T Ạ P CHÍ K H O A H Ọ C No 6 . 1991

VÀĨ N ÉT V È T ÌN H HÌ NH N i;Ò N NC.Ử
Ở N H Ặ» T BẢN
N (iU YẾ N THI VIỆT THANH

T i ế n g N hậ t đả và đ a n g là đố i t ư ợ n g nghiên c ứ u củ a rất nhi?u nh à ngỏn n g ữ h)C irên
ế giới. Tu y nhiên ờ n ư ớ c ta, một n ư ớ c xét VỄ địa lý không phải là q u á xa Nhít 3ảnt
t c n g h iê n c ử u tiế ng Nhật t h ự c tố ch o tớ i nay c h ư a cố dieu kiộn dồ (h ự c hiộn ’à >hít
lền m ạ n h . C h ú n g ta cồn biết ít ngay cả vè n h ữ n g kiến t h ứ c chung nhẫt . Bài v l í l r h í này
ti h ạ n c h ế ở việc g iớ i th i ệu n h ữ n g đ ặ c t r ư n g c ơ b ản nhẫl v£ t i ế n g Nh ật và tìIh lình
;ôn n g ữ ờ Nh ật Bản.

I. T Ì N H H Ì N H N G Ổ N N G Ữ Ở N H Ậ T B Ả N
V ĩ Cơ b ả n có (hề nối r ằ n g Nhật Bản là qurtc gia một dâ n tộc. Sổ n g ư ờ i d â n g(c lỉbật
nói t i ế n g N h ật chi&m h ơ n 9 9 % . Số cỏn lạỉ là n h ữ n g ngưởỉ gốc TrỉCu Tiôn và n;ười
in t ộ c A in u. C ộ n g đ ò n g n g ư ờ i T r i ề u T i ê n ià cộng đ ồ n g ngư ời n ư ớ c ngoà i lớ n rhã t$i
hật ( k h o ả n g 680.000 n g ư ờ i ) , t r o n g đ ỏ 3/4 đ ư ợ c sinh tại Nhậi. H ầ u hỄl họ đồu n(i lếng
hật và đổi vớỉ n h ỉ ì u n g ư ờ i, ti ế n g Nh ật là ngôn n gử duy nhẵl. C ồ n n g ư ờ i d ả n l(c AỈnu
tng ờ H o c k a i d o và mỉồn Bác đ ả o H o ns yu . C h o đ í n cuối i h í kỷ 10, (ộc n g ư ở l nồy tùng
in g A in u làm p h ư ơ n g tỉện giao t ỉ ế p hòng ngày. N h ư n g ngày nay t i ế n g Nh ật đả tre Ilành
;ôn n g ữ c h í n h thứ c, thay t h ế gân n h ư h o à n lo à n t ỉ í n g Ainu. D o vậy vấn dS ỉa ngữ
lồng đ ư ợ c đ ặ t ra tại Nhật Bản, t i ế n g Nhặt là ngỏn n g ử thống nh ẵt t r o n g cả nirC'C.Tuy
liên s ự đ ổ i lập giữa ngỏn n gữ c h u5 n vù p h ư ơ n g ngữ lại khá rô. Ỏ' mội s ố vù ng khácnhư
saka, Kyo to. . . sự khác biột c ũ n g cố n h ư n g k hố ng l(Vn lắm. Viộc t ồ n tại son g sorg gôn
;ữ chuSn và p h ư ơ n g ngữ cV c á c vùng irôn đ ư ợ c giải Ihích bằng đ ặ c diẾm c ủ a rCnvăn
>a t r u y ỉ n t h ốn g, bằng s ự đố i lậ p rất r ổ v ỉ tâ m lý gi ữ a "cái thân t h u ộ c - cái xa u* long
I hội N h ậ ỉ. P h ư a n g n g ử đ ư ợ c d ù n g làm p h ư ir n g tiộn gi ao liếp g i ữ a n h ừ n g ngư
lUằn. T u y nh ỉê n ngày nay sự p h á t triỄn và m ở rộ ng p h ạ m vỉ sử d ụ n g củ a ng ôn ngử c u ằ n
> ả n h hưỏrng không nh ò đ ế n p h ư ơ n g ngữ, d ẫ n đ ế n s ự thay thế nhiỄu t ừ c ủ a p h ư ơ n g t g ừ
ing t ừ c ủa ng ôn ngử chuSn. N go ài s ự đ ỗi lập trCn, Crưởc đày s ự đỏ i lộp c ủ a ngỏn ĩ\ự v ĩ
ặt xả hội c ủ ng t h ư ờ n g đ ư ợ c n há c t

60


ỉ n t h à à n h d ạ n g kính ngử. Vỉ dụ s a k a n a (c á ) tr(V (hành o s a k a n a ; an a ta n o u chi ( n h à
î'mg) lit hàn h o tơ k u ; k c tk o n ( c ư ớ i ) ihàn h g o k e t k o n . . . Ngoài ra, phụ ih u ộ c vào t ừ n g
h u ổn g ị sử d ụ n g , cỏ thề có cá c d ạn g biến t h ỉ của kính ngử. Ví dụ:
W a t a a s h i w a t o m o d a c h ỉ n l a im a su
(Tò i ỉ g ặ p b ạ n )
Scns 6ciw ;a o t o m o d a c h i n i aw a rem asu
( T h í /iy- giiáo g ộ p b ạ n )
W a t a a s h i ' w a s e n s e i ni o m c tìỉ k ư ka rim a su
(Tô i I gặp> t h a y g i á o )
'ĩói chilling;, t ừ xa x ư a , hệ t h ô n g kính ngữ của tiế n g Nhật p há t ư t è n khá mạnh, nó cho
t h e h i t iộ n q u a n g ô n n g ữ n h ữ n g m ố i q u a n hộ xã h ộ i đ a d ạ n g . Trư