Giáo dục kĩ năng sống

Lê Thanh Bình PP5

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Hiện nay, nội dung giáo dục kĩ năng sống (KNS) đã được áp dụng giảng dạy
rất phổ biến ở các ngành học, bậc học ở Việt Nam và ở bậc Tiểu học cũng không
ngoại lệ. Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học sẽ tạo môi trường giáo dục
chuẩn mực mang tính hiện đại nhằm đáp ứng với nhu cầu mục tiêu giáo dục của Việt
Nam ở thế kỉ XXI: Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định và học để cùng
chung sống (Delor, 1996). Đặc biệt giáo dục kĩ năng sống cho học sinh được xác
định là một trong 5 nội dung cơ bản của phong trào “Xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực” giai đoạn 2008 – 2013 do Bộ giáo dục và Đào tạo chỉ đạo.
Việc Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là việc làm không mới vì từ xa xưa
cha ông ta đã đúc kết qua “ Tiên học lễ, hậu học văn ” nhưng về sau do có sự ảnh
hưởng lớn về chương trình, về chỉ tiêu hoặc nhiều nguyên nhân khác nó đã bị giảm
nhẹ hoặc sao nhãng.
Giáo dục kĩ năng sống là hình thành ở học sinh những hành vi, thái độ mang
tính tích cực, chuẩn mực giúp học sinh ứng phó với những thách thức trong học tập
và trong cuộc sống. Nói dễ hiểu hơn Giáo dục kĩ năng sống là hình thành những
hành vi, chuẩn mực đạo đức cho học sinh thông qua các phương pháp, kĩ thuật dạy
học tích cực.
Giáo dục kĩ năng sống được tiến hành thông qua nhiều môn học khác nhau
như Tiếng việt, đạo đức, khoa học, thông qua nhiều hoạt động giáo dục khác trong
và ngoài nhà trường (tích hợp). Với đặc trưng riêng của môn Sinh hoạt tập thể sẽ là
môn mà tôi lồng ghép giáo dục kĩ năng sống một cách thuận lợi nhất.
Việc giáo dục kĩ năng sống trong môn Sinh hoạt tập thể nhằm bước đầu trang
bị cho học sinh các kĩ năng sống cơ bản và cần thiết, phù hợp với lứa tuổi các em,
giúp các em biết sống và ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ với những người
thân trong gia đình, với thầy cô, bạn bè và những người xung quanh. Giúp các em
biết sống tích cực, chủ động, có mục đích, có kế hoạch, tự trọng, tự tin, có kỉ luật,

- Thông qua tiến trình từ nhận thức đến hình thành thái độ đến thay đổi hành
vi.
- Thay đổi hành vi là giúp HS thay đổi hành vi theo hướng tích cực.
- Thông qua thời gian và môi trường giáo dục: Giáo dục KNS được giáo viên
thực hiện ở lớp, ở trường, gia đình và thường xuyên.
1.3 Những KNS chủ yếu được xác định:
Dựa trên cơ sở tình hình trường học, đặc điểm tâm sinh lí học sinh của lớp
những KNS cơ bản cần được giáo dục cho học sinh của lớp được xác định:
- Kĩ năng tự nhận thức.
- Kĩ năng xác định giá trị.
- Kĩ năng kiểm soát cảm xúc.
- Kĩ năng ứng phó với căng thẳng.
- Kĩ năng thể hiện sự tự tin.
- Kĩ năng giao tiếp.
- Kĩ năng lắng nghe tích cực.
- Kĩ năng thể hiện sự thông cảm.
- Kĩ năng thương lượng.
- Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn.
- Kĩ năng hợp tác.
- Kĩ năng ra quyết định.
- Kĩ năng kiên định.
- Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin.

-2-


Giáo dục kĩ năng sống

Lê Thanh Bình PP5


thiết phù hợp và chưa thường xuyên kiểm tra, củng cố những hành vi chuẩn mực đạo
đức cho học sinh.
Ví dụ: Nhà trường chỉ giáo dục KNS lồng ghép thông qua một hoạt động
“phải” giáo dục KNS trong một số tiết học, bài học để “hoàn chỉnh” tiết dạy.

