TRẦN THỊ HIỀN LƯƠNG

MODULE TH

12
LËp kÕ ho¹ch
d¹y häc tÝch hîp
c¸c néi dung gi¸o dôc
ë tiÓu häc

|

7


A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

Tích h p là m t trong nh ng quan i m phát tri n ch ng trình giáo
d c ph thông c a m t s n c trên th gi i. Vi t Nam, t cu i nh ng
n m 80 c a th k XX, v n tích h p ã c nghiên c u và n n m
2000 ã b t u tri n khai ti u h c.
M t trong nh ng i m i m i c n b n c a ch ng trình giáo d c ti u
h c hi n nay so v i ch ng trình tr c ây là cao quan i m tích h p.
Tích h p (intergration) là s k t h p các thành ph n n l thành m t h
th ng thu n nh t nh m gi m thi u nh ng ho t ng phân tán ho c
ch ng chéo và t ng hi u qu t ng th . Thu t ng này trong giáo d c ch
s k t h p nhi u m ng ki n th c và k n ng liên quan v i nhau trong
m t ch ng trình, th m chí m t ti t h c, m t bài t p, nh m t ng c ng
hi u qu giáo d c và ti t ki m th i gian h c t p. D y h c theo quan i m
tích h p trong ch ng trình giáo d c ph thông nói chung, ch ng trình
ti u h c nói riêng không ch là m t gi i pháp x lí mâu thu n gi a

Ch ng trình ti u h c và quan i m d y h c tích h p. Các n i dung c
tích h p giáo d c trong các môn h c và ho t ng giáo d c ti u h c.
Th c tr ng d y h c tích h p các n i dung giáo d c ti u h c.
K n ng l a ch n ph ng pháp, k thu t d y h c phù h p v i vi c d y
h c tích h p.
Th c hành l p k ho ch bài h c tích h p các n i dung giáo d c.
B. MỤC TIÊU
H c xong module này, h c viên có kh n ng:

— Hi u rõ ch ng trình ti u h c và quan i m d y h c tích h p th hi n
trong ch ng trình các môn h c. Nh n bi t rõ các n i dung c tích
h p giáo d c trong các môn h c và ho t ng giáo d c ti u h c.
— ánh giá th c tr ng d y h c tích h p các n i dung giáo d c tr ng
ti u h c.
— L a ch n ph ng pháp, k thu t d y h c phù h p v i vi c d y h c
tích h p.
— L p c k ho ch d y h c tích h p các n i dung giáo d c.
C. NỘI DUNG
Hoạt động 1: Tìm hiểu chương trình tiểu học và quan điểm dạy
học tích hợp; các nội dung được tích hợp giáo dục trong
các môn học và hoạt động giáo dục ở tiểu học
I. NHIỆM VỤ

—

c ch ng trình giáo d c ti u h c, xác nh các hình th c/m c tích
h p n i dung d y h c trong các môn h c và gi a các môn h c.
— T p h p các tài li u d y h c tích h p, th o lu n nhóm ch ra nh ng
n i dung c tích h p trong d y h c các môn h c ti u h c.
LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC TÍCH HỢP CÁC NỘI DUNG GIÁO DỤC Ở TIỂU HỌC |

s ng h ng ngày.
C th , tích h p l nh v c khoa h c t nhiên và khoa h c xã h i ti u
h cs :
Cung c p cho h c sinh nh ng thu t ng và khái ni m khoa h c c b n
nh m giúp các em hi u b n thân và th gi i xung quanh.
Cung c p cho h c sinh c h i phát tri n k n ng, thói quen t duy và
thái c n thi t khám phá khoa h c.
Chu n b cho h c sinh hi u bi t v c ng ng, xã h i, có k n ng tham gia
các ho t ng xã h i các em có th hoà nh p, s ng có ích cho xã h i.
Giúp h c sinh ánh giá c khoa h c nh h ng n con ng i và môi
tr ng nh th nào.
Các hình th c tích h p ch ng trình:
Có nhi u hình th c tích h p ch ng trình khác nhau. Tích h p n i dung
là hình th c n i k t n i dung trong n i b môn h c và gi a các môn h c
v i nhau. Có th chia làm 3 hình th c (ho c 3 m c ) nh sau:
K t h p l ng ghép (fusion):
ây là m c u tiên c a tích h p; theo ó, nh ng n i dung nào ó s
c k t h p vào ch ng trình môn h c c l p ã có s n.
N i dung tích h p c th hi n qua vi c g n n i dung môn h c v i i
s ng th c ti n, l ng ghép n i dung v dân s , môi tr ng... trong nh ng
n i dung phù h p; h ng vào s hình thành và phát tri n n ng l c hành
ng, n ng l c gi i quy t v n . H c sinh tìm tòi, xây d ng ki n th c
m i t ki n th c ã bi t và v n th c ti n cu c s ng.

