MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên có tiềm năng thuỷ điện rất lớn,
hàng trăm thuỷ điện đã và đang xây dựng mang lại hiệu quả thiết thực về kinh
tế-xã hội, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn miền núi trong khu vực.
Tuy nhiên, việc xây dựng các công trình thuỷ điện tác động không ít đến đời
sống các mặt của đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng nằm trong dự án.
Trong những năm qua, công tác vận động đồng bào dân tộc thiểu số tái
định cư để xây dựng các công trình thuỷ điện đã đem lại một số kết quả. Công
tác vận động góp phần tạo ra sự đồng thuận của đồng bào dân tộc thiểu số đối
với chủ trương, chính sách tái định cư; tham gia giám sát các vấn đề tái định
cư và chương trình phát triển cộng đồng định cư, định canh dài hạn; góp phần
giảm thiểu những tác động tiêu cực trong quá trình giải toả, di dời, bố trí tái
định cư, ổn định đời sống nhân dân.
Tuy nhiên, thực tế hầu hết các dự án thuỷ điện trong khu vực khi thực
hiện chính sách di dân vẫn còn nhiều vướng mắc; chủ dự án và các cơ quan
hữu quan chưa ứng dụng và thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở, theo phương
châm: “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, thường đặt nặng các biện
pháp hành chính để đưa ra các quyết sách về di dời, tái định cư nên dẫn đến
vội vàng, duy ý chí, thiếu khoa học. Mặt trận và các đoàn thể vùng dự án chưa
được tham gia ngay từ khâu xây dựng chính sách đền bù, tái định cư mà chỉ
vào cuộc khi phát sinh, khiếu kiện. Mặt khác, phương thức và nội dung vận
động của Mặt trận và các đoàn thể còn xơ cứng, chưa phù hợp tâm lý, tập
quán và ý nguyện của đồng bào dân tộc thiểu số nên hiệu quả đem lại thấp.
Mối quan hệ phối hợp giữa Ban quản lý công trình với địa phương chưa được
chặt chẽ trong quá trình vận động nhân dân. Vì vậy, tâm trạng đông đảo nhân
dân trong vùng dự án lo lắng, thắc mắc, không an tâm tái định cư, một số nơi
đồng bào dân tộc thiểu số bất bình, khiếu kiện tập thể. Trong số 11 dự án thủy
điện được tỉnh UBND tỉnh Đắk Nông phê duyệt và thực hiện thì đến nay nổi
cộm là dự án thủy điện Đồng Nai 3 xây dựng tại huyện Đăk Glong, tỉnh Đăk
Nông và huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng; khởi công ngày 21/12/2003 do Tập

kết 15 năm thực hiện công tác tái định cư các dự án thuỷ lợi, thuỷ điện ngày
17/4/2007 do Bộ NN&PTNT tổ chức; tài liệu Hội thảo “Đánh giá tác động
môi trường chiến lược của việc phát triển thuỷ điện lưu vực sông Vu Gia –
Thu Bồn” do UBND tỉnh Quảng Nam tổ chức ngày 17/8/2007….
Các bài viết trên các tạp chí: “Tái định cư cho các công trình thuỷ điện ở
Việt Nam” của PGS, TS Đặng Nguyên Anh trên Tạp chí Cộng sản ngày
2


01/8/2007; “Chính sách di dân, tái định cư phục vụ các công trình quốc gia ở
vùng dân tộc và miền núi - những vấn đề cấp bách đặt ra cần giải quyết” của
đồng chí Lã Văn Lý - Cục HTX và PTNT (Bộ NN&PTNT) trên trang tin điện
tử Uỷ ban Dân tộc; “Một số vấn đề tái định cư liên quan đến đồng bào dân tộc
thiểu số ở các công trình thuỷ điện ở nước ta” của Nguyễn Lâm Thanh - Vụ
Chính sách dân tộc (Uỷ ban Dân tộc) trên Tạp chí lý luận của Uỷ ban Dân
tộc… và một số bài viết trên các báo, tạp chí phản ảnh công tác tái định cư ở
công trình thuỷ điện Pleil Krông, thuỷ điện Ya Ly (Kon Tum), Sông Tranh 2,
A Vương (Quảng Nam), Đồng Nai 3 (Đăk Nông).
Các đề tài khoa học, điển hình như: đề tài khoa học “Công tác vận động
tái định cư đối với đồng bào dân tộc thiểu số trong các khu vực có công trình
thuỷ điện ở miền Trung và Tây Nguyên - Thực trạng và giải pháp”, mã số
KHBĐ (2009) – 53, tác giả Võ Tưởng, Ban Dân vận Trung ương; “Hệ thống
các văn bản chính sách về công tác định canh định cư, di dân phát triển vùng
kinh tế mới” của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; “Chinh sach phat
triên xã hôi và quan lý phat triên xã hôi đôi vơi cac vung dân tôc thiêu sô Tây
Băc, Tây Nguyên, Tây Nam Bô – Cơ sở lý luân và thưc tiên”. Đề tai khoa hoc
câp nha nươc KX.10.02/06-10, 2010…
Báo cáo “Tình hình tái định canh, định cư và công tác bồi thường, hỗ
trợ, giải phóng mặt bằng dự án thủy điện Đồng Nai 3” của Ủy ban nhân dận
huyện Đăk Glong, tỉnh Đăk Nông tháng 1/2017 … và nhiều bài báo, bài viết

