«1 học, sick glầo khoa phồ thồag), thiah mộl Dguyẽn lỉc một quan
■ iệ a đ v ự c g iá ỉ Bghlẽa cứQ pb£ binh sử dvBg, vậa d vag trong n h iỉa c 6flg trìoh k h ic nhan.
VCa đ ĩ thì lứn v i Hgvời oêtt ỷ k iín nảy cki đặt mục đích lầ góp thêm BỘt lờ i bàa r (l
lU ế a h o ia chinb b£b chắc chắn %t cồn phK a d ỉệa. S oag do kh 6ng Ih ỉy có ai đặl l«i v ia
d ỉ B iy b 6 d cúD g m ạ o h d « n a ê u r a đ è c ù n g t r a o d ồ i:

ỉ i v i n dS vS tín h g ia i c ỉ p , tfo b

■ g v ờ ỉ tr o n g v i n h ọ c .
XiD đ v ợ c b < t d ì u t ừ DỘi d u n g k h i i a iệ m . T ừ lftu nay ở ta b ì u n k v -k h A n g a i c ó n g ờ

vự c gì v ỉ nội dong cửa k h ỉi niệm tíali giai c i p đ i đ v ợ c aêu ra Ih ia li mộế BguyC* lỷ c é
*tíoh c liỉt kioh điỉn* lầ; tính giai c f p là một thuộc tíoh t ĩ t y íu của v in học trung xã hội
c 6 p h ỉa chia thành các giai c

cA n h ỉn k b ố n g phải I& sản phầm cửa các quan hệ xẫ hội ở con^Bgvời, má d i ỉ n Bảy l«i r í t
q u a n t r ọ n g , r í i r ỏ n é t t r o n g v i n h ọ c , đ ặ c b lộ t là t r o n g c á c h ì o h i ư ự a g văD h ọ c c ỏ ý D ghia

khái quát lớ n .
B àa vẽ tío h giai c ĩ p của chủ t h ỉ sáng t«o T ử diền vàn học VÌỆO d ẫ n cftu nói o5i t l í a g
của M. G o rk i n h ư n g d á d ư ợ c h ỉỉu sai đl h o ịc dom giản hó.< di nội d u n g cửa ý k iín
V i N gu yỉn Binh Khiẻm ngáa ngSm trư ở c Ihól đ ờ l den bạc ch ứ d&u cỏ phải là vl s ự lệ b ạc
tro o g quan hệ con ngưửi của một giai lăng nào. Sẽcxpia đặl VỈD d ỉ tồn tự! hay kh ô n g tòn
tại th i v ỉn d ĩ d ẳu chi iầ cửa riỉn g một giai c íp , mội tlẳn lộc, mội Ihờ i đại. Đ ỏ lầ a h ử n g
Bỗl dau khồ khỏng phải của riồng ai mà là Ihuộc vS COD ngưiVi. T hậm chi cũng khAng ihè
Dối d £ n h ạ o c h ế (m à q u ả th ự c cố n h ử n g hạn c h í đ ó khAng nhi ? ) cử a c á c n g h ệ si k i ỉ u í y

một cách m áy mtSc, dtrn giàn vi ở dây chác câu nói của Bcn Ciiòn x an v ỉ S êcxpia v ỉn
khống m ỉl di lín h khoa học cửa nó ià 'ih iê n lầi ihuộc v ĩ 6ng cồn lAi lầm Ih u ộ c v ỉ ohAa
I0 9 Ì*. N hữ ng lim kiếm , d au khồ, d ự báo cùa nghệ si cúog khòng ih è chl ý giải n h v là *»ự
b ỉ l phục lừ ng cửa lim lý giai c i p ' ohư là *&ự vư ợ l qua nbử ng h«n h cp của giai c ỉ p m inh’
31


■ hv m ột b i(n tư ợ n g l^fi. là ‘con quạ Iráng giử a bẫy q u ạ ' như xưa nay ngưiVi la hay lý giải.
ĐAy l i vấn dì! m ang lính phồ b ifn , lính qui luậl ch ứ dâu có phủi hì niội hiộn iư ự n g cá
b lệ l. Vì o f u khỏng pbải n h ư vậy ihi các nghệ &ĩ và sáng lác cùa họ chi còn m ang ý nghia
l|c h s ử mà lh«M. T ừ d ó có ihẽ ih ĩy rằng dánh giá một lác phầm , m ội nhà vản k h ỏ n g t h ỉ
nko chi khuAn lại Irong các kbuỗR khỉ) chậl hẹp của quan điềm giai c á p vì thưdrc đ o đ ó
q u á c h ậ t và k h ỏ n g c h ín h xác. N h à văn v ừ a th u ộ c VC q u á k h ứ , vừu s ò n g v á i h iộ n lạ i, v ừ a là

