I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

TRN TH THU HIN

PHáP LUậT Về GIảI QUYếT TRANH CHấP HợP ĐồNG CHUYểN NHƯợNG
QUYềN Sử DụNG ĐấT Và THựC TIễN GIảI QUYếT TRANH CHấP
TạI TòA áN NHÂN DÂN TỉNH QUảNG BìNH

LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2017


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

TRN TH THU HIN

PHáP LUậT Về GIảI QUYếT TRANH CHấP HợP ĐồNG CHUYểN NHƯợNG
QUYềN Sử DụNG ĐấT Và THựC TIễN GIảI QUYếT TRANH CHấP
TạI TòA áN NHÂN DÂN TỉNH QUảNG BìNH
Chuyờn ngnh: Lut kinh t
Mó s: 60 38 01 07

LUN VN THC S LUT HC

Cỏn b hng dn khoa hc: TS. NG TH BCH LIU

H NI - 2017



Tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất và
giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử
dụng đất ............................................................................................... 9

1.1.1. Khái niệm tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất ...... 9
1.1.2. Khái niệm giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền
sử dụng đất .......................................................................................... 11
1.2.

Pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng
quyền sử dụng đất ............................................................................. 14

1.2.1. Khái niệm pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển
nhƣợng quyền sử dụng đất.................................................................. 14
1.2.2. Đặc điểm của pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển
nhƣợng quyền sử dụng đất .................................................................. 17
1.3.

Cơ cấu pháp luật điều chỉnh tranh chấp và giải quyết tranh
chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất....................... 21

1.4.

Vai trò của pháp luật giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển
nhƣợng quyền sử dụng đất .............................................................. 25


1.5.


2.2.2. Tình hình thực hiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng
chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân tỉnh
Quảng Bình ......................................................................................... 58
2.2.3. Một số hạn chế, bất cập rút ra từ thực tiễn thực hiện pháp luật về
giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng
đất tại TAND tỉnh Quảng Bình........................................................... 63
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2................................................................................ 76


Chƣơng 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG CHUYỂN NHƢỢNG QUYỀN SỬ
DỤNG ĐẤT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT TRANH
CHẤP HỢP ĐỒNG CHUYỂN NHƢỢNG QUYỀN SỬ DỤNG
ĐẤT TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH QUẢNG BÌNH .......................... 77
3.1.

Giải pháp hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp
đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất ....................................... 77

3.1.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về nội dung ....................................... 77
3.1.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hình thức ...................................... 82
3.2.

Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về giải
quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng
đất trên địa bàn tỉnh Quảng Bình ................................................... 85

3.2.1. Hoàn thiện tổ chức hệ thống Tòa án nhân dân và nâng cao trình
độ năng lực, đạo đức nghề nghiệp của Thẩm phán ............................ 85
3.2.2. Tăng cƣờng công tác phối hợp trong hoạt động giải quyết tranh



DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

Tên bảng

Trang

Bảng 2.1: Số liệu về số vụ tranh chấp đất đai và tranh chấp về
hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ đã đƣợc thụ lý giải
quyết

59

Bảng 2.2: Số liệu thể hiện số vụ tranh chấp hợp đồng chuyển
nhƣợng QSDĐ đã giải quyết và số vụ có kháng cáo.
(2012-2016)

61


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu

Tên biểu đồ

Trang

hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất cần thiết phải nghiên cứu và tìm
hiểu rõ về tính chất, đặc điểm, các căn cứ pháp lý của hợp đồng chuyển
nhƣợng quyền sử dụng đất, cơ chế, trình tự, thủ tục giải quyết các tranh chấp
về hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất. Sự nhận thức đầy đủ, đúng
đắn bản chất và các quy định pháp luật về hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử
dụng đất là cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn hoạt động xét xử
của Tòa án nhân dân đối với các tranh chấp về đất đai nói chung và các tranh
chấp về hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất nói riêng.
Thông qua việc nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản về tranh chấp hợp

