Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
CHƯƠNG I
MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ LẬP TRÌNH VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH
Tiết PPCT: 1 Bài 1 : KHÁI NIỆM LẬP TRÌNH VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH
I. Mục tiêu
+ Kiến thức:
Hiểu khả năng của ngôn ngữ lập trình bậc cao, phân biệt được với ngôn ngữ máy và
hợp ngữ.
Hiểu ý nghĩa và nhiệm vụ của chương trình dịch. Phân biệt được biên dịch và thông
dịch.
+ Thái độ: Ham muốn tìm hiểu các ngôn ngữ lập trình.
II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
+ Giáo viên:
+ Học sinh: Đọc trước SGK, xem lại một số kiến thức Tin học lớp 10.
III. Phương pháp: Diễn giải, đàm thoại, giải quyết tình huống có vấn đề.
IV. Tiến trình bài học:
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình
TG Hoạt động của học sinh Hoạt động của giáo viên Ghi bảng
3’
4’
-Quan sát bài toán và trả lời câu
hỏi.
+Input: a, b
+Output: x=-b/a, vô nghiệm, vô số
nghiệm.
+B1: Nhập a, b.
B2: Nếu a<> 0 kết luận có
nghiệm x=-b/a.
B3: Nếu a=0 và b<>0, kết luận
vô nghiệm.
B4: Nếu a=0 và b=0, kết luận vô
+Ngôn ngữ máy, hợp ngữ và ngôn
ngữ bâc cao.
-Nghiên cứu SGK và trả lời câu
hỏi.
+ Chương trình viết bằng ngôn
ngữ máy có thể nạp trực tiếp vào
bộ nhớ và thực hiện ngay.
+ Chương trình viết bằng ngôn
ngữ lập trình bậc cao phải được
chuyển đổi thành chương trình
trên ngôn ngữ lập máy thì mới
thực hiện được.
-Phải sử dụng một chương trình
dịch để chuyển đổi.
nào để máy tính điện tử có thể
hiểu được thuật toán này ?
-Diễn giải: Hoạt động để diễn
đạt một thuật toán thông qua
một ngôn ngữ lập trình được
gọi là lập trình.
-Các em hãy cho biết khái
niệm về lập trình ?
- Kết quả của hoạt động lập
trình ?
-Ngôn ngữ lập trình gồm
những loại nào ?
-Theo các em chương trình
được viết bằng ngôn ngữ bậc
cao và chương trình được viết
bằng ngôn ngữ máy khác nhau
+ Chương trình đích là chương
trình thực hiện chuyển đổi sang
ngôn ngữ máy.
-Nghiên cứu SGK và trả lời câu
hỏi:
+Thông dịch:
B1: Kiểm tra tính đúng đắn của
câu lệnh tiếp theo trong chương
trình nguồn;
B2: Chuyển lệnh đó thành ngôn
ngữ máy
B3: Thực hiện các câu lệnh vừa
được chuyển đổi.
+Biên dịch:
B1: Duyệt, phát hiện lỗi, kiểm tra
-Theo các em đối với chương
trình dịch: chương trình nào là
chương trình nguồn và chương
trình đích
-Nêu vấn đề: Em muốn giới
thiệu về trường mình cho một
người khách du lịch quốc tế
biết tiếng Anh, có hai cách
thực hiện:
C1: Cần một người biết tiếng
Anh dịch từng câu nói của em
sang tiếng Anh cho người
khách. Cách mày gọi lag thông
dịch
C2: Em soạn nội dung giới
trong chương trình nguồn.
B2: Dịch toàn bộ chương trình
nguồn thành một chương trình
đích có thể thực hiện trên máy và
có thể lưu trữ để sử dụng lại khi
cần thiết
trình nguồn thành một
chương trình đích có thể
thực hiện trên máy và có
thể lưu trữ để sử dụng lại
khi cần thiết
Hoạt động 3(3’): Củng cố kiến thức
-Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình.