MODULE TH 12


+ Áp d ng m t s bi n pháp nh m th hi n quan i m tích h p trong tài
li u giáo khoa, tài li u giáo viên và các h ng d n ch o th c hi n nh :
n i dung sách giáo khoa (SGK) giúp h c sinh t xây d ng ki n th c t


11


Xây d ng môn h c m i b ng cách liên k t m t s môn h c v i nhau
thành môn h c m i nh ng v n có nh ng ph n mang tên riêng c a t ng
môn h c.
Ví d : N i dung ki n th c a lí t nhiên c a môn a lí có th s
c
xây d ng v i các môn h c nh Sinh h c, Hoá h c, V t lí; n i dung ki n
th c a lí kinh t — xã h i có th k t h p v i ki n th c môn L ch s ho c
m t môn nào ó có quan h g n g i theo quan i m tích h p.
V i ph ng án này, m i môn h c có chung m c tiêu, n i dung, ph ng
pháp d y h c và ánh giá, c u trúc bài trong SGK. N i dung c th
c
chia thành các ph n ch y u mang tên phân môn. M i ph n có nh ng ch
nh t nh. Ví d : Ph n 1 — a lí, Ph n 2 — L ch s . M t giáo viên có th
d y c hai n i dung ho c m i giáo viên d y m t ph n theo chuyên môn
c ào t o.
u i m c a ph ng án này là lo i b nhi u h n các v n trùng l p,
không thi t th c; hình thành và phát tri n n ng l c gi i quy t v n
t ng i ph c t p t t h n; hình thành và phát tri n c nh ng ki n
th c và k n ng xuyên môn; gi m c s u sách; v n d ng các ki n
th c liên môn th ng xuyên h n.
Nh c i m c a ph ng án này là ch : xây d ng môn h c m i là m t
i u khó kh n vì các ch cho t ng phân môn ph i c l a ch n và
c n c c u trúc l i; gây xáo tr n trong ch o và qu n lí giáo d c; c n
b i d ng giáo viên c n th n h n v n i dung và ph ng pháp d y h c;
ngoài ra, ph ng án này còn có th g p khó kh n v m t tâm lí chuyên
môn và tâm lí xã h i.

và k n ng c a l p trên, c p h c trên bao hàm ki n th c và k n ng c a
l p d i, c p h c d i, nh ng cao h n và sâu h n. ây là gi i pháp c ng
c và d n d n nâng cao ki n th c, k n ng c a h c sinh, các ki n th c
và k n ng y th c s là c a m i ng i h c, góp ph n hình thành các
em nh ng ph m ch t m i c a nhân cách.
M i n v h c trong sách Ti ng Vi t ng v i m t ch i m. C u trúc
sách theo ch i m là m t gi i pháp th c hi n m c tiêu rèn luy n k
n ng và trang b ki n th c toàn di n cho h c sinh. Qua các ch i m,
SGK giúp h c sinh m r ng, h th ng hoá, tích c c hoá v n t m t cách
t nhiên, có hi u qu ; qua các bài c, SGK còn em n cho h c sinh
nh ng ki n th c b ích, lí thú v các l nh v c c a i s ng. S liên k t
gi a n v h c (ch i m) v i các phân môn theo nguyên t c tích h p,
Ch ng trình giáo d c ph thông c p Ti u h c (Ban hành kèm Quy t nh s 16/2006/Q —BGD T
ngày 05 tháng 5 n m 2006 c a B tr ng B Giáo d c và ào t o), NXB Giáo d c, 2006, tr.9.
1

LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC TÍCH HỢP CÁC NỘI DUNG GIÁO DỤC Ở TIỂU HỌC |

13


các phân môn trong m t n v h c u ph c v ch i m, nh ng m i
phân môn có cách th hi n riêng.
* Môn a lí và môn L ch s :
Trong ph n Chu n ki n th c, k n ng và yêu c u v thái h c sinh c n t
sau khi h c h t c p Ti u h c ã kh ng nh h c sinh c n: “Bi t và trình bày
c m t s s ki n, nhân v t tiêu bi u trong quá trình phát tri n c a l ch
s dân t c. B c u bi t m t s c i m ch y u v t nhiên, dân c , kinh
t c a a ph ng, Vi t Nam, khu v c ông Nam Á, các châu l c và m t s
qu c gia trên th gi i. Bi t tìm m t s thông tin n gi n”.


—

+
+

nhiên và xã h i, t ó làm cho h c sinh thêm yêu thiên nhiên, gia ình,
tr ng h c, quê h ng.
n l p 4 và 5, ki n th c a lí và l ch s
c tích h p v i nhau t o
thành môn h c mang tên a lí và L ch s v i n i dung là:
Nh ng s ki n, nhân v t l ch s ph n ánh nh ng c t m c ánh d u s
phát tri n c a các giai o n l ch s , nh ng thành t u trong s nghi p
d ng n c (kinh t , chính tr , v n hoá...) và gi n c c a ông cha ta t
bu i u d ng n c n nay.
Nh ng ki n th c ban u v i u ki n s ng, dân c , v m t s ho t ng
kinh t , v n hoá c a t n c Vi t Nam, các châu l c và m t s qu c gia
trên th gi i.
Ki n th c a lí c th hi n các ch :
L p 4 g m các ch : b n ; thiên nhiên và ho t ng s n xu t c a con
ng i mi n núi và trung du; thiên nhiên và ho t ng s n xu t c a con
ng i mi n ng b ng; vùng bi n Vi t Nam, các o, qu n o.
L p 5 g m các ch : a lí Vi t Nam (t nhiên, dân c , kinh t ); a lí
th gi i (châu Á, châu Âu, châu Phi, châu M , châu i D ng, châu Nam
C c, các i d ng).
Quán tri t các nguyên t c xây d ng ch ng trình và biên so n SGK theo
h ng tích h p, ti u h c, môn a lí c ng ã c ph i h p v i m t s môn
h c khác (nh L ch s , Sinh h c...) và ã th hi n c ph n nào quan i m
tích h p qua sách v môn h c. Ví d , trong sách giáo khoa a lí — L ch s l p
4, hai bài u tiên giúp h c sinh làm quen v i b n , h c sinh

Khi thi t k , xây d ng ch ng trình ti u h c hi n nay, các phân môn Âm
nh c, M thu t và Th công c k t h p v i nhau thành môn Ngh thu t
nh m m c ích ch y u là gi m b t s u môn ti u h c và t o i u
ki n giáo viên tích h p các n i dung mang tính ngh thu t tr ng
ti u h c. ây là h ng i úng, phù h p v i xu th chung. Môn Th công
và môn M thu t có nhi u i m t ng ng v hình th c th hi n, ch t
li u, dùng d y h c, ph ng pháp d y h c và ánh giá k t qu h c t p.
Do v y, vi c tích h p M thu t v i Th công là r t c n thi t và nên c
nghiên c u, phân tích k l ng khi thi t k ch ng trình c ng nh SGK,
sách giáo viên hai môn h c này.
Ngoài ra, còn có m t s môn khác không n m trong ch ng trình qu c
gia, bao g m: giáo d c v tôn giáo, ngh nghi p, gi i tính, vi c làm, cá
nhân, xã h i, y t …
Nguyên t c chung nh t c n ph i l u tâm là s k t dính t o thành kh i
th ng nh t trong n i dung d y h c. Vi c tích h p ch ng trình có th là
m t ph ng ti n t i c n thi t t o ra s k t dính, t o thành kh i th ng
nh t trong ho t ng h c t p c a h c sinh.