a h ữ o g cỗn g d ẳn dầu tiên cửa một ivom g lai mà lúc đó có thè m ới chi hắt dSu p h ỗ i Ibai.
H ọ th u ộ c vS nhãn lo«i, si^ng và v iỉt cho nhân loại ch ứ khỏng phải c h o m ột giai c ấ p nào
dft đ ổ l ỉ giai c ấ p d á sinh ra và nuỗi d ư ỡ n g họ.
Xin b ỏ q u á th £ giiVi khách Ihè - các hiện ih ự c mà nghệ si nhận ih ứ c và p h ả n ánh vì
n h ữ n g nguyén m ẫu, lư iiệu, c h ít liệu nghệ Ibuật củng m ang n h ử n g nél tưorng lự n h ư
t &0 lậ i k h ách q u an củ a chủ Ihẽ. ở đây chi b àn v ỉ &ản phầm d o nghệ si &áng tạ u ra.
Đ ã th àn h m ột ưiVc lệ là khi oói đ í n một nhân vật nào đ ố ngưiVi ta hay g ẩo nổ viVi
n hử D g đ ặ c d iẽ m đ iề n h ìn h c ủ a m ộl g iai c ấ p Iro n g xả h ộ i, đ ạ i lo ạ i c h ú A .Q là d i ỉ o b in h

c h o n g ư ờ i nòng d ân T ru n g q u ố c tru n g cuộc cách m ạng T ản hợ i. N ói t h í sai vì k h ồog d ỉy



d c p (lồ o g v | th a , k b át vọng h v ớ o g tớ i cái thi^o v.v...) mà khống cAog nhận hay il’jr đi CẮÌ
p b l n l i m lỉ(i, c i i x í u ,c i i Ac ahtf l ỉ mội khía cạnh có lín h bản năng sinh học của con
n g v M lả kbốog đúng. K. M ầc d ẵ nói 'k h ỏ n g có cái gì thuộc v ỉ con n g ư ở i lại xa lạ dố l vứi
lAi* và cằu nói này th ư ở n g d ư ự c (hay b i) lý giải ih c o chicu có lự i ch o con agưiVi. C ó lẽ
khAng h ản chi có n h v th ế . T ro n g mAi hioh tư ợ n g Dghệ th u ật giầu ý oghỉa khái quát
ihưOrng c ố cả cái p h ần lý tr í, p h ỉn th án h ihiện củ a con ngư ở i n hư ng cũng có cái phần lảm
tố i, cái xấu, cái ắc lần kh u ấl đỏ đáy. Cả hai khía cạnh ấy d ỉ u vừ a gấo vớỉ giai c ẩ p vừa
g ần viVi cun o g ư ờ i, v ừ a chịu sự chi phđi của ý ih ứ c hệ giai c ĩ p vừ a vư ự t ra ngoài, 's i ẽ u '
g iai c ấ p . C ố T ẫm v ừ a Ihiện vừ a ác. L ảnglơ lấc là mội con quỷ ác n h ư n g cũng lại vố cùng
c a o cà Iro n g hành d ộ n g tự nguyện cứ u ba d ứ a Iré khtSi b | d ố t c h ĩl tro n g lâu đ ài, G iave
sAn d u ồ i G iă n g V a n G ỉâ n g SUỐI d ờ ỉ n h irn g c u ố i cừ ng l«i m ỉ l h v ớ n g v à lự t ử khi đ ư ợ c

ch ín h V ao G iả a g th a c h ế t, D ồng K lhổtẽ vừ a ca o qu í vừ a lố bỊch, b a an h em nhà
K a ra m a d ỏ p vừ a c ỉm g h ét nh au , vừ a Ih v ơ n g y íu nh^u, vừ a cam ghét vừ a Ih a tb ứ cho
o h au và kbía cạnh a à o cũ n g có lý cả. T ro n g số cắc (ii cảo d ă ÌD củ a H o ài T h a a h có mộl
m ìu aó i v ỉ việc ỏ n g cb ứ n g k ỉến m ột aoh Vệ q u ố c d í n xin Ihử Irư ử n g cho ra khỏi qu ân
d ộ i vì m ột lý d u rãt o g ứ Dgằa ohư ng cfing rấ l d ờ i và rấ l híộo th ự c là Irư ứ c d ỏ d o cãi nhau
v ứ i v ợ n£n bỏ nhà d i b ộ d ộ i. g iờ Bgbỉ lại thấy hối, m uổn bỏ qu ân dộ i mà vg. T ỉ l n b iên đ ỏ
chi lằ cá biệt nỄn khững mang ỹ nghi khái quát Dhtrng c&Dg c ìn phải oói lại ià liệu có ihề
k h ổ n g d ếm xia gi đ í o n h ữ n g kbỉa C9 0 h d ó cửa hiệu th ự c mà vẫn *pbản án h tru n g th á o b ,
n h v nó vốn có’ đ ư ự c khồng ?

K hi cuộc th ả o lu ận v ĩ tru y (n ngán cửa NguyỄn Huy T h iệp d an g sỏi nồi ỏng H oảng
N gọc H iỉo ch o rằ n g N guyễn H uy T h iệp d ã lột h ỏ cái áo khuác xả hội của nhâo vật và d ề
c h o n ó trầ n Irụi n h ư m ột con ng ư ở ỉ và có không íl ng ư ờ i d ả p h ản ứ ng lậi ý k iín này.
T h e o tỏ i Aog H iỉn cổ lý và ngư ờ i ta d ả biều sai ý Ang. R ổ rà n g là không p h ải chi nhìn
(hẫy và viết ra cỉtÌỊ}hSn sinh vật, cái 'gócJLijn Ịổi cuổi cùng* cAa con n g ư ờ i nhumg tạ i Kao
lại phủ nh ận nó khi nó lĩin tặ i oiột cách khách quan ? C iỉ«