-Các ngôn ngữ lập trình: ngôn ngữ máy, ngôn ngữ bậc cao, hợp ngữ.
-Khái niệm chương trình dịch.
-Thông dịch và biên dịch.
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
Ngày soạn:
Tiết PPCT: 2
Bài 2: CÁC THÀNH PHẦN CỦA NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức:
- Biết ngôn ngữ lập trình có ba thành phần cơ bản là: Bảng chữ cái, cú pháp và ngữ nghĩa. hiểu
được ba thành phần này
- Biết một số khái niệm: Tên, tên chuẩn, tên dành riêng(từ khoá), hằng và biến.
2. Kỹ năng:
- Phân biệt được ba thành phần:bảng chữ cái ,cú pháp và ngữ nghĩa
- Phân biệt được tên, hằng và biến. biết đặt tên đúng
3. Tư duy và thái độ :
7’
12’
8’
8’
3’
HS chú ý
HS lắng nghe
Khác nhau: Dấu cộng
trong (1) là cộng 2 số thực
cong trong (2) là cộng
trong 2 số nguyên
HS lắng nghe và ghi chép.
H ĐTP2: Giới thiệu bảng chữ cái
GV treo bảng phụ 1 (SGK Trang 9)
- Bảng chữ cái trong ngôn ngữ
lập trình khác nhau có sự khác
nhau. Ví dụ bảng chữ cái trong
ngôn ngữ lập trình C
++
chỉ khác
pascal là sử dụng thêm các kí tự
như dấu nháy kép(“), dấu sổ
ngược(\), dấu chấm than(!).
- HĐTP3: Giớ thiệu cú pháp
- Cú pháp ngôn ngữ lập trình
khác nhau cũng khác nhau ngôn
ngữ pascal dùng cặp từ Begin-
End để gộp nhiều lệnh thành một
lệnh nhưng trong C
++
các tổ hợp kí tự trong
chương trình.
- Các lỗi cú pháp được
chương trình dịch phát
hiện và thông báo cho
người lập trình biết.
chương trình không
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
còn lỗi cú pháp thì mới
có thể dịch sang ngôn
ngữ máy.
- Lỗi ngữ nghĩa được
phát hiện khi chạy
chương trình
Hoạt động 2: Giới thiệu Tên(15’)
TG HĐ CỦA HS HĐ CỦA GV GHI BẢNG
5’
4’
Lắng nghe và ghi chép
- Trong các ngôn ngữ lập trình nói
chung,các đối tượng sử dụng
trong chương trình đều phải đặt
tên để tiện cho việc sử dụng. Việc
dặt tên trong các ngôn ngữ khác
nhau là khác nhau,có ngôn ngữ
phân biệt chữ hoa,chữ thường, có
ngôn ngữ không phân biệt chữ
hoa, chữ thường.
- Ngôn ngữ lập trình pascal không
những tên được ngôn ngữ
lập trình quy định với ý
nghĩa riêng xác định mà
người lập trình không được
dùng với ý nghĩa khác
- Tên dành riêng được gọi là
từ khoá
- Ví dụ: một số tên dành
riêng:
- Trong pascal : program,
uses, var, const, ....
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
5’
5’
- Trong c
++
: main, include,
if,...
- * Tên chuẩn: là nhữnh tên
được ngôn ngữ lập trình
dùng với ý nghĩa nhất định
nào đó. Trong các thư viện
của ngôn ngữ lập trình.
- Ví dụ : Một số tên chuẩn
- Trong pascal: real, integer,
char, ...
- Trong c
++
: cin, count,...
- - Các ngôn ngữ lập trình
thường có:
- + Hằng số học: số nguyên
hoặc số thực
- + Hăng logic: Là cácgiá trị
đúng hoặc sai
- Ví dụ ( bảng phụ 2:vd về
hằng sgk trang 12)
- * Biến:Là đại lượng được
đặt tên, dùng để lưu trữ gí
trị và giá trị có thể được
thay đổi trong quá trình
thực hiện chương trình
- Biến phải khai báo trước
khi sử dụng.