kiến nghị, đề xuất các giải pháp để các cấp, các ngành chức năng xem xét chỉ
đạo, tổ chức thực hiện tốt, có hiệu quả chính sách tái định cư do xây dựng các
công trình thủy điện, đảm bảo sự hưởng lợi về mặt tinh thần và vật chất cho
người dân.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu một số cơ sở lý luận về thực hiện chính sách di dân tái
định cư.
- Vận dụng lý thuyết về chính sách công để phân tích, đánh giá thực
trạng việc thực hiện chính sách di dân tái định canh, định cư làm thủy điện
(qua thực tiễn nghiên cứu việc thực hiện tái định canh, định cư tại dự án Thủy
điện Đồng Nai 3, xã Đăk Plao, huyện Đăk Glong, tỉnh Đặ Nông).
- Đề xuất các giải pháp hỗ trợ người dân, đảm bảo an ninh xã hội và ổn
định tình hình an ninh, chính trị, kinh tế xã họi của địa phương, giúp người
dân sớm ổn định cuộc sống.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Công tác thực hiện chính sách tái định canh, định cư tại xã Đăk Plao,
huyện Đăk Glong, tỉnh Đăk Nông (dưới góc độ khoa học chính sách công).
4


4.2. Phạm vi nghiên cứu:
Nghiên cứu việc thực hiện chính sách tái định canh, định cư (theo dự án
Thủy điện Đồng Nai 3) tại xã Đăk Plao, huyện Đăk Glong, tỉnh Đăk Nông.
Thời gian nghiên cứu: Tháng 4/2016 đến tháng 6/2017.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận
- Luận văn vận dụng cách tiếp cận đa ngành, liên ngành xã hội học và
phương pháp nghiên cứu chính sách công. Đó là cách tiếp cận quy phạm
chính sách công về chu trình chính sách từ hoạch định đến xây dựng, thực

đồng bào dân tộc thiểu số với những phong tục, tập quán riêng, từ đó nâng
cao hiệu quả chất lượng của chính sách trong những năm tiếp theo.
- Góp phần cung cấp thêm những cơ sở khoa học cho các cơ quan, ban
ngành trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách một cách hiệu quả
trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
7. Cơ cấu của luận văn
Luận văn bao gồm phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục
và 3 chương sau đây:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về vấn đề chính sách tái định canh,
định cư
Chương 2: Thực trạng việc thực hiện chính sách tái định canh, định cư
(Qua thực tiễn dự án thủy điện Đồng Nai 3 tại xã Đăk Plao, huyện Đăk
Glong, tỉnh Đăk Nông)
Chương 3: Xây dựng các giải pháp thực hiện chính sách tái định canh,
định cư trên địa bàn xã Đắk Plao.

6


CHƯƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÁI ĐỊNH CANH, ĐỊNH CƯ
1.1. Một số khái niệm cơ bản
Theo Quyết định 64/2014/QĐ-TTg ngày 18/11/2014 của Thủ tướng
Chính phủ, giải thích một số từ ngữ liên quan đến tái định cư, cụ thể như sau:
* Chính sách
Theo Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Đại học Quốc gia TP.HCM, 2010:
- Chính sách là: Chủ trương và các biện pháp của một đảng phái, một
chính phủ trong các lĩnh vực lĩnh vực chính trị - xã hội.
- Ổn định là làm cho trạng thái yên, không biến đổi đáng kể.