16

|

MODULE TH 12


Hoạt động 2: Tìm hiểu, đánh giá thực trạng dạy học tích hợp ở
tiểu học
I. NHIỆM VỤ

— Th o lu n nhóm theo các n i dung sau:

17


* Vi c tích h p thêm các n i dung trên vào ch ng trình d y h c tr ng
ti u h c cho th y s k t n i gi a nh ng kh i ki n th c và k n ng khi thì
g n k t v i nhau mang tính t nhiên, khi thì có v nh tách bi t, không
n nh p gì v i nhau, gi a nh ng i u h c sinh ã tr i nghi m và v n
hi u bi t chung mà các em c n h c nhà tr ng. Nh ng lí do ch y u
cho vi c tích h p ch ng trình ó là:
— S òi h i ngày càng cao c a quá trình h c và ánh giá yêu c u ph i có
s h tr giúp h c sinh v n d ng ki n th c ch không ph i ghi nh và
tích lu nh ng ki n th c s ki n.
— S hi u bi t ngày càng y v quá trình x lí thông tin c a b não qua
các mô hình khái quát và s n i k t nh n m nh s k t dính t o thành s
th ng nh t.
— Nh n th c g n ây r ng ki n th c không ph i là b t bi n và ph quát, và
các v n th c s quan tr ng không th gi i quy t c b ng tri th c
c a m t ngành h c riêng bi t.
— Hi v ng r ng ch ng trình tích h p có th giúp giáo viên và h c sinh
kh c ph c c nh n th c c ng nh c mang n ng tính ch quan v ranh
gi i gi a các môn h c. H n 70 n m qua, các tri t gia, các nhà nghiên c u
và các nhà giáo d c ã nghi ng tính giá tr c a ph ng pháp xây d ng
ch ng trình cho t ng môn h c riêng bi t. H ã ch ra r ng k t qu h c
t p c a h c sinh cao h n khi ch ng c tích h p.
Th c t cho th y, vi c l ng ghép các n i dung giáo d c vào trong các
môn h c ti u h c không ch c th c hi n b ng cách a thêm ho c
t ng c ng, nh n m nh m t s n i dung giáo d c nào ó ã có trong
ch ng trình, mà thông qua cách v n d ng các ph ng pháp d y h c
phát huy tính tích c c c a ng i h c c ng có th th c hi n vi c l ng
ghép giáo d c m t s n i dung c n tích h p d y h c cho h c sinh nh :

thành m t th th ng nh t h c sinh có c h i ph i h p và áp d ng
các kinh nghi m, k n ng t các l nh v c khác nhau khi tìm hi u ki n
th c, rèn luy n k n ng trong quá trình h c t p. Vi c tích h p c ti n
hành m t cách khoa h c, h p lí s làm cho n i dung và hình th c h c
t p c a h c sinh trong m i bài h c tr nên phong phú, h p d n h n;
h c sinh bi t c nhi u ki n th c h n và vi c l nh h i ki n th c, k
n ng c a h c sinh s tr nên nh nhàng, hi u qu h n. Tích h p còn có
tác d ng gi m b t u môn h c, t ng th i gian v t ch t cho m i ch ,
n i dung h c t p. Nh ó, h c sinh c h c sâu h n v m i n i dung
h c t p; giáo viên có i u ki n t ch c các ho t ng trong gi h c, áp
d ng ph ng pháp d y h c tích c c và nâng cao ch t l ng d y h c.
Qua th c t tri n khai d y h c tích h p, các môn h c ã b c l m t s
i m c n ph i i u ch nh có th th c hi n d y h c hi u qu h n.
C th :
LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC TÍCH HỢP CÁC NỘI DUNG GIÁO DỤC Ở TIỂU HỌC |

