Văn hóa Nhật: Sự giao tiếp trân trọng
Trong giao tiếp truyền thống của người Nhật có những quy tắc, lễ nghi mà mọi
người đều phải tuân theo tùy thuộc vào địa vị xã hội, mối quan hệ xã hội của từng
người tham gia giao tiếp. Những biểu hiện đầu tiên trong quá trình giao tiếp của
người Nhật là thực hiện những nghi thức chào hỏi.
Tất cả các lời chào của người Nhật bao giờ cũng phải cúi mình và kiểu cúi chào
như thế nào phụ thuộc vào địa vị xã hội, từng mối quan hệ xã hội của mỗi người
khi tham gia giao tiếp.
Đối với người Nhật Bản, hoa anh đào không chỉ tượng trưng cho vẻ đẹp thanh cao
mà còn là nỗi buồn về sự ngắn ngủi, phù du và tính khiêm nhường, nhẫn nhịn.
Cây hoa anh đào đem tặng được xem như biểu tượng hòa bình của nước Nhật với
các nước khác trên thế giới. Hoa anh đào mọc ở Triều Tiên và Mỹ không có mùi
hương. Trong khi đó, ở Nhật Bản, người ta ngợi ca hương thơm của hoa anh đào
trong những vần thơ.
Suốt tuần lễ thứ hai của tháng Tư, lễ hội hoa anh đào được tổ chức khắp nơi đón
mùa xuân mới và mọi người tụ tập trong các buổi tiệc ngắm hoa “ohanami”
(flower viewing party). Mỗi khi mùa xuân đến, hoa đào như phủ khắp đất nước
Nhật Bản.
Cả một màu hồng phấn ôm trọn lấy núi đồi, lan tỏa khắp phố phường tượng trưng
cho một mùa lãng mạn và đẹp nhất: mùa hoa anh
đào.
Một quy tắc bất thành văn là “người dưới” bao giờ
cũng phải chào “người trên” trước và theo quy định
đó thì người lớn tuổi là người trên của người ít tuổi,
nam là người trên đối với nữ, thầy là người trên (không phụ thuộc vào tuổi tác,
hoàn cảnh), khách là người trên… Người Nhật sử dụng
ba kiểu cúi chào sau:

Kiểu cúi chào bình thường: thân mình cúi xuống 20-30
độ và giữ nguyên 2-3 giây.
+ Kiểu Saikeirei: cúi xuống từ từ và rất thấp là hình

bao giờ muốn làm phiền người khác bởi những cảm xúc riêng của mình, cho dù
trong lòng họ đang có chuyện đau buồn nhưng khi giao tiếp với người khác họ vẫn
mỉm cười.
+ Khi bước vào tiếp xúc, sau những lời chào hỏi xã giao, với cương vị chủ nhà, họ
thường chủ động đi vào vấn đề cần bàn bạc trước. Lúc câu hỏi được đưa ra có
nghĩa là công việc đã chính thức bắt đầu. Trong không khí căng thẳng, nếu bạn tạo
được tình huống vui vẻ gây cười thì sẽ tạo được ấn tượng tốt, nhưng nên dừng lại
đúng lúc. Người Nhật khi đang thực thi nhiệm vụ hoặc đang suy nghĩ thì không
nên đưa ý kiến chệch vấn đề đang bàn, nói những câu thiếu thông tin, hỏi về đời tư.
Bạn sẽ bị đánh giá là thiếu nghiêm túc, thậm chí sẽ gây ác cảm với họ.
Dù người Nhật rất khoan dung với người nước ngoài về khoản này, nhưng sẽ là
một lỗi trong giao tiếp nếu không dùng ngôn ngữ lễ phép và kính ngữ khi dùng
tiếng Nhật để nói chuyện với người có địa vị cao hơn. Kính ngữ “san” có thể dùng
khi bạn nói tiếng Anh nhưng đừng dùng nó để gọi chính mình. Tên người Nhật có
họ để phía trước nhưng họ cũng thường để ngược lại vì lợi ích của người Tây
phương trong giao tiếp.
Nụ cười hay tiếng cười của người Nhật có thể là do họ cảm thấy bối rối hoặc khó
chịu, và có thể không mang nghĩa là họ đang vui.
Sẽ là thô lỗ nếu khi không gửi thiệp trong ngày Tết của Nhật khi nhận được thiệp
gửi cho bạn. Nhưng nếu gửi thiệp ấy tới một tang gia chưa giáp năm là lỗi trong
giao tiếp.
Với người Nhật, việc tặng tiền thường bị xem là thô lỗ, tiền mặt là loại quà cáp quy
chuẩn trong đám cưới hay cho trẻ em trong năm mới.
Khi gọi ai đó bằng cách vẫy tay, nên để tay thẳng, lòng bàn tay hướng xuống, sau
đó quạt các ngón tay xuống, việc cong một vài ngón tay trong không khí là cử chỉ
tục tĩu. Sẽ là một lỗi trong giao tiếp nếu chỉ tay trực tiếp vào người khác, thay vào
đó ta mở rộng bàn tay ngửa lên trên như thể đang bưng một cái mâm và chỉ về phía
người đó.