* Tái định định cư
Tái định cư là một vấn đề lớn của quốc gia, đặc biệt là các nước đang
phát triển trong những trường hợp điển hình như xây đập, làm đường, phát
triển đô thị. Một số khái niệm có liên quan đến "Tái định cư":
Thu hồi đất: Thu hồi đất đang sử dụng là hình thức chuyển giao quyền
sử dụng diện tích đất đai nhất định từ chủ thể này sang chủ thể khác. Hay:
Thu hồi đất là việc nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử
dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn
quản lý theo quy định của Luật đất đai năm 2003 26, Tr2, Điều 4.
Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước trả lại giá trị
quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.
Bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất là việc khôi phục lại giá trị tài sản, nguồn
sinh sống, lợi ích vật chất và tinh thần theo nghĩa rộng cho người sử dụng đất
bị ảnh hưởng do quá trình triển khai thực hiện dự án – là hình thức trách
nhiệm dân sự để bù đắp những tổn thất về vật chất tinh thần cho bên thiệt hại
nhưng thiệt hại này không phải do hành vi trái pháp luật (của nhà đầu tư hay
của Nhà nước) gây ra, mà thực chất là kết quả của chu trình “phá hủy – tái
tạo” trong quá trình phát triển đô thị và kinh tế – xã hội.
Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu
hồi thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời
đến địa điểm mới.
Như vậy, Tái định cư là một khái niệm mang nội hàm khá rộng, dùng để
chỉ những ảnh hưởng tác động đến đời sống của người dân do bị mất tài sản
và nguồn thu nhập trong quá trình phát triển dự án gây ra, bất kể có phải di
chuyển hay không và các chương trình nhằm khôi phục cuộc sống của họ. Tái
8


định cư bao hàm cả việc thực hiện chính sách bồi thường thiệt hại khi thu hồi
đất. Tái định cư theo nghĩa hẹp là quá trình di chuyển người dân đến nơi ở

9


- Tái định cư bắt buộc: để thực hiện các dự án phục vụ lợi ích chung.
Nhìn chung các quốc gia trên thế giới đều xác lập quyền ưu tiên của nhà nước
trong việc thu hồi đất để thực hiện các dự án này ví lợi ích quốc gia.
- Tái định cư tự nguyện: thông thường trong các dự án cải tạo đô thị ở
quy mô nhỏ, vì lợi ích trực tiếp của những người tham gia thực hiện dự án.
Trong những năm qua, bên cạnh nhiều kết quả đạt được trong công tác
tái định canh, định cư đối với đồng bào vùng thủy vẫn còn nhiều vấn đề chính
sách cần giải quyết. Việc tái định cánh, định cư, nhất là tái định canh, định cư
của đồng bào dân tộc thiểu số đã làm xáo trộn vấn đề đất đai, tác động xấu
đến môi trường sinh thái, làm phức tạp vấn đề tôn giáo, xã hội, kinh tế... đặt
ra những bài toán phức tạp trong phát triển kinh tế, an sinh xã hội, ổn định an
ninh, quốc phòng.
Trong khi đó, công tác quản lý dân cư; quản lý đất đai, tài nguyên và môi
trường của chính quyền các cấp bộc lộ yếu kém (cả nơi đi và đến). Chính
quyền địa phương ở nơi đến càng thực hiện tốt dự án sắp xếp, ổn định dân tái
định cư thì càng tạo nên sức hút một bộ phận đồng bào hiện còn sinh sống ở
những vùng điều kiện sản xuất và đời sống khó khăn, thiếu nước, thiếu đất ở,
đất sản xuất sẽ tiếp tục di cư đến vùng đất mới, tạo nên sức ép ngày càng lớn
cho công tác quản lý và ổn định đời sống nhân dân. Chính vì thế, cùng với
việc thực hiện đồng bộ các chính sách về đất đai, tôn giáo, kinh tế, văn hóa,
an ninh - chính trị..., để thực hiện tốt công tác ổn định cuộc sống cho đồng
bào tái định cư cần giải quyết được cho được mâu thuẫn vừa ổn định đời sống
kinh tế, văn hóa, tinh thần của đồng bào, vừa đảm bảo thực hiện chính sách
của Nhà nước, nhất là tăng trưởng kinh tế gắn với ổn định chính trị vùng Tây
Nguyên nói chung và tỉnh Đắk Nông nói riêng.
1.2. Quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà
nước về di dân tái định cư làm công trình thủy điện