19


— Môn Ti ng Vi t:
C u trúc theo ch i m là ki u c u trúc truy n th ng, có nhi u u i m
nh ng c n c v n d ng linh ho t, m m d o h n. Ví d , k chuy n ã
nghe, ã c và k chuy n ã ch ng ki n, tham gia là các ki u bài t p
khuy n khích h c sinh c sách, m r ng cánh c a nhà tr ng, làm cho
giáo d c nhà tr ng g n v i i s ng, nh ng m t s b khuôn c ng
theo ch i m s làm cho h c sinh g p khó kh n khi tìm ki m các câu
chuy n k . S liên k t gi a các bài t p c và t p làm v n trong SGK
c n ch t ch h n. B SGK Ti ng Vi t ti u h c hi n nay v c b n c
thi t k nh m t k ch b n ho t ng c a h c sinh, nh ng v i k ch b n
này, h c sinh ch a th “t trình di n” mà òi h i giáo viên ph i b nhi u

— Môn M thu t, Âm nh c, Th công:
Tích h p 3 môn h c là Âm nh c, M thu t, Th công ti u h c thành
môn Ngh thu t. Vi c tích h p có th th c hi n c n u ch ng trình
c thi t k theo ch và các ho t ng giáo d c ph i c thi t k
xung quanh ch
ó. Ví d : H c v ch “Giao thông”, h c sinh s
v tranh v các ph ng ti n giao thông, t p hát bài hát v giao thông,
nghe k chuy n v giao thông, xem phim v giao thông, t o hình (g p,
làm mô hình ho c xé dán) ph ng ti n giao thông… Nh ng vi c t
ch c th c hi n s g p r t nhi u khó kh n, vì m t giáo viên khó có th
v a d y nh c v a d y v … (khác v i giáo d c m m non, vi c t ch c
các ho t ng này u do m t giáo viên m nhi m, do v y vi c tích
h p tr nên hi u qu h n, th c ch t h n).

Hoạt động 3: Lựa chọn phương pháp – kĩ thuật dạy học phù hợp
với việc dạy học tích hợp
I. NHIỆM VỤ

— Th o lu n nhóm v cách xác nh các hình th c/m c tích h p các n i
dung d y h c theo t ng môn h c.
— Nêu các ph ng pháp, k thu t d y h c phù h p v i vi c d y h c tích
h p trong t ng môn h c ti u h c.
— Ghi l i k t qu th o lu n.

II. THÔNG TIN PHẢN HỒI

1. Định hướng về phương pháp dạy học theo định hướng tích hợp

Các nhà nghiên c u giáo d c h c ã ch ra r ng: Vi c giáo viên các môn
khoa h c xã h i s d ng ngh thu t và v n h c giúp h c sinh hi u r ng

th c hi n d y h c tích h p m t cách hi u qu , theo quan i m c a
các nhà s ph m thì ph ng pháp d y h c phù h p nh t i v i vi c
d y h c nói chung và d y h c tích h p nói riêng là d y h c d a trên s
khám phá, tìm tòi (thí nghi m, th o lu n, ki m tra khám phá, i th c t ,
nghiên c u d án,...). V n d ng ph ng pháp d y h c này s phát tri n
h c sinh n ng l c gi i quy t v n , n ng l c sáng t o... ng th i rèn
k n ng h p tác, k n ng giao ti p và các k n ng quá trình khoa h c
(quan sát, phân lo i, o c, d oán, a ra gi thuy t, a ra k t
22

|

MODULE TH 12


—
—
—
—
—

lu n...). ng th i c n t ng c ng các ho t ng th c t và các gi h c
trong phòng thí nghi m.
Ph ng pháp d y h c d án khá phù h p v i vi c d y h c tích h p.
Vi c h c t p c a h c sinh s có hi u qu h n do c tìm hi u và v n
d ng n i dung tích h p c a các môn h c ho c các n i dung tích h p
vào m t môn h c, khi n cho ki n th c tr nên thi t th c và có ý ngh a
h n i v i h c sinh vì có s g n k t gi a ki n th c lí thuy t v i i
s ng th c ti n. H c sinh c ho t ng ch ng, c l p, sáng t o
thông qua các b c th c hi n d án, nh : l p k ho ch (ch n ch