-3-


Giáo dục kĩ năng sống

Lê Thanh Bình PP5

3. Giải pháp thực hiện:
3.1 Giải quyết những tồn tại của lớp trong tuần.
Trong tuần lớp có những tồn tại lớn, mang tính chất nghiêm trọng như: gây gổ
đánh nhau, không lễ phép với thầy cô, vi phạm nội qui trường, lớp,… tôi đã tổ chức
một số hoạt động sau:
Hoạt động1: Tìm giải pháp cho những xung đột thường gặp
Mục tiêu:
Học sinh xác định được những nguyên nhân chính thường gặp dẫn đến xung
đột ở trường học.
Biết cách giải quyết từng trường hợp cụ thể.
Cách tiến hành:
Bước 1: Vấn đáp
+ Những điều gì có thể gây ra xung đột ở ngoài sân trường?
+ Những điều gì có thể gây ra xung đột ở trong lớp học?
- Giáo viên ghi bảng những nguyên nhân có thể gây xung đột.
Bước 2: Cách giải quyết bằng trái tim
- GV chia nhóm đôi, phát cho nhóm đôi một giấy A3 màu cắt hình trái tim.
Ghi vào đó một trong những nguyên nhân gây xung đột mà học sinh vừa nêu.

phần tô màu em tìm màu tô không thấy mãi mới nhớ ra Nam đã mượn nhưng chưa
trả lại. Em xử lý như thế nào?
Nhóm 3: Tình huống
Hằng đang chơi Ô ăn quan với Nga, bỗng Nhựt và Tuấn chạy đùa va vào bàn
ô quan tung tóe văng vãi ra. Em sẽ làm gì khi Tuấn và Nhựt đang ngẫng người ra.
Nhóm 4: Tình huống
Nhóm Nga, Lan, Hằng, Chi đang chăm chú đọc truyện dưới gốc cây, bỗng
vụt… “bụp” trái cầu từ chân của Thành trúng vào đầu Chi. Em là Chi em sẽ xử lí ra
sao?
Hoạt động 3: Chia sẻ kinh nghiệm bản thân về tình huống cần sự giúp đỡ
Mục tiêu:
Biết được những việc cần giúp đỡ, nên chủ động nhờ sự giúp đỡ của người
thân.
Cách tiến hành: Thảo luận nhóm đôi
- Bạn có bao giờ xấu hổ vì không biết điều gì đó hoặc không thể làm một việc
gì đó? Bạn cảm thấy như thế nào? Bạn đã làm gì trong tình huống đó?
- Bạn có bao giờ nhờ sự giúp đỡ vì không biết một điều gì đó? Bạn cảm thấy
thế nào khi đề nghị sự giúp đỡ?
- Nếu bạn gặp khó khăn trong học tập, bạn có thể làm gì?
- Bạn có thể nói hay làm gì nếu những người bạn của bạn cần sự giúp đỡ?
GV hỏi: Các em hãy nêu một vài hoạt động ở lớp mang tính cần sự giúp đỡ?
(thảo luận nhóm, đôi bạn cùng tiến, kéo co,… )
Hoạt động 4: Nhận thức về sự đoàn kết
Mục tiêu:
Học sinh nhận biết được sự hợp tác là rất quan trọng.
Cách tiến hành:
- Chia nhóm, tô màu vào cầu vồng.
- Giáo viên kể chuyện.
MÀU CỦA CẦU VỒNG
Một ngày nọ nổ ra cuộc cãi vã giữa các màu sắc. Màu Xanh Lá Cây lên tiếng