- C. Chú thích:
- - Trong khi viết chương
trình có thể viết các chú
thích cho chương trình.
Chú thích không làm ảnh
hưởng đến chương trình
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
3’ kết quả - Trong pascal chú thích
được đặt trong {} hoặc (*
*)
- Trong C
++
chú thích đặt
trong: /* */
- Thuyết trình, vấn đáp
IV. Tiến trình bài học:
1. Ổn định lớp và kiểm tra sĩ số.
2. Kiểm tra bài cũ.
3. Tiến trình tiết dạy:
TG Hoạt động của học sinh Hoạt động của giáo viên Ghi bảng
5 ‘ - Đọc yêu cầu của câu hỏi
và bài tập cuối chương
trang 13 SGK.
- Suy nghĩ để đưa ra
phương án trả lời.
- Suy nghĩ, trả lời câu hỏi.
- ĐVĐ: Trước khi giải bài tập
trong SGK, các em tự ôn lại
một số kiến thức mà chúng ta
đã học ở các bài trước dựa
trên yêu cầu của câu hỏi
trang 13 SGK.
- Đặt câu hỏi số 1: Tại sao
Bài: BÀI TẬP CHƯƠNG 1
1. Câu 1:
- Ngôn ngữ bậc cao gần
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
10 ‘
10’
- Suy nghĩ, trả lời câu hỏi.
- Suy nghĩ, trả lời câu hỏi,
cho ví dụ
- Suy nghĩ, trả lời, giải thích
thể thực hiện trên nhiều
máy tính khác nhau.
- Chương trình viết bằng
ngôn ngữ bậc cao dễ
hiểu, dễ hiệu chỉnh và dễ
nâng cấp.
- Ngôn ngữ bậc cao cho
phép làm việc với nhiều
kiêu dữ liệu và cách tổ
chức dữ liệu đa dạng,
thuận tiện cho mô tả
thuộc toán.
2. Câu 2:
- Chương trình dịch là
chương trình đặc biệt, có
chức năng chuyển đổi
chương trình được viết
trên ngôn ngữ lập trình
bậc cao thành chương
trình thực hiện được trên
máy tính cụ thể.
Chương trình nguồn
Chương trình dịch
Chương trình đích
3. Câu 3:
- Trình biên dịch: duyệt,
kiểm tra, phát hiện lỗi,
xác định chương trình
nguồn có dịch được
không? dịch toàn bộ
e) A20
f) 1.06E-15
g) 4+6
h) ‘C
i) ‘TRUE’
- Nhận xét, giải thích
4. Câu 4:
- Tên dành riêng không
được dùng khác với ý
nghĩa đã xác định, tên
chuẩn có thể dùng với ý
nghĩa khác.
VD:
Tên dành riêng trong Pascal:
program, uses, const, type,
var, begin, end.
Tên chuẩn: trong Pascal abs,
integer.
5. Câu 5: Gợi ý: Trong
Pascal tên (do người lập
trình đặt) được đặt tuân
theo các quy tắc sau:
- Chỉ bao gồm chữ cái, chữ
số và dấu gạch dưới;
- Không bắt đầu bằng chữ
số;
- Độ dài theo quy định của
chương trình dịch (TP
không quá 127 kí tự, Free
Pascal không quá 255 kí
3. Tư duy – thái độ:
Tư duy logic.
II - Chuẩn bị.
1. Giáo viên : Máy tính, một số ví dụ minh hoạ.
2. Học sinh : SGK
III – Phương pháp dạy học:
- Đặt vấn đề hướng dẫn học sinh nắm bắt vấn đề
- Hoạt động nhóm.
IV - Tiến trình bài học
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.( 10’ )
Câu 1: Có mấy loại tên trong ngôn ngữ Pascal ?.
Câu 2: Khái niệm hằng và biến ?
Hoạt động 2: Cấu trúc chung.