1


đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất và pháp luật về giải quyết tranh chấp
hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất; nghiên cứu đánh giá thực trạng
hoạt động xét xử của TAND tỉnh Quảng Bình đối với các tranh chấp về hợp
đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất. Từ đó, làm cơ sở đánh giá những kết
quả đạt đƣợc, đồng thời chỉ ra đƣợc những hạn chế, bất cập của các quy định
pháp luật hiện hành về giải quyết tranh chấp liên quan đến hợp đồng chuyển
nhƣợng quyền sử dụng đất; những khó khăn, vƣớng mắc trong thực tiễn tổ
chức thực hiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng
quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân; đề xuất đƣợc các giải pháp nhằm hoàn
thiện pháp luật đất đai nói chung và pháp luật về giải quyết tranh chấp về hợp
đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất nói riêng. Với mong muốn ở mức độ
nhất định góp phần giúp các cơ quan lập pháp có cơ sở cho việc điều chỉnh,
bổ sung các quy định pháp luật phù hợp, góp phần hoàn thiện pháp luật giải
quyết tranh chấp đất đai nói chung và pháp luật về giải quyết tranh chấp về
hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất nói riêng. Đảm bảo sự phù hợp
giữa các quy định của pháp luật với sự phát triển của kinh tế - xã hội và hội
nhập của đất nƣớc, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tranh chấp, lợi ích

tranh chấp dân sự liên quan đến QSDĐ và tài sản gắn liền với đất” của tác giả
Võ Hải Phƣơng đăng trên tạp chí kiểm sát số 21 (tháng 11/2014); bài viết
“Quyền sử dụng đất của người nước ngoài - kinh nghiệm của các nước trên thế
giới và quy định hiện hành của Việt Nam” đăng trên tạp chí thông tin pháp luật
dân sự, đăng ngày 19/12/2016 bởi Civillawinfor vv....
Nhìn chung, các công trình khoa học, các đề tài luận văn thạc sỹ, các
bài viết của các tác giả nêu trên ở góc độ nhất định đã nghiên cứu làm rõ một
số vấn đề lý luận cơ bản về tranh chấp đất đai và tranh chấp hợp đồng chuyển
nhƣợng quyền sử dụng đất; pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai và giải
quyết tranh chấp về hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất. Với nhiều
cách tiếp cận và phạm vi nghiên cứu khác nhau, các công trình khoa học nêu

3


trên đã có những đóng góp nhất định vào việc làm sáng tỏ những vấn đề lý
luận chung cũng nhƣ đánh giá luật thực định về hợp đồng chuyển nhƣợng
quyền sử dụng đất ở Việt Nam.
Tuy nhiên, ở những giai đoạn lịch sử khác nhau do những thay đổi về
điều kiện kinh tế - xã hội và ở những địa phƣơng khác nhau, do có sự khác
nhau về điều kiện kinh tế - xã hội mà thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng
chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất diễn ra khá đa dạng và phức tạp, nhiều qui
định pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử
dụng đất đã bộc lộ những bất cập, hạn chế nên cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu
và hoàn thiện cho phù hợp để các quy định của pháp luật đáp ứng đƣợc thực
tiễn đời sống kinh tế - xã hội nói chung trong giai đoạn hiện nay cũng nhƣ đáp
ứng điều kiện kinh tế- xã hội của từng địa phƣơng cụ thể. Đặc biệt là trong
giai đoạn hiện nay khi quá trình đô thị hóa đang phát triển mạnh mẽ, đất đai
trở thành một nguồn lực quan trọng và đƣợc giao dịch khá dễ dàng trong nền
kinh tế thị trƣờng, các quy định của pháp luật về hợp đồng chuyển nhƣợng