—

—

—
—
—
—
24

|

ti n t i d y h c tích h p các môn h c trong nhà tr ng, tr c h t
c n ào t o, b i d ng i ng chuyên gia v tích h p môn h c
ti n d n t i vi c th c hi n tích h p môn h c theo h ng chung c a
nhi u n c.
Thi t k l i n i dung ch ng trình SGK các môn h c theo h ng tích
h p. Có i ng tác gi ch ng trình và SGK gi i v chuyên môn, có kinh
nghi m s ph m, kinh nghi m biên so n ch ng trình, SGK tích h p
xây d ng ch ng trình, vi t SGK m i. C n u t cho c khâu xây d ng
ch ng trình và biên so n SGK t o s ng b , tránh tình tr ng
ch ng trình thì m i nh ng cách so n SGK thì v n c .
B i d ng và nâng cao n ng l c cho i ng giáo viên có th áp ng
c yêu c u d y h c tích h p. Nâng cao ch t l ng i ng giáo viên —
nhân t hàng u quy t nh thành công c a s nghi p giáo d c — thông
qua vi c nâng cao ch t l ng tuy n ch n u vào các tr ng s ph m,
ch t l ng ào t o sinh viên, c i cách ch ng trình, i m i ph ng
pháp d y h c, chú tr ng t p hu n và ào t o l i i ng giáo viên ng
l p, c bi t v ph ng pháp d y h c tích h p, cùng v i ch


II. THÔNG TIN PHẢN HỒI

—
—
—
—
—

Vi c d y h c tích h p c n c giáo viên quán tri t ngay t u n m h c
lên k ho ch d y h c phù h p t ng môn h c, t ng ho t ng d y h c.
Hi n nay, quan i m d y h c tích h p th hi n trong tài li u d y h c
ti u h c v n ch y u nghiêng v cách ti p c n tích h p trong các môn
h c riêng r , c th là:
Tích h p m b o m i liên h h tr ho c phát tri n ki n th c, k n ng
v i môn h c khác.
Tích h p các n i dung g n v i th c ti n: a ph ng, t n c, th gi i…
Tích h p phát tri n các k n ng chung, n ng l c chung…
Xây d ng ch , l ng ghép.
Xây d ng n i dung làm vi c theo d án a môn, liên môn, xuyên môn.
Khi thi t k k ho ch bài h c, giáo viên c n xác nh rõ m c tiêu, n i
dung, ph ng pháp d y h c… phù h p v i yêu c u tích h p nêu trong
nhi m v môn h c và nhi m v n m h c. Vi c d y h c tích h p ti u
LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC TÍCH HỢP CÁC NỘI DUNG GIÁO DỤC Ở TIỂU HỌC |

25


h c hi n nay òi h i không phá v c tr ng b môn, ph i h p nhi u
cách th c tích h p, khuy n khích và t o i u ki n cho s ph i h p các

26

|

MODULE TH 12


5. Giáo d c k n ng s ng trong các môn h c ti u h c — L p 1, NXB Giáo d c
Vi t Nam, 2010.
6. Giáo d c k n ng s ng trong các môn h c ti u h c — L p 2, NXB Giáo d c
Vi t Nam, 2010.
7. Giáo d c k n ng s ng trong các môn h c ti u h c — L p 3, NXB Giáo d c
Vi t Nam, 2010.
8. Giáo d c k n ng s ng trong các môn h c ti u h c — L p 4, NXB Giáo d c
Vi t Nam, 2010.
9. Giáo d c k n ng s ng trong các môn h c ti u h c — L p 5, NXB Giáo d c
Vi t Nam, 2010.
12. TS. Nguy n Anh D ng và các tác gi . Báo cáo khoa h c “Các cách ti p c n
tích h p trong ch ng trình giáo d c ph thông các môn h c”.
Tài li u d ch:

1. Xavier Roegiers, Khoa s ph m tích h p hay làm th nào phát tri n các
n ng l c nhà tr ng, NXB Giáo d c, 1996.
2. Giselle O. Martin-Kniep, Tám i m i tr thành ng i giáo viên gi i,
NXB Giáo d c Vi t Nam, 2011.
3. Robert J. Marzano, Debra J. Pickering, Jane E. Pollock, Các ph ng pháp
d y h c hi u qu , NXB Giáo d c Vi t Nam, 2011.
4. Thomas Armstrong, a trí tu trong l p h c, NXB Giáo d c Vi t Nam, 2011.

LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC TÍCH HỢP CÁC NỘI DUNG GIÁO DỤC Ở TIỂU HỌC |