TG HĐ Giáo viên HĐ Học sinh Trình bày bảng
10’ Cho học sinh đọc phần “ cấu trúc
chung “
Hỏi: “ Cáu trúc chung gồm máy
phần “
Yêu cầu học sinh đọc SGK phần
khai báo. Sau đó trả lời câu hỏi.
+ Trong phần khai báo có những
phần khai báo
Tập hợp số tự nhiên,nguyên,
hữu tỉ, thực.
Đọc sách.
Bài: CẤU TRÚC
CHƯƠNG TRÌNH
Hoạt động 3. Một số kiển dữ liệu chuẩn.
7’ Yêu cầu học sinh nghiên cứu sách.
Trả lời các câu hỏi sau:
3. khai báo hằng
const <tên hằng=gía
trị>;
+ ví dụ: N=100;
8’ Cho học sinh đọc ví dụ đơn giản
trong SGK (trang 19)
Giải thích từng dòng lệnh
4.khai báo biến
var <danh sách biến>;
Hoạt động 4 . Khai báo biến.
10’ Yêu cầu học sinh nghiên cứu sách
GK và cho biết vì sao phải khai báo
biến ?
ĐỌC sách.
Mọi biến dùng trong chương
trình đều phải được khai báo
tên biến và kiểu dữ liệu của
biến. Tên biến dùng để xác
lập quan hệ giữa biến với địa
chỉ bộ nhớ nơi lưu giữ giá trị
của biến.
Khai báo biến.
Var <danh sách
biến>:<kiểu dữ liệu>;
+Danh sách biến: SGK
(trang 19)
+Kiểu dữ liệu : SGK
(trang 19)
Ví dụ: trong chương
trình ta cần dùng biến a
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
Begin
Write(‘chao cac ban’);
End.
là phần thân chương trình.
Hai chương trình cùng thực
hiệnmột công việcnhưng viết bằng 2
ngôn ngữ khác nhau nên hệ thống
các câu lệnh trong chương trình
cũng khác nhau
Cho học sinh quan sát
nhận xét 2 chương trình
trong 2 ngôn ngữ khác
nhau
Program vd1;
Begin
Write(‘chao cac
ban’);
End.
- Trong ngôn
ngữ C++:
#include
<stdio.h>
main()
{
pri ntf(“ chao
các ban”);
}
Hoạt động 6: Củng cố.
Xem có mấy loại kiểu dữ liệu chuẩn ?
10’
Trong toán học để thực hiện
được tính toán cần phải có các
tập số. Đó là các tập số nào ?
Trong lập trình Pascal cũng
có các tập hợp, mỗi tập hợp có
1 giới hạn nhất định.
Tập hợp số tự nhiên,nguyên,
hữu tỉ, thực.
Đọc sách.
Hoạt động 3. Một số kiển dữ liệu chuẩn.
7’ Yêu cầu học sinh nghiên cứu
sách. Trả lời các câu hỏi sau:
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
- Có bao nhiêu dữ liệu
chuẩn trong ngôn ngữ
Pascal ?
- Trong ngôn ngữ Pascal,
có những kiểu nguyên nào
thương dùng, phạm vi biểu
diễn của mỗi loại.
- Trong ngôn ngữ Pascal,
có những kiểu thực nào
thương dùng, phạm vi biểu
diễn của mỗi loại.
- Có 4 kiểu : kiểu
nguyên, thực, kí tự, lôgic.
- Có 4 loại : Byte, word,
integer, logint
dùng biến a kiểu số nguyên, b kiểu
số thực
Var a : integer;
b : real;
5’ Cho ví dụ:
Var x,y,z : Word;
H: in teger;
Yêu cầu học sinh cho ý
kiến về ví dụ.
Khai báo x,y,z đúng, H
sai
Hoạt động 5: Củng cố.
Xem có mấy loại kiểu dữ liệu chuẩn ?
Cấu trúc khai báo biến ?
BTVN.