Và kìa, bạn nhìn thấy lấp lánh trên bầu trời là một dải màu sắc vô cùng diễm
lệ mà vẻ đẹp huy hoàng của nó vượt xa bất cứ một màu nào nếu nó đứng riêng lẻ
một mình. Bởi vì các màu sắc khác nhau đã cùng kết lại trong một sự hòa hợp tuyệt
vời, chúng trở thành một thứ kì diệu hơn chính bản thân chúng – chúng ta đã trở
thành Cầu Vồng!
Nguồn: Tài liệu Học để cùng chung sống, UNESCO Hàn Quốc
- Trong câu chuyện có mấy nhân vật? Đó là ai?
- Các bạn tranh luận về điều gì?
- Nội dung câu chuyện có liên quan gì đến cầu vồng các em vừa tô màu?
- Qua câu chuyện em rút ra được điều gì cho bản thân em?
Hoạt động 5: Vẽ cây
Mục tiêu:
- HS biết mối quan hệ của các bộ phận của cây.
- Nhận thức được quan hệ của bản thân với tập thể lớp.
Cách tiến hành:
- Mỗi nhóm 5 – 6 em, mỗi em tượng trưng cho một bộ phận của cây. (rễ, thân và
cành, lá, hoa, quả)
- Phát cho mỗi nhóm 1 tờ giấy Ao, 1 bút.
- Em thứ nhất vẽ rễ, em thứ hai vẽ thân và cành, em thứ ba vẽ lá, em thứ tư vẽ hoa,
em thứ năm vẽ quả.
- Sau 5 phút các nhóm hoàn thành một cây đầy đủ các bộ phận.
- Giáo viên hỏi: Em là bộ phận nào của cây? Có ích lợi gì?
3.2 Tạo không khí sinh hoạt lớp sinh động, vui vẻ, thoải mái.
Nếu như tuần nào chúng ta cũng tổ chức tiết sinh hoạt tập thể theo nguyên bản
như mọi tuần (Nhận xét tuần vừa qua, triển khai kế hoạch tuần tới, ý kiến, khen ngợi
động viên, nhắc nhở, sinh hoạt văn nghệ) chắc chắn sẽ tạo nên sự nhàm chán trong
-6-


Giáo dục kĩ năng sống

Cách tiến hành:
- Giáo viên kể chuyện “Nhổ củ cải”.
Ngày xửa ngày xưa, có hai vợ chồng ông già và cô cháu gái sống đầm ấm bên
nhau. Khi mùa xuân ấp áp đến, ông lão rắc những hạt củ cải xuống mảnh vườn nhỏ
ở trước nhà. Vài ngày hôm sau, những mầm củ cải xanh non mơn mởn bắt đầu nhú
lên từ dưới lòng đất. Hằng ngày ông lão tưới nước cho cây và thích thú ngắm nhìn
những luống củ cải xanh mướt đang lớn dần lên và nghĩ tới mùa củ cải bội thu.
Có một cây củ cải đặc biệt mỗi ngày một to, thân củ mập mạp trồi lên khỏi
mặt đất. Ông lão vừa ngạc nhiên vừa mừng rỡ, vì chưa bao giờ ông thấy củ cải nào
khổng lồ đến vậy.
Ngày thu hoạch đã đến, ông lão lấy xẻng đào đất xung quanh củ cải. Nhưng
củ cải to và nặng quá, ông đào mãi, đào mãi mà vẫn không tài nào bẩy được nó lên.
Ông túm lấy đám lá củ cải và ra sức nhổ. Ông lão nhổ mãi, nhổ mãi mà củ cải vẫn
không nhúc nhích. Ông bèn gọi:
-7-


Giáo dục kĩ năng sống

Lê Thanh Bình PP5

- Bà lão ơi! Mau ra giúp tôi một tay nào…
Bà lão chạy ra bám vào áo ông
- Nhổ cải lên! Nhổ cải lên! Ái chà chà! Nhổ mãi, nhổ mãi mà không được.
Bà lão liền gọi cô cháu gái:
- Cháu gái ơi! Mau ra giúp bà một tay nào…
Cháu gái liền chạy ra túm áo bà, bà bám vào áo ông
- Nhổ cải lên! Nhổ cải lên! Ái chà chà! Nhổ mãi, nhổ mãi mà không được.
Cháu gái liền gọi chó ra giúp:
- Chó ơi! Mau ra giúp chị một tay nào…

lão

- Em học được điều gì qua câu chuyện?
Hoạt động 3: Nghe bài hát “Hổng dám đâu”
Mục tiêu:
Giới thiệu những tình huống đòi hỏi phải từ chối.
Học sinh hình thành kĩ năng từ chối trong những tình huống cần thiết.
-8-