hành về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ; đánh giá
đƣợc thực tiễn giải quyết các tranh chấp về hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ
nói chung và giải quyết tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Bình nói riêng; đề
xuất đƣợc một số giải pháp góp phần hoàn thiện hơn pháp luật về giải quyết
tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, nhằm đảm bảo quyền
và lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp, đảm bảo lợi ích Nhà nƣớc, lợi ích
chung của xã hội; góp phần bảo đảm các quy định pháp luật đƣợc nhận thức
và thực hiện thống nhất trong giai đoạn hiện nay.
4. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là các quan hệ pháp luật về hợp
đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, quan hệ pháp luật về giải quyết tranh
chấp hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ nói chung và tại Tòa án nhân dân tỉnh
Quảng Bình nói riêng.

5


5. Nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của đề tài
Để thực hiện đƣợc mục tiêu nghiên cứu nêu trên, đề tài tập trung vào
những nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sau:
- Nghiên cứu làm rõ hơn những vấn đề lý luận cơ bản về chuyển
nhƣợng quyền sử dụng đất, hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất,
vấn đề tranh chấp và giải quyết tranh chấp về hợp đồng chuyển nhƣợng
quyền sử dụng đất.
- Nghiên cứu làm rõ thực trạng các quy định của pháp luật về hợp đồng
chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất và pháp luật giải quyết tranh chấp về hợp
đồng chuyển nhƣợng QSDĐ.
- Nguyên cứu làm rõ thực trạng tranh chấp và giải quyết tranh chấp về hợp
đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Bình.
- Trên cơ sở nghiên cứu làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn giải

đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp
hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp
tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Bình.
7. Tính mới và những đóng góp của đề tài
- Các kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm rõ hơn một số vấn đề
lý luận cơ bản của pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển
nhƣợng QSDĐ nói chung và tại Tòa án nhân dân nói riêng.
- Đánh giá đƣợc thực trạng pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng
chuyển nhƣợng QSDĐ từ sau khi Luật Đất đai 2003, Bộ luật dân sự 2005, Bộ
luật TTDS 2004 đƣợc ban hành, đặc biệt là sau khi Luật đất đai 2013, Bộ luật
dân sự 2015, Bộ luật tố tụng dân sự 2015 có hiệu lực thi hành.
- Đề xuất đƣợc một số giải pháp cho các cơ quan xây dựng pháp luật
cũng nhƣ các cơ quan áp dụng pháp luật có thể tham khảo cho việc sửa đổi,
bổ sung hoàn thiện pháp luật đất đai nói chung và pháp luật về giải quyết
tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất nói riêng, góp phần

7


hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của
pháp luật tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Bình.
8. Bố cục của đề tài nghiên cứu
Ngoài phần mục lục, lời cam đoan, danh mục các từ viết tắt, danh mục
bảng số liệu, biểu đồ, phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,
bố cục của luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng, cụ thể:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về giải quyết tranh chấp hợp
đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất và pháp luật về giải quyết tranh chấp
hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất.
Chương 2: Thực trạng pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng
chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất và thực tiễn thực hiện pháp luật về giải

đất, không trả đủ tiền, không giao giấy tờ đất để làm thủ tục chuyển nhƣợng,
hoặc do giá đất tăng lên nên bên chuyển nhƣợng thấy bị hớ không muốn tiếp
tục thực hiện hợp đồng, có trƣờng hợp do không thỏa thuận việc ai là ngƣời đi
làm thủ tục chuyển nhƣợng, ai là ngƣời nộp thuế nên cũng xảy ra tranh chấp.
Tranh chấp đất đai là một thuật ngữ, một khái niệm rất phổ biến trong