Mỗi em cho ví dụ về Khai báo biến ( hôm sau trả lời).
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
Ngày soạn:
Tiết PPCT: 6
Bài 6: PHÉP TOÁN - BIỂU THỨC - CÂU LỆNH GÁN
I / Mục tiêu dạy học:
1. Kiến thức :
- Biết được các phép toán thông dụng trong NNLT
- Biết cách diễn đạt một biểu thức trong NNLT
- Biết được chức năng của lệnh gán và cấu trúc của nó
- Nắm vững một số hàm chuẩn thông dụng trong NNLT Pascal.
2. Kỹ năng:
- Nhận biết được các phép toán để xây dựng biểu thức cho hợp lý.
- Sử dụng được một số lệnh gán khi viết chương trình đơn giản.
- Các phép toán đó có dùng
trong NNLT hay không?
+ Một số phép toán dùng được
và một số phép toán phải sử
dụng từ các phép tóan khác .
- Ghi một số phép toán lên bảng.
- Phép DIV, MOD được sử dụng
cho kiểu dữ liệu nào?
- Kết quả của phép toán quan hệ
thuộc kiểu dữ liệu nào?
Suy nghĩ và đưa ra một số
phép toán thường dùng:
Phép cộng, trừ, nhân,
chia ...
Nghiên cứu SGK và cho
biết các nhóm phép toán
- Chỉ được sử dụng cho
kiểu số nguyên.
- Kiểu logic
phép toán, câu lệnh gán và
biểu thức, các khái niệm này
chỉ được xét trong NNLT
Pascal.
1. Phép toán:
NNLT Pascal sử dụng một số
phép toán như sau:
+ Số nguyên: + , - , *, / ,
DIV, MOD.
+ Số thực: + , - , *, / ,
+ Phép toán quan hệ: <, <=, >
4x - 2y
x +
yx
−
1
c
b
a
cba
+
++
2
-
ac
cb
−
2
- Trong toán học ta đã làm quen
với một số hàm số học, hãy kể
tên?
- Muốn tính ax
2
+ 1 ta viết thế
nào?
- Muốn tính
x
,
x
, sinx ... ta
làm thế nào?
* Chú ý :
Thứ tự thực hiện các phép
toán:
+ Trong ngoặc trước, ngoài
ngoặc sau.
+ Nhân, chia, chia nguyên,
chia lấy dư trước, cộng, trừ
sau.
3. Hàm số học chuẩn:
Cách viết cho một số hàm số
học chuẩn :
Tên hàm (đối số)
+ Đối số là một hay nhiều biểu
thức số học đặt trong dấu
ngoặc ( ) sau tên hàm .
VD: (SGK - 26).
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
Hãy biểu diễn biểu thức toán
trong biểu thức trong NNLT.
-Trong lập trình ta phải so sánh
2 giá trị nào đó trước khi thực
hiện lệnh bằng cách sử dụng
biểu thức quan hệ . Biểu thức
quan hệ còn gọi là biểu thức so
sánh được dùng để so sánh 2 giá
trị đúng hoặc sai.
- Cho một ví dụ về biểu thức
quan hệ
- Kết quả mà phép toán quan hệ
- Biểu thức logic đơn gảin là
hằng hoặc biến logic.
- Dùng để liên kết nhiều biểu
thức quan hệ lại với nhau.
VD: ( SGK - 28)
Hoạt động 3: Tìm hiểu lệnh gán.
a) Mục tiêu: HS biết đọc chức năng cấu trúc chung của lệnh gán trong NN Pascal, viết lệnh đúng
khi lập trình.
b) Nội dung:
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
- Lệnh gán dùng để tính giá trị một biểu thức và chuyển nó vào một biến.
- Cấu trúc: Tên biến:= biểu thức
c) Các bước tiến hành:
TG Hoạt động GV Hoạt động HS Ghi bảng
12’ Mỗi NNLT có cách viết lệnh
gán khác nhau, chẳng hạn như
trong Pascal có lệnh gán sau:
i : = 8 + 1
- Giải thích: Lấy 8 cộng với 1,
đem kết quả đặt vào i , ta được y
= 9.