Giáo dục kĩ năng sống

Lê Thanh Bình PP5

Cách tiến hành: Hoạt động nhóm
- Cho học sinh nghe bài hát.
- Trong bài hát, các bạn rủ bé làm việc gì?
- Bé đã trả lời như thế nào trước những lời mời của bạn? Vì sao bé trả lời như
vậy?
- Bé có dễ dàng từ chối không? Vì sao?
Hoạt động 4: Nghe bài hát “Con cò bé bé”
Mục tiêu:
Học sinh biết chào hỏi là một phép lịch sự trong mỗi chúng ta.
Biết tôn trọng mọi người qua sự chào hỏi, thưa trình.
Cách tiến hành:
- Tìm và trình bày các bài hát có chủ đề liên quan đến phép lịch sự chào hỏi.
- Chia lớp thành 3 đội thi hát. Trong thời gian 5 phút, đội nào không tìm và
trình bày được một bài hát thì bị loại khỏi cuộc thi. Đội chiến thắng là đội cuối cùng
có bài hát đúng với chủ đề.
- Giáo viên chuẩn bị một số bài hát gợi ý cho học sinh ( Con cò bé bé, Con


- Giáo viên đặt câu hỏi chung. Nên từ chối làm những điều mình không thích
như thế nào để không làm tổn thương với bạn bè.
Hoạt động 2: Bày tỏ sự đồng cảm chia sẻ
Mục tiêu:
Giúp học sinh rèn luyện kĩ năng bày tỏ sự đồng cảm, chia sẻ phù hợp với lứa
tuổi trong một số tình huống phổ biến của cuộc sống.
Cách tiến hành: Thảo luận tình huống
- Chia 3 nhóm, nhận tình huống.
Tình huống: “Cô giáo lớp em bị bệnh phải nằm viện. Hôm nay cô mới trở lại
trường để dạy học, nhưng trông cô có vẻ còn rất mệt…
- Là học sinh của lớp, các em có thể làm gì để thể hiện sự đồng cảm, chia sẻ
đối với cô?
Tình huống: Một bạn thân cùng lớp em nhà rất nghèo, mẹ lại bị ốm nặng.
Hôm nay đến lớp trông bạn rất buồn và mệt mỏi…
- Các bạn trong lớp nên đồng cảm, chia sẻ với bạn đó như thế nào?
Tình huống: Hôm nay đến lượt Nga, Hằng, Trúc và em trực vệ sinh lớp,
chúng em đã thống nhất phần việc của mỗi bạn ngày hôm qua: Nga và Hằng quét
lớp, Trúc tưới cây, còn em lau bảng lớp, nhưng bạn Nga vắng học vì bị bệnh.
- Trong trường hợp này em sẽ làm gì để đồng cảm, chia sẻ với bạn Nga?
- Các nhóm thảo luận, đại diện trình bày.
- Nhận xét, bổ sung.
Hoạt động 3: Những phẩm chất của em
Mục tiêu:
Học sinh nhận ra được những phẩm chất của bản thân và những việc làm thể
hiện những phẩm chất đó.
Cách tiến hành:
Yêu cầu học sinh làm việc cá nhân, suy nghĩ và chia sẻ.
- Các em hãy viết ra từ 4 - 5 phẩm chất của mình. GV nhận xét khen ngợi,
động viên.

- Nhận ra giá trị, sức mạnh của sự đoàn kết.
Chuẩn bị:
Một sợi dây thừng dài 6m, có 3 nút làm dấu.
Kẻ 1 vạch thẳng làm ranh giới giữa hai đội.
Cách chơi:
Chia thành hai đội có số lượng bằng nhau, xếp thành hai hàng dọc đối diện
nhau. Hai đội cầm dây thừng, khi có khẩu lệnh “bắt đầu” thì hai đội kéo dây về phía
mình. Đội nào kéo nút trung điểm dây về chạm vạch ranh giới thì đội đó chiến
thắng.
Rồng rắn lên mây
Mục đích:
- Thích một số trò chơi dân gian.
- Nhận ra giá trị của trò chơi dân gian.
- Có tinh thần bảo vệ, nương tựa vào nhau.
Chuẩn bị:
Sân chơi, vẽ một vòng tròn to.
Cách chơi:
Số lượng từ 8 – 10 em, một em làm “thầy thuốc” đứng đối diện với người làm
“rồng rắn”. Các em khác túm đuôi áo nhau thành “rồng rắn”. “Rồng rắn” đi lượn
vòng vèo, vừa đi vừa đọc đồng dao:
Rồng rắn lên mây
Có cây lúc lắc
Có nhà hiển binh
Thầy thuốc có nhà không?
Đến câu cuối cùng thì dừng lại trước mặt “thầy thuốc”, “Rồng rắn” và “thầy
thuốc” đối thoại nhau:
- 11 -