9


đời sống xã hội. Thuật ngữ này không chỉ xuất hiện trong các văn bản pháp
luật mà còn xuất hiện thƣờng ngày trên các phƣơng tiện thông tin đại chúng,
trong đời sống nhân dân. Tuy nhiên, khái niệm tranh chấp hợp đồng chuyển
nhƣợng QSDĐ vẫn chƣa đƣợc chính thức giải thích mà chỉ đƣợc hiểu thông
qua các quy định của pháp luật về hợp đồng và giải quyết tranh chấp hợp
đồng chuyển nhƣợng QSDĐ.
Theo Từ điển Tiếng Việt thì “Tranh chấp là giành nhau một cách
giằng co cái không rõ thuộc về bên nào, là sự đấu tranh giằng co khi có ý
kiến bất đồng trong vấn đề quyền lợi giữa hai bên” [69, tr. 1313]. Trong tranh
chấp đất đai thì đối tƣợng tài sản mà các bên tranh chấp giằng co nhau chính
là quyền sử dụng đất. Theo Luật đất đai năm 2013 thì, “Tranh chấp đất đai là
tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều
bên trong quan hệ đất đai” [27, Điều 3, Khoản 24]. Nhƣ vậy, đối tƣợng của
tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất là các quyền và nghĩa
vụ của bên chuyển nhƣợng và bên nhận chuyển nhƣợng. Tức là trong quá
trình giao kết, thực hiện hợp đồng, các bên có những mâu thuẫn, bất đồng về
quyền và nghĩa vụ nên làm phát sinh tranh chấp.
Xuất phát từ khái niệm hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ thì tranh chấp
hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất đƣợc hiểu là sự mâu thuẫn, xung
đột giữa bên chuyển nhƣợng với bên nhận chuyển nhƣợng trong quá trình
thực hiện các quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng mà các bên đã tham gia ký kết

quyền sử dụng đất
Hoạt động giải quyết tranh chấp đất đai nói chung và giải quyết tranh
chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất nói riêng là vấn đề vô cùng
khó khăn và phức tạp. Bởi lẽ các bên tranh chấp đều cho rằng quyền và lợi ích
của mình bị xâm phạm nên thƣờng có sự mâu thuẫn, bất đồng hết sức gay gắt.
Các quan hệ tranh chấp phát sinh thƣờng đƣợc giải quyết theo các hình thức
nhƣ tự thƣơng lƣợng, thông qua trung gian hòa giải, thông qua cơ quan hành

11


chính Nhà nƣớc hoặc thông qua cơ quan tƣ pháp. Mặc dù, Nhà nƣớc luôn
khuyến khích các bên tự thƣơng lƣợng hòa giải với nhau nhƣng đối với loại
tranh chấp về đất đai và tranh chấp về hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử
dụng đất thƣờng rất căng thẳng nên vấn đề thƣơng lƣợng, hòa giải hầu nhƣ
chƣa phát huy đƣợc trong việc giải quyết dạng tranh chấp này. Do đó, khi
phát sinh tranh chấp các bên đƣơng sự chủ yếu lựa chọn cơ quan tƣ pháp là
Tòa án giải quyết.
Trong quá trình giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ
tồn tại hai dạng hợp đồng đó là hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ hợp pháp và
hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ không hợp pháp.
Hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất hợp pháp là dạng hợp
đồng thõa mãn các điều kiện về chủ thể, nội dung, hình thức hợp đồng và điều
kiện chuyển nhƣợng theo quy định của pháp luật, chẳng hạn nhƣ đất đƣợc
chuyển nhƣợng đã có giấy chứng nhận QSDĐ, không bị kê biên, không nằm
trọng diện quy hoạch giải phóng mặt bằng, chủ thể chuyển nhƣợng và nhận
chuyển nhƣợng có quyền chuyển nhƣợng và nhận chuyển nhƣợng, hợp đồng
chuyển nhƣợng đã đƣợc công chứng và đăng ký chuyển nhƣợng. Đối với các
tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất hợp pháp khi có tranh
chấp xảy ra thì việc giải quyết mâu thuẫn giữa các bên sẽ diễn ra dễ dàng và

xâm hại đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp
luật về đất đai” [59].
Tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ là một dạng của tranh
chấp đất đai, chính là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ giữa bên chuyển
nhƣợng với bên nhận chuyển nhƣợng trong quá trình giao kết, thực hiện hợp
đồng, khi các tranh chấp trong quan hệ pháp luật đất đai phát sinh nếu không
đƣợc giải quyết kịp thời sẽ ảnh hƣởng rất lớn đến mối quan hệ tình cảm họ
hàng giữa các bên, ảnh hƣởng đến tình hình chính trị của địa phƣơng và của
cả xã hội. Do đó, để giải quyết các tranh chấp về đất đai và tranh chấp về hợp