- Cần chú ý điều gì khi viết lệnh
gán?
- Phân tích câu trả lời của học
sinh sau đó tổng hợp lại .
- Lệnh gán là gì ?
- Minh họa một vài ví dụ khác
khi sử dụng lệnh gán trên bảng.
Treo tranh lên bảng và giới thiệu
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
- Quan sát và trả lời:
i = 3 và j = 4
Hoạt động 4: Củng cố, dặn dò:(2’)
- Nhắc lại một số khái niệm mới về:
+ Các phép toán : Số học, quan hệ, logic.
+ Cấu trúc lệnh trong Pascal: tên_biến := biểu_thức;
- Làm các bài tập 5, 6, 7, 8 SGK trang 35 - 36
- Xem trước bài: Các thủ tục chuẩn vào/ ra đơn giản
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
Ngày soạn:
Tiết PPCT: 7
BÀI 7-8 THỦ TỤC CHUẨN VÀO/ RA ĐƠN GIẢN - SOẠN THẢO, DỊCH,
THỰC HIỆN VÀ HIỆU CHỈNH CHƯƠNG TRÌNH
I. Mục tiêu
1 Kiến thức:
+ Biết các lệnh vào ra đơn giản để nhập dữ liệu từ bàn phím hoặc đưa dữ liệu ra màn hình.
+ Viết được một số lệnh vào/ ra đơn giản.
+ Biết các bước: Soạn, dịch, thực hiện và hiệu chỉnhchương trình.
2 Thái độ: Ham muốn tìm hiểu các biên soạn và thực hiện chương trình.
II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
+ Giáo viên: một số ví dụ.
+ Học sinh: Đọc trước SGK.
III. Phương pháp:
+ Diễn giải, đàm thoại, giải quyết tình huống có vấn đề.
IV. Tiến trình bài học:
Hoạt động 1: tìm hiểu thủ tục nhập dữ liệu từ bàn phím.
TG Hoạt động của học sinh Hoạt động của giáo viên Ghi bảng
+ Khi nhập giá trị cho các biến
thủ tục, những giá trị này được
gõ cách nhau một dấu cách
hoặc phím Enter.
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Trường THPT Cheguevara Tổ vật lý- tin học
Hoạt động 2: tìm hiểu thủ tụcđưa dữ liệu ra màn hình.
TG Hoạt động của học sinh Hoạt động của giáo viên Ghi bảng
-Trả lời
- Trên đây là thủ tục nhập dữ
liệu vào còn xuất ra thí sao?
- Trường hợp thủ tục
WRITELN; không có tham số
thì thì thủ tục có tác dụng để
làm gì?
- Trường hợp thủ tục
WRITELN; không có tham số
thì thì thủ tục có tác dụng đưa
con trỏ xuống dòng tiếp theo.
- Độ rộng, số chữ số thập
phân là các hằng nguyên
dương.
2. Đưa dữ liệu ra màn hình
Trong pascal cung cấp thủ tục
chuẩn:
write(<Danh sách kết quả ra>);
hoặc writeln(<Danh sách kết quả
ra>);
trong đó <Danh sách kết quả
ra>có thể tên biến đơn, biểu
- Khi soạn thảo muốn xuống
dòng nhấn Enter.
- Ghi file vào đĩa: F
2
- Mở file đã có: F
3
- Biêng dịch chương trình:
Alt +F
9
- Chạy chương trình: Ctrl +
F
9
- Đóng cửa sổ chương trình:
Alt + F
3
- Thoát khỏi phần mền: Alt +
X
Hoạt động 4 : củng cố:
- Về nhà làm bài tập trong sách trang 35,36.
GV: Trần Lâm Ngân Giáo án Tin học lớp 11
Copyright: Tài liệu đại học ©