SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN KẾT HỢP VỚI CÁC
PHƯƠNG PHÁP KHÁC ĐỂ GIẢNG DẠY SINH HỌC NHẰM
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC CỦA HỌC SINH TRONG
VIỆC TIẾP THU KIẾN THỨC MÔN SINH HỌC"

1


I - phần thứ nhất
1. Lý do chọn đề tài.
a. Cơ sở lý luận:
Tính tích cực của việc học tập là hiện tượng sư phạm biểu hiện ở sự gắng sức cao về
nhiều mặt trong hoạt động học tập, học tập là một trường hợp riêng của nhận thức "Một
sự nhận thức đã được làm cho dễ dàng đi và được thực hiện dưới sự chỉ đạo của giáo
viên" (P.N.ÊrđơniV). Vì vậy nói tới tính tích cực học tập thực chất là nói tới tính tích cực
nhận thức.
Tính tích cực nhận thức là trạng thái hoạt động nhận thức của học sinh đặc trưng ở khát
vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức.
b. Cơ sở thực tiễn:
Sinh học là một môn khoa học nghiên cứu về giới động vật và thực vật. Trong chương
trình cải cách giáo dục, đào tạo con người mới, một con người toàn diện, có đầy đủ phẩm
chất đạo đức, văn hoá, khoa học kỹ thuật thì cần phải có kiến thức sinh học, cụ thể là giới
động vật và thực vật. Nhiều người cho rằng đây là một môn dễ học, song thực tế không
phải như vậy, đây là một bộ môn rất khó muốn tìm hiểu nó đòi hỏi phải thật cụ thể, chính
xác, trải qua một quá trình thực nghiệm nhiều lần mới có thể thành công. Bên cạnh đó sự
hiểu biết của học sinh còn thấp kém, thái độ học tập chưa đúng mức, còn coi thường bộ
môn sinh. Mặt khác tâm lý ở lứa tuổi này lại nhanh mệt mỏi càng làm cho học sinh chán
ngán không thích học môn này. Vậy công việc đầu tiên của giáo viên là phải tìm tòi và áp

Tôi tự nhận thấy vấn đề nâng cao tính tích cực, tự giác, độc lập tiếp thu kiến thức
của học sinh trong học tập là một trong những biện pháp cơ bản để nâng cao chất lượng
giảng dạy và học tập.
Phát huy tính tích cực, tự giác tiếp thu kiến thức môn Sinh học có thể tiến hành
dưới nhiều hình thức khác nhau. Song bằng con đường thông qua phương pháp dạy học
bằng phương pháp trực quan kết hợp với các phương pháp khác là một trong những biện
pháp gây tác động, kích thích học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập tiếp thu
kiến thức rất tốt.
Sau khi đã tìm hiểu nội dung của các bài sinh học lớp 6, tôi thấy rằng việc hình thành
kiến thức mới cho học sinh trung học cơ sở băng phương pháp trực quan rất quan trọng
và qua kinh nghiệm giảng dạy tôi cang thấy rõ việc sử dụng phương pháp trực quan kết
hợp với các phương pháp khác rất ưu việt (ở một số bài).
Mặt khác trong Sinh học nói chung và chương trình trung học cơ sở nói riêng. Khi nghiên
cưú các bộ phận của một loài nào đó. có những bộ phận không thể quan sát bằng mắt
thường mà phải dùng kính lúp, kính hiển vi, kính hiển vi phóng đại hoặc dùng tranh vẽ để
truyền thụ tri thức cho học sinh. Từ những tính ưu việt trên, tôi đã tiến hành dạy thử ở hai
lớp. Đó là lớp 6A và 6B.
Ví dụ: Khi giảng bài "Các bộ phận của hoa" ở phần "Các bộ phận của hoa".

3


- ở lớp 6, tôi dạy bằng phương pháp đàm thoại: Trước hết tôi giới thiệu sơ lược về hoa.
Sau đó tôi yêu cầu học sinh dựa vào lời giới thiệu đó và dựa vào hiểu biết thực tế hãy cho
biết:
- Hoa gồm mấy bộ phận?
- Đó là những bộ phận nào?
- Hãy mô tả từng bộ phận đó?
Sau đó tôi bổ sung thêm và giảng đi giảng lại nhiều lần (chỉ giảng mà không dùng đồ
dùng trực quan). Cuối giờ củng cố bài bằng câu hỏi "Hoa gồm những bộ phận nào; hãy

vật thật, khi nào nên dùng vật tượng hình, thí nghiệm … để phù hợp với nội dung bài
giảng và đem lại kết quả giảng dạy cao hơn.
III - kết luận chung
Sinh học là một bộ môn khoa học thực nghiệm gần gũi với thiên nhiên, nghiên cứu thiên
nhiên và con người. Muốn tìm hiểu nó phải kết hợp nhiều phương pháp (thực hành, trực
quan, thăm quan, dùng lời …). Trong đó phương pháp trực quan đóng một vai trò quan
trọng. Qua tìm hiểu nội dung chương trình Sinh học THCS (nhất là lớp 6), tôi thấy phần
lớn các bài Sinh học phải dùng phương pháp trực quan. Vì thế chúng ta phải vận dụng
một cách triệt để, tuyệt đối để đạt kết quả cao trong giảng dạy.
Dùng đồ dùng trực quan sẽ kích thích sự tìm tòi độc lập của học sinh mà các em sẽ thu
nhận kiến thức trực tiếp từ các đồ dùng trực quan. Nó đòi hỏi các em phải tư duy độc lập,
tích cực, giúp các rm có kỹ năng quan sát, kỹ năng suy luận, diễn đạt một vấn đề, rèn óc
tư duy sáng tạo cho học sinh.
Tuy nhiên dùng các phương tiện trực quan đòi hỏi giáo viên phải đầu tư suy nghĩ để chọn
dụng cụ sao cho phù hợp, không phải bài nào cũng có thể dùng đồ dùng trực quan. Chính
vì vậy người giáo viên phải linh hoạt trong việc này, tránh sự nhầm lẫn đi đến sai kiến
thức cơ bản.
Trên đây là một vài kinh nghiệm đúc kết được qua một số năm giảng dạy Sinh học tại
trường THCS, tôi mạnh dạn đưa thành đề tài để đồng nghiệp cùng tham khảo góp ý để
phần nào ứng dụng được vào trong các tiết dạy Sinh học.
Đối với bản thân tôi, mặc dù có nhiều cố gắng song kinh nghiệm giảng dạy chưa nhiều và
về mặt lý luận còn non kém. Tôi rất mong sự đóng góp ý kiến của các bạn đồng nghiệp.
Về phía bản thân tôi nguyện phát huy hơn nữa để đúc kết được nhiều kinh nghiệm dày
dặn phục vụ cho giảng giạy đạt kết quả cao hơn.
Về phía nhà trường tôi mong rằng nhà trường xây dựng: Góc sinh giới, phòng sinh học và
các thiết bị sinh học để phục vụ cho việc giảng dạy sinh học tốt hơn.

5