h×nh tîng "C¸nh ®ång" trong th¬ cña
Exªnhin
Thế Thị Thùy Dương
Là một trong những chủ soái của nhóm thơ hình tượng, Êxênhin luôn nhấn
mạnh về tính hình tượng trong thơ. Nhà thơ đã viết:" trong thơ tôi, bạn đọc cần
chú ý tính cảm xúc và tính hình tượng mà nó đã tưng chi phối các nhà thơ trẻ tuổi.
Không phải tôi mới nghĩ ra hình tượng này, nó đã từng và đang là cơ sở tinh thần
và cái nhìn Nga, nhưng tôi là người đầu tiên phát hiện và lấy nó làm nền tảng trog
thơ mình, nó sống trong tôi một cách hữu cơ, là niềm say mê và cảm xúc của tôi.
Đây chính là đặc điểm của thơ tôi" (Dẫn theo Hà Thị Hoà). Quan niệm đó đã ảnh
hưởng, chi phối rất lớn đến những sáng tạo của nhà thơ. Ta gặp rất nhiều hình
tượng nghệ thuật mà tiêu biểu là hình tượng cây bạch dương, dòng sông, ngôi nhà
gỗ, cánh đồng, các màu sắc … Mỗi hình tượng mang giá trị biểu trưng riêng. Tôi
đặc biệt ấn tượng với hình tượng cánh đồng trong thơ ông, nó gợi lên hình ảnh của
nước Nga, vẻ đẹp Nga, tâm hồn Nga, nó cũng gợi lên hình ảnh của biết bao miền
quê thân thuộc trong thế giới bao la này.
Hình tượng cánh đồng xuất hiện nhiều trong thi ca thế giới, đặc biệt là trong
thơ của những thi sĩ đồng quê. Trong thơ Việt cũng có nhiều những vần thơ rất
hay mang hình ảnh cánh đồng như những vần thơ trong ca dao, trong Nhớ đồng
của Tố Hữu, trong Thăm lúa của Nguyễn Hữu Thung, thơ Nguyễn Bính, Nguyễn
Quang Thiều …Ở những miền đất khác nhau, đất nước khác nhau nhưng các nhà
thơ bằng trái tim nhạy cảm tràn tình yêu cuộc sống vẫn đồng điệu trong cảm nhận
về vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống.
1
Chúng tôi khảo sát khoảng 100 bài của Exênhin thì có đến 20 bài có hình
tượng cánh đồng. Điều đó chứng tỏ rằng trong ý niệm của nhà thơ, cánh đồng là
một hình ảnh quen thuộc, có sức ám gợi mạnh mẽ.
Hình tượng cánh đồng mang giá trị biểu trưng ý nghĩa cao, trước hết, nó
biểu trưng cho vẻ đẹp Nga:
Ôi nước Nga, đồng bát ngát đùm hương
Và màu xanh trong dòng sông soi bóng

Cánh đồng là biểu trưng cho vẻ đẹp nước Nga, cho quê hương xứ sở của
nhà thơ. Nó cũng biểu trưng cho những cung bậc tình cảm của nhà thơ, hạnh phúc
bất tận và sầu muộn âu lo.
Cánh đồng mang ý nghĩa như một thiên đường tươi đẹp, tràn đầy niềm vui
sống:
Tôi nhìn ra đồng, tôi trông lên trời
Thiên đường ở cả hai nơi đó
Vẫn chưa cày nhưng đồng quê tôi
Sẽ ngập trong núi bánh mì thơm phức.
Hạnh phúc thật giản dị. Hạnh phúc là được sống giữa quê hương với những
hình ảnh đồng ruộng cỏ cây thân thuộc, hạnh phúc là niềm vui được mùa, mọi
người được no ấm. Những câu thơ vang lên thanh âm trong trẻo của niêm mê say
cuộc sống, niềm tin vào tương lai rộng mở và tươi sáng.
3
Hình ảnh cánh đồng còn gắn với hình ảnh của những người thân yêu, "cha
mẹ như cánh đồng, như máu thịt", những người bạn thân thiết, "về những người
bạn vui tính, về những cánh đồng lấp lánh bạc rơi". Nếu như ở những câu thơ trên,
cánh đồng được so sánh với nước Nga tươi đẹp thì trong những vần thơ này, cánh
đồng đặt ngang với hình ảnh những người thân thiết nhất của nhà thơ. Cánh đồng
mang ý nghĩa là tình yêu thương của con người.
Những câu thơ như những bài ca hạnh phúc, thể hiện niềm yêu đời, khát
vọng và tin tưởng ở cuộc sống của nhà thơ. Nhưng đó mới chỉ là một nửa của
những bài ca tâm hồn của nhà thơ, nửa còn lại là những bè trầm buồn đau:
Những cánh đồng, những cánh đồng, những cánh đồng đã cày
Ôi! Nỗi buồn Kômômen yên mến.
Câu thơ như vỡ ra trong tiếng gọi gấp gáp, những cánh đồng, những cánh
đồng, những cánh đồng … Cánh đồng như là sự cứu cánh cho nỗi buồn thương
sâu sắc.
Trên cánh đồng kiều mạch cơn gió nhẹ thoảng qua
Tôi lại sốt bởi nỗi buồn ấm áp

khác nhau, lúc thì gợi lên hình ảnh nước Nga tươi đẹp, lúc là quê hương thân thiết
của nhà thơ, có khi lại là hình ảnh những người thân yêu, thân thiết, là hiện thân
của niềm hạnh phúc và cả nỗi buồn, biểu trưng cho thế giới mới, tươi đẹp, con
đường thơ… Càng đi sâu và những câu thơ, người đọc lại cảm nhận được nhiều
những nét nghĩa biểu trưng của hình tượng này. Dường như hình ảnh cánh đồng đã
trở thành một phần trong lăng kính nghệ thuật của nhà thơ, để khi soi chiếu vào
5