Giáo dục kĩ năng sống

- Rồng rắn: Tha hồ mà đuổi.
“Thầy thuốc” đuổi bắt “rồng rắn”, em đứng đầu dang tay cản “thầy thuốc”.
“Thầy thuốc” tìm mọi cách để bắt được “khúc đuôi” (em cuối cùng). Nếu “thầy
thuốc” bắt được “khúc đuôi” thì “khúc đuôi” bị loại khỏi cuộc chơi. Trò chơi lại bắt
đầu cho đến khi “rồng rắn” chỉ còn 4 - 5 em thì dừng. Nếu “rồng rắn” bị đứt khúc
hoặc bị ngã cũng thua.
Chú ý: Khi đối thoại số tuổi tương ứng với số em chơi trong đội.
Bảo vệ cờ
Mục đích:
- Luyện cho học sinh có ý thức về công việc mình làm.
- Tác phong nhanh nhẹn, khẩn trương.
Chuẩn bị:

- 12 -


Giáo dục kĩ năng sống

Lê Thanh Bình PP5

Sân chơi. Các em chơi đứng thành một vòng tròn. Điểm số theo chiều kim
đồng hồ từ 1 cho đến hết. Một em đứng giữa vòng để giữ cờ (cán cờ cao khoản
1.5m).
Cách chơi:
Em đứng giữa giữ cờ gọi bất kỳ một số thứ tự đã đếm, đồng thời buông tay
giữ cờ, chạy xa khỏi lá cờ. Em mang số thứ tự được gọi phải nhanh chóng chạy vào
để giữ cho cây cờ khỏi đổ. Nếu cờ không bị đổ thì thôi, còn cờ bị đổ thì em đó phải
lò cò xung quanh vòng tròn 1 vòng, sau đó lại giữ cờ và trò chơi tiếp tục từ đầu. Em
giữ cờ lúc trước về đứng vị trí bạn vào thay. Trò chơi tiếp diễn cho đến khi đa số các
em được bảo vệ cờ.


Lê Thanh Bình PP5

III/ KẾT QUẢ VÀ PHẠM VI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI
1. Kết quả đạt được
Sau khi áp dụng Giải pháp hữu ích “Giáo dục kĩ năng sống thông qua tiết
sinh hoạt tập thể” vào thực tế lớp học đã đạt được những kết quả cơ bản sau:
- Không còn những trường hợp gây gổ đánh nhau giữa các em học sinh, thay
vào đó là tinh thần đoàn kết, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau trong học tập và trong
cuộc sống.
- Tham gia các hoạt động ngoài giờ lên lớp: 100%
- Học sinh biết chào hỏi thầy cô, khách lạ: 100%
- Đi thưa về trình với ông bà cha mẹ anh chị trong gia đình: 81%
- Biết hỏi ý kiến người lớn trong mọi công việc: 94%
- Biết can ngăn bạn gây gổ; báo với thầy cô, người lớn khi bị đe dọa: 88%
- Biết quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ bạn trong mọi tình huống: 94%
- Học sinh của lớp mạnh dạn, tự tin tham gia nhiệt tình các hoạt động nhóm,
đóng vai, trò chơi, hoạt động ngoại khóa: 100%
- Lớp luôn được xếp vị nhất, nhì trong nhiều tuần liền. Tham gia sinh hoạt chủ
điểm: đạt giải nhất “Hội thi 9/01”, giải nhất “Chủ điểm 26/3”, giải nhì “Bóng đá”
cụm Phong Phú.
- Học lực cuối năm: Giỏi: 37.5 % Khá: 31.3% T.Bình: 31.2% Yếu: 0%
2. Khả năng phổ biến:
“Giáo dục kĩ năng sống thông qua tiết sinh hoạt tập thể cho học sinh lớp 5” là
đề tài hữu ích, dễ áp dụng và có hiệu ứng tốt. Có thể áp dụng cho học sinh lớp 3, 4, 5
vì đây là giai đoạn học sinh đang phát triển tư duy nhận thức và được lựa chọn áp
dụng cho các trường tiểu học.
Được sử dụng làm tài liệu thao khảo về lĩnh vực Giáo dục KNS trong các môn
học ở cấp Tiểu học.
Đề tài trên ngoài những hiệu quả cơ bản đã nêu, tuy nhiên vẫn còn một số hạn