13


đồng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, Nhà nƣớc không ngừng đổi mới các
chính sách về quản lý và giải quyết tranh chấp đất đai. Tại Hội nghị Ban chấp
hành Trung ƣơng Đảng khóa XI về tiếp tục đổi mới chính sách pháp luật đất
đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới tạo nền tảng để đến
năm 2020 nƣớc ta cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp theo hƣớng hiện đại
“Các cơ quan có thẩm quyền phải tập trung giải quyết kịp thời, dứt điểm các
tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai theo đúng quy định của pháp luật về
khiếu nại tố cáo, tố tụng hành chính, tố tụng dân sự, công bố công khai kết
quả giải quyết”.
Từ những phân tích nêu trên có thể đƣa ra khái niệm về giải quyết tranh
chấp hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ: Giải quyết tranh chấp hợp đồng
chuyển nhượng quyền sử dụng đất là việc loại bỏ các mâu thuẫn, bất đồng
phát sinh giữa các bên trong quá trình giao kết, thực hiện hợp đồng nhằm
bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia hợp đồng chuyển
nhượng và lợi ích chung của xã hội.
1.2. Pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng
quyền sử dụng đất

Với tƣ cách là đại diện chủ sở hữu, Nhà nƣớc quy định khá chặt chẽ các điều
kiện về chuyển nhƣợng QSDĐ nhƣ chủ thể, trình tự, thủ tục, quyền nghĩa vụ
của các bên, loại đất đƣợc chuyển nhƣợng nhằm đảm bảo sự thống nhất trong
việc quản lý của Nhà nƣớc đối với đất đai.
Tuy nhiên, để có thể hiểu đƣợc bản chất của quá trình giải quyết tranh
chấp về hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ thì việc xây dựng một khái niệm
cũng nhƣ hiểu rõ các đặc điểm có liên quan luôn đƣợc chú trọng, đặc biệt là
hình thành khái niệm về pháp luật giải quyết tranh chấp của hợp đồng chuyển
nhƣợng QSDĐ. Trên thực tế đối với vấn đề này mặc dù rất quan trọng nhƣng
cho tới nay, pháp luật nƣớc ta vẫn chƣa có một quy định nào để xác định khái

15


niệm về vấn đề này. Khái niệm này chỉ đƣợc nghiên cứu dƣới góc độ là một
khái niệm khoa học lý luận chung.
Pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhƣợng quyền sử
dụng đất là hệ thống các quy phạm pháp luật quy định về việc giải quyết những
tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ pháp luật
chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất. Việc giải quyết tranh chấp hợp đồng
chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất phải dựa trên các quy tắc chung trong quan
hệ pháp luật giải quyết tranh chấp đất đai và có thể giải quyết theo các phƣơng
thức phù hợp nhƣ tự thƣơng lƣợng, thông qua trung gian hòa giải hoặc thông
qua các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền nhƣ Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân
dân. Tuy nhiên, các tranh chấp về hợp đồng chuyển nhƣợng QSDĐ chủ yếu
đƣợc giải quyết tại cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền vì bản chất của loại tranh
chấp này là phức tạp gay gắt không thể hòa giải, thƣơng lƣợng.
Quá trình giải quyết tranh chấp đất đai thông qua các cơ quan nhà nƣớc
có thẩm quyền là việc áp dụng các quy định của pháp luật nhằm giải quyết bất
đồng, mâu thuẫn giữa các cá nhân, tổ chức và trên cơ sở đó phục hồi các